Mục Lục


 

  Trang B́a
     
 Ban Biên Tập
  Lá TĐầu Năm Đinh Dậu
     
Bs Lê Ánh
 
STáo Quân
     
Nguyễn Xuân Hoàng
 Câu Đối Tết
       Vinh H

 

 

TVi


 TVi Phong Thủy Năm
     
Đinh Dậu 2017

     
Phạm Kế Viêm

 

 

Kinh Tế
 


  Tổng Kết T́nh H́nh Kinh Tế
      
M và Việt Nam Năm 2016

       Nguyễn Văn Thành

 

 

Chúc Tết

 

  Xuân Vui Say
      Việt Hải
 
Chúc Xuân Đinh Dậu
     
Khúc Ca Yêu Đời
     
Mừng Xuân Đinh Dậu

     
Vinh H

 
Chúc Xuân/Xuân V
     
Lư H
 
Mừng Xuân Đinh Dậu
      Lê Văn N

 


X
uân Cảm



  Mùa Nhớ
      An Giang
 
Ninh Ḥa Tết Xưa
      Huyền Chiêu
 
Nàng Xuân Réo Gọi
      Bạch Liên
 

 

 

Hoa Xuân
H
́nh nh Tết
 

  Cây Cảnh
      Lê Thị Lộc
 
H́nh nh Tết
      Hải Lộc
 
Hoa Xuân Ngày Tết
      Lê Thị Lộc


 

 

d_bb
Đ.H.K.H
 


  Liêu Trai C Dị (402-403)
     
 Đàm Quang Hưng
  Nghi Ngờ Sách Luận Ngữ-06
     
 Lê Phụng
  KHuyết:  Phần 07
     
 Nguyễn Hữu Quang
  Cùng Một Chuyến Xe
     
Nguyễn Quang Tuyến
  TSGhi Thời Đi Học
     
Nguyễn Đc Tường
  TVi Phong Thủy Năm
     
Đinh Dậu 2017

     
Phạm Kế Viêm

 

 

Đời Thường
 

 

  Tâm T́nh Ngày Tết
      Phạm Thanh Khâm
 
Ḷng M
      Bạch Liên
 
Người Viễn X Nơi Công Viên
     
Đặng Thị Tuyết N
 
Ḷng Tốt
      Thùy Trang
 
Mùa Xuân Và Người Cao Tuổi
     
Mai Thị Tuyết Hồng
  Tản Mạn
      Nguyễn Thùy Trang

 

 

Sinh Hoạt
 

  Tất Niên 2017 Của Nhóm Bạn
     
C3 Tại M

      Trâm Anh
 
Đêm T́nh Ca Mùa Xuân
      Vinh H
Hội Thân Hữu Ninh-Ḥa-
     
Dục-Mỹ: Họp Mặt Lần Thứ 17

      Hà Thị Thu Thủy

 

 


Ca Hát

   

 
Đón Xuân/Nhớ Xuân/Đừng
     
Buông Xuôi/Đừng Thờ Ơ

     
Lư H
  Tâm SNàng Xuân
     
Hà Thị Thu Thủy
 

 

 

Năm Đinh Dậu
N
ói Chuyện Gà

 


 
Năm Đinh Dậu Nói Chuyện Gà
     
Nguyễn Chức
 
Gà QTôi
     
Nguyễn Xuân Hoàng
 
Chuyện Gà
      Bạch Liên
  Vịnh Con Gà Trống
      
Tiếng Gà Gáy
     
Hết Khỉ Đến Gà
     
Vịnh Con Gà Mái
     
Anh Dậu Làm Vua
     
Gà Trống Nuôi Con

     
Vinh H

 

 

 

Tranh
N
ghệ Thuật

 


 
Cắm Hoa Trang T
      Lê Thị Lộc
 
H́nh nh/Tranh Gà
      Ninh-Hoa.com
 

 

 

Tưởng Niệm

 

  Tưởng Niệm Gs Nguyễn Thanh
     
Liêm

      Việt Hải
  Xuân Này Không Gặp Lại Anh
      Phương Hiền
 
Tiễn Hương Linh VCực Lạc
     
Quốc - Thành Kính Phân Ưu

      Lê Văn N

 

 


Văn Hóa
m Thực

 



 
Bánh T
      Vân Anh
 
Những Món Ăn Ngày Tết
     
QTôi

      Ngọc Hương
 
Tết Đến Xuân V Nói Chuyện
     
Rưiợu

      Vơ Hoàng Nam
  Ḿ Quảng
     
Hà Thị Thu Thủy
  Bánh Táo
     
Hà Thị Thu Thủy

 



Sức Khỏe

      
  Ăn Thiếu Chất Béo (Dầu Và
     
Mỡ) Hại Sức Khỏe Và Nguy
     
Hiểm Đến Tính Mạng

      Bs Lê Ánh
 
Lạnh Mùa Đông
      Bs Lê Ánh
 
Ph́nh Mạch Máu Năo
      Bs Lê Ánh
 


 

Du Lịch/
Đ
ịa Danh
 

  Hoàng Hôn Trên Sông Danube
      Nguyễn Thị Lộc
 
MMuối Wieliczka, K Quan
     
Đặc Sắc Trong Ḷng Đất
     B
a Lan

      Nguyễn Thị Lộc
 
Nguồn Gốc Địa Danh Ḥa Lai
     
Tỉnh Ninh Thuận

      Nguyễn Văn Nghệ



 

 Thầy Xưa
Bạn Cũ Tâm S

 

  Tâm SCuối Năm
     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 
T́m VTm
     
Mai Thị Hưng Hồng
 
Niềm Vui Ngày Hội Ngộ
     
Trần Hà Thanh
 
Cô SVề...
     
Nguyễn Thị T
 
Tâm T́nh X Vạn
     
Nguyễn Thị T
 
Họp Lớp Ngày Xưa
     
Bs Huỳnh T́nh



 

Văn Học NT
Q
uan Điểm
 


 
Xuân Đi, Xuân Đến, Xuân
     
Lại Lại

      Bs Lê Ánh
 
n Tượng Cây Nêu Ngày Tết
     
Tại Ana Mandara-(NhaTrang)

      TBửu
 
Đầu Năm-Đón Giao Thừa
     
Đi LChùa Hái Lộc Đầu Xuân

      TBửu
 
Buồn QHôm Nay Xem
     
Tiểu Thuyết

      Lương LHuyền Chiêu
 
Thương Em Mong Manh N
     
Một Cành Lan

      Lương LHuyền Chiêu
 
Bảo Ḥa Liên Kết Mạng
     
Vũ Trụ

      Liên Khôi Chương
 
Rằm Cuối Năm
     
Quách Giao
 
Hoa Tết
      Thùy Giang
  Tục Khai Bút Và Xin Chữ
     
Đầu Năm Đầu Xuân

     
Việt Hải
 
Gà Trong Ca Dao Tục Ngữ
      
Vinh H
 
Đêm Đưa Ông Táo
     
Trần Thị Phong Hương
 
Hương Cúc
      Bạch Liên
 
Cái Nh́n Của Người Xưa V
     
Đảng Phái

      Nguyễn Văn Nghệ
 
Điểu Minh Giản
     
Dương Anh Sơn
 
Điệu Valse Mùa Xuân
     
Tíểu Vũ Vi
 

 



T
 



 
Giàn Hoa Năm Cũ
      Huyền Chiêu
 
Những Cậu Học T Ngày
     
Xưa y

      Huyền Chiêu
 
Sang Năm Xuân C̣n Đến...
     
Nguyễn Hiền
 
Nhớ Dă Quỳ
     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 
Lại Mừng Năm Mới
     
Nguyễn Văn Ḥa
 
N Đă...Cuối Năm!
     
Nguyễn Văn Ḥa
 
Xuân H!
     
Nguyễn Văn Ḥa
 
TNói Lái Xuân Đinh Dậu
      
Vinh H
   Xuân Sầu
      
Lư H
 
Việt Nam Nguyện Ước
      Phan Phước Huy
 
Xuân Mới - Khúc T́nh Xuân
     
Tôi Măi Chờ Xuân

      Nguyễn Lai
 
Mồng Ba
      Bạch Liên
 
Hương T́nh Một Thuở
      Lê Thị Lộc
 
Mai Chiếu Thủy
      Nhất Chi Mai
 
Xuân Ước Mơ
      Lê Văn N
 
Nỗi Niềm
      
NQ
 
Bài Tango Xuân Cho Em
     
Bích Phượng
 
Mừng Xuân Đinh Dậu
     
Nguyễn Thu Tâm
 
Trăn Trối
     
Mai Thái Vân Thanh
 
Có Phải Là Xuân
     
Kim Thành
 
Cánh Thiệp Đầu Xuân
     
ThiThi
 
Cô Có Về...
     
Bs Huỳnh T́nh
  
Anh Đă Đến Mùa Xuân
     
Tíểu Vũ Vi
 


Văn

 


 
Hơn C Tháng Năm
      An Giang
 
Ngày Cũ Đă Qua
     
Lê Thị MChâu
 
Nghe Mủi Cơm Chiều 30 Tết
      Thùy Giang
 
Tết Nhớ Q
     
Hoàng Bích Hà
 
Tết Buồn
     
Nguyễn Hiền
 
Những Mùa Xuân Nhớ Măi
     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 
Đời Người Có Mấy Mùa Xuân?
     
Mai Thị Hưng Hồng
 
Hạnh Phúc Ngập Tràn
     
Mai Thị Tuyết Hồng
 
Trồng Rau Bán Tết
     
Nguyễn Thị K
 
T́nh Q
      Bạch Liên
 
Xuân V! Nh́n Lại Khoảng
     
Đời Qua...

      Hải Lộc
 
Bước Chân Nối Gót
      Nguyễn Thị Lộc
 
Anh Việt Kiều Và Cô Gái
     
Giang H

      Topa Panning
 
Mùa Xuân...C̣n Xanh
     
Lê Thị Thanh Tâm
 
N Kê Tác Quái !
     
Mai Thái Vân Thanh
  Giấc Mơ Của Chàng Lính Biển
      
K 47

       Nguyễn Văn Thành

 

 

 

 

 

Thư từ, bài vở, h́nh ảnh hoặc
ư kiến xây dựng, xin liên lạc:


 
diem27thuy@yahoo.com

 



 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 Ở 


 tỉnh Ninh Thuận, hiện có hai ngọn tháp Chăm đứng cạnh Quốc lộ I A, nhưng  lại được gọi là Ba Tháp, bởi trong quá khứ tại đây có ba ngôi tháp nhưng có một ngôi tháp đă bị sụp đổ nên mới có tên gọi như vậy! Giới khảo cổ gọi cụm tháp ấy là tháp Ḥa Lai.

     Trong bài viết “ Nguồn gốc địa danh…” của Chế Vỹ Tân viết về địa danh Ḥa Lai: “là một địa danh ở bắc Ninh Thuận thường được gọi là Ba Tháp, thuộc xă Tân Hải, huyện Ninh Hải. Trên Quốc lộ số 1, du khách bắt gặp hai ngọn tháp Chăm cổ kính tọa lạc phía đông con đường, cách ranh giới Khánh Ḥa – Ninh Thuận khoảng 8 km( ngọn thứ ba đă bị đổ nát từ lâu). Nơi đây chính là H̉A LAI. Xưa kia địa danh này mang tên là BAL LAI( thủ đô đă điêu mất). Chính từ Bal Lai này đă được phiên âm thành Ḥa Lai”(1).

      Hiện nay cụm tháp Ḥa Lai thuộc thôn Ba Tháp, xă Bắc Phong, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận.

Từ địa danh Thuận Lai đổi thành Ḥa Lai

     Trước năm 1888 vùng đất tỉnh Ninh Thuận hiện nay gọi là phủ Ninh Thuận, thuộc tỉnh B́nh Thuận. Tất cả các dịch trạm (trạm thông tin liên lạc) thuộc tỉnh B́nh Thuận đều bắt đầu bằng chữ “Thuận”. Dịch trạm đầu tiên trên đất tỉnh B́nh Thuận tính từ phía bắc vào là Thuận Lai, Thuận Mai, Thuận Trinh, Thuận Lăng… Nằm giữa ranh giới Khánh Ḥa và B́nh Thuận là dịch trạm Ḥa Thuận( dịch trạm nằm ở ranh giới giữa hai tỉnh th́ lấy một từ trong tên của tỉnh này và một từ trong tên của tỉnh kia ghép lại. Ví dụ dịch trạm giữa tỉnh B́nh Định và Phú Yên là  dịch trạm B́nh Phú; dịch trạm giữa tỉnh Phú Yên và Khánh Ḥa gọi là dịch trạm Phú Ḥa; dịch trạm giữa tỉnh B́nh Thuận và Biên Ḥa là dịch trạm Thuận Biên …). Theo tác phẩm Hoàng Việt nhất thống dư địa chí do Lê Quang Định soạn xong năm 1806 th́ từ dịch trạm Ḥa Thuận đi khoảng 4876 tầm (1 tầm= 2,12m, như vậy khoảng 10 km) là đến dịch trạm Thuận Lai: “ đến quán nghỉ trạm Thuận Lai, trước mặt trạm có quán nghỉ, khách đi đường có thể nghỉ lại”(chí quán cư Thuận Lai dịch. Trạm tiền hữu quán cư, hành nhân khả trú túc). Qua khỏi trạm Thuận Lai 1600 tầm (khoảng hơn 3 km): “ đường đi bằng phẳng, hai bên là rừng thưa, phía tây đều là ruộng cấy lúa, phía đông có ba ṭa tháp cổ, tục gọi tháp Cao Miên, nay đă đổ nát(kỳ lộ b́nh thản, lưỡng bàng sơ lâm, lộ tây điền trù, lộ đông hữu tam cổ tháp, tục danh Cao Miên tháp. Kim dĩ đồi hoại)(2).

   Đại Nam nhất thống chí ghi chép về trạm Thuận Lai: “ Ở thôn Nhơn Sơn huyện An Phước, phía bắc đến trạm Ḥa Quân tỉnh Khánh Ḥa 43 dặm linh, phía nam đến trạm Thuận Mai 20 dặm linh”(3)

    Tác phẩm “ Notes sur l’Annam I Le B́nh Thuận” của  Étienne Aymonier viết xong vào tháng 6 năm 1885 ghi chép về trạm Thuận Lai: “ Enfin, la route atteint le seizième et dernier trạm du B́nh Thuận, celui de Thuận Lai, situé dans ce couloir qui fait communiquer le B́nh Thuận avec la province voisine du Khánh Ḥa”(4) (Sau cùng, con đường đến được trạm thứ 16 và là trạm cuối cùng của B́nh Thuận, tức là trạm Thuận Lai, nằm ở trong con đường giao thông B́nh Thuận với tỉnh bên cạnh của Khánh Ḥa).

    Trong tác phẩm Notes sur l’Annam II le Khánh Ḥa cũng của Étienne Aymonier soạn xong vào tháng 12 năm 1885 đă ghi chép về trạm Thuận Lai một cách rơ ràng: “Le trạm de Thuận Lai, le dernier relai de poste du B́nh Thuận que nous avons déjà vu en étudiant cette province, parait quelque peu dispose pour une defense; ses maisons sont solides, élevées, couvertes de tuiles; il est clos d’un mur d’enceinte en pierre que la route traverse, entrant par la porte du sud pour ressortir par celle du nord (5)(Trạm Thuận Lai, trạm cuối cùng của B́nh Thuận mà chúng ta đă xem qua khi nghiên cứu về tỉnh này[ Ư của Aymonier nhắc tới tác phẩm Notes sur l’Annam I le B́nh Thuận- TG], trạm ấy có vẻ như một nơi để pḥng vệ; những ngôi nhà của nó chắc chắn, cao ráo, lợp ngói; nó được bao kín bằng một ṿng tường đá mà con đường đi xuyên qua, vào bằng cửa phía nam, ra bằng cửa phía bắc).

     Nếu tính từ bắc vào nam th́ dịch trạm Thuận Lai là dịch trạm đầu tiên trên đất B́nh Thuận, nếu tính từ nam ra bắc th́ dịch trạm Thuận Lai là dịch trạm thứ 16 và cũng là dịch trạm cuối cùng trên đất B́nh Thuận.

     Tháng giêng năm Mậu Tư (1888): “ phủ Ninh Thuận, nguyên vẫn lệ thuộc ở tỉnh B́nh Thuận, nên trích ra cho lệ thuộc vào tỉnh Khánh Ḥa(6).Các dịch trạm trên đất Khánh Ḥa đều bắt đầu chữ “Ḥa” như: Ḥa Mă, Ḥa Lăng, Ḥa Huỳnh, Ḥa Cát, Ḥa Thạnh, Ḥa Tân, Ḥa Do, Ḥa Quân. Do lệ thuộc vào tỉnh Khánh Ḥa, cho nên các dịch trạm Thuận Lai, Thuận Mai, Thuận Trinh, Thuận Lăng nằm trên phần đất phủ Ninh Thuận được đổi chữ “Thuận” thành chữ “Ḥa” cho giống các dịch trạm trên đất Khánh Ḥa và dịch trạm Thuận Lai được đổi thành Ḥa Lai. Địa danh Ḥa Lai bắt đầu xuất hiện từ đây.

Từ địa danh Ḥa Lai đổi thành Ninh Lai

     Dưới thời vua Minh Mạng, dân trạm Ḥa Thuận (nằm ở ranh giới giữa Khánh Ḥa và B́nh Thuận) xiêu tán nên triều đ́nh xóa bỏ trạm Ḥa Thuận. Trong tác phẩm “ De Qui Nhon en Cochinchine” của tác giả J. Brien xuất bản năm 1893 (sau khi phủ Ninh Thuận nhập vào đất Khánh Ḥa hơn 5 năm) cho biết là từ trạm Ḥa Quân (Cam Ranh) đến trạm Ḥa Lai có chiều dài là 26,620 km và ông viết về trạm Ḥa Lai: “Le tram de Ḥa Lai est très vaste, construit en briques, entouré d’un mur en pierres avec une cour dallée. C’est le plus beau de tous les relais de trams de l’Annam”( Trạm Ḥa Lai rất rộng, xây bằng gạch, được bao quanh bằng một bức tường đá với một cái sân lát gạch. Đó là cái trạm dừng đẹp nhất trong tất cả các trạm của xứ An Nam).

  Ông viết tiếp: “A trois kilomètres de Ḥa Lai, on trouve à gauche, sur le bord de la route, les ruines de trois tours chams, encore bien conservées et rappelant celles du Binh Đinh et de Nha Trang” (7)( Cách Ḥa Lai 3 ki lô mét, người ta t́m thấy ở phía trái, bên lề đường, phế tích 3 tháp Chàm, hăy c̣n giữ ǵn kỹ, nhắc nhớ tới những cái[tháp] ở B́nh Định và Nha Trang ).

    Tháng 3 năm Tân Sửu(1901) “ Bắt đầu đặt đạo Ninh Thuận (trích phủ Ninh Thuận và huyện An Phước tỉnh Khánh Ḥa lập thành một đạo, lỵ sở đặt ở xứ Phan Rang) lấy Tri phủ Nguyễn Văn Thụy thăng làm Quản Đạo”(8) .

   Do không c̣n trong phần đất Khánh Ḥa nữa và được nâng lên thành đạo Ninh Thuận cho nên vào tháng 9 năm Tân Sửu (1901): “ Đổi các dịch trạm Ḥa Lai, Ḥa Mai, Ḥa Trinh ở đạo Ninh Thuận thành Ninh Lai, Ninh Mai, Ninh Trinh để có phân biệt” (9)

      Như vậy địa danh Ḥa Lai bắt đầu xuất hiện vào năm 1888 và tồn tại đến thánh 9 năm Tân Sửu (1901) th́ được đổi thành Ninh Lai. Vào thập kỷ cuối của thế kỷ XIX các nhà khảo cổ đă lấy địa danh dịch trạm Ḥa Lai đặt tên cho cụm di tích Ba Tháp gần đó(cách dịch trạm Ḥa Lai khoảng 3 km) nên mới có tên tháp Ḥa Lai.

        Địa danh Ḥa Lai hoàn toàn có nguồn gốc mang yếu tố ngôn ngữ Việt chứ không hề có chút yếu tố Chăm nào cả!

 

 

Chú thích:

 

1       -   inrasara.com/2007/08/29/chế-vỹ-tan-nguồn-gốc-dịa-danh

2       - Lê Quang Định, Hoàng Việt nhất thống dư địa chí (Phan Đăng dịch và chú giải), Nxb Thuận Hóa, tr. 57; trang chữ Hán không phiên có phiên âm, trang 1660.

3       - Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí tập 3, Nxb Thuận Hóa,tr. 147

4       - Étienne Aymonier, Notes sur l’Annam I le B́nh Thuận, Saigon Imprimerie Coloniale 1885, page 32.

5       -  Étienne Aymonier, Notes sur l’Annam II le Khánh Ḥa, Saigon Imprimerie Coloniale 1886, page 14.

6       -  Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục tập 9, Nxb Giáo dục, tr. 381.

7       - J.Brien, De Qui Nhơn en Cochinchine, Hanoi Imprimerie Typo- Lithographie F.-H. Scheneider, 1893, page 33.

8       -  Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ phụ biên, Nxb Văn hóa- Văn nghệ, tr. 394.

9        -  Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ phụ biên, Nxb Văn hóa- Văn nghệ, tr.405.

 

 

 

 

Nguyễn Văn Nghệ

 

Xuân Đinh Dậu 2017

 

 

 

 

      
 

 

 

 

 

 

 

 

    

 



 
  www.ninh-hoa.com

Trang XUÂN 2017- Văn Học Nghệ Thuật Và Quê Hương