www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
Nguyễn Quang Tuyến

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Main Menu

 
 

 


GS Nguyễn Quang Tuyến


Nguyên Giảng viên Khoa Tâm lư chiến
Trường Vơ bị Quốc gia VNCH Đà Lạt

 

 

 

 

LĂO TRÊ THẮNG KIỆN

 

 

                                         

Truyện ngắn:
 

09- Những Hạt Đậu Đen
 

Hai
 

 - Chú à, bây giờ ngừơi mới thay đổi quy chế thông quan, hàng gia công xuất khẩu thay v́ mời kiểm hóa hàng theo đơn hàng, theo tờ khai th́ phải rà soát đinh mức, duyệt xét lại các danh mục đă khai… Cái ông tướng hải quan mới tới làm trưởng pḥng khó quá. Ba ngày rồi lên xuống tŕnh báo, đủ thứ giấy tờ lăo cũng không xác nhận cho hàng xuất kho cho kịp tàu. Ba mươi công nhân bốc xếp nằm chờ chực tại kho công ty, xe công-ten-nơ đă đăng kí, công an giao thông đuờng vào cảng cũng mua đuờng rồi… chỉ chờ trưởng pḥng Giám Quản hải quan kư duyệt.

- Ông ấy c̣n đ̣i ǵ nữa, cứ theo lệ chung chi mỗi công-ten-nơ 20 phít bao nhiêu, công 40 phit bao nhiêu th́ cháu cứ tự động quyết đi.

- Lo đâu đó hết rồi mà lăo vẫn không chịu, nhất định đ̣i gặp người thay mặt công ty kư vào tờ khai này. Con có nói Giám đốc đi vắng nên chú là phó kư thay, lăo hẹn gặp chú sáng mai mà tối mai tàu chạy, khi mà chú gặp lăo, nếu không giải quyết xong th́ lại tốn thêm một lố tiền nữa phải chạy nộp cho công an giao thông v́ xe công-ten-nơ chạy ngoài giờ quy định, hơn nữa tám công hàng bốn mươi phít th́ công nhân sức đâu mà chất kịp, tội nghiệp bọn họ ăn ngủ chờ chực mấy ngày rồi…

- Được rồi, để sớm mai chú lên thử xem.

 Tôi bước vào gặp Trưởng pḥng Giám Quản hải quan. Hai dăy ghế xếp trước pḥng, mỗi người cầm xấp giấy tờ dày cộm thấp thỏm chờ. Cậu nhân viên của công ty tôi sốt ruột nhấp nhỏm nh́n cánh cửa khép kín. Rồi cũng đến phiên gọi tên công ty tôi, tôi và cậu nhân viên bước vào. Một người bệ vệ ngồi lút sâu trong ghế bành da, cắm cúi gạch gạch, sổ sổ trên xấp giấy trước mắt, không ngước mặt lên nh́n, nói như ra lệnh cho cậu nhân viên tôi:

- Anh đưa giấy tờ đây để tôi kư duyệt, về lo kiểm hóa gấp mới kịp chuyến tàu tối nay. C̣n phó giám đốc công ty ngồi đấy chờ tôi làm việc, về sau.

 Tôi ngồi xuống chờ, mấy phút trôi qua. Ông trưởng pḥng ngưng công việc, nh́n tôi qua đôi kính gọng vàng, giọng Bắc chắc nịch ấm và rền:

 - Thật sự bác không nhận ra tôi sao? Ông ta nhíu mày cười thân thiện.

Tôi ngớ người nh́n vào mái tóc dày đậm, cặp kính gọng vàng sáng bóng trên khuôn mặt phệ. Nh́n vào cặp mày sậm cắt ngang khuôn mặt và đôi mắt nhỏ hấp háy sau đôi kính, tôi mơ hồ nhận ra.

- Em là Lê Viễn Thông đây mà, bác không nhận ra em sao?

- A, chú Thông trại heo giống Dak Kô, tôi mừng rỡ nhận ra gă, cái anh chàng ”ṇng nợn nuộc” ngày nào trên huyện phố núi heo hút.

 Gă đứng dậy, cười híp mắt vồ vập ôm lấy tôi, vỗ đồm độp vào lưng:

 - Ồ, dễ ra đă gần hai mươi năm rồi bác nhở.

 - Ah, a… đúng, gần hai mươi năm rồi chú Thông!

Gă hể hả nói cười, gă vui mừng kể lể huyên thuyên, không đầu, không đuôi. Nối liền những mảnh rời, khi vui quá, gă kể chẳng có mạch lạc, tôi được biết sau thời gian tôi đổi công tác xa, th́ gă cũng đă đưa gia đ́nh về tỉnh. Trại heo ngáp ngáp đâu vài năm sau th́ giải thể v́ thua lổ không gượng nổi. Con đường tiến thân của gă lên vù vù nhờ cái dù ông anh bà chị, nhờ tài thăm ḍ ư muốn thượng cấp và ráp nối các chuỗi ân huệ bất tận. Đôi bàn tay đen, thô của gă nắm chặt tay tôi lúc lắc theo nhịp nói vồn vă:

 - Bác biết rồi đấy, sau khi bác đi về huyện phía bắc th́ em vẫn thường liên lạc với bác Sính ở tổ đời sống của đội xe. Bác ấy lành thật! Xí nghiệp heo teo dần và chờ ngày giải thể, bệnh heo ”lắc đầu” bớt dần; nhưng sau vài năm xử lư nội bộ, cũng quá nửa bầy heo thịt lại ra đi. Em rời xí nghiệp khi nó ngoắc ngoải chết, bán căn hộ và vườn đất nơi bác hay ghé nhà em đấy, em lên tỉnh sau khi xong cái đại học tại chức.

 - Thế cô Hường và ba cháu nhỏ thế nào rồi?

 - Cũng nhờ ông anh bà chị em trên tỉnh, nhà em được chuyển về làm tạp vụ Văn pḥng tỉnh, c̣n cháu Mến đă lập gia đ́nh, có một con, hiện cháu là bác sĩ theo chồng về làm việc ở bệnh viện Nha Trang.

 - Ngày ấy tôi nghe bác Sính nói cháu Mến được tỉnh cử đi học đại học y tế cộng đồng, t́nh nguyện về nơi núi rừng xa của bà con Ra dê mà?

 - Lại bác nữa! Bao năm bác vẫn vậy! Th́ ta phải t́m thang tre mà leo lên, nhưng khi đă lên cao rồi th́ bỏ thang tre mà đi cầu thang bê-tông lầu cao tầng chứ lị. Cái dù ông bác Pḥng Tồ chức đâu mà cháu gái phải về nơi khỉ ho c̣ gáy! – Gă nhíu mắt nh́n tôi cười, nói tiếp. – Bây giờ th́ vợ chồng em và hai cháu trai đều về thành phố được năm năm rồi. Hai cháu trai, một đứa đang trung học tại đây, cháu Thọ ngày ấy nay du học, học bổng đi Đức, ngành lâm nghiệp.

  - Từ ngày ấy, tôi chẳng hay biết ǵ về chú, chú Thông ạ.

  - Làm sao mà bác biết được.Tôi ngạc nhiên khi thấy tên bác kư vào giấy tờ thông quan, nếu cứ như mọi lần ông Giám Đốc của bác kư th́ làm sao anh em ḿnh gặp nhau. Đâu ngờ bác nhỉ? Thế bác bỏ tay lái cát đá từ bao giờ?

 - Đời người chỉ như ngọn cỏ gió lùa. Khi xét biên chế th́ tôi gốc là lính cộng ḥa, lư lịch xấu, bị loại ra. Người ta thực hiện đúng kế hoạch trong sạch hóa hàng ngũ … Tôi thất nghiệp, về đây lang bang sống nhờ nhà vợ bán hàng chạy tem phiếu. Thế rồi đến thời mở cửa cho kinh tế tư nhân, tôi được cho vô làm phụ bà con bên vợ, sống qua ngày. Mấy người bên họ nhà vợ, người Hoa Chợ Lớn thành lập công ty gia công túi xách và giày dép xuất khẩu, họ có chồng con ở Hồng Kông, có nhà xưởng sản xuất bên ấy. Người Tàu có máu làm ăn, truyền thống của họ là đánh hơi ra nơi nào làm ra tiền.  Họ thấy  nơi nào có nhân công giá rẻ, có nhà nước kêu gọi đầu tư bằng chính sách thuế, là họ mang dàn máy móc cũ, khách hàng cũ, sản phẩm cũ cho một giá sản xuất rẻ mạt ở nơi mới… Ḿnh cũng chỉ là nhân công chạy gạo, làm đầy tớ có-hia-có-măo thôi mà!

 - Em biết, em biết tất. Bao công ty, nhà hàng có cái vỏ Việt vậy thôi, chứ trong ruột không Tây, Mỹ th́ cũng là Tàu, là Thái tuốt tuột cả thôi mà. Mấy mươi năm mài răng đánh đấm là chính, biết ǵ đâu mà quản lư kinh tế thị trường. Ôi, cứ nh́n như em đây th́ bác biết toỏng, trường làng chữ nghĩa chưa được một chén, rồi gặp thời lên bổ túc trung cấp, rồi tại chức đại học, quấy quá chạy chọt quen biết mua tấm bằng kiếm cơm. Đă không biết ǵ mà chễm chệ ở Cảng Vụ từ Qui Nhơn, Nha Trang, Bà Rịa Vũng Tàu, rồi nay Thành phố…

Gọi là biết để hướng dẩn, chỉ đạo sản xuất th́ chẳng ai biết ǵ, nhưng biết làm khó để hạch sách kiếm tiền th́ thằng nào cũng sành, vị trí nào cơ quan nào cũng có bài của nó tất. Tay nào liêm chính vào cái dây chuyền nhũng nhiễu này th́ sẽ tự động bị loại. Nó không lấy dưới chung trên th́ chẳng ai cho nó ngồi đó cả. Đấy, như hôm nay, làm sao để giúp bác gia công nuôi cả ngàn công nhân? Em chẳng biết phải làm ǵ, nhưng chỉ cần nhíu mắt, gằn giọng th́ bác chạy có cờ… Hôm nay em bảo đảm bác cũng c̣ kè lên nộp em mười vé phải không nào? 

- Đúng, chú tinh thật, anh định lên sẽ gởi trưởng pḥng mươi triệu xin duyệt cho… kẻo không th́ bị phạt c̣n khốn hơn! May quá, anh gặp chú.

Nói chuyện với tôi, gă thẳng thừng ruột ngựa, nói toẹt về cái xấu của ḿnh mà không ngượng mồm. Chỉ năm ba câu sắc gọn, như người xài đoản đao, gă đă xoáy gọn cái nh́n sắc bén vào hoạt động của gă và mọi hướng chung quanh ḿnh:

- Làm quái ǵ có thứ lư tưởng nửa vời bác nhỉ; trai gái thương nhau rần rật, ôm nhau rần rật, mà cứ luôn mồm: “Anh chỉ ôm thôi, chỉ vuốt ve thôi!” Chúng ḿnh chỉ có t́nh yêu lư tưởng thôi… phét, láo cả! Bởi thế làm quái ǵ có thứ kinh tế thị trường định hướng này nọ. Không tưởng! Hoặc là phét, hoặc là bệnh thần kinh, hoặc chỉ là chiêu dụ khị đánh lừa kẻ ngây thơ. Đă làm kinh doanh th́ tranh nhau hơn thua về lợi nhuận, mà muốn thế th́ cạnh tranh sao cho có sản phẩm chất lượng tốt, phục vụ tốt, giá cả tốt, tiếp thị quảng cáo tốt. Họ bảo kinh tế thị trường bởi cạnh tranh nên tàn sát nhau, bóc lột nhau, phi nhân bản... nên trước sau ǵ rồi bọn tư bản cũng lăn quay ra dẫy chết tất! C̣n lâu, vẫn cứ lải nhải cái chuyện tư bản thời thế kỉ 19, cái thời làm giàu nhờ bóc lột sức lao động đă ra ŕa đời tám hoánh nào rồi. Bọn tư bản, chúng sẽ dựng tượng cảm ơn ông tổ Mác-Ănghen của các ngài. Bọn chúng nhờ biết lắng nghe phê phán mà họ sửa đổi để ḥan thiện hơn, đổi thay để nhân bản hơn những kẻ thù muốn tiêu diệt ḿnh. Thế nên tay th́ ôm kinh tế thị trường mà ḷng chỉ chực có cơ hội là lấy hết không bỏ sót, rồi quay về cái định hướng xa vời vợi đó. Tranh nhau hơn thua kiếm lợi nhuận trong kinh tế thị trường có ǵ xấu nào? Luật pháp nghiêm, kiểm soát tốt, quang minh trong quản lư, thông qua tự do ngôn luận để có hàng ngàn mắt lưới kiểm tra hành vi công quyền… C̣n bác thấy bây giờ th́ sao nào?  Cái thứ kinh tế quái thai “lại cái” này là ổ tham nhũng, không minh bạch: Sau bao nhiêu năm nghiến răng nghiến lợi sống trong khốn cùng, có muốn tham th́ cũng chẳng có ǵ mà tham, ngoài vài ưu quyền nhỏ nhoi giữa mọi người xác xơ nghèo đói, như mấy tay chủ nhiệm hợp tác xă có nhũng nhiễu chỉ vài cân thóc, bữa đám giỗ. So ra, đáng ǵ với cái thời “lại cái” này, nó bán cả nước cũng nhơn nhơn là yêu nước cơ đấy. Làm ǵ nhau nào!

Nó ôm doanh nghiệp nhà nước, cái ǵ béo bở th́ ngài thủ trưởng đưa hết về công ty tư nhân sân sau của đồng bọn, cái ǵ xương xẩu khó nuốt th́ lại nhận cho xí nghiệp nhà nước, hàng hóa làm từ công ty sân sau hư, bị trả th́ t́m cách ảo thuật đổi hàng: Hư là của doanh nghiệp nhà nước, tốt là của công ty sân sau…Trời ạ, chúng làm ăn thế mà doanh nghiệp nhà nước không phá sản mới là lạ. Loại h́nh kinh tế bán-nam bán-nữ này là hũ mắm đầy ḍi, mà lư lẻ duy nhất để cái hũ yên vị tồn tại mà không chùi rửa sạch được là bởi quyền quyết định sự tồn tại của hũ mắm lại là  quyền của lũ ḍi lúc nhúc nằm phè trong hũ mắm .

- Lâu rồi, gặp bác là nhớ cả một thời cơ hàn, gần hai mươi năm rồi c̣n ǵ, hôm nay em thật là vui. Công việc là trước tiên, việc ǵ bác cần, đă giải quyết xong. Bác c̣n cần ǵ nữa không?

 - Th́ chú cũng biết đó thôi, hàng công ty anh chưa thông quan được cũng v́ mấy cái zíp kéo. Nay chú đă kư cho thông quan, coi như xong.

 - Thật ra đó là bài toán đánh đố, túi xách, áo quần giày dép gia công ở thị trường mỗi ngày mỗi đổi mốt, thay kiểu cách th́ phải thay nguyên vật liệu, vậy mà các quan ta nhốt cái đổi thay sống động đó vào danh mục ba-mươi-hai loại nguyên liệu gia công ra cái túi xách; hay sáu-mươi-bốn loại cho đôi giày. Luật của ta cái ǵ cũng có, cái ǵ cũng nửa vời, giải thích kiểu ǵ cũng được bởi hàng ngàn thông tư, quyết định dưới luật. Mà ai xét cho cái đúng sai trong hoạt động kinh tế thị trường? Có luật mà không có luật sư bào chữa, có nghề mà không có hội-ngành-nghề bảo vệ, có miệng mà không được nói, mà nói ai thèm nghe… Các hội-nghề-nghiệp đều… có đủ, đó là văn pḥng nuôi vài công chức quốc doanh, họ đâu có trách nhiệm bảo vệ các hội viên doanh nghiệp trước sự mè nheo, gầm rú của linh cẩu và kền kền trên đường xua đuổi con mồi cho đến gục ngă và bị phân thây?  Cũng từ đó có cái nghề chạy cho ra các loại thông tư, hướng dẫn, quyết định từ bộ, cục, địa phương sao cho phù hợp với ư đồ và khẩu vị của người đặt hàng. Chúng thâu tóm đất rồi chạy qui hoạch, chúng vẽ hàng ngàn đường cho hươu chạy vào rọ, rồi thúc trống truy đuổi hươu. Tựu trung cũng bởi dốt về chuyên môn và quản lư; tham lam mà độc quyền và trên hết mọi sự là hoạt động công không quang minh: Nơi ẩm thấp, càng thiếu ánh sáng sẽ là ổ của vi trùng và ḍi bọ!

C̣n nói về những nhà sản xuất của ḿnh. Bác ơi, năm năm qua thằng em bác ngồi ghế hải quan từ cảng Qui Nhơn, đến Vũng Tàu, Thành Phố… đi từ nhân viên kiểm hóa đến xét duyệt định mức, đến xử lư các sai phạm… em biết tất, em hiểu tất, chúng ta cả nước này không khéo chỉ là miếng mồi ngon của cái lưới lồng lộng văn hóa  “kinh-tế du-cư” của Chệt. Người Hoa họ rải khắp năm châu bốn biển đă bao thế kỷ trước, họ vẫn quần cư tại nơi đến, họ vẫn giữ tập quán và ngôn ngữ. Tinh thần dân tộc nối kết họ lại dù xa, dù gần. Nay, có internet, có kinh tế toàn cầu hóa, có hệ thông siêu thị, đó là mây cho rồng bay, ba tàu sẽ phát huy hết sức bật cho bác xem. Họ chỉ cần nhấp chuột là nối liền mạng tiêu thụ, mạng lưới sản xuất nguyên vật liệu và lao đông nghèo tất cả các nước sẽ làm công giá rẻ cho họ, sẽ là thị trường béo bở tiêu thụ hàng hóa của họ. Họ là công dân nhiều nước khác nhau về lư thuyết, nhưng họ có một nền văn hóa dân tộc chung, công ty nước này mua bán với nước kia chỉ là h́nh thức pháp lư của họ với nhau. Sản xuất, gia công, mua nguyên liệu… họ làm giá, họ hối lộ, họ chạy chính sách, họ tự phân vai chủ lớn, chủ bé bên ngoài, c̣n bên trong đều là tṛ lừa bịp có tính truyền thống bao đời nay của họ. Họ không xấu, họ tồn tại theo cách thức thương lái giang hồ bốn bể đă ngàn năm rồi. Một đất nước yếu, mà lắm kẻ hèn và tham ô nhũng nhiễu là mănh đất màu mỡ cho Đại Hán bành trướng!  Huống hồ đất nước ta lại ở sát cạnh anh đại hán đầy mưu đồ ấy.

Ngồi nh́n gă loay hoay kí xoành xoạch, làm mặt nghiêm, gằn giọng rồi thoắt thản nhiên tém bao thư hất xuống hộc bàn điệu nghệ như vũ nữ ba lê khoát tay cúi sát chào khán giả. Chỉ trong một chốc gă đă giải quyết hết số hồ sơ trên bàn, rồi gă mở tủ lấy ra chai rượu Whisky Chivas 18, gọi nhân viên bảo tài xế đến đưa tôi và gă đi .

 - Này, hôm nay anh đi với ông anh kết nghĩa, gă cao giọng, các chú cứ làm việc, có ǵ khẩn th́ điện anh, ai hỏi bảo anh đi công tác.

 - Hôm nay th́ anh em ḿnh cưa chai này, kỷ niệm hội ngộ, uống để nhớ mấy ly đế trắng sơ giao với “ṇng nợn nuộc” ngày nào bác nhá. Gă luôn thích tự hài hước giọng nói quê của ḿnh khi mới vào Nam.

  Tôi và gă ngồi trên chiếc xe đen bóng, bảng số nhà nước, chạy về hướng Thủ Đức. Tôi nh́n gă ngồi dựa ngửa, bụng tṛn lưỡng nặng nề, khuôn mặt đen gân guốc ngày nào bây giờ ph́ ra, tai tái bủng, làm những chấm rỗ hoa ngày nào nay mum múm như vỏ cam sành. Gă xúc động v́ t́nh cảm thật sự với tôi, v́ tôi là nhân chứng sống cho cả một quá tŕnh vượt khó đi lên của gả và gia đ́nh. Có thể gă cũng có vẻ ngượng, chột dạ khi ngoái nh́n lại những bước đi thần kỳ của ḿnh. Bàn tay thô đen múp những thịt của gă cầm lấy tay tôi siết chặt, vừa nói vừa lắc như nổi vui hồn nhiên của một người trẻ tuổi:

 - Em rất quí bác, ngày ở Trại heo không có bác chịu khó giúp hai vợ chồng em săn đón quà cáp hằng tuần cho ông anh, bà chị em và các ông bà các sở, th́ em đâu có tận dụng nó mà leo lên. Tối qua em nói với vợ em thấy tên bác trong hồ sơ thông quan hàng gia công, họ và tên của bác khó mà có người trùng, y như rằng!  Vợ em nghe, nó mừng lắm, c̣n nhớ vợ em mang cái bụng chửa lặc lè ngồi ca bin xe bác lên tỉnh khám thai, ôi cái thằng con trai Út  khi sinh ra đâu giáp tháng là bác chuyển đi đấy. Bây giờ nó học năm cuối trung học ở đây, thằng Thọ th́ nay có học bổng đi Đức học về lâm nghiệp. Thấy bác là vợ chồng em nhớ lại cả đoạn đường gian truân, chen chân t́m cách đi lên, cách tồn tại… và bác cứ nh́n bọn em là hiểu ra cả triệu người Bắc vào Nam sau năm bảy-lăm, mỗi người một lối, chen nhau t́m chổ đứng, chổ đổi đời trong Nam này. Bác là chổ anh em với gia đ́nh em, bác đă gặp em từ đầu, vậy mà bây giờ… thế này, khó mà tin được bác nhỉ. Phải chi em tài ba, học hành đến nơi đến chốn, một ḷng tận tụy v́ dân v́ nước cho cam. Tụi này bơi trong một ḍng chảy mới, trong cơ hội đổi mới nửa vời này, như em đă nói chuột không ra chuột, dơi chẳng ra dơi. Đổi mới kiểu kinh tế thị trường định hướng này nọ, nó như con sâu lột kén nửa chừng, cánh th́ xập x́nh đập, thân c̣n dính sát rát rạt vào vỏ kén, bay không lên, rút vào không xong, ngước nh́n th́ thấy bao cánh bướm các nước quanh ta nhẹ nhàng bay, sao nó đẹp thế. Thực ra đổi mới kiểu này chỉ tổ là cái ổ mối mọt. 

  - Nè, gă nói với tay tài xế, cháu chở hai chú đến quán Bạch Dương quen thuộc, mang chai rượu lên pḥng lạnh trên lầu, bảo tụi tiếp viên hôm nay để chú yên nói chuyện với ông anh. Xong cháu về cơ quan, khi nào cần về chú gọi.

 

Quán là một biệt thự hai tầng nằm núp bóng dưới đám bạch đàn. Các em thấy khách đến ùa ra lố nhố móng đỏ môi hồng, rồi như có mật lệnh, họ rút yên, tôi cùng gă lên lầu ba. Các quán thế này nằm trong hệ thống dịch vụ tinh vi của từng ngành, chúng tôi vẫn thường nghe nhân viên giao nhận nói đến quán Bach Dương. Công an giao thông, nhà đất, lương thực, trường dạy lái xe, học vụ… ngành nào có quán quen thuộc ngành đó, có dịch vụ xe cộ chuyên chở đó, để đưa anh Bảy, chú Ba đến công tác, đến kiểm tra, đi thư giản…và chổ ra giá, thỏa thuận, ăn chơi. Trăm việc, cuối cùng người chi tất là nhà sản xuất. Nh́n các cô gái thập tḥ rồi lẩn đi sau lệnh của gă, biết ngay gă là khách hàng quen thuộc của quán. Mỗi nhóm quan chức thuộc mỗi ngành trong thành phố này đều có những quán quen thuộc. Công ty nào rồi  cũng phải nuôi một vài nhân viên chuyên lo múa may, t́m hiểu ham muốn của các anh Bảy, anh Ba, chiều chuộng, chung chi, khổ nhục nuông chiều đám quan chức.

Gă nhíu mày cười hỏi tôi:

 - Em hỏi thực với bác chứ làm doanh nghiệp, bác có đi bia ôm với các quan chức chưa? Bác nghĩ thế nào về cái tṛ này? Hi hi, bác cứ thử nói em nghe.

Gă trầm ngâm:

- Này bác, có phải các tṛ sờ mó bia bọt này là trái ngọt đầu mùa của nền kinh tế tự do không bác? Bác sống trong Nam, trước kia có thứ này không bác? Gă lại tự trả lời.

- Có nước nào giá phụ nữ lại rẻ mạt thế này không bác? Bao công sức nuôi đứa con gái lớn mười tám đôi mươi, rồi đành để cho đám bệnh hoạn nó dày ṿ thân xác với mấy tờ “boa” năm chục, một trăm… Vừa uống vừa ôm vừa sờ mó, nói cười nham nhở, trên màn h́nh th́ hát ḥ, em cứ hát ḥ, dưới bàn th́ các anh các cụ tay trái tay phảỉ ló mó, lần mần …

- Hầy, chú Thông vẫn thế, dù đă bao năm trôi qua. Chú vẫn thích cào cấu vào những vết thương đầy mẩn ngứa của chính ḿnh. Đau rát lắm chú ạ, thời thế nó vậy.

Tôi nh́n gă trầm ngâm cùng tôi uống mấy ly sec. Tôi biết tửu lượng của gă, ngày ấy, khi đối ẩm cùng tôi gă luôn miệng nói: “Em thích cách uống của bác, lặng lẽ đi theo mà tràn đầy t́nh, vê cốc rượu gọn, dứt khoát”.

Qua vài ly với mấy miếng sườn non nướng mọi chấm muối ớt, môi gă mấp máy như một ly nước sóng sánh chực tràn, gă muốn tâm sự điều ǵ. Tôi đánh tiếng trước:

- Rồi bà chị và ông anh Trưởng ban tổ chức tỉnh, nay chắc đă về hưu?

- Cả hai anh chị đă về hưu, con cái th́ cậu trai lớn đi du học học bỗng, nay đă về làm việc ở tỉnh, cô gái có chồng Hà Nội. Anh chị có căn biệt thự mua hóa giá, nay bán lại được hơn trăm cây. Rồi mua căn hộ lớn ở thành phố cho thuê, nói chung đó là khuôn mẫu thành công của một đời đi cách mạng về hưu an toàn.

 Gă uống cạn ly rượu, mắt đăm đăm nh́n ra cửa, nói như th́ thầm biện bạch:

 - Bác nghĩ xem, cậu Út em bị bỏ đói chết ở đ́nh làng v́ không chịu tố gian cụ Chánh, năm 83 ông chú già ở làng bảo em bỏ làng mà đi đi, ông nói mày sống trong một khuôn mẫu mới, người ta đặt thế, nếu không chịu được th́ đi đi, bất măn, chửi rủa chỉ tổ hại thân, đi xứ khác mà sống theo kiểu của mày. Đi đi, t́m đường mà sống. Em nhớ, quần ống thấp ống cao, bỏ làng đi… H́nh như chuyện này, xưa em kể với bác rồi. Đấy, bà chị họ, ông anh rể là những người v́ lư tưởng xác lập một nền móng mới, họ chiến đấu và đă chiến thắng. Họ đă hy sinh cả đời cho các điều họ tin tưởng và họ xứng đáng có đuợc thứ họ cần. Nếu cả đất nước hy sinh mất mấy mươi năm để có thống nhất, có độc lập, rồi như thế này… chỉ mang đến áo cơm gạo tiền, điều kiện tiến thân cho một tầng lớp mới thay tầng lớp cũ và ước mơ công bằng xă hội c̣n xa vời vợi… Bác có hiểu biết ǵ nhiều, nói cho em nghe đi, biết bao gia đinh ly tán, mấy triệu con người từ Bắc đến Nam đă nằm xuống, cả một dân tộc thụt lùi lại so với  thế giới cả trăm năm, để làm ǵ vậy bác? Chẳng nhẽ, chỉ được có tiếng vĩ đại, anh hùng, đánh đuổi mấy thằng to nhất, lớn nhất, khốn nạn nhất nhân loại! Có phải thật vậy không bác? Năm 79 em súyt mất mạng ở Lũng Cú v́ anh cả Tàu quí mến, em đă chứng kiến cảnh đàn anh đồng chí khát máu tàn sát, hiếp dâm không gớm tay cả đàn bà trẻ em, xác phơi đầy biên giới. Rồi ải Chi Lăng ngày nào, một nửa thác nước Bản Giốc, biển đảo Hoàng Sa… Tại sao ta lại vui vẻ, quí mến để người anh em chiếm đoạt? Sao vậy bác? Em làm việc tại các cảng vụ, đọc các tờ khai xuất nhập, đọc các vận đơn gian lận một cách hợp pháp về xuất xứ của người Hoa trong kinh doanh. Họ âm thầm ăn rỗng xương tủy nền kinh tế của ta bác ạ. Nhân danh cái ǵ mà để chuyện ngàn năm kiên cường chống giặc ngoại xâm giữ độc lập của cả dân tộc phải thế này hả bác?  Có phải đây cũng là chuẩn đạo đức mới, như dẫu anh biết ông Cụ chánh trong làng không là người ác, nhưng nhất định tố gian buộc tội, đánh đến chết, có thế mới là người tốt trong chuẩn mới? Dẫu biết tổ quốc mất đất, mất dân nhưng v́ là anh em đồng chí, cùng tiêu chuẩn đạo đức mới, nên câm lặng vui mừng mới là yêu nước?

Bác hỏi về ông anh rể và bà chị họ, làm em chạnh ḷng nghĩ đến bản thân ḿnh, nghĩ lan man đến chuyện đất nước. Từ em, em suy ra tất. Anh chị em, cũng như nhiều người đă chiến đấu và đă chiến thắng, họ đă hy sinh và họ đă xứng đáng thụ hưởng các thành quả đó. Nhưng những người đó được bố trí vào các vị trí, các chức vụ không phải là nhiều, biết bao người sau bao năm tháng hy sinh trở về là một công dân lương thiện, và họ ngao ngán khi chứng kiến thực tại! Không phải ai ai ở vào vị trí tốt đều bán rẻ lư tưởng và tham nhũng cả đâu.  Họ nhiệt tâm nhưng vụng về và dốt nát về quản lư nên khi ban phát ân huệ và quyền lực là kẽ hở lớn cho ḷng tham và dục vọng của những người cơ hội. Những người xấu và bọn cơ hội thời nào, ở đâu mà không có. Sau 75, bọn cơ hội tiềm ẩn của chế độ từ Bắc vào, ở rừng ra cộng với bọn cơ-hội ba-mươi-tháng-tư trong Nam này nở rộ như đồng cỏ cháy gặp mưa. Anh chị của em như bao ông cách mạng khác, họ say sưa trên chiến thắng, họ đồng hóa cái lư của súng đạn, mưu lược, ngụy trang, lừa phỉnh của chiến đấu với quản lư xă hội, và quản lư kinh tế. Với họ quản lư xă hội dân sự, quản lư kinh tế cũng như đánh du kích, mọi cách đều được dùng miễn là thắng… Họ cũng chơi chiêu, chơi tṛ như thời chiến… nhưng đời sống thời b́nh và phát triển của xă hội không phải là việc du kích, phục kích, gài ḿn… quản lư theo cách nới rộng rừng ra phố. Chắc bác c̣n nhớ, chỉ cần một động tác vô thưởng vô phạt, ông anh em thăm Trại heo, kéo em sát tai th́ thầm về chuyện: “Chị mày dặn c̣n mấy ngày nửa có đám giổ, nhớ…” Vậy mà cũng từ đó thay đổi vận mệnh em, như anh thấy đấy. Từ cá nhân em, em suy ra, những người có quyền lực như anh chị của em, không phải không có nhiều người dựa vào quyền lực để tham nhũng, buôn quan bán tước; nhưng cũng có rất nhiều người tốt, sống giản dị, họ ban phát ân huệ như quán tính của người tiểu nông hàng xóm tốt bụng. Cái dốt nát và khờ khạo của họ trong ban phát ân huệ, nhận ân huệ bắc cầu cho biết bao hậu quả mà chính họ cũng không ngờ. Ông anh giúp cho em hoặc ai đó một lời chào chú Bảy, anh Ba th́ biết bao là lợi lộc mà chính ông cũng không biết. Ông nói vài lời như khơi khơi với tay trưởng pḥng nhà đất, thế là tay nọ vận dụng ít luật và thông tư, quyết định… trong rừng luật lệ để hóa giá cho ông căn biệt thự đắc địa với giá tượng trưng, hay cho người quen của ông anh miếng đất làm nhà có hai mặt tiền… rồi có cơ hội ông anh lại giúp cho con trai tay trưởng pḥng nọ cơ hội tuyển thẳng đại hoc, cơ cấu nhân sự lănh đạo tương lai v́ hạt giống tốt; giúp ân huệ hay trả ơn ân huệ ban này, sở nọ vài cô chiêu, cậu ấm văn dốt vũ dát đi Tây, đi Mỹ vài năm sau đó đem tài năng về thay cha chú lănh đạo đất nước! Em thấy họ quá tốt bụng để vô t́nh làm rất nhiều việc gây hậu quả xấu mà ḷng họ vẫn thanh thản. Các ông cán lớn bé phân phát, trao đổi cho nhau ân huệ và quyền lực. Hàng triệu triệu các trao đổi nhân danh lư tưởng đồng chí, đồng giai cấp, đồng đội, đồng hương, đồng môn, đồng khóa… đă tạo nên tấm lưới phủ khắp khắp ân t́nh “ha hả” của người chiến thắng. Trận mưa móc ân huệ đó có thể có người lợi dụng, có người ngây thơ, trên một cái nền luật pháp phức tạp, giải thích kiểu ǵ cũng được. Luật pháp là sản phẩm của lư trí, nhưng áp dụng nó vào thực tế th́ đầy cảm tính, tùy dụng ư của lắm người nhiều quyền lực, hoặc không biết luật.

 Đấy, anh chị của em là bước thang cho em có ngày hôm nay. Dĩ nhiên em phải có dụng tâm khai thác vị trí “em ông trưởng pḥng tổ chức”. Anh chị ấy là người tốt nhưng dốt. Xă hội ta có cả trăm ngàn người như vậy, họ tốt quá với tinh thần tiểu nông, muôn ngàn thứ ân huệ họ vung vải đă chận đứng biết bao cơ hội đi lên của những người trí thức, tài năng có thực học. Việc này khủng khiếp hơn thời phong kiến ở VN nhiều, luật lệ về “phạm húy” với triều đ́nh xưa c̣n có chổ cho trạng nguyên chân đất có tài làm tể tướng, chứ bây giờ nguời tài ở ngoài “hoàng tộc” th́ chỉ có đứng bên ŕa! Cả triệu dân nghèo, dân chiến bại, dân ngoài “hoàng tộc”… đâu có đường mà đi lên hả bác? Tấm lưới thiên la địa vơng cho và nhận ân huệ đó tạo nên một triều đ́nh phong kiến mới, đó là chiến hào mới bảo vệ “hoàng tộc” và đế chế đỏ..

   Đó là giai đoạn đầu của mối t́nh gượng giữa kinh tế thị trường và kinh tế kế hoạch tập trung, khoảng mươi lăm năm. Nhưng đến nay th́ đă khác hẳn. Thế hệ các người tốt từ tiền cách mạng hay chiến trường trở về đă qua. Thế hệ ấy phần lớn là nguồn trí thức giai đoạn cuối của Nho, giai đoạn đầu của Tây, hoặc những nông dân chân đất ngời ngời nghĩa khí thiết tha yêu nước. Nay th́ thế hệ đó đă già nua và suy tàn. Thế hệ tiếp nối là lớp thế tử con cái các quan to đi học xa trở về liên kết nhau, thứ nữa là những con người ba-mươi-tháng-tư một thời giúp việc cho anh Ba anh Bảy, chúng lớn lên nhờ ân huệ đàn anh, nhưng chúng khác đàn anh, chúng là bọn thực dụng, chúng hiểu rơ giá trị khổng lồ của quyền lực và ân huệ được tính bằng tiền. Chúng tiếp cận và nhanh chóng học hỏi cái gian xảo của kinh tế tư bản nhiều hơn là tinh hoa của nền kinh tê tư bản! Đàn anh của chúng ban phát và nhận ân huệ th́ nay chúng rao bán, dùng ân huệ đó mà lôi bè, kết cánh tạo nên thành từng mảng sâu bọ, bềnh bồng vật vờ trong đời sống xă hội. Ban đầu là trạng thái “dấm dúi”, “thậm tḥ thậm thụt”, như bác đă định chung cho em mươi triệu sáng nay vậy. Hi hi. Từ anh công an giao thông nhuần nhuyễn hất tờ bạc vào xắc-cốp khi đứng chốt kiểm tra, đến anh cán bộ quận hất lẹ vào hộc bàn khi chứng bản sao giấy tờ, đến anh bác sĩ làm bộ ngơ ngác khi người nhà bệnh nhân dúi vào túi áo bờ-lu… Ôi, mỗi ngành nghề tự khinh bỉ ḿnh khi phải tự luyện cách để có những đồng tiền như vậy, phải biết dọa, biết đe, biết treo, biết nhử… tinh vi như anh chàng dùng nhựa mủ mít để bắt ve sầu, hay anh bán dầu rót dầu vào miệng chai mà không ra ngoài một giọt trong Nam Hoa Kinh của Trang Tử.

Buớc xa hơn là ban phát vị trí làm ra tiền nhiều ít, th́ có giá thấp cao; thế mới có cảnh mua quan bán chức. Bác ạ, người ta bảo t́nh cảnh đó là do kinh tế thị trường, chứ trước kia tất cả đều xếp hàng tem phiếu, th́ làm ǵ cho có chổ cho tham nhũng. Cái cảnh quê em ngày ấy, cuối đông cung cấp phiếu cho các hộ mua vải may quần áo mới cho lũ trẻ đón xuân, chỉ bán toàn một thứ vải trắng sọc xanh, sáng mùng một đón năm mới, cả làng, cả phố đâu đâu cũng nhan nhản màu trắng sọc xanh. Tức cười, có ai tranh nhau tham nhũng thêm vài mét vải trắng sọc xanh đâu bác nhỉ? Qui luật kinh tế thị trường có luật lệ của nó, luật lệ càng chặt chẽ th́ tự do càng có giá trị.

Nay văn bản dưới luật hằng hà sa số, cán xấu th́ giải thích luật tùy mức độ chung chi. Đấy bác ạ, luật lệ và hiện trạng kinh tế của ta là như vậy, tất cả mọi người đều biết, đều thấy hằng ngày nhưng lùng nhùng không lối thoát. Cừu nào th́ sói nấy, dân trí ta mấy trăm năm nay, ngoài việc học căm thù giặc để giành độc lập, vẫn c̣n mông muội như thời Tự Đức. Chưa khai được dân trí th́ măi măi chỉ là tṛ “dịch chủ tái nô” mà chủ mới cướp bóc tinh vi, thủ đoạn và khoa học hơn chủ cũ nhiều!

 Gă ngật ngưỡng giải thích cái thế giới sống mà thế hệ gă đă và đang bơi lội qua, gă đă bơi đến điểm cao nh́n lại. Từ ngày mới quen tôi thích tính chất phản tỉnh, lột tả “rát rạt” của gă. Gă với tay cầm chai rượu rót hai ly đầy, nh́n tôi ái ngại như nh́n một người anh già yếu c̣m cơi, gă tuôn ra như không ḱm được:

 - Lắm lúc nh́n các bác, các đơn vị sản xuất chầu chực, chờ duyệt cái này, giải quyết cái nọ. Rơ khổ. Cột cũng tụi này mà tháo cũng tụi này! Biết cả, biết cả. Mỗi công-ten-nơ hai-mươi-phít, bốn-mươi-phít chung cho hải quan kiểm hóa bao nhiêu, trả tiền xe dịch vụ chở mấy ông ấy bao nhiêu, chung cho công an dọc đường bao nhiêu, khi trễ tàu phải vận chuyển trong giờ hành chánh phải mua đường cho công an giao thông dẫn lộ bao nhiêu, cho thêm cho thằng nâng hạ để nó chịu làm là bao nhiêu, cho lưu kho, lưu băi, ngay cả cho ông bảo vệ giữ cái cần gạt trước ụ tàu… Các ông thiếu một khâu không chung chi th́ đừng trách. Tất cả là hợp tác, luật lệ đứng ngoài, mọi người đều có lợi trong tầm mức tṛ chơi này cho phép.  H́nh ảnh ấy như tiếng rú, gào của bầy linh cẩu trên thảo nguyên, lẽo đẽo bám sát cho đến khi con linh dương gục ngă, không có một hiệp hội ngành nghề nào làm ṿng rào che chắn cho chú linh dương xiêu vẹo trên thảo nguyên đầy tiếng rú man rợ của bầy linh cẩu! Rồi mỗi con một cú táp.

Già nửa chai Chivas và sau mấy giờ gă khao khát tâm sự, giải bày, tôi cảm thấy thương gă. Thương thằng em hoang tàng, chợt lê lết về ổ rơm t́nh nghĩa ngày nào mà tâm sự như xưng tội với chính lương tâm. Gă có vẻ thấm rượu hay u uất trong ḷng; mắt ti hí mà vằn gân đỏ, chẳng biết bởi rượu hay bởi tủi thân.

 - Bác c̣n nhớ chuyện em kể về cậu Út em, ông giáo làng gàn bướng đến chết trong cuộc đấu tố, cậu là tay sai cho Tây v́ biết tiếng Pháp. Cậu đọc Quốc văn Giáo khoa thư, và giảng cho em cách tu thân, sửa xấu có tốt “Người kia có ba lọ, một đựng đậu đen, một đựng đậu trắng, và một lọ không. Hằng ngày, tự xét nếu nghĩ làm một việc xấu th́ bỏ vào lọ không một hạt đậu đen, ngược lại là ư nghĩ hay công việc làm tốt th́ bỏ vào một hột đậu trắng… Cứ thế, cháu à, số đậu trắng sẽ càng ngày càng tăng…” Bác nghĩ xem, cả lũ bọn em đang sống, từ sáng sớm cho đến đêm về an giấc, sẽ có bao nhiêu hạt đậu đen bỏ vào lọ?

Tội nghiệp ông-cậu-Quốc-văn-giáo-khoa-thư của em bị chúng nhốt bỏ đói trong đ́nh làng buộc phải khai gian, tố ông Chánh, khai học tiếng pháp là để phục vụ cho Tây. Họ cấm mọi người bén mảng gần nơi nhốt cậu. Mấy ngày sau cậu chết đói trong đ́nh, mẹ em lấy chiếu bó xác cậu chôn ngoài băi sậy.

 - Tất cả mọi người, mọi nơi trong cái xứ sở này đều như vậy. Có nhiều mặt tích cực âm thầm lẻ loi th́ ta không biết được. Chú tự dằn vặt th́ có ích ǵ?

Gă không phải là người xấu, cái cách gă soi rọi vào các hành vi lệch lạc của ḿnh là thái độ phản tỉnh của ít người mà ta gặp được trong thế giới quan chức. Gă và thế hệ của gă trưởng thành trong xă hội không dễ ǵ có nhiều cơ hội bứt phá để vươn lên. Gă xoay chai rượu gần cạn, đôi mắt đờ đẫn nh́n… tôi cảm thấy xót xa cho xă hội chúng tôi đang sống, cho cái nắng ngầy ngật này xen tiếng cười thỉnh thoảng ré lên, của mấy cô gái ở các pḥng bên, bị mấy tay khách sờ mó lung tung. Gă nh́n tôi áy náy điều ǵ:

 - Bác à, với tuổi bác, cảnh ngộ sống đang khó khăn lúc này, tôi biết bác nghĩ ǵ. Ờ, khi trên xe, bác có hỏi em về cái Trại nuôi heo ngày ấy. Em có nói, rồi em sẽ kể cho bác nghe, ngoài bác ra em chả có thể kể với ai, ngay cả với vợ em, không kể với bác ḷng em sao nặng nề quá. Hẳn bác con nhớ đám cán bộ kéo về huyện heo hút ấy nghiên cứu về t́nh h́nh chẳng đi đến đâu, rồi từ Giám đốc đến công nhân ăn ṃn dần vào cái trại heo từ thiện ấy. Không có vốn, không chuyên môn, dốt nát và quản lư tồi…

-  Chú lại chà xát không thương tiếc.

- Th́ em đă nói với bác làm việc ở cơ quan đồng lương không đủ sống, mà lại sống được th́ sống nhờ vào đâu? Ban phát và nhận ân huệ, vị trí nào có ân huệ đó, đem cho và đ̣i nhận lại bỗng lộc trực tiếp hay gián tiếp, một nhân viên gác cổng cơ quan cũng đ̣i như vậy. Bởi đâu mà những người làm việc trong hệ thống công quyền có cái suy nghĩ lệch lạc đó? Công việc họ phải làm, họ ăn lương đâu phải là công trạng, tại sao cứ làm việc ǵ th́ ṿi trả công. Ai ai cũng thấy tôi có quyền hưởng, quyền đ̣i, quyền kể lể mọi thứ công lao… trong khi, thực ra đó chỉ là công việc của một công dân chân chính trong một đất nước độc lập. Đồng lương không đủ sống mà xây nhà cửa, xe cộ, con cái du học… lấy đâu ra? Áy náy, bèn vẽ vời vở kịch chứng minh “trúng số”, “nuôi ba con heo trên sân thượng”… Cả xă hội, trừ những con người lao động chân chính ở nông thôn, khắp khắp cùng nhau đóng một vở kịch dài che dấu một lương tâm bất ổn. Như thế là xă hội tồn tại không lành mạnh, bệnh hoạn! Nếu cơ quan có người lănh đạo tốt th́ có cơ may phát triển, nếu họ có tà tâm th́ họ sẽ t́m mọi cách xoáy tài sản công, cần th́ họ chạy chính sách để xoáy. Bác sẽ bảo làm sao mà chạy chính sách? Ôi, nơi nào người lănh đạo trên dốt, đám tham mưu dưới tham, ai ai cũng có quyền kư, có kư là có ăn, mà không ai chịu trách nhiệm, và quan trọng nhất mọi sự không được công khai, minh bạch… th́ chính sách nào mà chúng không chạy được.  

 - Thế c̣n cái trại nuôi heo kia th́ ăn vào cái ǵ?

 - Ha Ha! Làm phân ăn phân, làm heo ăn heo. Ăn vào heo, vào thịt, vào giống, vào thực phẩm heo…Đường chính ngạch không được th́ đi đừơng tà ngạch. Ôi bác ơi, tâm đă tà th́ nh́n vào đâu mà chẳng thấy ra “ngỏ ngách” để đi. C̣n luật lệ, chính sách th́ rối mù đầy ngỏ ngách để có “kẻ hở” mà chui… Bác sẽ hỏi, nói như cậu không có người tốt à? Có chứ, có nhiều người tốt, họ ngây thơ tốt, họ tê liệt tốt và… họ trót lỡ tốt! Bao nhiêu người câm nín chịu đựng, sẳn sàng nuôi con ếch ộp bên bờ ao, con heo nhỏ dưới gầm giường ngủ giữa phố xá chật chội với ước mơ nuôi con ăn học sao cho nó có cơ hội đổi đời. Và cũng có những ông thánh sống, hy sinh cả đời v́ niềm tin, sống theo thói quen, tin theo thói quen, nói theo thói quen…

- Chú trở lại đi chú Thông, xa quá rồi, Tại sao trại heo phá sản, giải thể?  Rồi các chị “” người dân tộc Ra Đê làm y tá phát thuốc cho bà con đă ra sao?

 - Đă là heo bệnh th́ không được bán ra thị trường, có hại cho người tiêu dùng! Vậy là xẻ thịt, “xử lư nội bộ” giá tượng trưng, bán ra thị trường th́ giá lại cao gấp mười. Bác thấy con heo “lắc đầu” mà thương, đang nhơn nhởn trong bầy, tắm xong da hồng phấn căng tràn sức sống, chợt ngày kia cứ đứng một góc “lắc đầu”, đập đầu vào máng vào vách, mắt đờ đẫn buồn…

Rồi ngày kia, tay giám đốc trại heo gọi em lên văn pḥng. Hắn đon đả rót trà, mời thuốc rồi nói xa xa, gần gần là hắn biết tôi cũng kiếm được kha khá trong cái việc “xử lư nội bộ” cái bệnh heo “lắc đầu”… và cuối cùng hắn nói toạc ra: “Này cậu Thông, ḿnh nói thật, ḿnh sắp về thăm quê cuối tháng, cậu xem xoay cho ḿnh ít để sắm ít quà thơm thảo nhá. Chỗ anh em nói ít hiểu nhiều nhá.”  - “V.â.n.g…vâng thủ trưởng yên tâm, để em lo”. Ừa, rồi th́ sau đó một tuần, tay giám đốc kư cho ḿnh quyết định xẻ thịt “xử lư nội bộ” ba chú heo tơ mơn mỡn hồng phấn bị “lắc đầu”. Sau khi tay giám đốc đi thăm quê về, kinh nghiệm quan trường cho hắn biết ch́a khóa ở đâu để gọi: “Vừng ơi! Mở cửa”.  Hắn biết khởi đầu qui tŕnh ban phát và nhận ân huệ, để sắp xếp chổ tiến thân, hay thoát thân. Thế nên, heo “lắc đầu” nhiều hơn,”quyết định xử lư nội bộ” dày hơn. Cái loại “xử lư nội bộ” là toa thuốc thần kỳ của khoa học quản lư nhân loại! Là tấm khăn nhung đen của các tay ảo thuật gia, nó thiên biến vạn hóa, đổi trắng thay đen. Như cái khăn nhà ảo thuật, đây nè ba chú heo được phủ khăn nhung “xử lư nội bộ”.  A lê hấp! Nhà ảo thuật dở khăn ra, ba chú heo biến mất, trong tay nhà ảo thuật là b́ thư dày với mươi triệu cho giám đốc về thăm quê! Ôi, bác ơi, chiếc khăn nhung giải quyết nội bộ đó nó ôm choàng cả đất nước này: ghế quan chức, qui hoạch đất đai, bằng cấp, dự án bán vịt trời, mua máy bay, tàu thủy nằm ụ, khai thác mỏ khoáng sản, xẻ núi làm thủy điện … Từ con rận cho đến con voi, đều được đắp kín trong tấm khăn “nội bộ”, nào ai biết, nào ai hay.

- Tôi nhớ sau ngày tôi đi xa, ông Sính có nói, là có ban bệ nghiên cứu khoa học ǵ đó có về trại heo để xem bệnh heo “lắc đầu”…?

 - Bày tṛ! Ở cái huyện đất đỏ heo hút trơn trợt, mịt mù bụi khói này, thằng nào nó thèm ṃ tới. Chúng bày ra ban này, hội nọ để có cớ để đăng kư đề tài, báo cáo láo kiếm chút chút thôi mà! Mấy tay thú y, kỹ sư chăn nuôi, trưởng ban, trưởng pḥng lập đề án, xin kinh phí, kéo nhau xí xọ xuống một hai ngày, rảo qua rảo lại, xem xem ngó ngó, rồi chiều về nơi quạnh hiu này bèn bày đồ nhậu, khí lạnh cao nguyên cùng rượu nồng,  mồi bắt…

 - Lại, ḷng lợn mắm tôm, rượu đế. Tôi xen vào với gă cho vui chuyện…

 - Th́ đại khái thế, rồi sớm mai x́a giấy công tác kư xác nhận để về thanh toán công tác phí; rồi đề nghị xí nghiệp hợp đồng dịch vụ nghiên cứu chuyên sâu bệnh heo “lắc đầu”. Rồi xin tạm ứng nghiên-cứu-phí, rồi b́ thư… bày mọi thứ để moi tiền của công, cái thứ cha chung! Họ lưu tâm mọi thứ, chỉ trừ một thứ: Đó là làm sao cho trại heo phát triển.

 - Chú Thông à, vậy là không t́m ra gốc của bệnh “lắc đầu” trong trại heo sao chú? Tôi nhớ, h́nh ảnh mấy “chị Sơ” da ngăm đen, môi dày, gốc người dân tộc Ra dê, trước là nữ tu tập sự ở trạm y tế từ thiện của buôn làng.  Cách mạng về, họ là công nhân của trại heo, vẫn ngồi ở trạm, mặc thường phục nhưng các chị chít một chiếc khăn xanh che mái tóc như h́nh ảnh các xơ trước kia. Trạm chỉ c̣n chiếc tủ kính nhỏ với ít thuốc cấp phát cho các bệnh thông thường. Các “chị Sơ” vẫn ngồi trước cửa trạm, mỗi sáng, với mươi bà con dân tộc để gùi bên cạnh, ngồi nh́n về phía nhà nguyện nhỏ bằng tôn phía trước mà mơ nghe tiếng đọc kinh hay tiếng chuông ngân nga ngày nào…

  Gă rót hai ly rượu, chai Chivas cạn gần đáy. Giọng gă lè nhè, mệt mỏi:

 -  Bác với em là t́nh nghĩa cơ hàn. Bác xem, nếu em không quen biết bác, th́ bác thử nói xem, sáng nay gặp em bác sẽ làm ǵ?

 -  Nếu chú Thông là người xa lạ, theo lệ thường th́ anh sẽ gởi b́ thư ra chung chi cho chú và chú sẽ giải quyết nếu thấy vừa ḷng. Nói thật với chú, phải chung chi, hối lộ quyền thế cũng mất phẩm cách lắm chú ạ, nhưng có c̣n con đường nào khác để đi nếu không phải tự đánh mất phẩm giá ḿnh như vậy? 

- Dẫu sao th́ công ty của bác vẫn c̣n lăi hơn là… Phạt trễ tàu, tiền gia công chuyển trễ th́ không có tiền lương cho công nhân; ngân hàng sẽ gây khó; xe công-ten-nơ đ̣i bồi thường v́ neo đậu mà không lên hàng… Chừng ấy thứ mất cả trăm mà chung có mười th́ lời chán! Phải không nào?

 - Nhưng… Tôi ngần ngừ. Tôi muốn nói lên cái cảm giác như khi xem phim cảnh bầy linh cẩu xua con linh dương đến cùng kiệt sức khi muốn chạy thoát thân trên thảo nguyên cháy rát nắng hạ! 

 - Em biết, bác cũng như những người làm ăn nghĩ ǵ khi bị ép phải chi th́ tự tính nhẩm số sẽ phải mất trừ cho số phải chi để thấy c̣n hời, c̣n hí hửng vui v́ bị thương thay v́ chết. Người dân cứ xem cái chuyện chung chi như cái việc phải làm để được tồn tại; và tự an ủi để so hôm nay với cái thời ngày ngày xếp hàng lănh tem phiếu, th́ hạnh phúc hơn nhiều. Cái cách làm tính trừ ngược đó làm người người hớn hở khoe khoang về nền kinh tế VN mở cửa tiến bộ vượt bậc, về hạnh phúc, về an ninh! Ta luôn so với cùng kỳ mươi năm trước chẳng hạn, hay so ta với mấy nước nghèo khổ ở Phi châu… Kẻ chi tiền cho tham nhũng và người nhận tiền đều có lương tâm thanh thản, chỉ có nhà nước và luật pháp tan hoang! Cả hai đều thấy ḿnh dẫu sao cũng c̣n tồn tại được trong xă hội này. Chỉ có ḷng tự trọng và tự tin vào bản thân th́ bị hao ṃn dần mà không có cơ hội phục hồi. Cả đất nước này mỗi ngày mọi nơi đều vơi dần hai phẩm chất quí giá đó. Một dân tộc mà ngày ngày hao ṃn ḷng tự tin và tự trọng th́ đất nước sẽ đi về đâu?

 - Nhưng, chúng ta nói về trại heo…Tôi kéo gă trở về.

 - Th́ vẫn là việc ấy, em muốn cùng bác nh́n về cái toàn cảnh đám mây đen “úm ba la” của tấm văi đen ảo thuật đang dần dần trùm lên xă hội mà chúng ta đang sống. Chúng ta, tất cả bên thắngbên bại sau mấy mươi năm lăn xả vào chém giết nhau, nay đều trở thành lũ ma trơi, múa may, ăn ngủ, làm tiền, làm t́nh… và luôn bất an. Luôn luôn bất an từ mọi phía, luôn luôn thấy ḿnh đang xúc phạm những người chung quanh, và đang bị xúc phạm. Bạn em nó bảo đó là cái giá dân tộc này phải trả cho một cuộc chiến oan khiên hơn ba triệu vong linh oan uổng từ Bắc chí Nam: Lũ người c̣n sống, th́ sống vật vờ và hành động như mê ngủ trong cảnh ngộ: Tự đánh mất ḷng tự tin và tự trọng!

 - Về việc này, có lẽ tôi không suy nghĩ như chú, chú Thông à. Cái giá mà dân tộc ta phải trả cho để có đựơc độc lập và thống nhất đất nước rất là to lớn. Xứng đáng cho mọi hy sinh, không có hy sinh nào vô nghĩa cho cái giá đó. Nhưng thử xem để đến đích Độc Lập, Thống Nhất, ngoài cách  ta đă làm mấy mươi năm qua  ấy, có c̣n giải pháp nào khác hay không?  Và, điều đáng nói nhất là: Độc lập, thống nhất để đất nước ra thế này sao? Chú quay về chuyện trại heo…

 - Khi làm bảo vệ trại heo, một lần xẻ thịt heo liên hoan, em cắt dọc lổ tai chú heo, cứt ráy đen dơ dáy bám đầy các hốc tai. Tai heo sâu và nhiều hốc, ngoài cạn trong sâu, vừa ruới nước sôi lên vừa cạo sạch lớp lông che khuất lổ tai heo, em chợt nhớ đến tṛ chơi lúc trẻ khi sơ tán ở Ḥa B́nh, lấy mấy trái bời lời xanh xanh bỏ vào tai dê xem nó ngứa ngáy, lắc đầu rảy hạt bay xa. Mấy thứ cứt ráy dẻo quánh, đen rức, đóng quanh các hốc tai heo màu đen nhơn nhớt ấy làm em liên tưởng đến những hạt đậu đen, hay mấy con ve ú nung núc bâu bên tai trâu ḅ… Lúc ấy em vừa về xí nghiệp, mới dựng cḥi ở tạm, và bác gặp em khi vào làm bảo vệ, vợ lao công vệ sinh chuồng trại. Ban đầu, em nghiêng tai heo thử bỏ vào dăm hạt đậu đen, nó cứ thế lắc đầu, hạt đậu lùng bùng như viên bi da bốn băng va đập tứ phía, hạt đậu quến vào cứt ráy, có lắc, có văng va vào vách, tai lùng bùng mà không bắn ra ngoài được, đứng yên th́ nó lầy nhầy như cứt ráy, làm sao ai khám ra trừ phi bóp nát, miết hai ngón tay vào đống nhớt nhèo đen quánh gớm ghiếc đó. Em lén lén làm thử vài lần, thấy ngon ăn, em từ từ lấn tới…

 -  Em túc tắc tùy nhu cầu rót đậu đen vào tai heo, và heo cứ lắc đầu đựoc đem xẻ thịt. Qua chị gái, em tận dụng sở trường của em, em đem quà đến các gia đ́nh em cần,… Em tranh thủ phiếu giới thiệu mua gạch mua ngói, mua xi, mua sắt… dùng không hết th́ bán, th́ cho, th́ nhận… Bác ạ, em lên cao, em mở rộng ảnh hưởng to chừng nào th́ đàn heo teo tóp chừng ấy. Chúng nó từ từ “lắc đầu” chán năn bao nhiêu th́ em hứng khởi bấy nhiêu, gần mươi năm đó em xong đại học tại chức, em hoc chuyên tu xuất-nhập-khẩu, em xây nhà trên tỉnh, vợ con em th́ như bác thấy… Trại heo tất yếu phải phá sản và giải thể thôi! Không ai buồn ǵ việc ấy, chẳng ai trách nhiệm ǵ, có chăng là các “chị Sơ” và mấy bà con dân tộc bó gối ngồi cạnh gùi tre trống hoác, ngồi xúm tụm bên nhau mơ màng buồn nhớ tiếng chuông chiều nơi nhà nguyện!

- Làm ǵ nhau nào?  Bác thấy em xấu xa lắm phải không?  Em cũng thấy em thật xấu xa, em thật hèn, nhưng em biết rất rơ cái hèn của em, đó là cơ hội cho gia đ́nh em đổi đời. Bác đừng làm bộ ngạc nhiên, em biết bác thấy rơ mồn một cái bước đi tự hủy của xă hội ta đang sống. Cái con đường tắt muốn tiến thân là phải t́m cho ra cái dây chuyền cho và nhận ân huệ, và t́m cho ra chổ ném vào đó những hạt đậu đen để nó phát huy; Ai ai cũng biết, cũng nói như ngủ mê: Chúng ta phải làm gương cho dân, chúng ta phải sống và làm việc theo pháp luật, nhưng muốn tồn tại và tiến thân th́ bọn họ phải t́m cho ra kẽ hở của pháp luật. Gọi là kẽ hở là do kẻ có quyền lực mà dụng tâm không chính, do quyền tự do ngôn luận không có, do tấm màn ảo-thuật-nội-bộ bọc kín mọi ung nhọt, do mọi sự không quang minh, do thượng bất chính, hạ bất minh. Họ t́m cho ra từ các câu trích, các văn bản a,b,c tréo ngoe, từ địa phương này qua địa phương khác, từ quyết định trung ương khác với quyết định địa phương… Miễn là t́m cho ra một chổ để nhét vào đó cái ư đồ đen tối của ḿnh. Thế đấy, trong vai tṛ và vị trí hèn kém như em, em cũng t́m ra cái lỗ tai heo để nhét vào đó những hạt đậu đen kia mà bác! 

Giọng gă trầm xuống, như ngắt ngứ ở cổ, mắt mờ đục vằn tia đỏ, làm tôi liên tưởng cặp mắt trên đầu con heo luộc trên bàn cúng. Gă tiếp:

 - A ha, người ta bảo xă hội này dung túng và nuôi dưỡng cái xấu. Em không nghĩ vậy, vẫn có những người rất lư tưởng, rất tốt; với họ động từ chỉ được chia cho hai th́: quá khứ vẽ vang, tương lai sẽ tươi sáng!!  Làm sao để tương lai tươi sáng? Họ chỉ có ước mơ và ḷng nhiệt huyết, nhưng họ bảo thủ và cố chấp.

Tinh thần tiểu nông của họ làm sao mà chấn hưng đại nghiệp? Không mong học cho có căn cơ phát triển mà chỉ mong “đi tắt đón đầu”, sao cho học ít thời gian và ít đầu tư cho nghiên cứu, mà phải kiếm cách hơn người!. Không dám dùng người tài nếu không cùng phe phái. Bởi đa nghi húy kỵ và tiểu tâm nên xa lánh hiền tài. Bác thử nh́n xem, năm bảy-lăm, chưa cần kể đến ai thắng ai thua, việc thống nhất cả giang sơn gấm vóc từ Bắc chí Nam, là cơ hội ngàn vàng của lịch sử đất nước ngàn năm có một. Đất đai sông núi là một, triệu triệu nhân tài Bắc Nam là một, tài nguyên văn hóa xă hội là một… Cả trăm năm vùi đầu vào chống ngoại bang và chém giết lẫn nhau, bao triệu người đă phơi xương trắng núi sông để có được giấc mơ thống nhất này!  Đuổi sạch ngoại xâm và thống nhất đất nước về một mối là giấc mơ ngàn năm của người dân Việt từ Bắc chí Nam. Chiến thắng để thống nhất chỉ là khởi đầu cho ước mơ đó. Vấn đề là sẽ làm ǵ để đáp ứng mong mỏi của cả dân tộc với hy sinh ngàn ngàn lớp lớp máu xương?   Oan khiên nghiệp chướng nào mà bọn vua quan bán nước của thời Nguyễn không biết cùng cả nước chấn hưng dân trí, dân sinh… mà chỉ bo bo xây thành, be bờ bảo vệ “hoàng tộc”! Rồi nay cũng vậy nữa sao”

  Gă lầm bầm như độc thoại, cặp mắt gần như khép kín.

 - Bác à, hôm nay em vui v́ gặp lại bác, gần hai mươi năm rồi chứ ít ǵ. Lắm khi, trong những lúc sa thấp nhất trong cái hèn để ngoi ḿnh vượt lên khỏi phận kém cỏi, em chợt nhớ ông cậu Út Quốc-văn-giáo-khoa-thư của em. Cách giáo dục trong mấy mươi năm qua là đập nát, đánh đổ nhào hết các giá trị đạo đức dạy làm người tử tế, người lương thiện của quốc-văn giáo-khoa-thư và thay vào đó một thúng đậu màu nhờ nhờ, nói trắng cũng được, nói đen cũng xong… Cái “chuẩn” mới là tạo ra những hạt đậu màu nhờ nhờ quến trong các thứ cứt ráy dốt nát, tham ô, bảo thủ, độc quyền: Trắng đen, xấu tốt đâu có khác nhau ǵ đâu bác? Nếu cứ thế, rồi không phải chỉ có đàn heo mơn mỡn ở Trại heo “lắc đầu”, lủi thủi vào ḷ sát sinh, mà sẽ có bao núi sông, rừng vàng biển bạc của cha ông ta sẽ từ từ “lắc đầu” và bị xóa sổ.

 Im lặng trầm ch́m trong không gian úa màu nắng quái xuyên qua khung cửa kính mờ, gă tần ngần như muốn nói điều ǵ.

- Em sẽ nói nốt với bác phần cuối câu chuyện ngày nào. Lúc đầu làm việc ấy em thấy bất an, và lắm khi ray rứt, xấu hổ… Bây giờ có học hỏi, có đi đó đây, em mới thấy việc như thế nó quá xoàng, nó được nâng cấp lên hàng trăm ngàn lần… và nó sẽ c̣n tăng nhiều lần gấp bội:  Chồng chéo hơn, tinh vi hơn! Làm sao cái trại heo từ thiện, trạm phát thuốc cho bà con dân tộc đó, và tiếng chuông kinh keng của nhà nguyện nhỏ bằng tôn rách nát đó c̣n tồn tại được?… khi mà nó đă vào tầm ngắm của ḷng tham và quyền lực. Giáo dục và thực tế xă hội không đồng bộ đó nó sẽ cung ứng cho xă hội hàng tỷ tỷ hạt đậu đen. Luật pháp đâu có thiếu, gương tốt của cả mấy ngàn năm lịch sử dân tộc đâu có hiếm, nhưng nay cơ chế quản lư không quang minh, người hiểu biết không có quyền và không có cơ hội nói điều phải trái. Người cầm quyền tự làm, tự xử dụng công cụ tuyên truyền để tự khen, tự sướng và tự huênh hoang! Không cần phản biện, không biết lắng nghe…  

Cách quản lư dốt, không quang minh cộng với tấm màn ảo thuật “nội bộ” đă tạo ra hàng tỉ cái “lỗ tai heo” quến đầy cứt ráy. Cứ thế, cứ thế, có cơ hội đến là có bọn nguời ném những hạt đậu đen vào lỗ tai… trong xă hội ta đang sống, và xă-hội oan-khiên khốn-khổ sẽ như bầy heo thịt sẽ “lắc đầu”, và đập đầu vào vách phản đối, cứ phản đối trong câm nín rồi chúng mày sẽ bị đưa đi xẻ thịt, mà đâu có được quyền nói lên nguyên cớ nỗi đau, nỗi uất của mất mát, oan khiên… Cứ lắc đầu và chờ chết!

Bác ạ, rồi mọi sự cứ thế tự động, cái guồng máy ấy nó tự măn là nó be bờ, nó kiểm soát hoàn hảo, nó rầm rập nuốt chững mọi thứ trên đường nó tiến, nghiền nát cả chân lư và ḷng lương thiện.

Rồi các thế hệ tiếp nối của con em, con cháu bác… Chúng nó sẽ ra sao?  Người ta đâu có dạy cho nó làm người tử tế và lương thiện, để mỗi ngày t́m bỏ những hạt đậu trắng vào lọ; người ta dạy cho chúng trút cả đậu trắng đen vào “một lọ màu pha sẳn” và cố học cách để t́m ra một vài cái lỗ hở trong xă hội để ném những hạt đậu màu ấy vào đó mà tiến thân, sống qua ngày.

- Bác nhỉ, vậy rồi sẽ ra sao? Dân nghèo, đất nước nghèo nàn lạc hậu của ḿnh rồi sẽ về đâu?  

 

 Chiều đă xuống sâu, ngoài kia xa lộ ầm ầm xe cộ vang đến như tiếng sóng bể. Gă dốc cạn chai Chivas c̣n hai ly lưng lửng, ngước cổ đánh ực một tiếng rơ kêu.

Đầu gă như đổ xuống, đôi mắt ti hí thẫn thờ rơm rớm nước mắt. Tôi muốn với tay ôm gă như ôm đứa em trai của tôi đă gục ngă trong chiến tranh Bắc Nam, gục chết trong chiến hào mà chẳng biết v́ sao. B́nh yên đă về trên quê hương đă hơn ba-mươi-năm rồi, nay kẻ thắng người bại đă rơ, giang sơn đă gồm thâu một mối… Dân tộc ta, đất nước ta đă được ǵ? và sao gă vẫn c̣n sụt sùi trong nước mắt đắng cay? 

               

oOo

 

 

XEM PHẦN 10 - Một: Lăo Trê Thắng Kiện

 

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Quang Tuyến

Nguyên Giảng viên Khoa Tâm lư chiến
Trường Vơ bị Quốc gia VNCH Đà Lạt

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com