www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

Hán Việt Dịch S Lược 

Giáo Sư
Nguyễn Hữu Quang

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

Main Menu

 
 


HÁN VIỆT DỊCH S LƯỢC

GS Nguyễn Hữu Quang

Nguyên Giảng Viên Vật Lư Chuyên về Cơ Học Định Đề
(Axiomatic Mechanics, a branch of Theoretical Physics)
tại Đại Học Khoa Học Sài G̣n trước năm 1975

 

 

 

CHƯƠNG 24

 

DỊCH - DỤNG

 



 

 (Tiếp theo Kỳ 186)       

 

BINH-MƯU GIA-CÁT LƯỢNG

Tam Cố Thảo Lư, Ngoạ-Long Xuất Sơn


          Tam-quốc-chí chép chuyện mưu-thần Từ-Thứ bái-yết Lưu-Bị, Lưu-Bị rất mừng, nhưng Từ-Thứ lại nói muốn tiến-cử một người cao-minh hơn, nói đoạn suy tiến Ngoạ-long Gia-Cát Khổng-Minh. Lưu-Bị đại-hỉ. Lưu-Bị vốn là Hán-thất hoàng-thúc, ôm trong ḷng chí chấn-phục Hán-thất, chính đang buồn v́ chưa kiếm được người thao-lược tài cao. Bèn giắt theo hai em kết-nghiă Quan-Công và Trương-phi vào Long-trung yết-kiến Khổng-Minh. Lần thăm thứ nhất, thư-đồng nói là ông đi ra ngoài chưa về. Lần thăm thứ nh́, chủ đi vắng. Lần thăm thứ ba, Khổng-Minh đang nghỉ trưa. Lưu-Bị không dám làm kinh-động nên đứng đợi bên ngoài. Khổng-Minh tỉnh dậy, bèn tiếp-kiến. Lưu-Bị hỏi Khổng-Minh có kế-sách ǵ để hưng Hán không? Gia-Cát Lượng bèn phân-tích t́nh-thế giữa Táo-Tháo, Tôn-Quyền và Lưu-Bị và đưa ra 'Long-trung Đối-sách'.

          Trước tiên, Khổng-Minh cho rằng không thể tranh-phong với Tào-Tháo v́ lư-do: Tào-Tháo so với Viên-Thiệu danh nhỏ, binh ít, mà Tào-Tháo khắc-phục được Viên-Thiệu, lấy yếu địch mạnh, không phải nhờ thiên-thời th́ là do nhân-mưu. Nay quân cuả Tháo đă tăng lên cả triệu người, ép thiên-tử, thống-lĩnh chư-hầu, thành thử ra không thể tranh phong với y.

          Tào-Tháo đă không thể tranh, Tôn-Quyền chỉ là dùng để tiếp viện mà không thể dùng để mưu-đồ. Tào-Tháo đă không thể tranh, Tôn-Quyền đă không thể dùng để mưu-đồ, th́ xuất-lộ cuả Lưu-Bị ở chỗ nào? Gia-Cát Lượng nhận-định rằng đất dụng vơ cuả Lưu-Bị là ở Kinh-châu và Ích-châu, v́ phiá bắc Kinh-châu thuộc đất Hán, đất Miện ra tận Nam-hải, phiá đông nối liền với Ngô-hội, phiá tây thông với Ba-thục, đó là nuớc dụng vơ, "mà lưu-Biểu, chủ Kinh-châu, là người bất-tài, nên Lưu-Bị hoàn-toàn có thể lấy được Kinh-châu, rồi tái-thủ Ích-châu. Ích-châu hiểm-tái, đất đai mầu mỡ, là đất thiên-phủ, Hán Cao-tổ nhờ đất đó mà dựng đế-nghiệp". Lưu-Chương, chủ cuả Ích-châu, hôn-dung vô-đạo, cần có vua khác thế chỗ.

          Gia-Cát Lượng lại phân-tích thêm là Lưu-Bị được yếu-tố 'ḍng dơi Hán-thất, tín-nghiă lừng bốn bể, tổng-lăm anh-hùng, cầu hiền như khát nước'. Gia-Cát Lượng lại bố-trí chiến lược cho Lưu-Bị, lại đề-nghị với Lưu-Bị, bên trong mở rộng cương-vực, bên ngoài liên-kết với Tôn-Quyền, rồi sau mới đợi lúc thời cơ chín mùi, xuất quân từ Kinh-châu, Ích-châu, bắc-tiến hai mặt giáp-công Tào-Tháo, đại-nghiệp cuả Lưu-Bị có cơ hoàn-thành.
 

Cao Chiêm Viễn Chúc, Anh-Hùng Cái-thế

           Gia-Cát-Lượng đại-trí, đại-mưu, nh́n xa, thấy rộng, là nhờ các mưu-lược sau đây:

1.    Mưu-lược Liên-minh:

Như quả Lưu-Bị muốn chống cự Tào-Tháo ở phiá Bắc, ắt phải liên-minh với Tôn-Quyền ở phiá đông. Mấy lần bị nguy-cơ, nhưng đều được cứu-văn đúng lúc. Khi mới lập liên-minh, Gia-Cát-Lượng dùng kế 'dĩ dật đăi lao'  (quân nghỉ mệt chờ địch mệt mỏi), nghiă là quân  Tào-Tháo từ xa đến phải đánh nhau với quân đang được nghỉ khoẻ. Huống hồ quân phương bắc không quen thủy-chiến, mà tâm-thần lại bất nhất, th́ một khi quân Tào bị phá vỡ, ắt phải trở về bắc. Lúc đó thế chân vạc (Tam-quốc) thiết-lập không khó ǵ.

     Nên chi, chỉ môt trận Xích-bích, quân Tào đại-bại, là cuộc-thế ba chân vạc bắt đầu được lập ra, và Lưu-Bị mới có cơ-hội củng-cố lực-lượng. Các mưu-lược này đều lấy ra từ 'LongTrung Đối-sách'.

2.    Mưu-lược Vỗ Về:

    Ngoài ra, cũng nên vỗ-về biên-di, liên-kết với chúng, đó là bước thứ nh́ cuả  'LongTrung Đối-sách', mà cũng là phương-án chiến-lược trọng-yếu. Gia-Cát Lượng đă dự-kiến ư-nghiă trọng-yếu cuả vỗ-về biên-di. Từ ngàn xưa, Trung-quốc coi trọng chính-sách dân-tộc này. Từ thời Long-trung, Gia-Cát Lượng vẫn chủ-trương 'Tây hoà chư Nhung, nam vỗ-về Di Việt'. Quả nhiên, bất xuất sở liệu, dân-tộc thiểu-số các vùng trung-nam, tây-nam quấy nhiễu liên-tiếp, thậm chí c̣n âm-mưu với quan-lại điạ-phương nổi loạn. Gia-Cát Lượng dùng chính-sách 'công tâm là thượng-sách' để tiến-hành vỗ về, đối với thủ-lĩnh tây-nam-di Mạnh-Hoạch bẩy lần cấm bắt, rút cục y phải hàng phục. Mưu-lược an-định biên-cương này cuả Gia-Cát Lượng tuyệt-trừ hậu-hoạn, ư-nghiă tối-quan-trọng v́ cho ông rảnh tay để chuẩn-bị cuộc bắc-phạt trong tương-lai.

3.    Mưu-lược Bắc-phạt:

Quyết-chiến Tào-Tháo là Lưu-Bị cùng với Gia-Cát Lượng kết-thúc 'tam-phân thiên-hạ', hùng-tài đại-lược thống-nhất Trung-quốc, năm lần chiến-tranh bắc-phạt ngưng-tạp hết trí-tuệ cuả Gia-Cát Lượng, phản ảnh hết tư-tưởng chiến-lược, chiến-thuật cuả một quân-sự-gia quang-huy. Trước nhất bắc-phạt cuả Gia-Cát Lượng là ngạnh-chiến lấy yếu thắng mạnh, sung-măn thể-hiện đảm-lược cuả Gia-Cát Lượng, cùng là tiến chiếm Hán-trung, là phương-kế chính-xác lấy Trung-nguyên. Thứ nữa, Gia-Cát Lượng rất chú-trọng đến bảo-đảm cấp-dưỡng quân-nhu cùng là bố-trí hữu lực, thậm chí thiết-lập hệ-thống 'đồn điền', là điểm-phạm viễn-chinh cho hậu-thế. Sau nữa, Gia-Cát Lượng lấy bản thân làm gương cho sĩ tốt, quân-kỷ nghiêm-minh là yếu-tố chiến-thắng, vật-lực phải chuẩn-bị kỹ càng.

     Về mặt chiến-lược bắc-phạt, sáu lần xuất-quân (Lục-xuất Kỳ-sơn 六出祁山), Gia-Cát Lượng đều tuyển lựa thời-cơ tối-lợi gồm đủ ba yếu-tố thiên-thời, điạ-lợi, nhân hoà. Mỗi lần tác-chiến, Gia-Cát Lượng đều tập-trung trí-tuệ, bắc-phạt tuy nhiên thất-bại, nhưng không phải do mưu-lược Gia-Cát Lượng sai lầm, mỗi lần đều do yếu-tố khách-quan. Lần thứ năm bắc-phạt, Gia-Cát Lượng đau ốm rồi chết mà chưa hoàn-thành hoài-băo thống-nhất, đó là lần cuối cùng Gia-Cát Lượng bắc-phạt. Triều Ngụy phái đối-thủ lăo-thành Tư-mă Ư ra chống cự, ông này thâm–toán biết rằng Gia-Cát Lượng viễn-chinh nên lương-thảo, binh-lực có hạn, nên đóng cửa từ-chối giao-chiến, những tưởng khốn-tử được Gia-Cát Lượng, Gia-Cát Lượng phái người đem cho Tư-mă Ư quần áo phụ-nữ, chế riễu rằng y bé gan không dám mặc vào. Dĩ nhiên, Tư-mă Ư không mắc mưu. Ngụy Thư chép: Gia-Cát Lượng khiêu-chiến một trăm ngày không được quyết-chiến, lượng lương tận thế cùng, ưu-hoạn thổ huyết, ... ... đoạn phát bệnh rồi chết. Gia-Cát Lượng trước khi lâm-tử c̣n sắp đặt phương-án rút lui, đánh lừa Tư-mă Ư. Tư-mă Ư không biết là Gia-Cát Lượng đă chết, trở cờ, gióng trống, sợ bị mai-phục nên mới rút binh về, trăm họ cười Tư-mă Ư rằng: "Gia-Cát Lượng chết đuổi được Trọng-đạt (Tư-mă Ư) sống chạy có cờ. Tư-mă Ư than rằng:  ta năng dự-liệu chết mà không năng dự-liệu sống vậy" (Hán-Thư Xuân Thu).

     Gia-Cát Lượng tuy chưa toại-nguyện, nhưng chiến-lược bài-binh bố-trận cũng đủ để muôn đời thán-phục, cộng với việc vặn cổ Tư-mă Tuyên-Vương (Tư-mă Ư) thi-hành xây đắp xứ-sở, nên nói rằng: "Kỳ-tài thiên-hạ vậy" (Tam-Quốc Chí · Thục -thư · Gia-cát Lượng Truyện).
 

Đặc-Điểm Mưu-Lược GIA-CÁT LƯỢNG

1.    Mưu-lược sâu xa, dự-kiến cao-độ

Gia-Cát Lượng là một nhân-vật có đầu óc chính-trị phi-thường, có mưu-lược thâm sâu, có dự-kiến cao-độ, có viết ra 'LongTrung Đối-sách' trứ-danh, làm sáng tỏ trí-tuệ cao-minh cuả ông. Tính dự-kiến cuả ông là ở chỗ 'biết người, biết ta 'về cả hai mặt sở-trường và sở-đoản, tiến-hành tổng-hợp phân-tích, nhân đó đánh trúng yếu-hại, cùng là chuyên môn lợi dụng mâu-thuẫn và nhược-điểm cuả đối-phương, phát-huy ưu-thế cuả riêng ḿnh, cũng nhờ đó mà Gia-Cát Lượng giúp được Lưu-Bị lập nên thế 'tam-phân thiên-hạ', tái do 'thế chân vạc' mà chuyển-hoá bắc-phạt hưng Hán. Đó là một điểm chuyển yếu thành mạnh, nhẩy vọt từ nhỏ thành lớn, đó là tư-tưởng thắng-lợi cuả Gia-Cát Lượng, cũng là kết-tinh đại-trí, đại-mưu cuả Gia-Cát Lượng, ấn-chứng viên-măn mưu-lược thâm-sâu cuả Gia-Cát Lượng. Nước Thục từ nhược-quốc trở thành cường-quốc, từ chống cự Tào (thế thủ) trở thành bắc-kháng Tào-Tháo (thế công), đều là ấn-chứng cuả 'Long-Trung Đối-sách', khải-thị sung-măn yếu-sách, đại-nghiệp. Mưu đồ đại-tích, tất trước tiên nên chế-định chính xác phuơng-kế, đường lối, đó là điều-kiện quyết-định thành-bại.

       2. Sở-trường trí-thủ, đại-biểu hữu-hiệu

         Gia-Cát Lượng phụ giúp nước Thục là một nhược-quốc, muốn lấy yếu thắng mạnh, trong 'LongTrung Đối-sách', Gia-Cát Lượng đă mạnh mẽ đề ra tính trọng-yếu cuả 'nhân-mưu', như ông nói:

          Lấy yếu làm mạnh, phi thiên-thời ắt là nhân-mưu vậy (Tam-Quốc Chí · Thục-thư · Gia-cát Lượng Truyện).       

          Nhân đó, trong chiến-tranh mưu-lược cuả nuớc Thục, Gia-cát Lượng cơ hồ đều dùng trí, chính là đại-diện lấy yếu thắng mạnh cuả Cổ Trung-quốc. Như 'Hoả-thiêu xích-bích', 'Thảo thuyền tá tiễn = Thuyền cỏ mượn tên', 'Tá đông-phong = Mượn gió đông', 'Thất cầm Mạnh-Hoạch = Bẩy lần cầm tù Mạnh-Hoạch', ... ... đều là cẩm-nang diệu-kế cuả Gia-Cát Lượng. Đặc-biệt là Gia-Cát Lượng giỏi bầy Bát-quái Trận-đồ, thường dung-hợp với Bát-quái Kỳ-môn cuả thuật-số, từng làm đại-tướng-quân Lục-Tốn cuả Đông-Ngô khốn-đốn, ngoài ra ông c̣n phát-minh một phương cách vận lương bằng ngựa gỗ, giải-quyết vấn-đề vận lương một cách thần diệu. Như Tam-Quốc Chí chép:

          Lượng tính ưa xảo-tư, gia-giảm liên nỗ, mộc-ngưu lưu-mă 木牛流馬, đều xuất từ ư ông; suy-diễn binh-pháp, nắm vững các điều chính-yếu (Tam-Quốc Chí · Thục-thư · Gia-cát Lượng Truyện). 

          Xin nói riêng về sáng-tạo 'mộc-ngưu lưu-mă' cuả Gia-Cát Lượng (Chu-Ko Liang's "Wooden Oxen and Gliding Horse").

 



H́nh 24.02 Mộc Ngưu Lưu Mă xưa và nay

          Tượng 'Mộc-ngưu lưu-mă' do Thục-Hán Thừa-tướng Gia-Cát-Lượng và phu-nhân Hoàng Nguyệt-Anh đồng sáng-chế và thực-hiện từ năm Kiến-hưng thứ 9 đến năm Kiến-hưng thứ 12 (232-234 AD). Xe có thể chở được 400 kư lương-thực trở lên. Mỗi ngày đi được vài chục dặm nếu đi một ḿnh, c̣n nếu đi cả đoàn, mỗi ngày chỉ đi được 20 dặm mà thôi.

          Trong các lần bắc-phạt Gia-Cát-Lượng dùng 'mộc-ngưu lưu-mă' (mnlm) ba lần. Sau khi đi theo sạn-đạo 250 cây số, phải vượt lên Kỳ-sơn Ngụ-trượng-nguyên.

          Chủ-súy Ngụy-quân Tư-mă Ư biết là Gia-Cát-Lượng đă chế-tạo được 'mộc-ngưu lưu-mă', bèn phái quân sĩ tập-kích Thục-quân, cướp được vài chiếc mnlm đem về phỏng-tạo. Khoảng chừng nửa tháng tạo được 2000 chiếc. Có ngờ đâu là trúng kế Gia-Cát-Lượng. Nơi lưỡi cuả mnlm có cơ-quan mật khoá xe bất-động, lúc đó đại-tướng Vương-B́nh chỉ cần đem 1000 binh-sĩ tập-kích Ngụy-quân.

          Đang lúc Ngụy-quân lúng-túng không biết làm sao, th́ Ngụy-Diên, Vương-Duy đem quân ra đánh, Vương-B́nh cũng đem quân trở lại. Ngụy-quân bị ba mặt giáp-công, đại-bại tháo chạy.

          Như thế, Ngụy-quân không những mất cơ man là lương-thực, mà c̣n mất luôn hai ngàn cỗ mnlm.  

        3. Bố-trí chu-mật, thủ-thắng ổn-thoả

            Gia-Cát-Lượng đă có chí 'nuốt chửng Nguỵ', hẳn có tâm đề-pḥng bất-trắc. Xưa nay tật khinh địch là điều tối-kỵ cuả binh-gia. Mỗi lần trước khi xuất-quân, vô- luận là nhân-lực hay tài-lực đều bố-trí nghiêm-cẩn, chu-mật, luôn luôn không sơ-suất một tư nào. Về mặt vật-lực luôn luôn lo tính cho đủ quân-lương, về mặt nhân-lực lo giữ quân-kỷ nghiêm-minh. Trước khi tiến chiếm Hán-trung đă toan tính phương-kế 'Lĩnh-nam đă định, binh-giáo đă đầy đủ', mới bắt đầu cử binh 'bắc-định Trung-nguyên'.

          Nhưng bậc trí-giả có suy tính mấy đi chăng nữa, cũng không tránh khỏi sơ-thất. Gia-Cát-Lượng rất đau ḷng khi Mă-Tắc để mất Giai-B́nh mà không xử trảm, lỗi lầm không do thiếu suy-lự mà do nhiều t́nh-nghiă quá. Lưu-Bị trước khi qua đời đă dặn–ḍ Gia-Cát-Lượng chớ tin dùng Mă-Tắc v́ y có tật xấu thích khoe khoang.

          Nhưng, nói tóm lại, chiến-lược bố-trí cuả Gia-Cát-Lượng chu-mật mà nghiêm-cẩn, đó cũng là một quyết-điểm thành công cuả Gia-Cát-Lượng.

   Trị Quân Có Đạo-lư, Trị Nước Có Phương-Sách

       Túc-trí đa-mưu cuả Gia-Cát-Lượng không những thể-hiện trong cách trị-quân mà c̣n thực-hiện trong cách trị nước nữa.

          Gia-Cát-Lượng là quân-sư nước Thục, lại là tể-tướng, thân kiêm trọng-chức quân-chính, do nơi hoải-băo thống-nhất Tam-quốc, nhân đó nước Thục năng thừa-thụ được năng-lực chiến-tranh. Phép trị nước cuả Gia-Cát-Lượng có đặc-điểm quân-chính hỗ-trị, như ông quy-định chế-độ binh-sĩ 'đồn-điền', tức lúc binh-sĩ không tác-chiến, tất nên cầy ruộng, tích lương cùng trăm họ. Đối đăi quan-lại cũng giống hệt xử-trí với binh tướng, thưởng phạt nghiêm-minh. Ông khuyến-khích sản-xuất, phát-triển kinh-tế, làm cho một tiểu-quốc không giầu mấy, cũng duy-tŕ năm cuộc bắc-phạt đại-quy-mô, chỉ một điều đó cũng đủ bảo là tài trị-quốc cuả Gia-Cát-Lượng rất có giá-trị phát-quật.

          Gia-Cát-Lượng không những là một nhà quân-sư, một nhà chính-trị lỗi-lạc, mà c̣n là một thiên-tài quản-trị ưu-tú, nước Thục đă làm được 'điền-trù sáng tỏ, kho lẫm đầy ắp, khí-giới lợi-hại, xúc-tích dư dả, trăm họ an-cư, binh lính vô-ưu'.

          Tam-quốc-chí phê-b́nh rằng: "Gia-Cát Lượng khi làm Tướng-quốc phủ-dụ trăm họ, giản-hoá quan-chức, khai-triển thành tâm, bố cáo công-đạo, tận trung với nước, tuy thù-nghịch tất thưởng, phạm-pháp, lười biếng tuy thân t́nh cũng phạt ... ... chung cuộc trong bang-vực, kính sợ mà nhận lĩnh, hành chính tuy nghiêm-khắc nhưng không ai oán-bạn, dụng tâm công-b́nh, quyền-uy nghiêm-minh". Đủ chứng tỏ rằng Gia-Cát-Lượng không thẹn làm một lương-tài trị-quốc.

          Về mặt dùng người, Gia-Cát Lượng bổ-nhiệm ai chỉ chọn người hiền, biết người thiện nhiệm, nạp trung tuyển hiền, c̣n cáo-giới Lưu-Thiện nên 'thân hiền-thần, xa lánh tiểu-nhân'. Do chỗ Gia-Cát Lượng thiện-dụng nhân-tài, khiến nước Thục duy-tŕ được một thời-kỳ phú-cường tương-đối dài.

Cúc Cung Tận-Tụy, Tử Nhi Hậu Kỷ


          Gia-Cát Lượng tuy chỉ trị-quân hữu đạo, trị-quốc hữu phương, mà lại c̣n t́nh-tháo cao-thượng. Gia-Cát Lượng tuy thu-hoạch chiến-công không hiển-hách bằng Tào-Tháo, song le để lại trong ḷng dân Trung-quốc một ấn-tượng sâu xa, nguyên-nhân đương nhiên là Gia-Cát Lượng có nhân-phẩm, một đời ḷng trung sáng chói, tuy thân kiêm quân-chính trọng-chức, tơ hào không có ḷng phi-phận. Lưu-Bị khi lâm chung có nói với Gia-Cát Lượng rằng: "Khanh tài gấp mười Tào-Phi, tất năng an-quốc, chung định đại-sự, nếu tự-tư có thể pḥ được th́ pḥ; nếu như bất-tài, khanh có thể tự-quyết-định". Gia-Cát Lượng khóc rằng: "Thần cảm đem hết sức ḿnh, nguyện giữ tiết trung-trinh, liên-tục cho đến khi lià đời!". Đối-thoại vua tôi cảm ḷng người muôn vàn. Trong lịch-sử giữa vua tôi thường hay nghi-kỵ đa-đoan, duy Lưu-Bị với Gia-Cát Lượng trở lại can-đảm tương-chiếu, chân-thành tương-kiến, thật là đáng quư-trọng.

          Gia-Cát Lượng năm lần bắc-phạt, bách-chiết tinh-thần cũng không nao núng, luôn luôn giữ tác-phong đi trưóc quân lính, phẩm-đức phú-quư bất năng dâm, ḷng trung xích đảm t́nh-tháo, ông một thân nhung-mă sinh-nhai, chuyên chiến sa-trường mấy mươi năm, cuối cùng hiến thân nơi quân-trướng, chính nhờ các nhân-tố này mà Gia-Cát Lượng trở thành gương mẫu cho các mưu-lược-gia cuả lịch-sử Trung-quốc.

 

 

*

* *

 

 

 

Xem Kỳ 188

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Hu Quang
Nguyên Giảng Viên Vật Lư Chuyên về Cơ Học Định Đề
(Axiomatic Mechanics, a branch of Theoretical Physics)
tại Đại Học Khoa Học Sài G̣n trước năm 1975

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com