www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

Hán Việt Dịch S Lược 

Giáo Sư
Nguyễn Hữu Quang

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

Main Menu

 
 


HÁN VIỆT DỊCH S LƯỢC

GS Nguyễn Hữu Quang

Nguyên Giảng Viên Vật Lư Chuyên về Cơ Học Định Đề
(Axiomatic Mechanics, a branch of Theoretical Physics)
tại Đại Học Khoa Học Sài G̣n trước năm 1975

 

 

 

CHƯƠNG 17

 

TAM GIÁO DỊCH

 



 

 (Tiếp theo Kỳ 139) 
 

Đạo Giáo Dịch 
 

       Muốn hiểu Đạo-giáo Dịch cần nghiên-cứu sâu rộng về Đạo-giáo, về tư-tưởng Hoàng-Lăo-Liệt-Trang. 

          Một quyển sách cần đọc kỹ là cuốn Chu-Dịch Xiển Chân cuả Thê-vân-sơn Tố-phác Tán-nhân Ngộ-nguyên-tử Lưu Nhất Minh. Sách được chia thành hai phần. Phần đầu phân-tích khác biệt âm-dương, ngũ-hành giữa Cổ Hà-đồ và Cổ-Lạc-thư, phối-hợp với tiên-thiên dương-ngũ-hành, hậu-thiên âm-ngũ-hành. Tiên-thiên dương-ngũ-hành gồm có ngũ-nguyên: nguyên-tinh, nguyên-tính, nguyên-khí, nguyên-thần, nguyên-t́nh. Nguyên-tinh biến thành trí, nguyên-thần biến thành lễ, nguyên-tính biến thành nhân, nguyên-t́nh biến thành nghiă, nguyên-khí biến thành tín. Ngũ-nguyên, ngũ-đức sinh nơi tiên-thiên, tàng nơi Hậu-thiên, giống như con người sinh từ bào thai, hỗn hỗn, độn độn, không thấy h́nh-tích, thành ra h́nh cuả bát-quái, ngũ-hành. Một cơ-sở h́nh nhi thượng khác là Lạc-thư phát sinh ra hiện-tượng phức-tạp, canh kim 9, tân kim 4, giáp mộc 3, ất mộc 8, nhâm thủy 1, quư thủy 6, bính hoả 7, đinh hoả 2, âm dương ngũ-hành thác-loạn. Âm dương ngũ-hành tổng-chỉnh, từ ba đồ-biểu Hà-đồ, Lạc-thư, Bát-quái Tiên-thiên, biểu-hiện ra hiện-tượng ngũ-hành nghịch-vận, nhân đó sinh ra t́nh-trạng ngũ-hành sinh-khắc tức thị: trung-ương thổ khắc bắc-phương thủy, bắc-phương thủy khắc tây-phương hoả, tây-phương hoả khắc nam-phương kim, nam-pnương kim khắc đông-phương mộc, đông-phương mộc khắc trung-ương thổ. Như quả đem đồ-thư tương-hợp, có thể sản-xuất ra một khái-niệm mới, tức Hà-đồ là Đạo tự-nhiên, Lạc-thư là Đạo chế-tài, tức con người trong thẳng ngoài vuông. Từ quan-niệm 'vuông tṛn' cuả Đồ-Thư ngũ hành suy diễn ra bát-quái Hy-Hoàng cùng là Đồ Vuông, Đồ Tṛn, tức Hoành-đồ thứ-tự Phục-Hy. Đồ sinh từ hư-vô. Phương-vị-đồ bát-quái cùng là Tiên-thiên Viên-đồ 64 quẻ, Thiệu Khang-tiết Phương-Viên-đồ, Âm-dương Hỗn-thành-đồ, Nghịch-vận Tiên-thiên Kết-đan-đồ, Luyện-thần Hoàn-hư-đồ, Văn-vương Sách-sinh Bát-quái-đồ, Hậu-thiên Thuận-hành Tạo-hoá-đồ, Hậu-thiên Nghịch-vận Biến-hoá-đồ, Kim-Mộc Giao-tinh-đồ, Khảm-Ly Điên-đảo-đồ, Kiền-Khôn Điên-đảo-đồ và Giải-thoát Bản-diện-đồ. Tác-giả lấy quan-niệm về h́nh Phương-viên Giao-tinh-đồ, phối-hợp với Văn-Vương Hậu-thiên Bát-quái nhận ra rằng Kiền là Lăo-dương, là chí-tôn cuả chư dương, là cha. Khôn là Lăo-âm, là chủ cuả quần âm, là mẹ. Âm dương giao-phối mà sinh nam dục nữ, lại lấy quan-niệm âm dương hợp-thể, suy ra thuyết thực-dụng về kim-đan, đỉnh lô. Thuyết này lấy Kiền-Khôn làm đỉnh lô, lấy Khảm Ly làm dược-vật, lấy 60 quẻ c̣n lại làm hoả-hầu, tiến dương-hoả đến lục-dương thuần-toàn, cương-kiện rất mực, mới là dương hoả thành-công. Âm-phù vận-động đến lục-âm thuần-toàn, âm thuận đến mực, mới tính là xong việc, năng luyện thần hoàn-hư, đả phá hư-không, thoát khỏi chân-thân, đạt được h́nh-thần câu diệu mới kể là đạt được cảnh-giới hợp chân với Đạo.         

          Chu Dịch Xiển Chân gồm 4 quyển với 2 Phụ-lục : Đại-tượng-truyện và Tạp-quái-truyện. Quyển I chứa 14 quẻ : Kiền, Khôn, Truân, Mông, Nhu, Tụng, Sư, Tỷ, Tiểu-súc, Lư, Thái, Bĩ, Đồng-nhân, Đại-hữu. Quyển II gồm 16 quẻ : Khiêm, Dự, Tùy, Cổ, Lâm, Quan, Phê-hạp, Bí, Bác, Phục, Vô-vơng, Đại-súc, Di, Đại-quá, Khảm, Ly. Quyển III gồm 18 quẻ : Hàm, Hằng, Độn, Đại-tráng, Tấn, Minh-di, Gia-nhân, Khuê, Kiển, Giải, Tổn, Ích, Quyết, Cấu, Tụy, Thăng, Khổn, Tỉnh. Quyển IV gồm 16 quẻ : Cách, Đỉnh, Chấn, Cấn, Tiệm, Quy-muội, Phong, Lữ, Tốn, Đoái, Hoán, Tiết, Trung-phu, Tiểu-quá, Kư-tế, Vị-tế. Mỗi quẻ đều có phần tinh-thần cơ-bản, phần cát-hung, hoạ-phúc biến-hoá và phần cơ-vận. Không những có thể dùng để xem cát hung hưu-cữu, mà c̣n có thể dùng để tham-khảo khi luyện-đan. Điều đó có thể thấy nơi quẻ Tốn. Tác-giả giải-thích : "Tốn là tấn-nhập, phục bên dưới, nhu-thuận tiềm-tiến … Một âm mai-phục dưới hai dương. Lấy nhu-đạo mà tiến-hành cương-đạo. Không gấp gáp, không chậm chạp. Tuần-tự mà tiến … Kim-đan ngưng kết, cương-tuyển thửa lợi, lớn vậy thay". 

          Kể từ khi bạo Tần đốt sách, Kinh Dịch nhờ khoác áo bói toán nên không bị hủy. Về sau Ngụy Bá Dương tổng-hợp ba sách Liên-sơn, Quy-tàng và Chu-Dịch mà viết ra Tham-Đồng-Khế (Tham = tạp ; đồng = thông ; khế = hợp. Bảo là : đối với Chu-Dịch: lư thông, nghiă hợp) để pḥ nghiă cho Hy (Phục-Hy), Nông (Thần-Nông), Cơ (Cơ-Xương tức Văn-Vương), Khổng. Dịch nói: "Thành tính tồn tồn, đạo nghiă chi môn = Tính đă thành rồi, cứ c̣n măi con măi, đó là cái cửa ngơ cuả đạo nghiă" (Thượng-Hệ VII/2). Lại nói: "Một âm và một dương gọi là Đạo. Nối tiếp đạo là điều lành. Làm nên đạo là tính. Người nhân thấy đạo gọi đó là điều nhân. Người khôn thấy đạo gọi đó là điều trí. Trăm họ ngày nào cũng dùng đến mà chẳng biết. Nên đạo người quân-tử hiếm có vậy" (Thượng-Hệ V/1-3). 

          Trong sách 'Dịch-Truyện dữ Đạo-gia Tư-tưỏng', Trần Cổ Ứng lập-luận ngược đời rằng Dịch-truyện  là tác-phẩm cuả Đạo-gia! Đây là một ngụy-thuyết, cần bác bỏ ngay lập tức. 

          Thông thường đề-cập Đạo-gia người ta chỉ nói đến Lăo-tử, Trang-tử và Liệt-tử, mà ít ai nói đến Đạo-gia Tắc-hạ. Đây là một cổ-điạ-danh, nay thuộc Lâm-chuy Thành, tỉnh Sơn-đông. Triết-thuyết cuả Đạo-gia Tắc-hạ thịnh truyền thời Chiến-quốc nơi lĩnh-vực văn-hoá Tề-Sở. Sau Lăo-tử Đạo-gia có hai mặt trận: một là Trang-tử học-phái, hai là Đạo-gia Tắc-hạ. Lăo-Trang thuộc về Sở-Văn-hoá phương nam, Tắc-hạ thuộc về lĩnh-vực Tề-Văn-hoá phương bắc. Bởi v́ đến nay Văn-hiến Đạo-gia Tắc-hạ mất mát gần hết, nên ít ai biết đến học-phái này.

 

THỬ GIẢI-THÍCH TOÁN-HỌC:

ĐỊNH-ĐỀ CONWAY

 

                                     1     2

                                      

John Horton Conway nói: "Ta có thể định nghiă bất kỳ một số nào từ tập-hợp rỗng {} với 2 quy-tắc. Quy-tắc I ví 1 số với 1 quyển sách xếp dọc theo bờ tường thư-viện: quyển nào cũng có 1 tập-hợp trái và 1 tập-hợp phải. Quy-tắc II áp-đặt một tôn-ti trật-tự cho các số".  Với Định-đề ngoạn-mục này không những ông t́m lại được tất các loại số quen-thuộc như Số nguyên, Số thực, Số tạp, Số siệu-việt v.v. mà ông lại c̣n sáng-nghĩ ra các số tân-kỳ như Số siêu-thực (surreal). 'Các số lớn nhỏ' cuả Conway biểu-dương lực-lượng vô-song và vô-hạn cuả tập-hợp rỗng {} và cuả cả duệ-trí con người. Tập-hợp rỗng cũng na ná như Như-lai của Phật-giáo hoặc Chân-không cuả Cơ-Học Nguyên-Lượng (Quantum Mechanics) hay cuả Sắc-Động-lực-học Nguyên-lượng (Quantum Chromo-Dynamics) tức thị một lư-thuyết Yang-Mills với nhóm trắc-lượng SU(3), dù là trong thời-không Minskowski, hay Kaluza-Klein, hay Wheeler/de Sitter, hay Calabi-Yau trong hoàn-chỉnh SU(N) cũng không khác nhau ǵ  mấy, cũng chỉ là 'hoán thang, bất hoán vị' (Đổi thang thuốc mà không đổi vị thuốc).  Hiện nay Không-gian Calabi-Yau của 'Thuyết  Dây' (String Theory) có thứ-nguyên 11: ba cho không-gian Descartes R3, một cho thời-gian, sáu cho toạ-độ điạ-phương cong ṿng, và một cho 'Màng'. Vật-lư-gia nào mà t́m ra được phương-tŕnh cho không-gian 11 chiều này là đạt được chung-cuộc của Thuyết M. 

         Dịch-học và Đạo-giáo là hai ḍng đối-lưu trong Trung-quốc Triết-học-sử: một mặt, Lăo-tử dẫn Dịch nhập Đạo, mặt kia, Dịch-gia hoặc Đạo-gia thời Chiến-quốc dẫn Đạo nhập Dịch. Thật vậy, Lăo-tử là một sử-quan, thừa-kế mấy trăm năm văn-hoá sử-quan nên thành triết-gia đầu tiên cuả Trung-quốc. C̣n về phấn Kinh Dịch, chính Dịch-truyện đă nâng Dịch-kinh lên hàng triết-lư.

 

 

*

* *

 

 

 

Xem Kỳ 141

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Hu Quang
Nguyên Giảng Viên Vật Lư Chuyên về Cơ Học Định Đề
(Axiomatic Mechanics, a branch of Theoretical Physics)
tại Đại Học Khoa Học Sài G̣n trước năm 1975

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com