Trang nh www.ninh-hoa.com  |  trang thơ Dương Tấn Long


Dương Tấn Long

         Kiến Trc Sư.

Cựu học sinh Trung Học Ninh Ha,  nin kha 1968-1975. Hiện sinh sống ở Việt Nam.
 


Thơ

 

Văn

 


 

 

       
 

    
 
SNG  DINH QUA THI CA
(kỳ 5)



PHẦN 2 : NƯỚC TRI RA BỂ LẠI QUAY VỀ NGUỒN

Như tựa của bi viết sng Dinh qua thi ca th ti chỉ m tả, ni những đặc điểm, phn tch những sự việc v kể chuyện sng Dinh bằng thơ văn của người Ninh Ha. Ti trch lọc, hệ thống lại những cu thơ, những đoạn văn c lin quan theo từng nội dung, từng cảnh vật để minh họa về sng Dinh, kể cả những sử lược hoặc mổ xẻ, phn tch những điều su xa như bi kỳ 4, chứ ti khng c tham vọng bnh phẩm tất cả thơ văn của người Ninh Ha viết về sng Dinh, v lm như vậy chẳng khc no chuyện đội đ v trời. Lm sao ti c thể l giải, kể lể cho hết những uẩn khc trong tm tư, tnh cảm, nỗi lng rất phong ph, đa dạng của người Ninh Ha rung động trước sng nước qu hương. Chỉ lm cch ny mới c khả năng giới thiệu đầy đủ những đoạn thơ văn v những tc giả ni về sng Dinh, qua đ ti muốn biểu dương lực lượng thực sự về mối quan hệ của người Ninh Ha với sng Dinh. Thậm ch trước ngn từ, bi vở đng đảo của nền văn ha sng Dinh ti chỉ cầu mong lm sao nhặt khng st v cng bằng trước tnh cảm của người Ninh Ha, d đ l chữ nghĩa của tc giả chuyn nghiệp hay ti tử, bất kể l ai, mong hon thnh nhiệm vụ nặng nề m đề ti đặt ra.

Mặc d người Ninh Ha viết về sng Dinh rất phong ph v đa dạng nhưng tựu trung ti phn loại, hệ thống lại với những đề mục chủ yếu theo thứ tự như sau: ịa l, Duyn dng sng Dinh, Cy cầu, Bến sng, Yu thương v hoi niệm. Cuối cng l một cht ring: - Sng Dinh v ti.

ịa l:

Viết về địa l sng Dinh chng ta c thể tm đọc bi ịa L Ninh Ha của anh Nguyễn Văn Thnh trong mục Non Nước Ninh Ha, qua cung cấp ti liệu của anh Hồ Văn Thinh, hoặc bi Sng Dinh của Dương Tấn Long trong mục Cầu Dinh/Cầu Sắt ở trang web ninh-hoa.com.
D l con sng qu nhưng c mấy ai l người Ninh Ha đ đi qua tất cả 3 nhnh của thượng nguồn sng Dinh v theo sng ra tận cửa biển. Mỗi người trong khả năng của mnh, khi cn ở qu nh chỉ c thể biết một phần hoặc vi phần chứ no dm nhận mnh biết ton phần v đầy đủ về địa l sng Dinh. Nhưng nhờ c ti liệu của những nh bin khảo cũ về địa ch Khnh Ha như Quch Tấn, Nguyễn nh Tư ti sưu tập lại, cng với lời kể của những người hiểu biết nhiều về sng Dinh hiện tại, cộng với những bản đồ địa l Ninh Ha v bức khng ảnh. Ti nghĩ rằng ngay trn trang web ny v ngy hm nay người Ninh Ha c tương đối đầy đủ ti liệu về sng Dinh. Chng ta c thể đọc v nhn sng Dinh một cch tổng thể, c trật tự v dễ hiểu.

Chng ta cứ mi di ging văn tự bn địa l, lịch sử sng Dinh th Phan ng Thức đi theo một con đường m ả hơn. Viết về địa l sng Dinh bằng văn xui l chuyện thường tnh, biết nhiều về sng Dinh v viết hnh trnh của con sng từ đầu nguồn đến cuối bi bằng thơ th quả l một người rất yu mến, tm huyết v ti tnh. Phan ng Thức đ lm được chuyện đ bằng bi thơ di 32 cu ở ninh-hoa.com. Rất thoải mi cng người em sng Dinh tung tăng, uốn lượn trn những lng xm của di đất Ninh Ha, mặc kệ ai l sự, ai kiếm tm xa xi:

Em sinh ra giữa Trường Sơn bt ngt
Chảy xui về mi tận biển ng
..................................................................
Chị em ti họp mặt một ging sng
..................................................................
ến Khnh Dương thc nguồn cuộn chảy
Về Lam Sơn sng soải chờ trăng
..................................................................
Qua Bến Gnh em tn Sng Ci
..................................................................
Cho tạm biệt em đổi tn sng Lốt
...................................................................
ến Mỹ Hiệp em tn gọi sng Dinh
Ngoan ngon chậm nguồn bn bờ Vĩnh Ph
..................................................................
Cho Phước a cho Mỹ Chnh Thanh Chu.


Ging sng tnh tự

Phan ng Thức đ kho nhn cch ha, v cũng khng cch no lm cho con sng xinh đẹp, tnh tự hơn khi v n như người con gi, khi ấy mới diễn đạt được hết sự sinh động v gởi gấm tnh cảm của mnh vo đ.
Ta cũng thấy những khi lược khc : -

Ba con sng Ha chung về biển
Ging sng Dinh lắm bến đợi chờ
Hng tre nghing bng đi bờ
Gởi người sng Dinh - ổ Anh Tịnh

ba hn bao bọc giữ qu Ninh
ba nhnh xui về một sng Dinh
Ging Lốt ngợi ca bao chiến tch
Vọng phu ghi tạc những thin tnh
Ninh Ha - Hồ Văn Thinh

Sng Dinh, sng Lốt, tn sng ấy
Ai đặt chi hai để nặng lng
Sng ấy - Vinh Hồ

Duyn Dng Sng Dinh

Ging sng Dinh
Sng cũng vỗ thnh thơ
Hnh ảnh để lại - Hồng Thị Vinh

Sng Dinh như ti đ viết : ging sng Dinh vo ma kh th cạn, trong xanh v tri lững lờ, c những nơi phơi by cả đy lng sng với những bi ct vng phẳng mịn, hai bn bờ, những hng tre xanh v cy vườn soi bng xuống ging nước, trng con sng xinh đẹp như người thiếu nữ với những vẻ duyn dng , hiền ha... đng l ging sng chỉ đẹp khi đ qua ma mưa bo. Ging sng Dinh dịu dng, m ả, đ lm vướng bận biết bao tm hồn. Hnh ảnh sng Dinh tri lững lờ l đặc điểm đng yu của con sng m ta bắt gặp trong nhiều thơ , hnh ảnh ấy thường rơi vo cuối đng đến những ngy xun tươi thắm họăc nắng hạ rực rỡ v ko di đến đầu thu.

Ma xun qua, hạ đến
Lững lờ tri
Ging sng Dinh, nước sng Dinh
Sng Dinh tnh nhớ mi khng ngui- ỗ Cng Qu

Sng Dinh lờ lững xui ging chảy
Vẫn hiền như ngy ta đi xa
Với sng Dinh - Phạm Dạ Thủy

Ging sng lờ lững đ tạo một ấn tượng đẹp để Dạ Thủy phải hai lần nhắc đến trong hai bi thơ khc nhau.

Sng Dinh chảy lững lờ trong cu ht
Tắm mt một thời trẻ dại hồn nhin
Người say qu ti nem chua rượu bọt
Ti say qu ti một nhnh sng hiền
Tnh qu - Phạm Dạ Thủy

từ ci lờ lững v dịu dng ấy, người Ninh Ha cho rằng sng Dinh Hiền l sự suy dẫn hợp tnh. Tuy sng Dinh vẫn c lc hung dữ ngắn ngủi, nhưng d g th ci tnh vẫn cho người Ninh Ha lun cảm nhận ci hiền của sng Dinh l cố hữu.

Ging sng Dinh hiền như một cu thơ
Ai phổ nhạc ht ln lời yu mến
Ninh Ha - Trần Việt Kỉnh

Lặng lẽ sng Dinh
Dng bờ xanh ngt ngt
Cnh chim chiều tm một dng ni xa
Ninh Ha đoản khc - L Khnh Mai

Hn Ho rợp bng dng my che
Sng Dinh nước chảy nh nhẹ sng
Qu ti - Nguyễn Thục

Tri nghn đời vẫn lặng lẽ như tờ
Sng Dinh chảy mi ngy đm trng ngng
Bất động - Hong Thy

Ta cũng thấy Tường Hoi v Vinh Hồ mượn ci lững lờ để lm chất liệu cho tnh duyn của mnh.

Ging sng Dinh thng ngy tri lờ lững
Nối đi bờ mấy nhịp cầu duyn
Cho Vĩnh Ph ngn năm thương Mỹ Hiệp
Miếng trầu cau cho đượm thắm đi tnh
Về thăm Ninh Ha-Nguyễn Tường Hoi

Chiều chiều ra đứng bến sng
Thương người em gi m hồng Thanh Minh
Phương ti lờ lặng sng Dinh
Như tnh thơ tm- Vinh Hồ

Vo ma mưa lũ, ging nước cuồn cuộn chảy, lun c những khm lục bnh (người Ninh Ha vẫn thường gọi l cy bo) tri theo ging. Ta hy nghe Nguyễn Văn Thnh kể : - ti cn nhớ nước sng Dinh thời ấy c lần ln cao hơn bảy thước, nước đục ngầu chảy mạnh mang theo nhiều lục bnh v cy cối tri cuồn cuộn theo ging nước lũ .... Qua ma mưa lũ ấy, những khm lục bnh lưu lạc, cư ngụ dọc bến bờ đ để lại nhiều cảm xc:

Bạn b ơi
Xin gởi cho ti
Một cnh lục bnh tri trn sng Dinh
ti lớn ln theo nhịp thở của Ninh Ha - Trương thị Ninh Ha

Bo sng Dinh trng đẹp lắm
Tm xanh nụ vng nh nhẹ tri
ầy sng bo nổi đưa theo gi
Bo sng Dinh - Nguyễn Phương Linh

Bến sng Dinh một ngy ta trở lại
khng cn những cnh lục bnh xanh
ngy trở lại Sng Dinh - Nam Kha

Sng lăn tăn tt tắp xa bờ
Khm lục bnh gi đa nghing ng
Trn bờ sng Dinh - Nam Kha

Cũng cầu Dinh với ging nước hữu tnh
Giữa ging hoa tm lục bnh dễ thương
Những nẻo đường trong mơ - Nguyễn Trần Sơn Nết

Ước no hi được bo sng Dinh
Nhưng giữa sng hoa bo nằm ngắm nắng
Tm xanh nụ vng nh nhẹ tri
Bo sng Dinh - Nguyễn Phương Linh

Nhưng khi ging nước m ả, lững lờ tri m mang theo lục bnh l c sự bất thường no đ? một bến sng no bị khuấy động hay l cơn mưa ma lướt qua thị trấn đ lm xn xao mặt nước?

Bến nước sng Dinh lục bnh tri lặng lẽ
Trn giọt mưa ma qua phố quạnh hiu
Khu phố cũ- Linh Vũ

Mưa rơi tầm tả gi thổi nhẹ
Hiu quạnh gi đưa bo sng Dinh
Ninh Ha Phong Vũ - Nguyễn Phương Linh

Thn phận lạc loi, v định của một loi hoa tm, nằm trn giai điệu lững lờ khng biết tri dạt về bờ bến no, đ l hnh ảnh thơ v đẹp nhất của sng Dinh!

Nắng chiều
Hắt xuống sng Dinh nhợt nhạt
Cy cầu cũ
Giờ vắng bng người qua
Nước lững lờ tri đưa những lục bnh tm ngắt
Dạt về đu
Trong mơ- ỗ Thảo Nguyn

Nhưng ban đm, Quan Dương cn nhn thấy được lục bnh tri cũng l một điều kỳ lạ - ...ti ngồi với nng suốt đm bn bờ sng Dinh đề chờ trời sng. Ging nước đen xanh dưới những chm sao lấp lnh, thấp thong một vi đm lục bnh tri dật dờ khng biết giạt về đu.. L rụng về cội , chắc chắn hnh ảnh ấy cho một cảm gic gh sợ, nhưng ngồi với nng th sẽ thừa can đảm để vượt qua mọi thử thch...

Như bao thị tứ của Việt Nam, thường hnh thnh v pht triển kề bn một con sng no đ. V phương tiện giao thng xa xưa thch dụng với sng ngi, con người lệ thuộc nhiều vo thin nhin, bm theo nguồn nước để sinh sống:- nước để ăn uống, sinh hoạt, canh tc...kể cả mi trường vi kh hậu v cảnh quan. Thị trấn Ninh Ha cũng thế, n gắn liền với sng Dinh v nguồn nước l chnh chứ khng trn bến dưới thuyền như một số thị tứ miền Nam, cho nn sng Dinh rất im ắng ngay cả st chợ Dinh, khng nhộn nhịp bn bun. Hầu như chỉ c chiếc ghe nhỏ bằng tre l phương tiện để đi giăng cu của một t người ven sng sử dụng, lu lu mới xuất hiện. Cho nn qua bao nhiu bi thơ, văn viết về sng Dinh, hnh ảnh chiếc ghe thật hiếm thấy?! một hnh tượng đầy tnh thi họa cho những vng sng nước ở địa phương khc lại khng cho nhiều ấn tượng trong lng người Ninh Ha, thật tiếc thay ! c lẽ v khng l phương tiện sinh sống chủ yếu nn người dn Ninh Ha khng chịu chăm cht, yu qu để ca ngợi hoặc cả dng hnh của chiếc ghe cũng qu đơn giản. Tuy hiếm nhưng vẫn c một đoạn thơ của Nguyễn Từ Chung viết về sng Dinh rất c đọng, c nhắc đến chiếc thuyền cu.
....mẹ cha cn đ bn bờ sng Dinh
sớm chiều my phủ vọng phu
Sữa tun từ ni ngọt ging sng su
i bờ bi la nương du
Lững lơ ging nước thuyền cu bung cho
Bn bờ sng Dinh

Nếu phố chợ Dinh l dung nhan của người con gi th sng Dinh l mi tc thề t điểm cho thị trấn thm xinh đẹp v duyn dng, con sng đ lm mềm đi hoặc thướt tha hơn cho sinh hoạt chợ Dinh v thị trấn Ninh Ha

Sng Dinh như thong buồn vương
Cht g thiếu nữ phố phường chiều hm
Ninh Ha - Ng Quang Trung

Sng Dinh hiền ha năm thng
Thị trấn vươn mnh phố rợp hoa
Ninh Ha tự khc - Phạm Duy Tn

Phố chợ v con sng Ha quyện như bng với hnh.

Qu ti thị trấn bn ging
Sng Dinh xanh bng phố hồng cnh my
Ninh Ha sng Dinh qu ti - ổ Cng Qu

Ging sng Dinh vắt ngang qua phố
Con nước hiền như người dn qu ti
Tnh qu - Phạm Dạ Thủy

Trăng đợi sng Dinh phố ngẩn ngơ
Buồng tim nước tưới ruộng đi bờ
y sng Dinh - iềm Ca

ặc điểm của sng Dinh l dọc hai bờ những hng tre rợp bng, tre từng hng, từng khm xanh r, ko di ngt ngn, m ấp những xm lng v nghing ng trn sng. Ging sng Dinh hữu tnh v thm trầm cũng v đặc điểm ny. Tre chạy từ thượng nguồn đến tận hạ lưu. Ngay như khi ngang qua thị trấn Ninh Ha, nơi phố thị với nhiều nh cửa nhưng đứng trn cầu Dinh ta vẫn thấy một mu xanh chập chng. Ta nghe Thụy Nguyn m tả: dọc hai bn sng Dinh l những bụi tre mọc tương đối chằng chịt xen lẫn vi tng cy cổ thụ to lớn... bn chn cầu sắt - Thụy Nguyn.

Cng với bao nhiu lời thơ m tả về đặc điểm ny
Con sng hiền như em gi qu hương
Tre tỏa bng đi bờ xanh mt
Con nước đầy vơi hoa mua tm ngt
Da em trắng ngần bởi tắm nước sng Dinh
Sng Dinh - Nguyễn Gia Nng

Sng Dinh xanh biếc đi bờ
Hng tre soi bng nghing thơ vo lng
i qua mấy nhịp cầu cong
Nhớ sng Dinh - Phạm Duy Tn

Con sng Dinh dập dềnh sng gợn
Hng tre xanh lả ngọn trn ging
Cn đ tnh yu - Hồ Dạ Thảo

Nghing đời em xuống đời anh
Hng tre nghing bng sng Dinh mơ mng
Mi cho nghing xuống nhặt khoan.
Nghing xuống đời nhau - Tường Hoi

Pht giao ma, sắc l tre vng rơi đầy trn sng cũng dễ gy mu nhung nhớ.

Sng Dinh
Ngy trở gi
L tre vng rụng kn ging trong
Nh ti ở ven sng
Ma xun vng hoa cải
ừng lở sng ơi - Phạm Duy Tn

Cũng như bao vng sng nước khc, nếu c điều kiện để được thấy nh trăng phản chiếu trn mặt nước vo những đm trăng sng, chắc chắn đ l những hnh ảnh đẹp, trăng sng Dinh cũng vậy, chng ta hy nghe những người Ninh Ha c kỷ niệm với hnh ảnh ấy m tả : :- nh đn điện của phố nhỏ Ninh Ha khng đủ sức mạnh lấn p nh sng huyền diệu của trăng như ở đy. Trăng sng Dinh vằng vặc nghing mnh soi bng tận đy nước... Phng Phương - trăng qu nh

Quan Dương với tnh cảm của mnh, thng qua lăng knh tnh yu nhn đm trăng sng Dinh rất tuyệt vời, nhưng trước khi ca ngợi vẫn khng qun dng l tr nhắc lại điểm yếu của ging sng: - những mảng ru xanh dưới ging sng Dinh bnh thường trng dơ dy như thế, nhưng c tnh yu vo rồi th ban đm nhn xuống dưới nh trăng, trng lấp lnh như mu ngọc bch. -Những đoạn tnh quanh quẩn cầu Dinh.

Tuy khng qu thể như L Bạch chết v trăng nhưng r rng cảm gic của đm trăng trn sng Dinh dưới mỗi gc nhn khc nhau c những rung động khc nhau đều đẹp.

Trăng ln len ln bn cầu
Sng như e ấp gi qu dậy th
cợt đa thoả thch trăng đi
Nguyễn Từ Chung - Bn bờ sng Dinh

ường Ho lại c một ghi nhận khc Vo những đm trăng tỏ, ngược hướng ging sng Dinh người ta c thể nhn r hn Vọng Phu......Thng su nước sng Dinh cạn như ứ đọng khng tri, từ trn cầu nhn xuống nh trăng phản chiếu trn mặt nước sng vẽ thnh những mảng trời trắng đen loang lổ...

Dĩ nhin khng c g l ton hảo, người đẹp no m khng c cht khuyết tật, đi lc bị tri gi trở trời. Sng Dinh cũng thế. C một thời bộ mặt sng Dinh uế bởi sinh hoạt của chợ Dinh, một số người thiếu thức đem rc ra cầu Dinh đổ thoải mi xuống ging sng, nước lững lờ tri mang theo đầy rc rến, ta hy nghe Quan Dương tả :...c một qung thời gian di tất cả rc rến ngoi chợ đều đổ ập.... -Những đoạn tnh quanh quẩn cầu Dinh .Nhưng cũng chỉ một thong qua, khng được người Ninh Ha ghi nhận nhiều.

Nhưng iềm Ca pht hiện một bất thường khc của sng Dinh, rất lạ! khng biết ở thời điểm v đoạn sng Dinh no?.! Hay do một thất vọng, chn ngn như kiểu người buồn cảnh c vui đu bao giờ m nhn ging sng ho bi thương như thế!.

Trời xun vẩn đục, trăng xun ti
nhiễm sng Dinh nước trổ hường
khi m sương - iềm Ca

Tm lại, duyn dng sng Dinh c thể được khắc họa bằng hnh ảnh :- một ging sng m trong tri lững lờ, dọc hai bn bờ l hng tre xanh thắm, trn sng điểm vi khm lục bnh, xa xa l một chiếc ghe cu v tận cng l ni hn Ho hoặc ni Vọng Phu c my trời nhẹ tri... Mời một họa sĩ no yu con sng qu, diễn họa cho ra chn dung ấy....Nếu khng c một bức tranh cụ thể th mong rằng người Ninh Ha ghi su vo tm tưởng mnh con sng Dinh lc no cũng xinh đẹp , ci knh lọc tnh cảm sẽ khng để cht rc rưới, nhơ bẩn thực tế no lọt qua, ha lẫn vo ci mỹ quan khi nhớ v hnh dung về sng Dinh.
 

(Cn tiếp)
 




Dương Tấn  Long
 

home