Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long                |                 www.ninh-hoa.com



 Dương Tấn Long
  Kiến Trúc Sư.

Cựu học sinh Trung Học Ninh Ḥa,  niên khóa 1968-1975.



 Hiện sinh sống ở
Việt Nam.


 

 

 

 

 

 
SMệnh "Lá Diêu Bông"
Dương Tấn Long
 

Những năm đệ nhị cấp, ở trung học Ninh Ḥa, tôi và vài bạn yêu thích văn nghệ thường chuyền tay nhau đọc và ghi chép những bài thơ loại "ngoài luồn".

Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên .v.v dễ dàng t́m thấy trong sách giáo khoa. Th́ Quang Dũng, Hữu Loan, Hoàng Cầm .v.v. là những cái tên huyền thoại với ḍng thơ hào khí xa lạ, chẳng biết xuất xứ từ đâu. Chàng thiếu niên quận lỵ, tập tành đi vào "thế giới thi ca" như tôi, rất tự hào khi sở hữu những bài thơ "chui" như thế và thuộc không sót bài nào.

Chị tôi t́nh cờ mua được cuốn bán nguyệt san Văn Học, chủ đề Quang Dũng (số 140,11/1971). Ít ngày sau, số báo trên có lệnh tịch thu của Bộ Nội Vụ v́: "đă phổ biến h́nh ảnh nhà thơ Cộng Sản Quang Dũng trên trang b́a"…Tôi phải cất dấu thật kỹ và xem như một bửu bối. Nó quí không hẳn v́ bị tịch thu, mà v́ cái tên Quang Dũng. Tây Tiến, Đôi Mắt Người Sơn Tây, Đôi Bờ .v.v. ấn tượng của ngày nào, bây giờ nằm gọn trong tầm tay. Tôi "si mê" đến nổi phải vẽ lại h́nh Quang Dũng trong tập chép thơ của ḿnh và c̣n giữ được đến ngày hôm nay.

Tôi lưu ư đến tạp chí Văn Học từ đó. Không phải đợi chị, mà chính tôi chờ chực, canh chừng tiệm sách Vừng Đông, trước chợ Ninh Ḥa để mua số báo Văn Học kế tiếp: Số 141, chủ đề Hoàng Cầm. Những thứ "khan hiếm" như: Thu Xa, Đêm Giao Thừa, Đêm liên hoan.v.v. có đủ trong số báo này. Bên cạnh nhiều thơ, văn, thân thế, sự nghiệp, c̣n có cả một thi kịch bi hùng "Kiều Loan”. Nhưng vượt trội nhất, được nhiều người nhắc đến là "Bên kia sông Đuống". Một bài thơ tiêu biểu, làm vang danh. Là bức họa sống động, đậm màu sắc dân gian, tang thương lẫn kiêu hùng của một vùng quê kháng Pháp. Năm 1973, tôi có làm một bài thơ về xóm Rượu tặng bạn học NCL. 32 năm sau, NCL là một tiến sĩ về ngữ văn. Mới đây gặp tại Sài G̣n, Khi ôn lại chuyện cũ, NCL bất ngờ đọc bài thơ và nói nó là "giọng điệu" của "Bên kia sông Đuống". Tôi giật ḿnh ú ớ, đành chịu. Bài thơ của ḿnh th́ không nhớ, nhưng "Bên kia sông Đuống" lại không quên. "Bên kia sông Đuống” đă tác động và ảnh hưởng sâu nặng đến tâm hồn niên thiếu của tôi.

Bên Kia Sông Đuống đă có mặt trong sách giáo khoa như là sử liệu, làm đề tài cho thi cử, trích dẫn trong những gameshow văn hóa trên TV…Có người nhận xét: "Hoàng Cầm đă d́m hết hồn vía ḿnh xuống ḍng sông Đuống để cho bài thơ sống măi".

Sau 1975, qua thời kỳ gian khó, mù mờ. Được biết các nhà thơ trên vẫn c̣n hiện diện trên cơi đời này. Tôi ngạc nhiên và không tưởng. Lần lượt xuất hiện trên sách báo và phương tiện truyền thông, chân dung các thần tượng dần phơi bày. Những huyền thoại trở nên trơ phẳng. Tôi mất đi cảm giác háo hức ngày nào. Mỗi thi sĩ một thân phận, một hoàn cảnh. Thi nhân càng "đầu bạc sớm hơn ai"!

Đọc thêm Quang Dũng trong khung cảnh mới, vẫn thấy trân trọng. Thơ văn ông nhiều t́nh người, nhiều biểu cảm, lăng mạn nhẹ nhàng. Biết hoàn cảnh, cuộc sống thực tại, tôi càng yêu quí tính cách và thấy "Đôi mắt người Sơn Tây" càng u uẩn…Ông sống lặng lẽ và ra đi cũng lặng lẽ (1988).

Với Hoàng Cầm, tôi thích những lời thơ cũ: "Đêm nay hết một năm/ Phải gác tới giao thừa/ Quê hương chừng rét lắm…" hoặc "Đêm nay say tiệc liên hoan/ Ngày mai xé xác moi gan quân thù…" hoặc " Nếu anh c̣n trẻ như năm cũ/ Quyết đón em về sống với anh". Tính cách thơ Hoàng Cầm giai đoạn ấy chân phương, dung dị, đi thẳng vào ḷng người. Tuy yêu thích, nhưng thâm tâm tôi vẫn xếp Hoàng Cầm sau Quang Dũng.

Đọc Hoàng Cầm bên ngoài cuộc chiến, tôi thấy thất vọng, dù thơ không dở. Một nhân cách khác!? Đó là con người thực, với chất lăng mạn, đa t́nh toả đầy trong thi phẩm. Ư tứ tung tẩy, cầu kỳ, siêu thực. Thỉnh thoảng thấy ông già đầu bạc, ở tuổi thất thập, xuất hiện trên TV, trên báo chí, mắt sáng rỡ, hăng hái chuyện yêu đương, say sưa kể về những cuộc t́nh. Thú thật tôi khó chịu, có chút dị ứng! Đành rằng cái ṇi nghệ sĩ là vậy, nhưng nói vừa phải và khe khẻ vẫn dễ nghe hơn. Thơ cuả ông cũng đă "tŕnh diễn" quá dư thừa. Tập 99 bài thơ t́nh Hoàng Cầm nói lên khá rơ bản chất này. Chúng ta thử nghe: "Tôi về tu cơi ai đây/ Không ăn chay để nằm chay hết ḿnh" hoặc "Yếm hăm xuân t́nh em hé đôi/ Gặp năm quỉ sứ tốc lên trời" hoặc "Ôm em đỉnh núi sao buông thấp/ Hai ngực hoà tan một tiếng chuông" và "Đă phanh yếm mỏng th́ quăng hết/ Những nếp xiêm hờ giả bộ ngây". Một nhà phê b́nh viết: "Hoàng Cầm trong đời và trong thơ vốn là một thi khách tài hoa và một ái khách đào hoa, ông đến trần thế này như chỉ để chơi”. Một ư khác: "Phải nói là yếu tố sex trong thơ t́nh Hoàng Cầm quả có hơi đậm đặc” và "Tựu trung thơ t́nh Hoàng Cầm vẫn đầm thắm, nồng nhiệt, thậm chí mê cuồng nhưng không kém phần quằn quại đau thương. Có lúc ông yêu như chẻ tre, như lũ lụt, hoả hoạn". "Nhà thơ đă lấy yêu làm nghiệp, để trang trải cái nghề thơ vốn nhiều oan khiên cuả ḿnh". Hoàng Cầm nói “ Tôi biết ơn tất cả những người con gái đă đi qua đời tôi, đă gieo gió băo trên cánh đồng thi ca của riêng tôi…Họ lần lượt ra đi và thơ th́ c̣n lại cùng tôi…". Nên biết Hoàng Cầm công khai "tính sổ" đến 13 người t́nh đă tạo nguồn thi hứng cho ông! Và c̣n không biết bao nhiêu mảnh t́nh rơi rớt khác?!

Tuy vậy, tôi đă thấy và nhiều người quan tâm đến Hoàng Cầm cũng thấy một "Lá Diêu Bông” lạ lẫm. Lạ từ ngữ, tứ thơ đến một cuộc t́nh si quá đỗi. Tuy có bất ổn trong lư lẽ nhưng nó mang một thông điệp, một sứ mệnh lạ kỳ, trở nên nổi đ́nh, nổi đám sau này:

Váy Đ́nh Bảng buông chùng cửa vơng
Chị thẩn thơ đi t́m
Đồng chiều
Cuống rạ
Chị bảo
- Đứa nào t́m được Lá Diêu bông
Từ nay ta gọi là chồng
Hai ngày Em t́m thấy Lá
Chị chau mày
- Đâu phải Lá Diêu bông
Mùa đông sau Em t́m thấy Lá
Chị lắc đầu
Trông nắng văn bên sông
Ngày cưới chị
Em t́m thấy Lá
Chị cười
Xe chỉ ấm trôn kim
Chị ba con
Em t́m thấy Lá
Xoè tay phủ mặt
Chị không nh́n
Từ thuở ấy
Em cầm chiếc Lá
Đi đầu non cuối bể
Gó quê vi vút gọi
Diêu bông hời...!
... Ới Diêu bông!...

Nói lư do và bối cảnh ra đời của bài thơ, Hoàng Cầm kể : Năm tôi lên tám, một lần từ tỉnh về thăm nhà, vào buổi chiều nắng xiên khoai, tôi chợt gần như bị sét đánh khi nh́n thấy chị Vinh 16 tuổi, buớc vào ngôi nhà hàng xén của mẹ tôi. Trước mắt tôi, chị hiện ra sáng rỡ như một thiên thần. Ngay lập tức hồn tôi bị chiếm đoạt đến đau điếng. Kể từ phút giây định mệnh ấy, tôi mê chị chẳng c̣n biết trời đất, ất giáp, quên hết học hành, suốt ngày chỉ ngong ngóng nh́n sang quán nghèo, xéo nhà tôi, nơi thiên thần của tôi đang bán lơ thơ mấy món hàng quê…Trong đầu óc thơ dại, tôi đă tưởng mẹ tôi là người đẹp nhất. Từ khi thấy chị Vinh, mẹ tôi chỉ c̣n đẹp bảy phần. Chị Vinh mới đẹp nhất trần gian.

(Xem tiếp kỳ 2)

 

Dương Tấn Long

 

Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long               |                 www.ninh-hoa.com