Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long                |                 www.ninh-hoa.com



 Dương Tấn Long
  Kiến Trúc Sư.

Cựu học sinh Trung Học Ninh Ḥa,  niên khóa 1968-1975.



 Hiện sinh sống ở
Việt Nam.


 

 

 

 

 

 
SMệnh "Lá Diêu Bông"
Dương Tấn Long
 

Kỳ 4:

Thơ dù hay cũng khó quảng bá. Chỉ những người hoạt động, lưu tâm tới lĩnh vực thi ca mới t́m hiểu, biết đến. Thường thông qua nhạc, thơ được chấp cánh bay cao xa hơn. Nhiều lời thơ chỉ được người đời biết đến khi trở thành lời nhạc. Thậm chí có nhiều bài hát phổ thơ, người nghe cứ ngỡ là lời của nhạc sĩ. Ca khúc Việt Nam phổ thơ là chuyện thường t́nh, rất nhiều, không kể hết. Một bài thơ được hai nhạc sĩ phổ nhạc rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Bài thơ được 3 nhạc sĩ chiếu cố càng hiếm.

Nếu tôi không sót th́ đến thời điểm này, chỉ có 3 bài thơ cuả VN được 3 nhạc sĩ phổ là:

  • "Màu tím hoa sim" thơ Hữu Loan, nhạc: Phạm Duy (Áo anh sứt chỉ đường tà), Dzũng Chinh (Những đồi hoa sim), Anh Bằng (Chuyện hoa sim).

  • "Tiếng thu" thơ Lưu Trọng Lư, nhạc: Lê Thương (Tiếng Thu), Phạm Duy (Tiếng Thu), Phan Huỳnh Điểu (Tiếng Thu).

  • "Lá Diêu Bông" thơ Hoàng Cầm, nhạc: Phạm Duy (Lá diêu bông), Nguyễn Tiến (Chuyện t́nh Lá diêu bông), Trần Tiến (Sao em nỡ vội lấy chồng).

Thơ được phổ nhạc thường có các yếu tố: Một là bài thơ có sức hấp dẫn, tính độc đáo nào đó. Hai là của thi sĩ nổi tiếng. Như vậy sẽ dễ làm bài hát thành công. 3 bài thơ kể trên là của 3 thi sĩ có hạng của VN. Chúng ta cũng thấy nhạc sĩ họ Phạm có mặt đủ cả 3 bài. Nhạc Phạm Duy phổ thơ rất nhiều và thường được mến mộ.

Có đến ba ca khúc viết về Lá Diêu Bông, khẳng định thêm đó là bài thơ hay hoặc có "vấn đề". Tuy nhiên không phải những bài hát này đều có giá trị như nhau.

* Bài hát "Lá Diêu Bông" do Phạm Duy phổ nhạc là một thất bại. Phạm Duy đă sáng tác nhiều ca khúc nổi tiếng từ giữa thập niên 40 đến nay, với các thể loại khác nhau. Ông là "cây đại thụ" của làng tân nhạc Việt Nam. Tuy nhiên phong độ và tinh túy của một đời người không phải lúc nào cũng sung măn. Phạm Duy phổ Lá Diêu Bông lúc tâm trạng đang bế tắc và thời đă suy. Nhưng quan trọng là không cảm thụ, chuyển hóa được hết cái hồn của bài thơ. Ông chủ quan nghĩ rằng, tài năng và cái bóng ḿnh c̣n lớn, cộng với tiếng tăm của Hoàng Cầm sẽ làm Lá Diêu Bông khởi sắc. Bài ca được lăng xê rầm rộ, vẫn không để lại một dư âm nào trong ḷng người yêu nhạc.

* Bài "Chuyện t́nh Lá Diêu Bông" của Nguyễn Tiến thỉnh thoảng tôi được nghe. Có lẽ v́ phổ biến ở Viêt Nam, qua thông tin đại chúng nên có nhiều người biết. Nguyễn Tiến là nhạc sĩ chẳng tiếng tăm, không rơ sự nghiệp, nhưng phổ Lá Diêu Bông có nét hơn PD. Qua t́m hiểu, tôi không thấy nhạc sĩ này mô tả, giải thích ǵ về bài thơ. Nguyễn Tiến vẫn tuân thủ cấu trúc, ư nghĩa. Chất nhạc nhiều màu dân ca, ngọt ngào, tha thiết, làm h́nh hài Lá Diêu Bông tṛn trịa hơn theo dạng con tim. Nghe cách xưng hô "Ai mà t́m được Lá Diêu Bông, từ nay chị sẽ lấy làm chồng" câu chữ trở nên mềm mại, ân cần. Nếu chữ "ta" của Hoàng Cầm và chữ "tao" của Phạm Duy làm cho tính cách người chị khó ưa, th́ tiếng "chị" của Nguyễn Tiến làm ta thấy vừa ḷng. Chị bây giờ biết điều, thân t́nh, đáng được thương yêu.

Nếu phải chấm điểm th́ tôi cho bài "Lá Diêu Bông" của Phạm Duy điểm trung b́nh, "Chuyện t́nh Lá Diêu Bông" của Nguyễn Tiến trung b́nh khá và bài "Sao em nỡ vội lấy chồng" của Trần Tiến điểm Khá. Tôi sẽ đề cập nhiều về bài hát và người nhạc sĩ được điểm Khá này.

Sự nghiệp thơ của Hoàng Cầm có thể chia làm hai thời kỳ. Giai đoạn đầu có "Bên kia sông Đuống" và giai đoạn hai có "Lá Diêu Bông". "Bên kia sông Đuống" nổi tiếng do ư nghĩa, sức sống, tự thân nó vận động c̣n "Lá Diêu Bông" nhờ Trần Tiến phổ nhạc mới thực sự vang danh và đi vào ḷng người. Nó trở thành một "thương hiệu" của thơ Hoàng Cầm mà người nghe không cần biết chuyện ǵ bên trong. Cái khác lạ nhưng đó là điểm chính, tạo sự thành công là Trần Tiến đă xây dựng một nội dung gần như khác hẳn bài thơ. Tác giả Âu Du trong một bài ở website Đặc Trưng viết: "Trần Tiến không hiểu được hồn của bài thơ, ngộ nhận nhân vật". Tôi không nghĩ như vậy. Trần Tiến quá rơ, vượt lên trên lư lẽ, khuôn mẫu b́nh thường để t́m cho bài hát một giá trị đích thực. Trần Tiến cố t́nh làm khác để nội dung bài hát "có hậu" và mạch lạc hơn. Có thể nói nhạc sĩ tài hoa này đă chữa được cái hỏng lớn cuả bài thơ. Sự lạc đề làm chủ đề thêm rực rỡ, bay bổng th́ không thể gọi sai lầm mà là một sự sáng tạo. Chính v́ vậy bài hát của Trần Tiến có tên "Sao em nỡ vội lấy chồng", nhưng một số người vẫn thích gọi Lá Diêu Bông. Trần Tiến đă dự pḥng cái tưạ khác như thế cho những ai muốn phủ nhận sự đổi thay này.

Đầu thập niên 90, bài hát cuả Trần Tiến ra đời. Đó là thời kỳ nở rộ của Lá Diêu Bông ở trong nước và hải ngoại. Hoàng Cầm được vinh danh và Trần Tiến thêm rạng rỡ. Có lẽ v́ thấy bài hát cuả ḿnh khai sinh trước đó nhiều năm, không ai thăm hỏi nên Phạm Duy ấm ức lên tiếng: "Ở hải ngoại, con trai tôi (Duy Quang) là người đầu tiên thu thanh bài hát này vào băng nhạc. Tôi không hiểu, và cũng chẳng cần hiểu có phải v́ bài Lá Diêu Bông của tôi soạn ra từ 7, 8 năm về trước, mà bây giờ đă có thêm Trần Tiến phụ giúp tôi trong việc vinh danh một nhà thơ bị bỏ quên…”. Đó là cách nói cuả "vú cả" chứ làm ǵ có chuyện "phụ giúp" ở đây. Trần Tiến nhỏ tuổi hơn nhưng không phải v́ thế mà kém cỏi. Về phương diện nghệ thuật th́ tài năng là quyết định, tuổi tác chỉ là thứ yếu. Phạm Duy đă thừa biết danh Trần Tiến, v́ đâu đó tôi đă nghe "Tiên sinh" khen ngợi một số bài hát cuả nhạc sĩ "khả úy" này.

* Nếu gọi Phạm Duy là "Vua của giai điệu" th́ Trần Tiến là "Phù thủy của giai điệu”. Vua đă có ngai với một gia tài nhạc khúc lộng lẫy, đồ sộ nhất VN th́ Phù thủy có một loạt những ca khúc với tiết tấu, giai điệu, ca từ, ư tưởng dí dỏm, lạ kỳ, độc đáo, t́nh tứ, thâm thúy...rất dân tộc nhưng không kém phần hiện đại. Từ Mặt trời bé con, đến Chiếc ṿng cầu hôn, Giai điệu tổ quốc, Điệp khúc t́nh yêu, Mùa xuân gọi, Vết chân tṛn trên cát, Ngẫu hứng sông Hồng, Tùy hứng lư qua cầu, Tạm biệt chim én, Tóc gió thôi bay, Chị tôi, Sắc màu .v.v. Mỗi bài hát đều có nét riêng biệt, luôn tạo dấu ấn trong ḷng người nghe. Muốn hiểu biết nhạc sĩ tài năng này, ta hăy nghe vài đối thoại. Qua đó sẽ thấy cái khác người của Trần Tiến thế nào:

- "Viết một bài hát mà mọi người phải nghĩ đến một cái ǵ cụ thể, bài hát đó là bài hát tồi. Viết một bài hát để cho người ta khóc, bài hát đó là bài hát tồi. Viết một bài hát người ta cười sằng sặc bài hát cũng tồi luôn. Viết bài hát để cho người ta bay, bài hát đó mới là bài hát"

- “...Đi sang London ấy, đài BBC hỏi tôi có biết nói tiếng Anh không. Th́ tôi bảo thế ông mời tôi đến đây làm ǵ, mời tôi phỏng vấn hay là mời tôi nói tiếng Anh. Tôi đang học tiếng Việt ông ạ. Họ tái mặt, và tay Trưởng ban Việt ngữ đài BBC bị kỷ luật, mất chức luôn(!)"

- "Ngày xưa, tôi viết bài hát th́ anh Trịnh Công Sơn đă là một ngọn núi rất cao, chắn đường vào Nam của tôi. Mỗi lần tôi sáng tác, tôi để bài của anh TCS một bên, một tờ giấy trắng của tôi một bên, và tôi viết ngược lại TCS. Sơn càng mù mờ th́ tôi càng hiện thực. Sơn càng cô đơn, càng thân phận, th́ tôi càng đám đông...”

Mồm miệng, độc đáo, cao ngạo tận cùng như vậy, tôi không hiểu sao Phạm Duy dám xem Trần Tiến là một người “phụ giúp”. Nghe được, chắc Trần Tiến chỉ cười khẩy.

(xem tiếp kỳ 5)

 

Dương Tấn Long

 

 

Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long               |                 www.ninh-hoa.com