Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long                |                 www.ninh-hoa.com



 Dương Tấn Long
  Kiến Trúc Sư.

Cựu học sinh Trung Học Ninh Ḥa,  niên khóa 1968-1975.



 Hiện sinh sống ở
Việt Nam.


 

 

 

 

 

 
SMệnh "Lá Diêu Bông"
Dương Tấn Long
 

Kỳ 3:

Lá Diêu Bông đă vượt qua những lư tính, hiện diện trong tâm trí nhiều người với dáng vẻ lung linh, huyền ảo. Ba chữ "Lá Diêu Bông" không phải là một mỹ từ nhưng đă làm lay động, hấp dẫn, mê hoặc không ít người. Nó đă thoát xác, vứt bỏ những hạn hẹp cụ thể, những đúng sai đời thường để hoá thân trong sứ mệnh của con tim. Nếu đúng như Hoàng Cầm kể, có "cái giọng đọc đêm trong tâm linh" th́ tôi thấy duy nhất một giá trị mà "cơi trên" đă ban tặng cho Hoàng Cầm là 3 âm thanh kỳ ảo - Lá Diêu Bông. Tôi gọi đó là "thiên sứ của ái t́nh" và Lá Diêu Bông đă nhận nhiệm vụ.

Chiếc Lá Diêu Bông bay lơ lửng qua những thân phận nữ nhi, h́nh thù biến hoá. Khi th́ dạng quả tim, lúc như lá bồ đề và thỉnh thoảng mang h́nh lá đa hoặc lẫn lộn. Nó bay qua mệnh số bềnh bồng cuả chị Vinh với vẻ trong sáng, thánh thiện mang h́nh quả tim th́ Hoàng Cầm đă trao lại cho đời, nhồi nhét nhiều nhục cảm nên dáng h́nh thành nửa lá đa, nửa quả tim. Nhưng khi đến tay Phạm Duy nhào nặn th́ chỉ c̣n là h́nh lá đa trần trụi, thô thiển. Tôi muốn nói đến nhạc phẩm "Lá Diêu Bông" do Phạm Duy phổ, được chào đời ở Mỹ đầu thập niên 80.

Không phải vô t́nh mà Phạm Duy sờ mó vào Lá Diêu Bông. Ta hăy nghe Phạm Duy nói "...Phúc đức thay, vào đầu thập niên 80 này đă có một sự kiện làm cho tâm hồn tôi lắng xuống. Sau khi thấy ''dường như'' đă mất quê hương, tôi bỗng nhiên gặp lại quê hương qua những bài thơ của một người bạn cũ..." Phúc đức này chẳng qua v́ hai ông là bạn nối khố một thời, hoặc sâu xa hơn là chiến hữu của mặt trận ái t́nh. Cả hai là bậc thầy ở lĩnh vực này. So ra th́ kẻ tám lạng người nửa cân. Ta hăy nghe hai tâm hồn đồng điệu giao cảm:

- Hoàng Cầm: "Nói thế thôi, chứ cũng phải kiêu hănh nhận thấy rằng ít nhiều hai thằng cũng có góp vào cơi hư vô vô biên ấy một chút ǵ gọi là cái hằng số tồn tại của Nhân Bản để sau này chí ít cũng c̣n đôi ba người nhớ đến, hát đến, đọc đến mà thêm được năng lượng sống của con người mà thêm thương yêu nhau, gắn bó hơn…"

- Phạm Duy: “...Đó là sợi dây cảm nhận, rung động và sáng tạo nghệ thuật làm cho chúng tôi, sau nhiều cơn vật vă, vẫn có thể gạn đục khơi trong rồi làm ra những vần thơ điệu nhạc lung linh sức sống kỳ diệu của con người. Vâng ! Nghệ thuật đă rửa hồn chúng tôi, như Hoàng Cầm nói : ton art purifie ton âme và sẽ c̣n giúp chúng tôi đi nốt con đường đă chọn : Con đường t́nh, t́nh nước, t́nh người..."

Theo tôi, điểm chung của hai nghệ sĩ lớn này là đa t́nh và không ngại công bố những hoạt động yêu đương của ḿnh. Chỉ khác là Hoàng Cầm thiên về xưng tụng, ngợi ca thân xác th́ Phạm Duy thích chiếm hữu, sử dụng thân xác. Phạm Duy đă có một "Tục ca" ở thập niên 60 khó nghe và hàng loạt sự kiện t́nh dục mà ông không dấu diếm qua các hồi kư. Có lẽ đó là nguồn "nhạc hứng" cho sự nghiệp sáng tác của ḿnh. Rất lạ và may mắn là thức ăn dục t́nh rẻ tiền, b́nh dân ấy lại tiêu hoá để Phạm Duy cho ra đời quá nhiều ca khúc hàng top của làng âm nhạc Viêt Nam thế kỷ 20 và tôi là một trong những người ngưỡng mộ.

Quay lại bài hát Lá Diêu Bông do Phạm Duy phổ, tôi cho rằng Phạm Duy muốn mượn cái hơi cuả Hoàng Cầm để đánh bóng và tiếp sức cho ḿnh chứ năng lực sáng tác cuả Phạm Duy đă lụi tàn. Nghe bài hát tôi thất vọng. Nó tầm thường như của một nhạc sĩ hạng 2. Không vượt qua được cái bóng ḿnh đă đành, Phạm Duy cũng không hơn hai nhạc sĩ hậu thế khác cùng phổ bài thơ trên (sẽ được nghe để thẩm định ở kỳ 4). Chắc chắn những ai đă nghe đôi lần bài hát này không nhớ nỗi một tiết tấu hoặc giai điệu thế nào.

Phần nhạc là thế c̣n nội dung th́ sao? - Vẫn là trung thành những câu chữ cuả Lá Diêu Bông, nhưng khi giải thích th́ Phạm Duy làm trái ư, nói khác tinh thần Hoàng Cầm. Nó trở nên xoàng xỉnh, tệ hại đi rất nhiều. Một điều mà Hoàng Cầm đă mắc phải và tiếp theo là Phạm Duy dẫm lên là bài thơ không quá 100 chữ nhưng cả hai rất dông dài kể lể, diễn tả theo ư ḿnh, mong thuyết phục người nghe nhưng "càng dài, càng dai, càng dở" và càng tối nghiă.

Hoàng Cầm không hề nói tính năng của Lá Diêu Bông, nhưng Phạm Duy đă mạnh dạn suy diễn: "...Trước hết chúng ta cần biết "lá diêu bông" là lá ǵ ? Lá diêu bông là thứ lá đặc biệt ở làng Đ́nh Bảng, Bắc Ninh, phụ nữ thời xưa thường vắt ra nước rồi bôi lên mặt cho da dẻ được hồng hào tươi đẹp...". Hoàng Cầm ngợi ca chị Vinh như thiên thần th́ Phạm Duy nói ngược: "...Với bài thơ này, Hoàng Cầm đưa ra câu chuyện một chị đàn bà xấu xí, muốn có bộ mặt đẹp nên dỗ dành đàn em đi t́m hộ chị thứ lá thẩm mỹ...". điều này thấy ngay sự vô lư. Chị đàn bà xấu xí như thế th́ đám đàn ông lớn tuổi c̣n không muốn ḍm tới huống chi đám trẻ. Dụ cho bánh kẹo th́ may ra chứ làm chồng con mẹ xấu xí này th́ trẻ con không biết làm cái ǵ?! Đă vậy Phạm Duy c̣n đổi chữ "ta" thành chữ "tao" trong câu "Từ nay tao sẽ gọi là chồng !" càng khiến chị đàn bà xấu người kia thêm xấu nết.

Phạm Duy cứ nôm na, vụng về kéo dài sai lầm của ḿnh: "...Chị muốn có chiếc lá thần dược để làm cho mặt chị đẹp ? Chỉ vài ngày sau đă có người t́m ra chiếc lá. Đó là chiếc lá dân tộc, giản dị là như vậy ! Nhưng chị chau mày bảo rằng : đó không phải là lá diêu bông ! Rồi một năm qua đi, nhớ lời chị nhắn nhủ, lại có người t́m ra chiếc lá, nhưng chị vẫn chưa chịu chấp nhận nó, cho nên chị lắc đầu, ngoảnh mặt đi...Khi cho rằng không có ai t́m ra chiếc lá thần diệu nên chị bèn đi lấy chồng, th́ vào ngày cưới chị, vẫn có người đem lại cho chị chiếc lá thẩm mỹ của dân tộc. Nhưng than ôi, chị đă ''lỡ bước sang ngang'' nên chị mỉm cười, chị se chỉ, chị cắm vào lỗ trôn của cây kim, chị khâu vá cuộc đời vong thân của ḿnh rồi ! Tới khi chị có ba đứa con, vẫn c̣n có người nhớ tới chuyện chị muốn có chiếc lá diêu bông và muốn đem lại cho chị chiếc lá thần diệu đó th́ chị xoè tay phủ mặt, chị không nh́n, hay chị không muốn nh́n ra cái lá có thể làm cho chị đẹp được nữa !.”

Tôi nghĩ rằng, Hoàng Cầm khi nghe Phạm Duy mô tả, dẫn dắt câu chuyện theo kiểu cách đó chỉ biết lắc đầu nguầy nguậy, hỡi ơi! Bao nhiêu công sức tạc nên chân dung người đàn bà đẹp và cốt chuyện nhiều ẩn dụ (dù bị hỏng) của Hoàng Cầm bị Phạm Duy làm sụp đổ không thương tiếc. Tôi vô cùng ngạc nhiên không hiểu Phạm Duy lấy chứng liệu từ đâu và trên cơ sở nào mạnh dạn đại diện Hoàng Cầm thao thao như chuyện cuả ḿnh (có lẽ sau cuộc gặp gỡ mẹ con Kiều Loan ở Mỹ qua giới thiệu cuả Phạm Công Thiện). Thế nhưng PD lại rất tự tin, ung dung: "Với bài thơ phổ nhạc này, tôi đă thay mặt Hoàng Cầm, trong nhiều năm, đi trăm núi ngh́n sông, nghĩa là đi khắp mọi nơi trên thế giới để rao giảng cho mọi người nghe những ''thông điệp nhân văn'' của thi sĩ. Ngoài việc nói lên cái xấu xí và sự mù quáng của một người chị, bản Hoàng Cầm Ca -- Lá Diêu Bông c̣n đặt ra vấn đề đăi ngộ đàn em nữa. Người chị muốn lũ đàn em t́m đủ mọi cách để tô son điểm phấn cho chị rồi chị sẽ đăi ngộ, chị sẽ lấy làm chồng kia mà... Nhưng chẳng bao giờ chị biết nghe tiếng nói trung thực của đàn em, nói ǵ đến chuyện đăi ngộ ?"

Ư nghĩa bài thơ được Phạm Duy tầm thường hoá theo hướng đó th́ ngay ở văn xuôi nghe cũng chẳng lọt, huống chi lúc thành ca từ! Phạm Duy cố thuyết phục, nâng quan điểm, chứ có ǵ cao siêu, ghê gớm. Nghe "vấn đề đăi ngộ" trong t́nh huống này sao tôi thấy rạo rực! Suy nghĩ nhiều, nhưng b́nh tâm lại theo hướng thực dụng, tôi chỉ thấy một thứ mà người chị này có thể "đăi" rất "ngộ" là…Cho nên Lá Diêu Bông qua Phạm Duy, đến người chị xấu xí kia đă lộ nguyên h́nh một chiếc lá đa trần trụi, với sứ mệnh đánh thức “lửa ḷng" hơn là nâng cao vẻ đẹp tâm hồn hoặc ca ngợi yêu thương. C̣n "thông điệp nhân văn" như Phạm Duy rao giảng tôi chịu thua, t́m hoài không thấy.

(xem tiếp kỳ 4)

 

Dương Tấn Long

 

 

Trang Thơ & Truyện: Dương Tấn Long               |                 www.ninh-hoa.com