Đặc San Xuân

lá vàng từ bỏ cành khô,

con sông nhỏ đã xuôi về đại dương,

thăng trầm trên khắp nẽo đường,

vòng tay rời rã vô thường buông xuôi …

Như vậy là Hà đã thật sự ra đi, thật sự bỏ hết những gì thuộc về thế giới này để đi về miền đất mới. Hai tuần trước tôi nhận được email của Phượng báo tin Hà đang bệnh nặng, bác sĩ cho biết, nó đang ở vào giai đoạn cuối của chứng ung thư buồng trứng. Phượng bảo tôi, nếu có thể, cố gắng thu xếp về sớm hơn để thăm Hà lần cuối. Tôi cho Phượng hay tôi đã có dự định về, nhưng phải đến tháng mười hai, khi các con tôi được nghĩ lễ. Phượng nói, như vậy thì sợ quá trễ và e ngại khi tôi về đến Việt Nam thì đã quá muộn màng, vì chứng ung thư của Hà đang lan dần đến những bộ phận khác trong cơ thể. Gia đình Hà có ý muốn thuyên chuyển nó vào bệnh viện ở Saì gòn, hy vọng với những phương thức trị liệu hiện đại hơn, sẽ giúp cho nó thoát qua khỏi cơn bệnh ngặt nghèo này, nhưng bác sĩ địa phương đã từ chôí lời yêu cầu, và cho biết thời gian còn lại của Hà không còn bao lâu nữa, và cho dù có đi đến bệnh viện nào được trang bị đầy đủ với những dụng cụ tối tân hơn, cũng không còn kịp.

Phượng và đám bạn ở Ninh Hòa đã vào đến Nha Trang để thăm Hà, nó khóc thật nhiều vì hình như nó cũng cảm nhận được những gì sắp xảy ra cho nó, dù không đứa nào dám nói cho nó nghe sự thật về căn bệnh nguy hiểm này. Và mặc dầu cả đám bạn đã cố gắng an ủi để vận động tinh thần của nó, nhưng đứa nào cũng hiểu được Hà đang đi đến đoạn cuối của cuộc đời. Tôi cố gắng liên lạc với gia đình Hà và ngõ ý muốn nói chuyện với nó, hy vọng sẽ được nghe được tiếng nói của nó một lần, dù là lần sau cùng, nhưng rồi cũng không thực hiện được. Một tuần sau, tôi lại nhận được email của Phượng, lần này chỉ có vỏn vẹn vài chữ ….“ Hà mất rồi lúc 15giờ “….. Mặc dầu biết rõ tình trạng sức khỏe của nó qua điện thoại với Phượng từ tuần trước, tôi vẫn không nghĩ và ngờ rằng nó đi mau như vậy, nên sau khi nhận được điện thư báo tin nó đã ra đi, tôi vẫn hết sức bàng hoàng khi đọc những dòng chữ ngắn ngủi đó, ngắn như cuộc đời của nó. Năm mươi mốt năm có mặt trên quả trái đất này, cuộc đời của nó buồn nhiều hơn vui, khổ đau nhiều hơn hạnh phúc, nhất là giai đoạn sau khi nó lập gia đình và sau khi mẹ nó qua đời.

Ngày mai trong đám xuân xanh ấy,

Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi…

( Hàn Mặc Tử)

Chúng tôi, một nhóm bảy đứa con gái chơi thân với nhau khi lên trung học cho đến năm đệ nhị, thì Hà từ giã sách vở, bảng đen, phấn trắng, bạn bè để đi trên con đường mới. Ngày nó lập gia đình chúng tôi đạp xe đạp đến chúc mừng cho nó được trăm năm hạnh phúc. Đám cưới nó thật đơn giản, ngoài cha mẹ hai bên, chỉ có chúng tôi tham dự. Nhìn nó trong chiếc áo dài cô dâu, xung quanh gia đình toàn là người lớn, chúng tôi thấy mình lạc lõng làm sao. Trong đầu óc non nớt chúng tôi nghĩ, không biết từ đây nó sẽ ra sao trong cuộc sống mới, và cảm thấy lo ngại cho nó thật nhiều.

Ngày nó sinh đứa con đầu lòng, chúng tôi đến thăm, nhìn thấy nó bở ngỡ trong bổn phận làm mẹ, chúng tôi chỉ nhìn nhau rôì.. cười thầm nhưng không dám hỏi vì sợ nó mắc cở, cho dù trong đầu óc non nớt của chúng tôi khi ấy không biết nó … sinh con như thế nào J. Trong khi chúng tôi bận bịu với sách vở và những bài thi, thì nó bận bịu với bổn phận gia đình, và sau khi đã tốt nghiệp trung học, chúng tôi mỗi đứa một phương, đi ghi danh khắp mọi trường đại học, với hy vọng có thể tiếp tục con đường học vấn, mong tìm cho mình một hướng đi cho tương lai trong cái giai đoạn vàng thau lẫn lộn của đất nước, thì Hà lại có thêm đứa con thứ hai, và lại càng thêm bận bịu với miếng cơm manh áo. Phượng may mắn được nhận vào ngành y và sau này trở thành cô y tá. Ngọc và Nhung chấp nhận làm nghề gõ đầu trẻ, sau khi đi tu nghiệp thật xa mãi ở tận Tuy Hòa. Lan thì trôi giạt vào miền nam không biết ra sao. Lập may mắn hơn, lúc đó đã định cư ở Úc Đại Lợi, còn tôi thì cứ lang thang vì không có trường dược nào gần nhà, còn những phân khoa khác thì không chấp nhận cho tôi ghi danh , vì những … thành tích của gia đình, mà tôi thì nhất quyết không muốn trở thành cô giáo, mặc dầu Nhung đã khuyên nhủ nhiều lần, nên tôi tập tành trở thành người đi… buôn, cho đến khi có cơ hôị đi ra nước ngoài. Tuy rằng cuộc hành trình rời xa quê hương với muôn trùng trắc trở, gian nan, cộng thêm những năm tháng đầu tiên ở xứ người cũng dẫy đầy những khó khăn và nước mắt, nhưng Lập và tôi cũng cố gắng tạo dựng cho mình một đời sống mới, trên những mãnh đất không cùng một ngôn ngữ với màu da.

Những cánh thư gởi cho nhau rồi cũng thưa dần theo ngày tháng cùng với những bận bịu của cuộc sống, chúng tôi bây giờ mỗi đứa đều có bổn phận và trách nhiệm với gia đình. Cuộc sống trong những năm sau 75 là những giai đoạn khó khăn của tất cả mọi người, tuy đứa nào cũng có những khó khăn riêng, nhưng có lẽ Hà lại là đứa chịu nhiều gian nan nhất trong đám. Một vài năm sau khi ra hải ngoại, tôi có nhận thư của Nhung cho biết bạn bè ở Việt Nam rất ái ngại và lo lắng cho nó khi biết Hà lại chuẩn bị làm mẹ thêm lần nữa. Lo lắng cho cuộc sống của nó với sẽ khó khăn hơn với sự ra đời của đứa con thứ ba. Hà không báo tin cho tôi biết việc này, lâu lâu tôi có nhận được thư của nó, có khi một năm một lá, có khi hai năm một lá. Thỉnh thoảng, tôi nhận được những tấm thiệp giáng sinh hoặc thiệp chúc tết, và bao giờ cũng vậy, chỉ có vỏn vẹn vài ba hàng. Có lần tôi trả lời thư cho nó, bảo rằng sao mà … hà tiện lời nói đến như vậy, nhưng có lẽ, nó đang có những nỗi niềm tâm sự nào đó không muốn tỏ bày. Đôi khi tôi nhận những cánh thư được gởi đến từ những địa chỉ nào rất xa lạ, nên tôi chẳng muốn hồi âm vì sợ không biết nó có nhận được hay không. Trong đó, có những lá thư làm cho tôi không cầm được nước mắt.

Tôi không thể hình dung nó lang thang ở những bến xe đò, dưới những cái nóng nung người và dưới những cơn giông với những thúng bánh để mưu sinh. Có những ngày mưa dầm không bán được, nước mưa rơi phủ trên cặp mắt kiếng cũ đã gãy gọng, phải cột bằng sợi dây kẽm, mặc dầu không còn thấy rõ nét vì đã từ lâu không được khám mắt và làm lại, nó đành mang về nhà để thay thế cho … buổi cơm chiều L. Nó tâm sự với tôi về cái chết của đứa con thứ hai và nỗi đau nó phải trãi qua. Còn nhiều và nhiều nữa những cánh thư chuyên chở những truân chuyên và đầy nhọc nhằn của cuộc sống. Mỗi đứa một số phận, nhưng hình như những muộn phiền, hệ lụy cứ đi theo nó dai dẵng cho đến cuối cuộc đời. Nghĩ đến những hình ảnh ngày xưa khi còn đi học, cả bọn chúng tôi trong những tà áo dài tha thướt rong chơi, không vướng bận ưu phiền, những năm tháng …” trắng da dài tóc” mà mẹ tôi thường hay nói, để diễn tả về một cuộc sống sung túc, đủ đầy, của một thời áo trắng, rồi cảm thấy thật xót xa. Kinh tế gia đình nó bắt đầu đi xuống khi cuộc chay đua vào chiếc ghế dân biểu của ba nó không thành công, vì tất cả gia tài đã đổ vào trong cuộc vận động bầu cử, để rồi gia đình nó cũng từ đó bước sang một bước ngoặt mới. Cuộc đời nó mang thêm nhiều khổ lụy cùng với sự ra đi của người mẹ, người đàn bà nhẫn nhục, bôn ba bằng mọi phương tiện để nuôi sống gia đình, và không hề biết đến đua chen. Sau này tôi có hay tin người anh cả của nó qua đời trong một hoàn cảnh rất thương tâm.

Tuy chơi chung cả bọn, nhưng giữa tôi và nó gần gũi nhau hơn. Cũng như giữa Lập và Phượng, hay Lập và Lan, hay giữa tôi và Nhung , đã có với nhau những kỷ niệm riêng từng cặp một. Hà mang mặc cảm trong nhiều phương diện, nên nó thường im lặng không ồn ào như chúng tôi, nhưng không biết tại sao nó lại thân với tôi hơn những đứa khác. Tôi nhớ rất rõ, khi còn đi học, Hà bao giờ cũng ghé ngang nhà tôi để hai đứa cùng đi đến trường vì đoạn đường đi bộ rất xa. Mỗi sáng như vậy, nó không quên ghé ngang hàng bà bán bánh mì ở đầu ngõ, mua một ổ, cắt làm đôi cho mỗi đứa một nửa, để vừa đi, vừa … gặm, mặc dầu ông già tôi cấm không được ăn ngoài đường như vậy, nhưng hình như đó là một cái thú, nên chúng tôi vẫn cứ lén ăn hoài như vậy. Có một kỷ niệm tôi không bao giờ quên là nó đã …. đại diện cho tôi để gởi bài viết của tôi cho một tờ báo nào đó ở Nha Trang. Sau khi nhận được bài của tôi, tòa soạn muốn gặp mặt để thương lượng về bài viết, số lượng bài và tiền nhuận bút, tôi đồng ý và chúng tôi đã chọn nhà Hà là địa điểm của buổi hẹn, nhưng khi người ta đến, tôi sợ quá nên … trốn luôn ở nhà sau của nó, và nó đã đại diện cho tôi với lời xin lỗi là tôi phải vắng mặt vì lý do riêng. Dĩ nhiên công việc viết… báo của tôi sau đó đã … không bao giờ thành tựu vì họ nghĩ rằng tôi không thực tâm muốn làm.

Thật sự khi đó tôi còn quá non nớt để quyết định một công việc lớn lao như vậy, và ngoài Hà ra, tôi không dám bàn với một ai trong gia đình hay bạn bè vì ngại ngùng họ sẽ… cười tôi. Tôi cũng còn nhớ lần đầu tiên phát hiện ra nó bị cận thị và phải mang kiếng mỗi ngày, nó đã bị cả lớp chế diễu là đứa … bốn mắt, nó khóc nhiều lắm, còn tôi thì bối rối không biết phải làm sao để cho nó bớt buồn, nhưng sau đó thì nó cũng quen dần và không còn thấy khó chịu nữa. Tôi nghĩ , bây giờ dù có muốn hay không, đứa nào cũng đã … bốn mắt rồi và cảm thấy nhớ làm sao cái thời học trò khờ khạo, chỉ biết chọc phá vui chơi mà không cần toan tính nghĩ suy. Khi lớn lên một chút, nó chia sẽ với tôi những bức …. thư tình ướt át, rồi bảo tôi cho ý kiến. Tôi không nhớ rõ quân sư ... tôi đã cho nó những ... kế hoạch gì nữa, nhưng dầu sao nó cũng đã được toại nguyện cùng người nó thương, và cũng đã có những tháng năm mặn nồng hạnh phúc.

lá vàng từ bỏ cành khô,

con sông nhỏ đã xuôi về đại dương,

thăng trầm trên khắp nẽo đường,

vòng tay rời rã vô thường buông xuôi,

gởi lại đây những buồn vui,

nhọc nhằn cay đắng vùi lòng đất sâu,

muộn phiền như gió thoảng mau,

hồng trần bão tố tựa màn sương mai,

áo phù du trả cho ai,

một đời vay mượn miệt mài hư không,

kiếp nhân sinh chốn bụi hồng,

nợ trần giũ sạch thoát vòng bể dâu,

ba mươi năm gặp lại nhau

mừng vui chưa thỏa đã sầu chia xa

thu hà ơi, tạm biệt nha

thảnh thơi mà bước về nhà bình yên…

Gần ba mươi năm trôi qua, bao kỷ niệm vui buồn của cuộc đời áo trắng của đám mi nhon chúng tôi, đã ít nhiều trôi đi theo dòng thời gian, với tuổi đời đong đầy trên mái tóc. Nhưng cũng có những kỷ niệm gần như gắn liền với cuộc đời mình. Bọn chúng tôi bảy đứa, ba mươi năm gặp lại, đã … rụng mất một. Ngày xưa, nó cũng ... giành đi ... lấy chồng trước cả bọn, và bây giờ nó cũng lại …. giành đi trước chúng tôi, buông tay thả hết những muộn phiền cay đắng của thế gian, để đi về miền vĩnh cữu. Ngày này năm ngoái tôi còn ở Việt Nam với cái nóng nung người, khi cả bọn đưa tôi ra phi trường với những nụ cười đầy nước mắt.

Đúng một năm, hai ngày, sau khi tôi chia tay với cả bọn, thì Hà vĩnh viễn ra đi. Hôm tôi về Việt Nam, thì thiếu Lập, và mới đây, hôm tháng giêng, khi Lập về và gặp lại cả bọn, thì lại không có tôi. Đám mi nhon ngày xưa bây giờ thì thật sự chỉ còn sáu đứa. Tôi mừng cho nó không phải trãi qua những đau đớn của xác thân, nhưng cũng buồn vì sẽ không bao giờ còn gặp lại nó nữa. Dầu sao thì nó vẫn hiện diện trong tiềm thức của chúng tôi. Tôi soạn lại trong đống thư từ cũ và tìm thấy một lá thư đang viết cho nó bị dang dỡ nửa chừng. Thư viết đề ngày 2 tháng năm, năm 2006, lá thư chưa được gởi đi, và nó sẽ chẳng bao giờ còn có dịp để đọc những dòng chữ này, cũng bởi vì tôi có cái tính lười viết thư bằng tay như ngày xưa, mà nó thì không có phương tiện để nhận email. Thời đại điện tử làm cho người ta trông cậy vào caí máy vi tính quá nhiều, đến ngay cả trong những công việc nhỏ nhặt nhất hằng ngày, nếu không, thì có lẽ lá thư này đã đến tay nó từ lâu lắm.

Khi tôi viết những dòng chữ này thì Hà đã mất hơn hai tuần rồi. Trãi qua bao nhiêu thăng trầm của cuộc sống, bôn ba nhiều nơi, cuối cùng rồi nó cũng về đến nơi an bình nhất. Thời gian sẽ qua nhanh và rồi tất cả cũng sẽ đi vào trong tâm thức. Tất cả những gì còn lại chỉ là những kỷ niệm sẽ chìm dần vào trong trí nhớ rồi cũng sẽ rong rêu. Tôi vẫn không nghĩ Hà đã thật sự ra đi, nên tôi chỉ nghĩ rằng nó đang rong chơi ở một nơi nào đó, khi mà những ràng buộc khổ đau ở thế gian, không còn là những vướng bận trong tâm. Tôi nguyện cầu nó sẽ tìm được cho mình sự bình an vĩnh cữu , trong sự chăm sóc đầy tình thương yêu của đấng tối cao.

THANH MAI

Viết cho Thu Hà

một đứa bạn vừa ra đi.. San Jose, tháng tư 2007