Mục Lục

   Trang Ba
     
 Ban Bin Tập
 
L T Xun
     
 L Thị Lộc
  S To Qun
     
 Nguyễn Thị Thanh Tr
  Cu Đối Tết 
     
 Vinh H

 

Xun
Q
u Nh


 
Phng S Du Xun KSửu 
       Quch Tấn Cang
 
Phng S Du Xun KSửu
       - Kỳ 2
 
       Quch Tấn Cang
 
 Hương Xưa...    
     
 L Thị Đo
 
  Hồi c Tết Qu Nh
      
L H
   Những Ngy Xun Thuở Ấy  
     
 Nguyễn Thị Thục
   TĐầu Năm  
     
 Trương Huyền Trường
   Tết... Học Tr  
     
 Nguyễn Văn X

 

Xun
Đ
ất Khch


   Đn Tết Đầu Tin Trn
     Đ
ất M
 

      
L Tm Anh
 
 Ninh Ha V Ti    
     
 Trần Thin Bảo
 
 Khng Đề    
     
 Ph Đức Lm
  Tuổi Con TRU 
     
 Phng Thị Phượng
   Hai Ci Tết Đầu Tin Nơi
     
 Đất Khch
 

     
 Ph Vĩnh Sơn
 


Hnh nh


 
Hoa Xun 
       SXương Hải
 
Tru B Tại Ninh Ha 
       SXương Hải - L Thị Lộc
 
Hnh nh Đn Xun Tại Cali
       L Lai

 

Hội Qun
Quảng Đng


 
Chc Tết
      Quch Tấn Cang
 
Tết Đi LCha
      Quch Tấn Cang


 


Ca Ht/Nhạc

     Tiếng Ht:

 
  Trần Thị Minh Nguyệt
 
   H Thị Thu Thủy

     Slide Shows:

   L Lai


    Trch Đoạn VTuồng Cải
 
Lương: "Tiếng Trồng M L
inh"

   Ng Trưởng Tiến


 

Tiếng Đn

      Tiếng Đn PIANO:
 
  Trần Lộc 


 

Kịch Vui
 

  Niềm Vui Nhn Đi
     
 Lương L Huyền Chiu

 

Chuyện Vui
 

  Chuyện Vui Cười
     
 Nguyễn Văn X



 

TVi


 
 TVi Năm KSửu - 2009 
      
ABC Sưu Tầm (NXV)
   Người Tuổi Sửu - TRU
      
ABC Sưu Tầm (NXV)

 

Năm KSửu Ni Chuyện V Tru B


 
  Bạn Tru ! 
        
L Tm Anh
  Tản Mạn Năm Sửu V
      
Chuyện T
ru
 

       Việt Hải - Los Angeles
   Tru Ơi Ta Bảo Tru Ny
      
Nguyễn Phan L 
 
 Tản Mạn Về Tết KSửu
       2009

      
Nguyễn Văn Thnh
   Giữ Tru 
      
NhQu -  Trần Bnh Trọng
   C K D Ngỗng Chuyện
     
Con Tru

      
Vinh H
   Năm Sửu Viết VTru  
     
 Nguyễn Văn X


 

Tranh V
N
ghệ Thuật

   Hong Tin- Phi Rm


 

Kinh Nghiệm Sống

  Đạo V Đời - Tham Sn Si
      Tm Đoan
  Đi Tm Hạnh Phc
      Tm Đoan
  Bụi THIỀN
      Mục Đồng-Trần Thanh Thin
 

 

Chuyện Phiếm/
Tạp Ghi
 

  Cu Chuyện Văn Nghệ Văn
      
Gừng Cc Nhi Miệt Dưới

      Người XVạn
 
  Tru Gi Thch Gặm
      
CN
on
  

     
 Nguyễn Thị Thanh Tr
  Ng Tối
      Trương Huyền Trường
  Tản Mạn VNgười Nh Qu
      Trần Khổ
  Thương Qu Sng Ơi !
      Trương Huyền Trường

 


Văn Ha
m Thực


   Bnh V G Cng
      Bnh Tằm Ngang Dừa

     
 Hong Tiểu Ca
 
  Chuyện Dưa Hấu Xưa&Nay
       Hong Nam (VHLA)
 
  Bnh Xo
      Canh Chua Bạc H

     
 Hong Nam
 
  Mắm, Mn Ăn Kh Qun 
     
 Hong Tiểu Ca
 
Bnh Căn Trn Phố
      
Si G
n

     
 L K Thương
 
Khẩu VNinh Ha
     
 Nguyễn Tnh



Sức Khỏe

    Bệnh Tiểu Đường Loại 2
    
  BS Nguyễn Vĩ  Liệt

 

Chuyện
Đ
Đy
 

   Nhạc Xưa Nhạc Nay 
     
 Nguyễn Phan L
 
 Ma Xun Ni Chuyện Cng
      
Nh Văn ĐHồng Ngọc
 

       Lương LHuyền Chiu
 
  Tản Mạn VV Thuật
       
V Kienando

     
  Việt Hải - Hong Nam

 

Tr Chơi
D
n Gian NH
 

   Tr Chơi Dch Hnh 
     
 Nguyễn Thục
   Tr Chơi Cối Xay
 
 Tr Chơi ng Thụt
     
 Nguyễn Thục


 

Viết v
Ninh Ha
 

    Dấu Chn Tru Trn X
       
Trầm Hương

     
  Trần Thị Phong Hương
   C Một Thời Ninh-Ha
      Nhạc Trẻ
 

     
 Lương LMinh Tr  
   Khc Một Dng Sng 
     
 Trương Tiếp Trương

 


Viết v
ninh-hoa.com


   Ăn Tết Với Ninh-Hoa.com 
     
 Phạm Thanh Khm &
      Ph Linh Trn
   Ti Đi Thăm Ninh-Hoa.com 
     
 L Lai
 
Viết Tiếp Hnh Trnh Đến
      
Với Ninh-Hoa.com Của M

     
 Lm Thanh Nhn
   Đi Xa V Trở Về 
     
 Phan Nho
   Trở V 
    
  Phan Kiều Oanh
 
   Một Vi Cảm Nghĩ V
       
Trang Web

     
  Phạm Thanh Phong


 

Bin Khảo
Kinh Tế
 

    Kinh Tế Việt Nam Năm 2008
       Nguyễn Văn Thnh
   Qu Trnh Pht Triển  Kinh
      
Tế Của Nhật Bản TMinh
      
Trị Thin Hong Cho Đến
       
Ngy Nay

     
 Nguyễn Văn Thnh
 
  Suy Thoi V Khủng Hoảng
       
Kinh Tế Tại Hoa K

      
Nguyễn Văn Thnh


 

Viết VNhững Ngi Trường
 

    Những Nốt Nhạc Đầu Tin
     
  Lương LHuyền Chiu
 
  Trường Xưa Của Ti
      
L H
 
   K c VTrường G
       
Muồng, Ninh Ha

     
  Phạm Thanh Phong
 
   K c VTrường Trung
      
Học Đức Linh

     
  Ph Du
    Trch Đoạn Hồi K Của
       
Đốc Học TRẦN C
ẢNH

    
  Phan Kiều Oanh
 
  Đỉa Ninh Ha
     
  Phạm  Văn Thịnh


 

Du Lịch
 

    Đường VMiền Ty
       
Nam  B

     
  Lương LBch San
 
  Gc Việt Ở Fitur Madrid 2009
     
  Lm Thanh Nhn

 

Đặc San NH
Kỷ Niệm 5 Năm

 

    Tản Mạn ĐẶC SAN 5 Năm
     
  Nguyễn Văn Sanh- NXV

 

Văn Học
N
ghệ Thuật

 

    Cảm Nhận TNam Kha
     
  L  Anh Dũng
   Tnh Yu Đi Lứa Trong Ca
      
Dao Tục Ngữ Ni VTru

    
  Vinh Hồ 
 
   Tiếng Đn TB V
      V
ũ Điệu Bharatanatyam
       
Của  Kim Loan

     
  L Văn Ng
 
   Sn Khấu Pha Sau
     
 Dương Cng Thi - Anh Thy
 


Thơ Vui
 

   Đời Tru
       T Trinh
   Mừng Sửu Ln Ngi
       T Trinh
 




T
 

   Một Thời
       L Tm Anh
  Cht Sương

      
 Nguyễn Thị Bảy-Hương Đi
  Xun K Sửu
      
 Nguyễn Thị Bảy
 
  Thn Tru...    
      
 Huy Bạch
  Xun Xa Xứ...
      
 Huy Bạch
   Nồng Nn Hương Xun
       Nguyễn Thị Thanh Bnh
  T XUN Phỏng Dịch      
       Nguyn Bng
 
   Chẳng Dấu G Anh
     
  Ph Du-Phạm Thanh Phong
 
  TDạo y
      
Nhạn Đ
   Nuối Tiếc
       Hương Đi
 
  Mừng Xun
      
L Thị Đo
  Lm Bi T Thật L Nhanh
      Trần Minh Hiền
  Nha Trang Nắng Lụa My
      
Đo

      Tường Hoi
 
  Xun Tha Hương    
      
Đinh B H
 
Dạo Phố Ma Xun    
      
Vinh H
   Cn Đ Ma Xun
       Nam Kha
   Giao Thoa nh Sng
       Nam Kha
  Nhớ Xun Đoản Khc 4 
       L Lai
  
Hẹn Với Ma Xun
      
Nguyễn Phan L 
   Nỗi Lng
       Phương L
 
Xun Lng Cn Mi Đu Đy         Hải Lộc
 
  Xun HLạc    
      
Thanh Mai
 
  Xun Khai    
      
Thanh Mai
 
Xun Xưa    
      
Thanh Mai
 
  Chiều Qu    
      
Diệp Thế M
 
  C Tin Trong Lng Anh
      
Thụy Nguyn
  C L Tnh Nhn Mới
      Trần Thị Minh Nguyệt
  Hương Biển Mặn M Xun
      Quch Giao
 
  Biển Trầm Lun
      
L Văn Quốc
 
  Chc Xun
      
Phi Rm
 
   Gởi Cnh Chim Xa
     
 Dương Anh Sơn
 
  Vui Xun XLạnh    
      
Mai Thi Vn Thanh
   Đ Vng
       Kim Thnh
   Trở Trời - Slide Show
       Kim Thnh
 
  Thng Ging Khc
      
Nguyễn Văn Thnh
   Đn Xun XNgười
       Thi Thi
  t Cay
      
Thi Thi
 
  Xun Viễn X
      
Thi Thi
 
  Xun Ti Ngộ
      
Trần Đnh Thọ
 
  Xun Chiều    
      
Nguyễn Thị Thu -Hoi Thu
   Tuổi Con Tru
       Anh Thy (Dương Cng Thi)
 
Sắc Xun
     
 Nguyễn Tnh
 
  Mừng Đo Tuế
      
Nguyễn Thị Thanh Tr
  Dng Xun
      
 Nguyễn Thanh Trc
 
  Xun Tnh Thng Ging    
      
Tiểu Vũ Vi
 
  Đm Xun    
      
Tiểu Vũ Vi
 
TXun    
      
Anh Vũ - Thiện Tn
 
  Ca Khc Ma Xun   
      
L Trung - L Duy Vũ
 
  Vịnh Con Tru    
      
Nguyễn Văn Xanh
 


Văn

 

  V Qu Xưa
       L nh
  Những Lần Đầu Tin
      Trần Thin Bảo
  Tru Trắng Tru Đen
       Nguyn Bng
  nh Xun Hồng      
       Nguyn Bng
  Giấc Mơ Hn Ho  

       Lương LHuyền Chiu
  Những Ci Tết Tuổi T 
       LThanh Cư
 
  Bạn Cũ   
       
Phan Phụng Dung
  Đn Xun Ny... Nhớ Xun
       
Xưa

      
 L Thị Đo
  
Ve Chai
       Mỹ Hiệp
 
   Cnh Mai NSớm
     
 Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa
 
  Cnh Vạc Phương Trời   
      
Nguyễn Tường Hoi
  Con Tru CCủa Cha Ti 
       Vinh H
  Tết Trong Dĩ Vng
       V Thị N Hường
  Một Đời Người Một SPhận
      
 Trần Khổ
  Mừng Sinh Nhật
       Diệp Thế M
 
  Hải Ngoại Xun V Ti...   
      
Trần Thị Nết
   Yard Sale
       Đng Thị Ngọc N
 
   Ma Xun Của Mẹ   
      
Thu Phương
 
   Thnh Phố Nha Trang V
     
 Đm Noel

     
  Lương LBch San
 
   Dấu Chn Thời Gian
     
 Dương Anh Sơn
  Người Việt Ở Melbourne
      c Chu Ăn Tết
     
 Ph Vĩnh Sơn
  Hai Ba ng To V Trời  
      
Nguyễn Hữu Ti
  Thang Thuốc Nam
       Nguyễn Văn Thnh
 
  Dấu Chn Xưa    
      
Nguyễn Thị Thu (Cầu Gỗ)
 
   Xun Nay Vắng M
     
  H Thị Thu Thủy
  Tết Mậu Thn 1968 
       L Ph Thọ
   Thằng Cựng Chăn Tru
       Phan Đng Thức
   Tm Tnh Ngy Cuối  Năm
       Hong Tin - Phi Rm
   Chờ Ma Xun Tới 
     
 Tiểu Thu
  Thng Ging L
     
 Nguyễn Đn Huế Trang
  Chiếc o Mu Ru Xanh
     
 Phan Thi Yn


 

 

 

Thư từ, bi vở, hnh ảnh hoặc
kiến xy dựng, xin lin lạc:

 diem27thuy@yahoo.com

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

Tru bừa ruộng Ninh Ha - Ảnh: Sử Xương Hải

 

 

    Ti khng hiểu tại sao lng ti sau năm 1975 nh no cũng nui b, nhưng những năm 50, 60 khi ti cn nhỏ nh no cũng nui tru.

    Lc ấy nh ti c bốn con tru m Cộ l con tru cầm bầy khn ngoan, dũng cảm nhất nn cả nh ai cũng thương qu n, nhất l cha ti.

    Khi sang Mỹ định cư nhớ về lng cũ, nhớ về cha ti đ gi ru tc bạc phơ suốt đời vất vả trn đồng ruộng, ti c lm một bi thơ về cha ti lu lu giở ra đọc, xin trch hai cu đầu: 

     Cả đời chn chặt với dng sng

       Yu mến con tru, qu ruộng đồng

 

   Cha ti lm nng, trước nh gần cổng ra vo dưới tng cy v sữa rợp bng mt c một chuồng tru kh rộng lợp bằng l dừa về sau thay bằng tn. Ngay tại đầu sn c một gin rơm hnh vung cao tới bụng, chnh giữa trồng một cy trụ li cao thẳng đứng, gọi l trụ rơm hay nọc rơm. Trn gin, rơm rạ được vun thnh đống xy trn chung quanh nọc rơm, trn đầu nọc rơm p một ci gầu che mưa, l lương thực dự trữ của tru b. Lng ti, đại đa số l nh nng, hầu như nh no cũng c chuồng tru v nọc rơm. Họ coi rơm rạ như l một vấn đề sinh tử quan trọng ưu tin hng đầu của họ. Bước vo lng nổi bật những nọc rơm vươn cao dưới nh mặt trời.

   Thng Ba đồng la chn vng, bầu trời xanh lơ, nắng đẹp, nng dn mang bồ ra đồng cắt gốc đập bồ. Rạ thải ra được xếp ngay hng thẳng lối trn ruộng, mỗi trưa chủ nh cho người đến trở rạ, phơi chừng hai ba nắng l kh. Chủ nh huy động ton nhn lực trong nh ra đồng cuốn rạ, b lại thnh từng b, dng chng gnh về nh. Kẻ trn gin, người dưới đất dng cy c chảng hai đưa từng chng rạ ln cao cho người vun, phải vun cho xong ngay trong buổi chiều, khng để lại ngy mai v sợ mưa ro bất thnh lnh.

 

   Vụ Tm l vụ mưa, ruộng ngập nước nn khi la chn được gặt bằng những ci vng hi đưa tới đưa lui thoăn thắt, nhịp nhng bởi cc b v cc c thn nữ lnh nghề. La gi được b lại thnh từng b chất lt chng gnh về nh l phần việc nặng nề dnh cho cc ng v cc chng trai lực lưỡng. La b được chất thnh từng đống cao trn sn. Sng hm sau thức dậy, sn la đ thấy đầy người ni cười vui vẻ, kẻ đạp la, người kĩu thc... Khi thc sạch được chia thnh tm đống bằng nhau, nhm gặt chọn một, rồi chia đều ra cho cc bạn gặt mỗi người nhận một phần khoảng chừng nửa giạ. Thnh quả của một ngy cng qu t ỏi, nhưng chịu kh đi gặt mướn mn ma cũng được mười, mười lăm giạ thc, bn lấy tiền may o quần mới cho con, v mua sắm một vi thứ:

       "Thịt mỡ, dưa hnh, cu đối đỏ.

        Nu cao, trng pho, bnh chưng xanh"
- Trần Tế Xương

 

để vui Xun đn Tết cng b con chm xm.

Rơm thải ra được chủ nh rải đều trn sn phơi, khi kh sẽ được vun thnh nọc rơm.

   Gặp năm mưa bo, rơm rạ bị ướt hết hay bị nước cuốn tri l cả một nỗi lo u "ăn khng ngon, ngủ khng yn" của b con nng dn v năm tới sẽ khng c lương thực cho tru b. Tiền đu để thu mướn người cắt cỏ rng r suốt cả một ma cy? Cuối vụ nếu ma mng bị su bọ ph hại, bị hạn hn hay lụt lội lm mất trắng, th nh nng coi như ph sản, con ci phải nghỉ học ở nh chận tru hay đi ở đợ ở mướn cho người. Những nỗi cơ cực của đời nng dn trong đ c con tru khng c bt mực no tả xiết. Xin hy đọc vi cu ca dao, tục ngữ chuyn chở những nỗi buồn mnh mang đ từng vang ln giữa đồng khng mng quạnh:

 

       - Lạy trời mưa xuống

         Lấy nước ti uống

         Lấy ruộng ti cy...

       - Trng trời, trng đất, trng my

         Trng mưa, trng nắng, trng ngy trng đm

         Trng cho chn cứng, đ mềm

         Trời im, bể lặng, mới yn tấm lng

       - Tru ơi ta bảo tru ny

         Tru ra ngoi ruộng tru cy với ta

         Tru cy vốn nghiệp nng gia

         Ta đy, tru đấy, ai m quản cng?

 

   Mỗi buổi chiều t, khi la tru về chuồng đng cổng xong xui, thằng Lường đu đ hết nhiệm vụ? N phải rt rơm rạ v chng, gnh ra bỏ đầy mng ở đầu chuồng cho tru. Nửa đm, cha ti cn phải dậy bỏ rơm rạ cho tru thm một lần nữa. Khi sao Mai mọc ở đằng đng chừng nửa cy so, cũng l lc tiếng chung cha Thin Bửu ngn ln từng tiếng boong boong... l cả nh ti thức dậy. Người nấu cơm nước, kẻ học bi, kẻ la tru, người vc cy ra ruộng, kẻ đi cấy. Cả người lẫn tru đều lm việc cật lực cho đến khi mặt trời đứng bng mới trở về nh. ng l:

 

          Trn đồng cạn, dưới đồng su

          Chồng cy, vợ cấy, con tru đi bừa

 

   Cng việc của mục đồng vẫn chưa hết, sau khi bỏ rạ rơm cho tru xong, phải co phn tru kh cng rạ rơm ẩm mục gom thnh đống sẵn sng đu đ, để đến khi trời chạng vạng tối bầy muỗi xuất hiện bay vo vo như ong vỡ tổ l chm lửa un khi để đuổi muỗi cho tru. Khắp xm lng khi chiều xuống c đủ mọi thứ khi: khi bếp, khi rơm rạ, khi un muỗi... đy đ, ha lẫn, bay l l trn cnh cy mi rạ đ được cc văn sĩ gọi l "khi lam chiều" nghe thanh bnh, thơ mộng v nhn tản lắm. Cng việc un muỗi tầm thường như vậy, nhưng lại l một cng việc tối quan trọng của nh nng. Nếu thằng Lường v l do no đ m khng lm th ti phải tức tốc dẹp bỏ hết mọi chuyện học bi, lm bi, để nhảy vo thay n. Nếu cả hai đều khng lm, th đm hm đ d đi lm về nh c muộn cch mấy, cha ti cũng vo xch cy đn bo ra treo tại đầu chuồng, li hi co phn kh, rạ mục un muỗi cho tru đng hong đu đ xong xui rồi mới chịu v nh tắm rửa, ăn cơm, nghỉ ngơi. V sau mỗi lần như vậy, bọn ti đều được ng nghim nghị gọi đến để... nghe ng "ca" một bi ca con tru:

    - "Tao nghe ni ở C Mau, người ta qu trọng con tru cn hơn cả con người. Bởi v con tru phải đi cy bừa nặng nhọc vất vả suốt ngy ở ngoi đồng để nui con người. Nhờ n m con người c ci sống, ci ăn, ci mặc, ci học hnh... Chnh v thế m ở trong đ ban đm người ta giăng mng cho tru ngủ. Thiệt l nhn đạo hết chỗ ni! Cn ở qu mnh, nng dn nh no cũng ngho xơ ngho xc, mng mn cn khng c cho người, lấy đu cho tru! Cho nn chiều xuống nh no nh nấy cũng đều phải lo un muỗi cho tru. Nay chng bay chỉ c mỗi cng việc như thế m cũng khng lm, th tao chẳng biết chng bay muốn g? Hay l chng bay muốn ăn roi cy? Suốt đm đn muỗi sẽ tha hồ đốt, sẽ thi nhau ht mu, như thế th mấy con tru lm sao ngủ được? Ngy mai chng cn hơi sức đu nữa để m đi cy? Tại sao chng bay cn nhỏ tuổi m lại khng biết thương yu con vật?"

 

    Lng ti ba mặt l sng nn rất thuận tiện cho việc nui tru. Con sng Lốt c nhiều bến sng ct trắng, nước chảy trong vắt thật l tưởng cho tru nằm như bến ng Năm Xanh, bến ng Gần gần nh ti. C nhiều ruộng rộc nằm dọc theo con sng ục thch hợp cho tru cy bừa hơn b, như rọc B X Ba, rọc Quẹo, rọc Biền Ct, rọc ng Bảy Chuyển, rọc ng Năm Son, rọc B X Năm... Sau vụ Tm, hầu hết những ruộng rọc đều ngập nước lnh lng, mọc nhiều cỏ lng, cỏ lc, la cht, la ri... hấp dẫn bầy tru lội nước để ăn.

    Ti chăn tru từ lc cn nhỏ ở bậc tiểu học, đến khi ln đệ Thất, đệ Lục, đệ Ngũ ở trường Trần Bnh Trọng, vẫn cn phải tiếp tục chăn tru vo cc ngy cuối tuần, những ngy nghỉ lễ, nghỉ h để thay cho thằng Lường về nh thăm m thăm em n.

   "Con tru l đầu cơ nghiệp" của nh nng. Suốt bao năm lm việc cực nhọc "trn đồng cạn, dưới đồng su" cha m ti đ dnh dụm cht "vốn liếng" để mua về một con tru ngh ci đặt tn l n.Lớn ln n sinh được ba con con. Gần ba năm n mới sanh một lần, sanh như thế gọi l sanh thưa, t ai muốn nui v khng c lợi, nhưng cha ti vẫn cứ nui. Cả ba con tru con đều rất to con tốt tướng: con đực, ng đặt tn l Cộ, hai con ci tn l: Bầy, Lũ. Con Cộ rất mau lớn, khi mới được bốn tuổi th n trổ m trng đ oai vệ rồi: cổ r, ức to, lưng phẳng, da đen bng, hn rộng, hai đi sau to bnh ky, hai con mắt đen lay ly nằm dưới cặp sừng cong đen như mun nhọn hoắt. Giữa hai ci sừng c một ci xoy mu đen sậm l những sợi lng đen ng nh mọc cuốn trn theo hnh trn ốc trng rất đẹp. Nghe ni chnh ci xoy tru ny m tru con no cũng gan bẫm, lầm l, dữ tợn, cọc cằn. Do đ khi thấy người no c đng một vi ci xoy tru trước trn th người ta ni những người đ cọc tnh. Cha ti cưng con Cộ như con. ng thường vuốt ve, chăm sc, tắm rửa n mỗi ngy nn trng n sạch sẽ cng thm dễ thương, dễ mến. ng thường khoe:

   - "Con Cộ ny cy rất chiến, lại nhẹ roi".

    Ti thấy trn ruộng, ng cy dễ dng, khỏe khắn, khng vất vả cứ phải la ht om sm như nhiều ng cy khc. Lu lu mới nghe cha ti cất ln hai tiếng ngắn ngủn như Cộ tới (đi tới), Cộ d (quẹo phải), Cộ th (quẹo tri), Cộ d (đứng lại) chỉ nhỏ nhẹ thi nhưng con Cộ đều thi hnh răm rắp đng theo ng. ứng trng con Cộ ko cy m thương cho n. Một mnh n thủ bn d l bn nặng (hai con n, Bầy thay phin nhau đi bn th) nhưng nghiệt thay mỗi lần cy n đều bị sang ni suốt cả vụ như vậy. Ci sợi dy ni khng đặt ở chnh giữa của ci quải m lại đặt lấn sang pha bn n, cho nn bao nhiu sức nặng của đường cy phần lớn đều đ trn vai n, n phải gnh thay cho con tru ci đi bn cạnh, nhưng khng bao giờ thấy n c thi độ vng vằng bất mn, phn l phn b, sợ kh sợ khổ hay "mnh" g hết. N lun lun trong tư thế sẵn sng, lun lun tỏ ra mnh l kẻ cả, lc no cũng hng dũng, mạnh mẽ lướt tới trước. Cy suốt một buổi ruộng snh ln gần tới đầu gối, bốn chn l lết bước hết muốn nổi, nhưng hễ mở cy ra th ci đầu n cứ nghinh nghinh ln trời, ci chn n cứ rượt rượt tới trước, bước xăm xăm đi theo ci từ đồng ny sang đồng khc. Tm được n để dẫn về l cả một vấn đề trầy vi trc vảy của hai cha con ti: mệt phờ người. Vậy m cha ti chẳng bao giờ đnh n, ng chỉ gi gi ci roi cy trước đầu n rồi mắng yu:

    - "Cy th thở, mở th theo ci, chết đ nghe con!"

    Hnh như hiểu được lời ng ni nn ci đui của n cứ ngo ngoe phe phẩy như muốn tỏ ra rằng n đ biết lỗi. Ti khng hiểu tại sao suốt ngy trững mỡ "đi theo người yu" hết con ny đến con khc chẳng thiết g đến việc ăn uống như thế m n vẫn cứ mập mạp khỏe mạnh như thường?

 

    Khi n được su bảy tuổi th trong lng khng c một con tru no xịt lại n. Con tru Chảng của B X Ba cầm bầy cc năm qua c đi sừng cong di cả thước, mục đồng đi khi khng cỡi trn lưng m ngồi trn đầu n, hai chn gc ln hai ci sừng di ca mấy cu vọng cổ khi n c rịch c tang đi trn con đường lng, nhưng nay gi rồi đnh phải chịu thua con Cộ của cha ti sau hai trận đụng nhau bn sống bn chết.

    Bến ng Gần, nước chảy trong leo lẻo, rộng ri l chỗ nằm nghỉ ngơi quen thuộc của đn tru xm ti, cứ đến 11 giờ trưa hay 5 giờ chiều l chng tự động ko xuống nằm. n tru nằm yn trong nước trng giống như những tảng đ đen s lc ngc, thỉnh thoảng đầu ct xuống nước một chập thật lu rồi từ từ l ci mm ln thở ph ph văng nước ra trng khoi ch lắm, như thể chng muốn khoe với nhau về ln hơi di v địch của mnh. Cả đn đang nằm im như vậy nhưng khi con tru Cộ của cha ti xuống bến, dừng lại tại m nước, rướn cao cổ ln một hồi di th cả đn tru đều đồng loạt đứng dậy nhướng mắt nhn về pha con Cộ, đầu gật ln gật xuống như thể chng đang lm động tc "cho knh" vị cha tể xếp sng của mnh. V sau khi con Cộ khịt khịt mấy tiếng ra hiệu "an tọa" g đ th cả đn đồng loạt nằm xuống. Những lc ấy, ti thấy con Cộ thực sự c quyền uy tột đỉnh đối với bầy tru chẳng khc g cc bậc vua cha thời phong kiến xa xưa của x hội loi người vậy.

 

    Cũng nhờ bến sng ny m ti biết nhiều kiểu bơi như: bơi ngửa, bơi ch, bơi si. Nhớ c lần đi học về ngang qua bến Cha Kỳ gặp nước lớn, một tay cầm sch vở, một tay bơi nhưng ti vẫn qua được bn kia sng an ton. Sau ny vo Nha Trang học, ti lại thm một phen m biển. Mỗi lần tắm, ti thường nằm ngửa trn biển nửa tiếng đồng hồ mới bơi vo bờ.

 

    Mỗi buổi trưa tại bến ng Gần, sau khi thấy đn tru nằm yn đu đ rồi, chng ti bn cỡi hết o quần ra giặt phơi trn bi ct, xong nhảy m xuống sng bơi ra chỗ bụi tre lở l nơi nước su ngập lt đầu c hai dng nước xoy lng chảo ở hai bn v một dng nước vận x bang ng ục ở giữa thật nguy hiểm c thể nhận chết người như chơi. Bao nhiu cu chuyện kể về ma Da nắm chn người tắm li vo lổ tre chết đuối ba ngy nổi ln đều xuất pht từ bụi tre lở ny. Nhưng mục đồng chẳng sợ, trưa no cũng vậy, chnh tại bụi tre lở ny l điểm tập trung để thi bơi. Khi nghe đếm một hai ba l chng ti cả chục đứa, c cả con gi nữa, thi nhau bơi si xuống tận bến nh ng Tm Trạc ở pha dưới xa tới 200 mt, đứa no m được gốc sao tại đ trước nhất sẽ thắng. Ba đứa thắng nhất nh ba sẽ được chng ti thay phin lm tru để cỡi đi vng vng trn bi ct. Tuy nhin, th vị nhất vẫn l đi m tm v c trầu tại khc sng sau lưng nh ng Hai Nh l vng nước đứng v su tới nửa cy so. Dọc theo hai bờ sng tua tủa những gốc tre, c những gốc tre kh chặt ngắn lởm chởm chm dưới nước lu đời l nơi cư ngụ của loi tm cng. Con no con nấy to bằng cổ tay c hai cng di nằm ẩn trong cc ống tre cứ việc th tay nắm đầu ko ln. Cn c trầu th nằm im trong cc hang hốc ven bờ cỏ dng hai lng bn tay m thật nhẹ v dng mười ngn tay lừa thế tm gọn. Tm c bắt được, c khi c cả mấy chục con, được mang hết ln bến đốt lửa dng ghim tre xỏ dọc nướng trui, nhất l tm con no con nấy trng vng rực thơm phức, chấm với muối ớt nặn chanh ăn m thi. Chng ti thường c những bữa tiệc mục đồng đơn giản mộc mạc đầy tiếng cười hồn nhin v tư như vậy. Lc bấy giờ mặt trời khng cn đứng trn đỉnh đầu m đ đi lệch qua cy go trn bến đến một gang tay m đn tru vẫn cn m dng nước mt cứ nằm im chưa muốn dậy. Trước niềm vui ấy nếu c ai đến hỏi chăn tru sướng hay khổ th chng ti sẽ trả lời rằng:

    - " Ai bảo chăn tru l khổ? Khng, chăn tru sướng lắm chứ, ngồi mnh tru"

    Con Cộ yu đồng ruộng, bến sng, đường lng giống như người, đi đu n cũng nhớ đường trở về nh. Về mặt ny tuy l cng chung một họ nhưng b lại thua xa tru, nn người ta mới ch l "ngu như b" v khen con tru, con ch:

    - "Lạc đường nắm đui ch, lạc ng nắm đui tru"

    Khi vụ Tm cy cấy xong xui, Cha ti v ti lại la mấy con tru ln Tn Trc gần Dục Mỹ để gởi cho một người quen chận tru lnh tại đ, đến sau Tết mới ln la về để chuẩn bị cho ma trồng thuốc l, gieo đậu xanh, hay m... Tn Trc l vng cao, cch một dy ni o Cạnh, xa trn 10 cy số, vậy m sng hm sau ti lại thấy con Cộ c mặt tại chuồng, chắc n đ băng rừng lội suối đi suốt cả một đm khng ngủ. Ba ti gi gi hai ci tai n v ni bằng một giọng tru mến:

    - "Con đừng về nh kiểu ny nữa chỉ khổ cho chủ m thi. V sng mai chủ lại phải mất cng dẫn con đi ln trn đ. Ở trn đ cao ro, thng Chn thng Mười khng bị ngập lụt, lại c cỏ non cho con ăn, con biết khng? Con cứ ở lại trn đ rồi sau Tết chủ sẽ ln la con về."

    Hnh như n hiểu lời cha ti nn cc năm về sau n khng cn bỏ về nh theo ci kiểu "ba gai" ấy nữa.

    Cha ti lc no cũng thương n nhất l vo ma cy, bất kể vụ Ba hay vụ Tm ng đều bắt ti dắt ring một mnh n đi lẻ ăn trong cc vườn tược, trn những bờ sng bờ ruộng hay g đống sau khi mở cy ra. Cn ng sau khi mở cy ra ăn vội ba hột cơm trưa xong l mang đi giỏ trạc mạ chạy te te ln vng Vạn Thiện, Ph Sơn xa hng năm, bảy cy số để cắt cỏ... để rồi mỗi chiều về trn vai ng lc no cũng c một gnh cỏ mật cỏ bắp nặng trĩu l mn cao lương mỹ vị đặc biệt dnh ring cho đi tru cy.

 

    Một ngy kia Ba ti v cng đau buồn. Một trận đụng độ kinh hồn bạt va giữa con tru Xe của ng Tm cuối lng v con tru Cộ của cha ti. Con Xe cn trẻ, to con, mập mạp mới mua từ đồng Tn Lm, Tn Tứ đem về nổi tiếng cy hay, bn lộn giỏi. Hai con vật đụng nhau suốt một tiếng đồng hồ. Con Xe c lợi thế hơn ở cặp sừng. Cặp sừng của n l loại "sừng cm" trời cho, khng qu di m cũng khng qu ngắn, thật vừa vặn để khi n lảy qua lảy lại th hai ci mủi sừng của n cứ khot chnh xc như để vo ngay hai con mắt của đối phương, nếu khng mc được mắt th cũng mc hầu, mc tai, mc hm thật hết sức nguy hiểm! V thế m con Cộ nh ti bị thương nhiều chỗ mu chảy ra ướt mặt, chịu khng nổi, đnh phải quay lưng bỏ chạy. Nhưng con Xe thuộc loại vua gan bẫm khng chịu dừng lại m cứ hối, cứ rượt n theo sau, lc th chm vo mng, khi th lảy vo hai chn sau. Từ cuối lng iềm Tịnh hối ln tận cc lng Ph Lễ, Bnh Thi, Ph Văn. Người ta thấy tội cho con Cộ qu nn chạy ra dng gậy gộc la ht thị uy v cản đường, n mới chịu thi. Cha ti phải bỏ cả việc gnh mạ rải ruộng cấy chạy ln G Dinh tại lng Ph Văn để dẫn con Cộ về th trời đ tối xẩm. Ba ti khc rng v thấy trn đầu n bị thương nhiều chỗ cn rỉ mu tươi, mng cũng bị chm mấy đường su rướm mu. em Cộ về nh, cả nh xm lại soi đn xem vết thương của n ai cũng khc mếu mo. M ti đi nấu nước muối, ti v chị ti bưng đn chạy ra cc hng ro kiếm hi l dũ dẽ non. Cha ti lấy nước muối rửa vết thương, lấy l dủ dẻ gi nhuyễn rịt vết thương cho n. Ti thấy hai con mắt n long lanh ươn ướt như cảm động trước hnh động nhn từ của người chủ đ tận tnh chăm sc, thương yu v chia xẻ nỗi đau buồn thất trận của n. Từ đ cả hai gia đnh đều cố gắng cch ly chng. Suốt nửa thng n được nghỉ việc. Ngy no cha ti cũng đi cắt cỏ tươi gnh về cho n ăn. M ti th lấy cm gạo lức trộn với chuối cy gi nhỏ đem ra cho n tẩm bổ. Cn ti th dẫn n lẻ ăn trn cc bờ ruộng mọc đầy cỏ non, chiều về tắm rửa kỳ cọ cho n. Hơn một thng, vết thương lnh lặn, sức khỏe sung mn trở lại, trng n hng dũng phong độ như xưa. Ngy no n cũng chm rầm rầm vo gốc me gốc gạo. Nếu khng bng vo cc bờ ruộng cao th cũng san bằng mấy cục g mối, hc bụi đất tung bay m mịt. Hnh như n đang m thầm toan tnh chuyện "v cng khổ luyện" để chờ ngy ti đấu?

 

    Buổi trưa hm ấy trời trong vắt khng một gợn my, bầy tru nh ti đang ăn cỏ tại G Dền gần ập iềm Tịnh. Trong một pht lơ l của mục đồng, con Cộ một mnh đi xăm xăm băng qua ất Lớn, ruộng Mả Khch, G Lẫm, ruộng ồng Ba - ất St, G Găng, ruộng Hạn Ngũ, nhảy qua mương ci, băng qua vin gia b Hai L - ng Ba Khun, vượt qua hương lộ, băng qua vin gia ng BaYếu, ruộng ng X Nh, rồi leo ln g ng Trịnh ngổn ngang mồ mả. Khi pht hiện con Xe đang gặm cỏ ở pha cuối g gip ruộng Bờ Thềm, con Cộ lặng lẽ chẳng ni chẳng rằng, cũng khng thm nghinh chiến, từ khoảng 50 thước xa, trong thế chủ động bất ngờ, n ci gầm ci đầu xuống, gồng ci cổ r bnh ky ln, chạy một mạch như cuồng phong lao thẳng vo chỗ con xe đang đứng, đnh một ci "rầm" dữ dội khủng khiếp vo đầu con Xe. Thừa cơ hội con Xe trong một giy thất thần, chới với, n dng đi sừng di tấn cng tới tắp chm vo đầu vo hm con Xe, đẩy con Xe li ra sau mấy bước. Hnh như n rt kinh nghiệm lần trước nếu để con Xe lấy lại được thế cn bằng trận đấu, hai bn mặt đối mặt đnh trực diện với nhau th sớm muộn g n cũng bị thua đau trước cặp sừng cm l vũ kh lợi hại của con Xe. Cho nn với thế thượng phong thần tốc, n chớp lấy thời cơ v cơ hội bằng vng đ "xốc cng" được con Xe, v hiệu ha hon ton cặp sừng cm thần sầu quỷ khc ấy. V bằng tất cả lng th hận nung nấu trong lng từ bấy lu nay, vận dụng hết ton lực n đẩy tới, vừa đẩy vừa chm ti bụi. Con Xe bị lm thế độc, đầu nghing hẳn về một bn trong tư thế cố hết sức vng vẫy để gỡ ra nhưng khng cch no gỡ ra được. Thất thế, n cứ lui dần, lui dần để tm cơ hội. Nhưng hễ con Xe lui một bước th con Cộ lại nhấn tới một bước, cố bm st nt nhất định khng chừa một khoảng hở no. Khi li đến cuối g, hai chn sau của con Xe khng cn điểm tựa nn bị hỏng chn, ton thn của n mất thăng bằng ng nho xuống đm ruộng snh nằm ngửa chinh hinh th con Cộ nho theo sử dụng cặp sừng di như đi song kiếm tha hồ chm vo đầu, vo bụng, vo chn con Xe.

 

   Cũng may khi trận đấu vừa diễn ra đ c nhiều người ở lối xm, những người đi chợ về, kể cả cc b, cc c thn nữ cấy gần đ cũng chạy đến, cng trẻ mục đồng đứng xem đng như ngy hội v khi thấy tnh thế nguy kịch cho tnh mạng của con Xe, người ta mới a đến để can ra, kẻ dng roi cy, gậy gộc, đn gnh, người lấy rơm rạ b lại thnh cy đuốc, con Cộ vừa bị  đnh vo lưng vo đầu vừa bị đốt vo đt hoảng qu bỏ chạy để lại con Xe nằm thở dốc trn bi chiến trường đầy bn snh trộn lẫn mu tươi.

 

   Chiều hm ấy cha ti trở về nh, m ti lo lắng hỏi:

   - "Sao, nghe đm trẻ ni con tru Xe của Ch Tm bị thương nặng lắm phải khng? ng khng xuống thăm ch xem sao? Cha ti trả lời vui vẻ:

   - "Từ chiều tới giờ ti ở dưới nh ch để gip ch săn sc cho con Xe, n bị thương nặng nhưng khng đến nỗi no. Tnh trạng của n cũng tương tự như con Cộ mnh bữa trước, chắc phải mất cả tuần mới đi cy được.

  - Đang thời vụ m nghỉ cả tuần th mạ gi hết?

  - Ch n cũng than như vậy, nhưng ti c hứa với ch l sẽ sẵn sng cy gip cho ch nếu ruộng ch bị b." M ti đăm chiu:

  - "ng thấy chưa? Nui tru đực đ khng sinh lợi m cn cứ phải hồi hộp, lo lắng v khổ di di như vậy Sao ng khng thử tnh lại xem ci no c lợi th lm?

  - m my ni sao? C phải m my muốn bn con tru Cộ đi c phải khng? Khng! Khng được! Khng dễ g c một con tru đưc khn v cy tốt như vậy đu. Chủ v V đ từng nui một bầy tru c cả chục con đực m đu c con đực no khn v cy hay như con Cộ của mnh. Con tru m hay th người cy cũng đỡ mệt. M my an tm, bắt đầu từ ngy mai ti sẽ treo một ci trống c gắn lục lạc ngay cổ của n y như hai con tru của ch Bốn Hch v ch Hai My vậy, th n sẽ chịu php khng cn cch g đi theo ci v đi bn lộn nữa.

 

    Một năm sau ti khăn gi vo Nha Trang để học. Kể từ đ ti xa nh, xa dng sng, bến nước, xa cnh đồng, xa những bờ ruộng mọc đầy cỏ non m ti v con Cộ đ từng c một quảng thời gian di khắng kht như một đi bạn. Rồi sau đ ti lại bước vo đời qun ngũ miệt mi trn khắp cc nẻo đường thập tử nhất sinh, ti đ  khng c một dịp no để trở về thăm lại con tru Cộ của cha ti nữa.

 

   Nhưng ti vẫn cn nhớ như in ci buổi chiều thắng trận của n. Hm ấy d khng được mục kch tận mắt trận đấu vẻ vang oanh liệt của n, nhưng ti đ được đm bạn mục đồng kể lại thật đầy đủ chi tiết. Ti v cng nể phục n. D khng phải l con người nhưng n cũng đ c một ch bất khuất quật cường v đầy mưu tr dũng cảm. Ti chạy xuống g ng Trịnh m lng trn ngập niềm hn hoan v bờ bến. Ti đ la ht ln như một người đin để mừng n thắng trận. Ti thấy n đang đứng trn một g đất cao vươn vai, đầu ngẩng ln, lưng thẳng, mặt my rạng rỡ, hai con mắt sng trưng đen lay ly, trng n thật l hin ngang oai hng! Nhn đầu cổ mnh mẩy n cn ướt đẫm mồ hi v lấm lem những bn đất, ti biết l n mới vừa trải qua một cuộc hỗn chiến cam go. Ti dang rộng hai tay m n vo lng. Ti vng cnh tay qua ci cổ r to bự sư của n nhưng vẫn khng m hết, Ti mn m, rờ rẫm,  v hn ht n. N vẫn đứng yn khng một cht nhc nhch cử động. Đối với ti n vẫn tỏ ra hiền lnh, trầm tĩnh như vậy. Ti biết rằng khng chỉ một mnh n đang vui m cả ti, cả nh ti, nhất l cha ti cũng đang vui mừng hớn hở. Cha ti đ cho n nghỉ cy ba ngy để dưỡng sức, v mỗi ngy ng đều đi cắt cho n một gnh cỏ, coi như đ l phần thưởng danh dự m n phải được nhận lnh. Trong ba ngy, ti như người phục dịch tc trực bn n, tắm rửa n, đập muỗi mng cho n, dẫn n đi lẻ ăn ngoi đồng ruộng, bờ sng. Mặt trời đ ng bng, nắng chiều đ nhuộm tm trn dy vi Vọng Phu xa, nhưng ti vẫn cn nấn n chưa muốn dẫn n về. Bn kia sng những l ruộng mới cấy, mạ non chưa bn rễ vẫn cn một mu vng hoe. Một đn c trắng bay lượn qua lượn lại trn bầu trời xanh rồi cng một lc s xuống đậu trắng cả ngọn cy go trơ vơ đứng giữa cnh đồng. Con Cộ ngước cao cổ nhn theo mu rng chiều đỏ sẫm tận trời ty rồi ln một hồi di như tiếng gọi đn, như muốn nhắc nhở đn tru cn đang say sưa gặm cỏ trn Đất Lớn, G Lẫm, G Găng hy mau mau cất bước trở về chuồng.

 

   Đ l những hnh ảnh sau cng đầy huy hong v ấn tượng của con tru Cộ cầm bầy của cha ti, cn lưu trong k ức của ti ngy no.

 

 

 

 

Vinh H
2/7/09

 

 

 

 

 

 

 

Trang XUN 2009- Văn Học Nghệ Thuật V Qu Hương