Mục Lục

   Trang Ba
     
 Ban Bin Tập
 
L T Xun
     
 L Thị Lộc
  S To Qun
     
 Nguyễn Thị Thanh Tr
  Cu Đối Tết 
     
 Vinh H

 

Xun
Q
u Nh


 
Phng S Du Xun KSửu 
       Quch Tấn Cang
 
Phng S Du Xun KSửu
       - Kỳ 2
 
       Quch Tấn Cang
 
 Hương Xưa...    
     
 L Thị Đo
 
  Hồi c Tết Qu Nh
      
L H
   Những Ngy Xun Thuở Ấy  
     
 Nguyễn Thị Thục
   TĐầu Năm  
     
 Trương Huyền Trường
   Tết... Học Tr  
     
 Nguyễn Văn X

 

Xun
Đ
ất Khch


   Đn Tết Đầu Tin Trn
     Đ
ất M
 

      
L Tm Anh
 
 Ninh Ha V Ti    
     
 Trần Thin Bảo
 
 Khng Đề    
     
 Ph Đức Lm
  Tuổi Con TRU 
     
 Phng Thị Phượng
   Hai Ci Tết Đầu Tin Nơi
     
 Đất Khch
 

     
 Ph Vĩnh Sơn
 


Hnh nh


 
Hoa Xun 
       SXương Hải
 
Tru B Tại Ninh Ha 
       SXương Hải - L Thị Lộc
 
Hnh nh Đn Xun Tại Cali
       L Lai

 

Hội Qun
Quảng Đng


 
Chc Tết
      Quch Tấn Cang
 
Tết Đi LCha
      Quch Tấn Cang


 


Ca Ht/Nhạc

     Tiếng Ht:

 
  Trần Thị Minh Nguyệt
 
   H Thị Thu Thủy

     Slide Shows:

   L Lai


    Trch Đoạn VTuồng Cải
 
Lương: "Tiếng Trồng M L
inh"

   Ng Trưởng Tiến


 

Tiếng Đn

      Tiếng Đn PIANO:
 
  Trần Lộc 


 

Kịch Vui
 

  Niềm Vui Nhn Đi
     
 Lương L Huyền Chiu

 

Chuyện Vui
 

  Chuyện Vui Cười
     
 Nguyễn Văn X



 

TVi


 
 TVi Năm KSửu - 2009 
      
ABC Sưu Tầm (NXV)
   Người Tuổi Sửu - TRU
      
ABC Sưu Tầm (NXV)

 

Năm KSửu Ni Chuyện V Tru B


 
  Bạn Tru ! 
        
L Tm Anh
  Tản Mạn Năm Sửu V
      
Chuyện T
ru
 

       Việt Hải - Los Angeles
   Tru Ơi Ta Bảo Tru Ny
      
Nguyễn Phan L 
 
 Tản Mạn Về Tết KSửu
       2009

      
Nguyễn Văn Thnh
   Giữ Tru 
      
NhQu -  Trần Bnh Trọng
   C K D Ngỗng Chuyện
     
Con Tru

      
Vinh H
   Năm Sửu Viết VTru  
     
 Nguyễn Văn X


 

Tranh V
N
ghệ Thuật

   Hong Tin- Phi Rm


 

Kinh Nghiệm Sống

  Đạo V Đời - Tham Sn Si
      Tm Đoan
  Đi Tm Hạnh Phc
      Tm Đoan
  Bụi THIỀN
      Mục Đồng-Trần Thanh Thin
 

 

Chuyện Phiếm/
Tạp Ghi
 

  Cu Chuyện Văn Nghệ Văn
      
Gừng Cc Nhi Miệt Dưới

      Người XVạn
 
  Tru Gi Thch Gặm
      
CN
on
  

     
 Nguyễn Thị Thanh Tr
  Ng Tối
      Trương Huyền Trường
  Tản Mạn VNgười Nh Qu
      Trần Khổ
  Thương Qu Sng Ơi !
      Trương Huyền Trường

 


Văn Ha
m Thực


   Bnh V G Cng
      Bnh Tằm Ngang Dừa

     
 Hong Tiểu Ca
 
  Chuyện Dưa Hấu Xưa&Nay
       Hong Nam (VHLA)
 
  Bnh Xo
      Canh Chua Bạc H

     
 Hong Nam
 
  Mắm, Mn Ăn Kh Qun 
     
 Hong Tiểu Ca
 
Bnh Căn Trn Phố
      
Si G
n

     
 L K Thương
 
Khẩu VNinh Ha
     
 Nguyễn Tnh



Sức Khỏe

    Bệnh Tiểu Đường Loại 2
    
  BS Nguyễn Vĩ  Liệt

 

Chuyện
Đ
Đy
 

   Nhạc Xưa Nhạc Nay 
     
 Nguyễn Phan L
 
 Ma Xun Ni Chuyện Cng
      
Nh Văn ĐHồng Ngọc
 

       Lương LHuyền Chiu
 
  Tản Mạn VV Thuật
       
V Kienando

     
  Việt Hải - Hong Nam

 

Tr Chơi
D
n Gian NH
 

   Tr Chơi Dch Hnh 
     
 Nguyễn Thục
   Tr Chơi Cối Xay
 
 Tr Chơi ng Thụt
     
 Nguyễn Thục


 

Viết v
Ninh Ha
 

    Dấu Chn Tru Trn X
       
Trầm Hương

     
  Trần Thị Phong Hương
   C Một Thời Ninh-Ha
      Nhạc Trẻ
 

     
 Lương LMinh Tr  
   Khc Một Dng Sng 
     
 Trương Tiếp Trương

 


Viết v
ninh-hoa.com


   Ăn Tết Với Ninh-Hoa.com 
     
 Phạm Thanh Khm &
      Ph Linh Trn
   Ti Đi Thăm Ninh-Hoa.com 
     
 L Lai
 
Viết Tiếp Hnh Trnh Đến
      
Với Ninh-Hoa.com Của M

     
 Lm Thanh Nhn
   Đi Xa V Trở Về 
     
 Phan Nho
   Trở V 
    
  Phan Kiều Oanh
 
   Một Vi Cảm Nghĩ V
       
Trang Web

     
  Phạm Thanh Phong


 

Bin Khảo
Kinh Tế
 

    Kinh Tế Việt Nam Năm 2008
       Nguyễn Văn Thnh
   Qu Trnh Pht Triển  Kinh
      
Tế Của Nhật Bản TMinh
      
Trị Thin Hong Cho Đến
       
Ngy Nay

     
 Nguyễn Văn Thnh
 
  Suy Thoi V Khủng Hoảng
       
Kinh Tế Tại Hoa K

      
Nguyễn Văn Thnh


 

Viết VNhững Ngi Trường
 

    Những Nốt Nhạc Đầu Tin
     
  Lương LHuyền Chiu
 
  Trường Xưa Của Ti
      
L H
 
   K c VTrường G
       
Muồng, Ninh Ha

     
  Phạm Thanh Phong
 
   K c VTrường Trung
      
Học Đức Linh

     
  Ph Du
    Trch Đoạn Hồi K Của
       
Đốc Học TRẦN C
ẢNH

    
  Phan Kiều Oanh
 
  Đỉa Ninh Ha
     
  Phạm  Văn Thịnh


 

Du Lịch
 

    Đường VMiền Ty
       
Nam  B

     
  Lương LBch San
 
  Gc Việt Ở Fitur Madrid 2009
     
  Lm Thanh Nhn

 

Đặc San NH
Kỷ Niệm 5 Năm

 

    Tản Mạn ĐẶC SAN 5 Năm
     
  Nguyễn Văn Sanh- NXV

 

Văn Học
N
ghệ Thuật

 

    Cảm Nhận TNam Kha
     
  L  Anh Dũng
   Tnh Yu Đi Lứa Trong Ca
      
Dao Tục Ngữ Ni VTru

    
  Vinh Hồ 
 
   Tiếng Đn TB V
      V
ũ Điệu Bharatanatyam
       
Của  Kim Loan

     
  L Văn Ng
 
   Sn Khấu Pha Sau
     
 Dương Cng Thi - Anh Thy
 


Thơ Vui
 

   Đời Tru
       T Trinh
   Mừng Sửu Ln Ngi
       T Trinh
 




T
 

   Một Thời
       L Tm Anh
  Cht Sương

      
 Nguyễn Thị Bảy-Hương Đi
  Xun K Sửu
      
 Nguyễn Thị Bảy
 
  Thn Tru...    
      
 Huy Bạch
  Xun Xa Xứ...
      
 Huy Bạch
   Nồng Nn Hương Xun
       Nguyễn Thị Thanh Bnh
  T XUN Phỏng Dịch      
       Nguyn Bng
 
   Chẳng Dấu G Anh
     
  Ph Du-Phạm Thanh Phong
 
  TDạo y
      
Nhạn Đ
   Nuối Tiếc
       Hương Đi
 
  Mừng Xun
      
L Thị Đo
  Lm Bi T Thật L Nhanh
      Trần Minh Hiền
  Nha Trang Nắng Lụa My
      
Đo

      Tường Hoi
 
  Xun Tha Hương    
      
Đinh B H
 
Dạo Phố Ma Xun    
      
Vinh H
   Cn Đ Ma Xun
       Nam Kha
   Giao Thoa nh Sng
       Nam Kha
  Nhớ Xun Đoản Khc 4 
       L Lai
  
Hẹn Với Ma Xun
      
Nguyễn Phan L 
   Nỗi Lng
       Phương L
 
Xun Lng Cn Mi Đu Đy         Hải Lộc
 
  Xun HLạc    
      
Thanh Mai
 
  Xun Khai    
      
Thanh Mai
 
Xun Xưa    
      
Thanh Mai
 
  Chiều Qu    
      
Diệp Thế M
 
  C Tin Trong Lng Anh
      
Thụy Nguyn
  C L Tnh Nhn Mới
      Trần Thị Minh Nguyệt
  Hương Biển Mặn M Xun
      Quch Giao
 
  Biển Trầm Lun
      
L Văn Quốc
 
  Chc Xun
      
Phi Rm
 
   Gởi Cnh Chim Xa
     
 Dương Anh Sơn
 
  Vui Xun XLạnh    
      
Mai Thi Vn Thanh
   Đ Vng
       Kim Thnh
   Trở Trời - Slide Show
       Kim Thnh
 
  Thng Ging Khc
      
Nguyễn Văn Thnh
   Đn Xun XNgười
       Thi Thi
  t Cay
      
Thi Thi
 
  Xun Viễn X
      
Thi Thi
 
  Xun Ti Ngộ
      
Trần Đnh Thọ
 
  Xun Chiều    
      
Nguyễn Thị Thu -Hoi Thu
   Tuổi Con Tru
       Anh Thy (Dương Cng Thi)
 
Sắc Xun
     
 Nguyễn Tnh
 
  Mừng Đo Tuế
      
Nguyễn Thị Thanh Tr
  Dng Xun
      
 Nguyễn Thanh Trc
 
  Xun Tnh Thng Ging    
      
Tiểu Vũ Vi
 
  Đm Xun    
      
Tiểu Vũ Vi
 
TXun    
      
Anh Vũ - Thiện Tn
 
  Ca Khc Ma Xun   
      
L Trung - L Duy Vũ
 
  Vịnh Con Tru    
      
Nguyễn Văn Xanh
 


Văn

 

  V Qu Xưa
       L nh
  Những Lần Đầu Tin
      Trần Thin Bảo
  Tru Trắng Tru Đen
       Nguyn Bng
  nh Xun Hồng      
       Nguyn Bng
  Giấc Mơ Hn Ho  

       Lương LHuyền Chiu
  Những Ci Tết Tuổi T 
       LThanh Cư
 
  Bạn Cũ   
       
Phan Phụng Dung
  Đn Xun Ny... Nhớ Xun
       
Xưa

      
 L Thị Đo
  
Ve Chai
       Mỹ Hiệp
 
   Cnh Mai NSớm
     
 Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa
 
  Cnh Vạc Phương Trời   
      
Nguyễn Tường Hoi
  Con Tru CCủa Cha Ti 
       Vinh H
  Tết Trong Dĩ Vng
       V Thị N Hường
  Một Đời Người Một SPhận
      
 Trần Khổ
  Mừng Sinh Nhật
       Diệp Thế M
 
  Hải Ngoại Xun V Ti...   
      
Trần Thị Nết
   Yard Sale
       Đng Thị Ngọc N
 
   Ma Xun Của Mẹ   
      
Thu Phương
 
   Thnh Phố Nha Trang V
     
 Đm Noel

     
  Lương LBch San
 
   Dấu Chn Thời Gian
     
 Dương Anh Sơn
  Người Việt Ở Melbourne
      c Chu Ăn Tết
     
 Ph Vĩnh Sơn
  Hai Ba ng To V Trời  
      
Nguyễn Hữu Ti
  Thang Thuốc Nam
       Nguyễn Văn Thnh
 
  Dấu Chn Xưa    
      
Nguyễn Thị Thu (Cầu Gỗ)
 
   Xun Nay Vắng M
     
  H Thị Thu Thủy
  Tết Mậu Thn 1968 
       L Ph Thọ
   Thằng Cựng Chăn Tru
       Phan Đng Thức
   Tm Tnh Ngy Cuối  Năm
       Hong Tin - Phi Rm
   Chờ Ma Xun Tới 
     
 Tiểu Thu
  Thng Ging L
     
 Nguyễn Đn Huế Trang
  Chiếc o Mu Ru Xanh
     
 Phan Thi Yn


 


 


 

 

 

Thư từ, bi vở, hnh ảnh hoặc
kiến xy dựng, xin lin lạc:

 diem27thuy@yahoo.com

 

 

 

 

 

 

 

 


 

  



Như chng ta đều biết tru l một con vật đứng vị tr thứ hai của mười hai con gip trong địa ch. Thng Chạp l thng Sửu v giờ Sửu từ 1-3 giờ. Đối với người Việt Nam, nhất l những người sống ở nng thn, con tru l con vật m ai cũng quen, cũng biết v tru được xếp vo loại gia sc. Tru l người bạn thn quen của mọi gia đnh, thậm ch n cn được coi như một thnh vin trong gia đnh nữa.


Mỗi độ xun về, Tết đến, nếu năm ấy l năm Sửu th đề ti về tru sẽ khng bao giờ thiếu trn mọi trang bo, sch vở viết về con vật thn thương ny. Năm Sửu Ni Chuyện Tru l một tiu đề về tru ở khắp mọi nơi.

Con tru trong văn học dn gian:
Khng biết con tru đ đi vo dng văn học dn gian tự lc no m hnh ảnh của tru bao giờ cũng ni đến v được ca tụng nhiều nhất. Con tru trở thnh một thnh vin khng thể thiếu trong văn ha Việt. C lẽ tru đ đng gp rất nhiều trong cuộc sống của người nng dn v cũng l con vật thật gần gũi trong mọi sinh hoạt của gia đnh. Nh no c được tru bao giờ họ cũng muốn giữ tru gần với họ; chẳng hạn họ lm chuồng tru hay xy đống rơm cho tru ăn cũng ở trong khun vin nh họ. Người nng dn xem tru l một sản nghiệp trong suốt cuộc đời v chỉ c tru mới ni ln sự an cư lạc nghiệp nơi miền qu thn d.
Trong chng ta ai cũng đ từng đọc Con Tru của Trần Tiu, em ruột của nh văn Khi Hưng trong Tự Lực Văn Đon. Trong tc phẩm văn học ny tc giả đ kh thnh cng trng việc vẽ ln một bức tranh sinh động của cuộc sống lam lũ, thiếu trước hụt sau của những gia đnh t điền v sưu cao thế nặng,v hạn hn lũ lụt, c lc được ma, c lc thất ma v đất lề qu thi m người nng dn suốt đời khng thể thực hiện được giấc mơ thật đơn giản của mnh: Tậu được một con tru ci để nở mặt, nở my với b con xm giềng, thin hạ v con tru l đầu cơ nghiệp.Chng ta hy nghe tc giả tả về một con tru trong ước mơ điền d của Bc Chnh, nhn vật trong truyện:
Con tru nằm gấp lại hai chn trước, một chn sau hơi ruỗi để lộ bộ v hồng phơn phớt lng tơ trắng. N khng buồn để đến bc, tư lự như một nh triết học, cặp mắt lờ đờ nhn đu đu
Cuộc đời nng dn của Bc Chnh chỉ mơ c được một con tru ci v bc nghĩ rằng chnh con tru ci ny rồi ra sẽ sinh ra một đn tru v sẽ cho gia đnh bc một sản nghiệp to lớn để thot cảnh cy thu, cấy mướn. Nhưng giấc mơ ấy bc khng thể no thực hiện được v ngay cả đến khi bc nhắm mắt la đời miệng bc cn lẩm bẩm con tru ci, con tru c.. ..i
Dưới chế độ phong kiến, tru b l thước đo của sự giu c của cc ph ho, địa chủ ở nng thn cũng như người Thượng lấy ching, cồng, hũ, ch lm bằng đồng. Ai trong chng ta khng biết Thằng Bờm:
Thằng Bờm c ci quạt mo
Ph ng xin đổi ba b chn tru
V hnh ảnh con tru vẫn sống thật đậm nt trong dng văn học Việt Nam. Chng ta hy nghe thơ văn ni về người bạn mun đời thủy chung với nng thn Việt Nam:
Tru ơi! Ta bảo tru ry
Tru ra ngoi ruộng tru cy với ta
Cấy cy vốn nghiệp nng gia
Ta đy tru đấy ai m quản cng
Bao giờ cy la cn bng
Th cn ngọn cỏ ngoi đồng tru ăn.


hay

Trn đồng cạn dưới đồng su
Chồng cy vợ cấy con tru đi bừa.
 



Chnh con tru đ tạo cho bức tranh qu thm phần sống động v nhim mầu. Trong những bức tranh tứ bnh Ngư,Tiều,Canh, Mục, hnh ảnh cậu b ngồi trn lưng tru với tiếng so thanh bnh ngy ấy sẽ mi mi l một kiệt tc sống mi nghn đời trong văn ha Việt.
Cn nữa, con tru trong Lục Sc Tranh Cng. Su con vật, tru,ch, g, d, heo, ngựa, anh no cũng muốn kể cng của mnh cho chủ mnh nghe để phn xt cng trạng m chng đ cc cung phục vụ suốt đời. Chng ta thử nghe chng Ngưu kể cng trạng của mnh:
. Vừa đến buổi cy bừa bua việc
Trước cổ đ mang hai ci niệt
Sau lưng thm ko một ci cy
Miệng đ dm, mũi lại dng dy
Trn lưng ruồi bu, dưới chn đỉa cắn
Tru mệt mỏi thở di thở ngắn
Người cn hầm ht, đnh ngược, đnh xui
.Lm khng kịp thở, ăn chẳng kịp nhai

Chng ta thường bảo lm thn tru ngựa chẳng ngoa cht no.

Bn cạnh những cu ca dao, hnh ảnh con tru cũng lm giu kho tục ngữ dn gian:
- Tru buộc ght tru ăn: ni ln tnh ghen ăn tức ở của người đời.
- Tru b hc nhau ruồi muỗi chết: Kẻ mạnh hục hặc đnh nhau th kẻ thấp yếu cũng bị vạ ly.
- Tru kn cỏ tru gầy, tr kn thầy tr dốt: Nn khim tốn học hỏi, yu knh thầy mới được nn người.
- Sai con ton, bn con tru: Phải tnh ton thật kỹ cng chứ khng th bị tiu tan cả sản nghiệp.
- Tru ai ngh mnh: Mnh khng tạo dựng nhưng bỗng nhin lại c. Cu ny thường m chỉ những ng chồng phải nui con người khc chứ khng phải con của mnh.
- Rung su tru ni: Chỉ sự giu c, ph qu.
- Tru chậm uống nước đục: Chỉ sự thua thiệt hơn kẻ khc.
- - Tru gi khng sợ dao phay: Gi rồi khng sợ chết, khng cn sợ nguy hiểm nữa.
- Tru cưa sừng lm ngh = Gi đời cn chơi trống bỏi: Người đ đứng tuổi m lm những việc thiếu đứng đắn khng ph hợp với tuổi tc của mnh nhất l trong tnh yu trai gi.
- Tru lnh khng ai mặc cả, tru ng lắm kẻ cầm dao: Ni về những người theo cơ hộ chủ nghĩa.
- Tru ta ăn cỏ đồng ta: Chỉ lm trong phạm vi giới hạn, nội bộ m thi.
- Tru tm cọc chứ cọc khng tm tru: Người con trai nn chủ động thổ lộ tnh cảm với người con gi trước chứ con gi khng thể chủ động.
- Ngưu tầm ngưu, m tầm m: Đồng hội đồng thuyền th hay kết b phi với nhau.

Song song với những cu ca dao, tục ngữ ni trn,Năm Sửu ni chuyện tru, hẳn chng ta khng qun một cu chuyện ni về một ng quan thanh lim, Chuyện kể rằng:
Ngy xưa c một ng quan rất thanh lim. Suốt cuộc đời lm quan, ng khng bao giờ h lạm hay tơ ho bất cứ ai m chỉ biết phục vụ v gip đỡ nhn dn. Bởi thế cho nn khi ng về hưu, ng sống một cuộc đời thanh bần bn người vợ hiền đoan thục, đảm đang. Trong thời gian hưu tr, vợ ng vẫn chăm lo cơm nưc cho ng một cch chu đo. Tuy khng sơn ho hải vị nhưng cũng c miếng ngon vật lạ m ng rất thch như thời ng cn lm quan. Rồi mt hm ng hỏi b vợ: B ny! từ ngy ti nghỉ hưu đến nay, tiền bạc đu c nhiều m b lc no cũng sửa soạn cho ti những bữa ăn tươm tất thế? Sau khi nghe chồng hỏi, b vợ giật mnh v đnh ni ra sự thật. B ni:Th thật với ng rằng, trong lc ng lm quan, nhn dn ai cũng mến mộ đức tnh thanh lim của ng, nn dn lng c hỏi ti ng tuổi g v ti bảo họ rằng ng tuổi T. Sau đ họ rn rn đến nh tặng ng một con chuột bằng vng v họ đưa cho ti giữ v họ khng dm đưa cho ng. Sau khi ng về hưu nh cũng đang lm vo cảnh tng thiếu nn ti l con chuột bằng vng ra vo tuần ny bn ci đui, thng sau bn ci hai tainn cũng c đồng ra đồng vo cho việc chi tiu cho gia đnh. Nghe vợ kể ng rất cảm đng trước nghĩa tnh của nhn dn đ dnh cho mnh nhưng cũng trong lc ấy ng lại buộc miệng ni với vợ. ng bảo: Lc ấy sao b khng ni với họ l ti tuổi Sửu th c hay hơn khng.

Những con tru của gia đnh ti
Ti được sinh ra v lớn ln tại lng Phong Ph, một thn lng nằm về pha đng huyện Ninh Ha. Thật ra tuổi thơ của ti cũng giống như những đứa trẻ khc trong lng. Cũng biết tắm sng, cu c, hi củi, chăn tru, nhử chimv chơi những tr chơi dn gian khc. Sau ny lớn ln ti cũng biết cy bừa v kh thạo việc đồng ng. Nm na m ni ti l thằng nh qu chay chnh hiệu con nai vng; bởi thế cho nn ai ni đến chuyện cy bừa, tru b l ti rất khoi tai v tham gia một cch tch cực.
Cha ti l một nng dn thứ thiệt v ng muốn nối tiếp ci nghề bn mặt cho đất, bn lưng cho trời của nội tổ chng ti. Ngoi những ngy đi học ở trường lng, ti thường theo anh ti ra đồng chăn tru v học việc đồng ng. Anh ti chỉ dạy cho ti cng việc nh nng nhưng bn cạnh ấy anh khng qun khuyn ti nn học hnh tử tế chứ nghề nng rất cực nhọc. Tuy nhin, anh ta cũng khoi ci nghề chn lấm tay bn ny v đời anh khng cn c lựa chọn no khc hơn. Anh ta thường ni với ti:
Nhất sĩ nh nng
nhưng hết gạo chạy rng th
Nhất nng nh sĩ.
Hiểu ra th cơm gạo vẫn qu v thực tế hơn chữ nghĩa, cấp bằng.
Gia đnh ti lc ấy chỉ c ba con tru. Hai con tru đực v một con tru ci. Cả ba đều cy bừa được. Anh ti thường bảo cha ti rằng nn mua thm một con tru nữa cho đủ hai đi rất tiện việc cho việc cy cấy nhưng cha ti khng mua v khng đủ tiền v cha ti cũng muốn chờ con tru ci kia sẽ sinh thm tru con. Đối với người nh nng c ba con tru l một vấn nạn v chỉ c một đi rưỡi tru. Kinh nghiệm cho thấy một đi tru cy th hai con tru phải cng giống th thuận tiện hơn l một con đực v một con ci cng ko một ci cy; v con tru đực mạnh hơn nn lnh phần ko cy, ko bừa mệt hơn. Hiểu như thế nn cha ti đưa con tru ci cho ch ti cho đủ đi với con tru ci dư của ch ấy. Thế l việc vần cng, đổi cng đ được giải quyết.


 

Cũng như người, tru b cũng c tn ring của chng. Khi mới sinh tru con được gọi l ngh. Chừng hai năm sau, con tru đực no mới bắt đầu mọc sừng non v di chừng một tấc ty ta thường gọi l đực mụt. Những con tru ở tuổi ny vẫn chưa được đặt tn v tn đặt cho tru phải xem xt thật kỹ lưỡng về hnh thể, hnh dng của sừng, mu da của tru, tnh nhanh nhẹn hay chậm chạp của tru. Sau đy l những tn thường đặt cho tru đực:
- Tru tn Cộ hay Xe dnh cho những con tru to con, lớn xc, rất khỏe nhưng hơi chậm. Người ta sẽ dng loại tru ny để ko xe, ko gỗ, ko che ma ngoi việc đồng ng. (Cộ c nghĩa l xe ko)
- Tru tn Chảng dnh cho những con tru c sừng lớn v rộng. Loại tru ny rất dữ.
- Tn tru Lướt hay Pho dnh cho loại tru vừa to, cao v nhanh nhẹn rất tốt cho việc cy bừa.

V tn tru ci:
- Tru ci tn Bầy dnh cho tru c thn hnh trn mập nhưng hơi chậm. Rất tốt cho việc sinh tru con.
- Tru tn Lũ dnh cho tru c thn hnh thon gọn, di đn v rất nhanh.
- Tru tn Bĩnh thường dnh cho tru hơi gầy, tiểu tiện bậy bạ khng đng chỗ qui định.

Trong vấn đề chọn tru để mua, cha ti thường truyền cho anh ti những kinh nghiệm để p dụng trước khi mua m ti nghe lm được. Nn mua những loại tru c da đen mồ hng, cổ ngắn,sừng ngắn như tru cui. V khng nn chọn những con tru c mm đen, cổ di, tru nghin hm l những loại tru yếu; tru hoa tai l loại tru sắp gi, mất sức lao động.
Ngoi ra, chng ta cũng thấy loi tru trắng, hay tru c nhưng rất hiếm. t người chịu tậu tru trắng về nh v theo tnh dị đoan khng cơ sở:
Tru trắng đến đu mất ma đến đ

Đối với ti ba thng h của những năm ti theo học lớp đệ thất, đệ lục, v đệ ngũ ở trường huyện l ba thng thần tin của một cậu học tr v đy l thời gian ti theo anh ti ra đồng cy bừa v chăn tru. G vừa gy sng, sau khi ăn hai chn cơm nguội v la tru ra đồng, anh em ti bắt tay ngay vo việc cy bừa. Người nng dn phải đi cy sớm v muốn cho tru nghỉ sớm trước khi mặt trời nắng gắt ln cao. Tru khc b ở chỗ tru khng giỏi chịu nắng như b.


Ti cn nhớ rất r vo một buổi sng hm nọ, anh ti giao cho ti đm ruộng nhỏ v phải cy cho xong v ngy mai phải qua cy cnh đồng khc. Ti cố gắng cy cho xong nhưng ti khng thể v khi đến gần mười giờ sng l lc mặt trời ln cao v tru khng thể chịu nắng thm nữa. Thế l một trong hai con tru ti đang cy bỗng nhin nằm vạ v khng muốn ko cy nữa. Ti vội bước đến v tt nước ln mnh của n cho bớt nng da v n đứng dậy cy tiếp. Cy chừng thm gần nửa vạt ruộng nữa th cũng con tru ny nằm vạ lần nữa. Ti lại bước đến v lm như lần trước, con tru lại đứng dậy, ti mừng thầm, nhưng n chỉ bước chừng ba bước th n khng đi nữa. Ti lấy roi cy đnh vo thn n mấy roi để giục n đi tới nhưng lc ấy n quay lại nhn ti với đi mắt trắng tot như on trch ti đ hnh hạ n qu mứt so với những buổi cy trước. Ti nhn con vật thn thương của gia đnh ti với lng thương cảm, xt xa v ti đnh mở tru ra v bỏ dỡ buổi cy cho mặc anh ti c điều phiền trch.


nng thn, tru chỉ cy bừa vo buổi sng.Tuy nhin, tru cũng cy chiều để kịp thời vụ, nhưng việc ny rất hiếm. Tru thường trầm mnh trong nước vo buổi trưa nơi dng sng hay đầm lầy v tru khng giỏi chịu nắng. Tru ra đồng ăn cỏ vo buổi chiều cho đến mặt trời lặn mới cho tru về chuồng. Ci th kh qun của bọn chăn tru chng ti l chứng kiến những trận tru chọi lộn, m chỉ dnh cho tru đực m thi. Tru ci khng c thi quen ny. Những con tru đực đầu đn thường thay mặt đn tru của mnh ra nghnh chiến với con tru đực khc đn. Sau trận ngưu chiến, con tru no thua th bỏ chạy bạt mạng v thề tự hậu l khng bao giờ dm đụng trận cng con tru chiến thắng trước đy. Khi hai con tru đực lm trận chiến chng ti thường lấy cy bọ xt bỏ vo giữa hai đầu tru để tăng độ hăng cho hai con.


Ai đ từng ngm nga ai bảo chăn tru l khổ, chăn
tru sướng lắm chứ Thật ra, chăn tru khng hon ton sướng như người ta thường nghĩ. Chăn tru c ci th vui ring của n nhưng bn cạnh cũng c nhiều lo u. Sung sướng khi tru ăn no tắm mt trong ma h nắng ro. Tri lại khi tru đi v tru khng cn tm ra cỏ để ăn, m phải ăm rơm kh, uống nước đục v nhất l về ma đng mưa dầm gi bấc v thường tru khng chịu được gi rt. Ban đm phải un khi cho tru để đuổi xua muỗi mng đến ht mu tru. Nhất l những ngy lựt lội, nước dng cao v ngập cả cnh đồng. Thế l tru khng c nơi gặm cỏ m kẻ chăn tru phải la tru đến những g cao hay tận chn ni để tru c cỏ m ăn. Theo chn đn tru ny c lần ti sut bị chết đuối cho d ti bơi cũng kh khi đưa mấy con tru của gia đnh ti vo tận chn ni Hn Sầm. Lc ấy nước lụt chảy từ Cầu Trạm đến Bầu Ngi qu ti; dng nước lũ chảy thật xiết, ti ngồi trn lưng tru để bơi qua bờ bn kia nhưng khi đến giữa dng bỗng dưng con tru ti đang cỡi n ngụp lặn thật su lm ti chới với v ti liền nhảy tới pha trước nắm được đi sừng của n v cng ngụp lặn theo tru.


Như chng ta đều biết, so với b tru khn hơn. Người ta thường bảo: Ngu như b chứ t ai bảo ngu như tru. Khi chiều đến đn tru tự động đi về chuồng của mnh; chứ chăn b phải gom đn lại v la chng về chuồng. Bởi thề cho nn chng ta thường ni:
Lạc đường nắm đui ch, lạc ng nắm đui tru.

 



Thng thường hằng năm vo thng chạp, sau khi việc cấy cy đ xong, cha ti v ti la tru dọc quốc lộ 21 ln cy số 12 hướng Dục Mỹ bn kia Ni Đeo để gửi tru v thời gian ny ngoi đồng khng cn chỗ cho tru ăn cỏ nữa; vả lại, ngy Tết cũng đang đến cận kề. Cả thn lng ti đều nhất tề lm như thế v đy l một thng lệ. Lc bấy giờ, tại khu rừng ni ny chưa được khai ph nn cọp rất nhiều v chng thường vồ tru để ăn thịt. Người giữ tru thường được trả bằng la sau vụ ma chứ t khi được trả bằng tiền mặt. Mỗi lần c tru bị cọp vồ, ng ta thường xuống nh chủ con tru bo co v xin lỗi v chuyện đng tiếc xảy ra. C khi ng ta tm được sừng hay xương tru lm bằng chứng nn chủ tru cũng cảm thng nghể nghip của ng. Những lc như thế ng ta thường kể cho chng ti nghe chuyện cọp vồ tru. ng bảo c hai cảnh cọp vồ tru:
- Khi thả tru ra ven rừng ăn cỏ, con cọp thường np sau những bụi cy rậm v sẳn sng vồ lấy tru. Trong trường hợp ny nếu l con tru đực th con tru ny sẽ chạy đến một bụi cy thật rậm quanh đấy, thng thường chng chọn bụi tre rừng để đối ph với cọp. Con tru đưa phần đt n hướng về bụi tre như một phần an ton pha sau v chỉ cn phần trước tru dng sừng chống trả mnh liệt. Nhiều ch cọp đnh chịu thua trong hon cảnh ny. Cọp thường vồ tru ci hay tru con m thi.
- Khi tru nhốt trong chuồng ban đm m cọp lảng vảng định vồ, tru rất thnh hơi, th tất cả con tru đực đứng vng ngoi chung quanh chuồng để sẵn sng nghnh chiến với cọp. Tru c v tru con th xoay đứng vng trong v ở giữa chuồng. Lc ny cọp cũng rất kh vồ v đnh bỏ đi. Chng ta cũng thường thấy những đoạn phim của nguyệt san Địa Dư Quốc gia ( National Geographic) chiếu những cảnh tru rừng ở những cnh đồng Phi Chu bị sư tử vồ. Tru sống từng đn v thường bảo vệ cho nhau khi gặp hiểm nguy.
Ngoi ra, hnh ảnh của tru cũng đi vo m nhạc m b Nương Chiều của nhạc sĩ Phạm Duy l một điển hnh.
Chiều ơi! Lc chiều về rợp bng nương khoai
Tru b về giục m xa xi, hỡi chiều


Nghe hai cu nhạc ny ai cũng thể tự vẽ cho mnh một bức tranh qu khi chiều bung m ả trn cnh đồng ng khoai tại miền trung du Việt Bắc lc bấy giờ. Chng ta thấy tru b giục m đi về m ảnh hnh ny hnh như bị thiếu vắng trn cnh đồng la miền Trung v miền Nam. Sở dĩ tru hay b c đeo m l v chng được chăn nui ở miền ni. Thả chng vo rừng th chng đi tm ăn khắp mọi nơi nn nhờ ci m đeo trước cổ như một thứ lục lạc gip người chăn tru dễ tm chng đang ở đu. Ở qu ti, m chỉ dnh cho những ch tru no bẻm ăn m thi.
Khi ni đến cu lạc ng nắm đui tru lm ti nhớ đến một lần con tru Cộ nh ti lm cho cả gia đnh ngạc nhin, trừ cha ti. Năm ấy, sau khi cha ti gửi tru tại cy số 12 nhưng khoảng chừng hai thng sau, vo một buổi sng anh ti ra đống rơm cạnh nh để tm nấm rơm th anh thấy con tru Cộ đang nằm ung dung nhai rơm. Anh ti rất đỗi ngạc nhin v chạy vo gọi mọi người ra xem con Cộ về nh từ ni rừng Dục Mỹ cch nh ti chừng 15 cy số đường chim bay. Trước cảnh ny cha ti giải thch cho anh em chng ti hiểu về khả năng khn ngoan của loi tru. ng ni: Tru bảy năm cn nhớ chuồng l thế.
Trong những năm kế tiếp ti đnh phải bỏ lại đn tru pha sau lưng mnh v từ ấy ti xa v xa mi. Mỗi lần nhn thấy hnh ảnh con tru, cnh đồng cỏ, bờ mương, ruộng la lng ti se lại v một dĩ vng của tuổi thơ điền d của ti như sống lại, nhưng ngy ấy nay cn đu. Ngy nay trn cnh đồng ruộng la qu hương Việt Nam đang vắng dần bng dng người bạn trung thnh, thn thương của bc nng phu m được thay bằng những tiềng nổ cng nghiệp. D ở hon cảnh no, hnh ảnh con tru, ch mục đồng, bc nng phu vẫn sống mi trong dng văn học dn gian v con tru vẫn sống thật xứng đng trong từng cu ca dao, tục ngữ trong mọi thời đại.

 

 

 

 

Phan Đng Thức
01/24/2009

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trang XUN 2009- Văn Học Nghệ Thuật V Qu Hương