Mục Lục

    Trang Bìa
       Ban Biên Tập
   Lá Thư Xuân
       Ban Biên Tập
   Thư Đầu Năm
       Lương Lệ Huyền Chiêu
   Sớ Táo Quân
       Ban Biên Tập
   Khai Bút Đầu Xuân
       Du Sơn Lãng Tử
   Hình Ảnh Xuân - Xứ Ninh
       Sử Xương Hải - Lê Thị Lộc
 

Đọc Truyện
Ngâm Thơ

   Đọc Lá Thư Đầu Năm
       Võ Thị Nguyên
   Đọc Truyện/Thơ
       Thu Phương
   Ngâm Thơ
       Thi Thi

Ca Hát

    Tiếng Hát:
       Huyền Chiêu -  Thu Thủy
       Thu Phương  - Minh Nguyệt

Văn Hóa
Ẩm Thực

   Nghe Những Tàn Phai -
       Bánh Tro
       Đặng Trùng Dương
   Bánh Bông Lan Mặn
       Hải Lộc
   Thịt Đầu Heo Ngâm
       Dấm Đường
       Hải Lộc
   Bò Kho Cà Rốt
       Châu Thị Thanh Mận
 

Năm Đinh Hợi Kể Chuyện Heo

   Chú Heo Con Đầu Lòng
       Phùng Thị Phượng
   Tôi Làm Mụ
       NhàQuê
   Tản Mạn Về Năm Đinh Hợi
       Nguyễn Văn Thành
   Dù Nắng Có Mong Manh
       Nguyễn Thị Thu
   Nhớ Nhà Một Chiều
     Cuối Năm       
     Nguyễn Thục
   Tết Đinh Hợi - 2007
       Linh Vũ

Kinh Nghiệm Sống

  Bên Bờ Tuyệt Vọng
      Tâm Đoan

Du Lịch
Việt Nam

  Sau 30  Năm Lìa Xa
      Phan Thanh Tâm

Tranh
Hình Ảnh

  Hình Chụp Nghệ Thuật
       Mục Đồng
  Tranh Nghệ Thuật
       Hoàng Tiên
  Hình Chụp Nghệ Thuật
       Hoàng Tiên 
  Hình Ảnh Ninh Hòa
       Sử Xương Hải
   Ảnh Đời Sống Loài Heo
       Hải Lộc

Chuyện Đó Đây

  Tết Với Tiết ! Đối Với Điếc !
       Lê Anh Dũng
  Bệnh Thất Tình
       Nguyễn Phan Lê
   Sớ Táo Quân
       Trần Thị Nghệ
   Huyền Trân Công Chúa-5
       Trương Thanh Sơn
   Cây Ở Quê Tôi
       Trương Tiếp Trương

Kịch
 

  Cô Gái Lười Biếng
       Lương Lệ Huyền Chiêu
 

Vui Cười

   Thiên Bồng Nguyên Soái
       Nguyễn Phan Lê
   Say (2)
       Lê Lai
   Say
       Lê Quốc
   Vài Câu Chuyện Vui
       Nguyễn Văn Xê
 

Sưu Tầm
 

   10 Bức Thư Pháp Của
       Tàn Mộng Tử
       Mục Đồng
    Nghệ Thuật Trà Đạo
       Qua Tranh
       Mục Đồng
   Ăn Uống Vì Sức Khỏe
       Việt Hải
  Tử Vi Lý Số Đông Phương
       Việt Hải
   Sống Lâu Trăm Tuổi
       Vinh Hồ
   Lời Hay Ý Đẹp
       Nguyễn Phước Sơn
   Aloe Vera
       Thi Thi
   Tập Thở Dưỡng Sinh
       Đoàn Thủy Tiên
 

Sức Khỏe

   Viêm Và Loét Dạ Dày Do
       Vi Khuẩn HELICOBACTER
       PYLORI
       BS Nguyễn Vĩ  Liệt
 

Viết về
ninh-hoa.com

   Thư Đầu Năm
       Lương Lệ Huyền Chiêu
   Ủn Ơi Chào Mi
       Lê Anh Dũng
   Chúc Mừng Xuân Đinh Hợi
       Hải Lộc
   Vài Nét Viết Về
       Ninh-Hòa.com
       Thi Thi
   Mừng Sinh Nhật Tròn 4 Tuổi
       Hà Thị Thu Thủy
   Cảm Nghĩ Về Ninh-Hòa.com
       Hoàng Tiên
   Vài Cảm Nghĩ Về WEB
     Ninh-Hòa.com
       Người Xứ Vạn
 

Biên Khảo
Kinh Tế
 

  Tổng Kết Kinh Tế Việt Nam
       Trong 10 Năm Qua
       Nguyễn Văn Thành
   Ảnh Hưởng của Hội Nghị
       Thượng Đỉnh APEC 2006
       Vào Nền Kinh Tế Việt Nam
       Nguyễn Văn Thành
    Sự Gia Nhập Tổ Chức
       Thương Mại WTO của
        Việt Nam
        Nguyễn Văn Thành
    Dow Jones
       Nguyễn Văn Thành

Tập Tục Việt

  Cầm, Kỳ, Thi, Tửu - Tứ Thú
       Phong Lưu Của Người Việt
       Thu Phương
  Tiếng Việt Kỳ Diệu Qua Cái
       Nhìn Của Nhà Văn Võ Phiến
       và GS Duyên Hạc Lê Thái Ất
       Người Xứ Vạn
 

Thơ
 

   Vó Câu !
       Lê Tâm Anh
   Nhớ Mai Ngày Xuân
       Huy Bạch
   Xuân " Bát Giới "
       Huy Bạch
   Xuân Đợi
       Nguyễn ThịThanh Bình
   Lợn Nhà
       Thanh Bình
   Xuân Về
       Trần Ngọc Chánh
   Bài Thơ Cáo Tật Thị Chúng
       Mục Đồng
   Chờ...
     Trần Minh Hiền
   Như Gió Mưa Rơi Bên Thềm
      Ký Ức
     Trần Minh Hiền
   Hương Yêu
       Mỹ Hiệp
   Mai
      Tường Hoài
   Năm Hợi Chúc Tết Quý Ông
      Quý Bà
      Vinh Hồ
   Hiu Hắt Tàn Đông
      Nam Kha
   Tình Xuân
      Nguyễn Đăng Khoa
   Đoản Khúc Xuân -2
      Lê Lai
   Lòng Xuân
      Phan Long
   Một Xuân Buồn
      Trần Thị Nết
   Lá Hát Với Hồ Fallen Leaf
      Trần Thị Minh Nguyệt
   Say
      Thu Phương
   Tình Thơ Tháng Giêng
      Bích Phượng
   Chào Tái Ngộ Khánh Hòa
      NhàQuê
   Cuộc Hẹn Mười Năm
       Giờ  Giao Thừa
       NhàQuê
  Tìm Về Giêng Hai
      Đỗ Công Quý
   Mùa Xuân Về
      Tôn Thất Phú Sĩ
   Tình Ấm Mùa Đông
      Dương Anh Sơn  
  Sen Nở Mùa Xuân
      Dương Anh Sơn
   Ả Lợn Mừng Xuân
      Du Sơn - Lãng Tử
   Chúc Mừng Xuân
      Du Sơn - Lãng Tử
   Hội Xuân
      Du Sơn - Lãng Tử
   Xuân Đất Khách Nhớ  Xuân
      Quê Hương
       Nguyễn Văn Thành
   Mùa Xuân Trong Ký  Ức
       Thu Thảo
   Xuân Tha Hương
      Thi Thi
   Bài Thơ Cho Anh
       Phan Thị Hương Thu
   Nhớ Xuân Xưa
       Đoàn Thủy Tiên
   Ngày Xuân Mới
       Hoàng Tiên
   Xuân Viễn Xứ
       Ngô Trưởng Tiến
   Tết Xứ Người
       Nguyễn Tính
   Ngậm Ngùi
       Nguyễn Thị Tri
   Anh Có Về Ăn Tết ???
       Nguyễn Thị Thanh Trí
   Tết Nghèo
       Nguyễn Thị Thanh Trí
   Xuân
       Phạm Trị
   Tình Xưa Hai Xóm
       Nguyễn Thanh Ty
   Đón Xuân Bên Em
       Tiểu Vũ Vi
   Xuân Vẫn Có Em
       Tiểu Vũ Vi
   Dốc Lết Niềm Đau
       Anh Vũ
   Nếu Anh Có Về
       Anh Vũ
   Không Em Mất Cả Mùa Xuân
       Linh Vũ

Văn

   Mùa Yêu Thương
       Lương Lệ Huyền Chiêu
   Tết Ở Ninh Hòa
       Lương Lệ Huyền Chiêu
   Thêm Tuổi Mới
       Mục Đồng
   Bánh Căn Ninh Hòa
       Việt Hải
   Xuôi Sông Vàm Cỏ
       Việt Hải
   Hương Mai
       Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa
   Nàng Xuân - Bạn - Vợ -
       Người Tình
       Đào Vũ Anh Hùng
   Xuân Và Tết
       Đào Vũ Anh Hùng
   Cali... Ngày Tái Ngộ
       Ái Khanh
   Tản Mạn Ngày Xuân
       Ái Khanh
   Món Quà Magi
       Lê Lai
   Cảm Nghĩ Về Đời Người Và
       Niềm Mơ Ước
       Hải Lộc
   Em Gái Tôi
       Nguyễn Dzuy Nam
   Một Chút Gì Xuân
       Trần Thị Nết
   Những Cánh Hoa Màu Tím
       Nguyễn Trọng Nhân
   Đầu Năm Đinh Hợi Nhớ Một
       Bài Thơ Xưa của Lý Bạch
       Phạm Tín An Ninh
   Mùa Xuân Chuyện Tơ Hồng
       Đặng Thị Ngọc Nữ
   Tâm Sự Đầu Xuân Với
      Đức Linh
       Hoàng Tiên - Phi Ròm
   Mình Ơi !
       Tiểu Thu
   Một Mùa Xuân Hai Nỗi Nhớ
       Phan Đông Thức
   Biết Được Người Bạn Qua
       Ninh-hoa.com
       Nguyễn Tính
   Vui Xuân Với Ninh-hoa.com
       Nguyễn Tính
   Má Tôi
       Nguyễn Thị Thanh Trí
   Viết Về Những Người Bạn
       Nguyễn Văn Xê
 

Trong xã hội ta, với quan niệm thật khắc khe về phái nữ thì dường như làm lụng là phần của đàn bà, còn ăn chơi là chuyện của đàn ông. Nói vậy kể cũng hơi ngoa, nhưng sự thật đàn ông có nhiều thú tiêu khiển hơn đàn bà, và những thú tiêu khiển của đàn ông, đàn bà thường ít khi được tham dự.

Gọi là những trò tiêu khiển không phải là những thú chơi dân giả của cả mọi giới, mà đây chỉ là những thú phong lưu của những người khá giả, nhất là của đàn ông. Về các thú tiêu khiển có thể kể là: Cầm, Kỳ, Thi, Tửu là bốn thứ chính. Hiểu được thú tao nhã này, Nguyễn công Trứ chúng ta chẳng viết:

Cầm, Kỳ, Thi, Tửu

Đường ăn chơi mỗi vẻ mỗi hay

Đàn năm cung réo rắt tính tình đây

Cờ đôi nước rập rình xe ngựa đó

Thơ một túi phẩm đề câu nguyệt lộ

Rượu ba chung tiêu sái cuộc yên hà

Cầm:

Cầm chính là tên của một cây đàn, cây đàn này ngày xưa có năm dây và từ từ cung bậc thay đổi nên ngày nay có bảy dây. Ta dùng danh từ Cầm để chỉ thú tiêu khiển chơi đàn. Và gẩy đàn là một lối chơi thanh nhã mà chúng ta có thể chơi một mình hoặc hợp tấu với bạn bè. Đàn có nhiều thứ, những thứ ta thường thấy là đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu, đàn tam, đàn tỳ bà hoặc đàn dương cầm...

Gọi là chơi đàn, nhưng phải nói là gồm những nhạc khí khác có thể phát ra âm thanh êm ái hòa hợp được với nhau để có thể diễn tả được tình cảm vui, buồn. Muốn điều hòa âm thanh lẽ tất nhiên chúng ta phải dùng nhạc khí, một hoặc nhiều thứ để phát ra những tiếng êm ái thỏa mãn thính giác của mọi người, người nghe cũng như người diễn tả.

Trong những lúc thư nhàn, những đêm khuya thanh vắng, trước cảnh yên lặng mùi hương đêm ngào ngạt, cảm hứng sinh tình, một khúc đàn gẩy lên để hòa hợp tâm tư với hoàn cảnh, tưởng không còn thú vị nào hơn. Hay những lúc buồn bã một mình, tiếng đàn thánh thót giải muộn, tiêu cơn sầu, đem lại cho con ngưòi niềm hứng khởi và cảm thấy yêu đời hơn. Hoặc để cho nỗi buồn thả theo đường tơ, tiếng đàn sẽ làm cho tâm hồn lắng dịu. Những âm thanh trầm bổng sẽ đưa hồn người trong phút chốc về một bến mơ nào đó...

Cũng như bất cứ dân tộc nào, người Việt Nam chúng ta có âm nhạc riêng, tuy có mượn nhiều nhạc khí của người Trung Hoa nhưng chúng ta đã Việt Nam hóa những nhạc khí này cũng như thú chơi âm nhạc.

Trong các nhạc khí ta thường dùng có cây độc huyền cầm tức là đàn bầu, là cây đàn độc đáo của Việt Nam so với bất cứ một quốc gia nào. Cây đàn này được chế hóa một cách hết sức giản dị. Đàn chỉ có một dây, do đó mà người ta gọi là độc huyền cầm. Căng thẳng trên trống đàn, một đầu dây buộc chặt vào trống đàn, còn một đầu buộc vào cây trụ bằng tre. Cây trụ này dùng để nhấn âm thanh mỗi khi gảy. Đàn không ngựa, không phím và trên mặt trống đàn chỉ có ba vạch trắng chia đàn làm bốn cung thay vì năm cung như các đàn khác. Đối với những nhạc sĩ thành thạo thì họ không cần những vạch trắng kia. Trống đàn làm bằng một khúc gỗ đục rỗng thường cỡ 1m20 x 0,12 x 0,16. Tuy đàn chỉ có bốn cung nhưng mỗi cung có thể tạo ra rất nhiều âm thanh và tiếng đàn nghe rất thiết tha, buồn buồn, một thứ buồn êm ái quyến rũ, đôi khi đến não nùng dễ thấm lặng vào tâm hồn con người.

Người xưa cho những bản nhạc của đàn bầu là tục nhạc, là dâm thanh vì tiếng nhạc dễ gợi u hoài và tạo niềm sầu cảm cho nên ca dao ta có câu:

Làm thân con gái chớ nghe đàn bầu.

Đàn bà con gái bị cấm nghe đàn bầu chính vì sức quyến rũ của những bản đàn gẩy nên. Đàn bầu khó hòa âm với đàn khác, thường chỉ độc tấu, và chính vì độc tấu nên tiếng đàn như rền rỉ, than van nên sức quyến rũ càng mạnh vì nỗi buồn thường dễ thấm lòng người.

Ta cũng ưa chơi hồ cầm còn gọi là đàn cò hay đàn nhị.

Nhị cũng là một nhạc khí của Việt Nam, giống như vĩ cầm của Tây phương, và sự phát thanh của nhị cũng giống như của vĩ cầm, không phải gẩy vào dây đàn để tạo âm thanh mà dùng mã vĩ cọ sát vào giữa hai dây nhị. Thùng nhị làm bằng một khối gỗ đục rỗng, mặt bịt bằng da trăn. Trên trống thùng có gắn một phím gỗ. Cần nhị dài chừng nửa thước cắm chặt vào thùng. Hai dây nhị buộc từ đầu cần tới phím nhị. Mã vĩ để kéo nhị bằng tóc hay lông đuôi ngựa buộc vào một khung tre giống như chiếc cung. Dây mã vĩ để giữa hai dây nhị và lúc chơi nhị ta gọi là kéo nhị. Âm thanh nhị được rung mạnh trên phím.

Một loại đàn nữa cũng thường được xử dụng là đàn thập lục huyển, còn gọi là đàn tranh.

Đàn tranh làm bằng gỗ, đục rỗng lòng máng có 16 dây dài ngắn và căng chùng theo nhu cầu của âm thanh. Những dây này được mắc ngang trên những phím đàn. Lúc chơi đàn, dùng những móng sắt móc vào đầu ngón tay, gẩy vào dây đàn. Tay trái nhấn trên các sợi dây để lấy âm thanh.

Ngoài đàn tranh chúng ta còn có đàn nguyệt.

Đàn nguyệt còn gọi là đàn cầm hoặc đàn kim, có thể so sánh với đàn mandoline của Tây phương. Thùng đàn nguyệt hình tròn và hoàn toàn kín, âm thanh điều hòa do thùng đàn. Trong thùng có một miếng kim khí hình xoắn trôn ốc, chu vi thùng đàn chừng 36 phân. Hai mặt thùng được gắn liền bởi những miếng sắt độ 4 phân. Cần đàn dài khoảng 65 phân và có 8 phím. Đàn có thể có hai hoặc bốn dây. Người chơi đàn có nghệ thuât cao chỉ cần hai dây. Mỗi phím có bốn thanh cao, thấp tùy theo tay rung mạnh hay yếu trên dây. Đàn nguyệt có những biến âm rất êm ái và quyến rũ. Những nhạc khí này hiện nay vẫn còn được sử dụng trong những buổi hòa nhạc đôi khi bên cạnh những nhạc khí Tây phương trong những bản cổ kim hòa điệu.

Kỳ:

Kỳ là thú chơi cờ. Cờ là một thú giải trí thanh cao, tao nhã và mỗi ván cờ là một cuộc đấu trí gay go mà người chơi phải suy nghĩ rất nhiều.

Xưa nay trong các môn cờ bạc, người chơi đều tính đến chuyện ăn thua. Các con bạc không thể thấy có hứng chí khi đánh bạc không ăn tiền. Duy chỉ có chơi cờ là các đấu viên không cần đặt tiền cũng ham mê thích thú. Ở Việt Nam ta có môn cờ tướng được ham chuộng nhất, kẻ sang người hèn phần nhiều đều biết qua. Giải trí bằng cờ tướng là giải trí một cách lành mạnh qua một trò chơi thuần túy Á Đông.

Có thể nói rằng chơi cờ tướng là điều khiển một trận chiến tranh giả cuộc giữa hai quốc gia, tượng trưng có tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã và tốt. Người đánh cờ là vị Tổng Tham Mưu chỉ huy ba quân, dàn mặt trận, công thủ tiến thoái tùy theo cơ mưu của mình, dùng trăm phương nghìn kế để tạo nên những thế cờ hiểm hóc khiến cho đối phương đi vào nước bí không phản công được, không giải cứu được. Phục kích có, truy kích có, cản địch có. Hai bên chơi cờ phải sáng suốt tính trước từ nhiều nước. Bên nào kém sẽ lâm vào thế bị động, cờ đi nước một, luôn luôn bị tấn công và luôn luôn phải phòng giữ, không còn lúc rảnh rỗi để công hãm địch quân.

Một nước chiếu tướng như một trận đánh thành. Gỡ một nước cờ bí, chuyển thắng thành bại như một cuộc phản công có cơ mưu. Ta thường nói:
Bị phải nước mưa ướt sũng, nặng trình trịch thì cờ phải nước bí, người chơi cờ cũng cảm thấy nặng nề như vậy.

Một bộ cờ tướng chỉ có 32 quân, mỗi bên 16 quân gồm một tướng, hai sĩ, hai tượng, hai xe, hai pháo, hai mã và năm tốt. Vậy mà cuộc đấu trí tạo nên hàng vạn, hàng triệu thế cờ khác nhau. Có bàn cờ, có quân cờ, hai tay danh kỳ hoặc một đôi bạn hữu ưa cờ gặp nhau là có thể có một cuộc xuất trận đấu trí. Lúc có cuộc giao đấu các quân cờ di chuyển theo lệnh của người chơi cờ. Cờ tướng tuy chỉ là một môn tiêu khiển nhưng chính ra là cả một nghệ thuật. Chơi cờ có luật lệ về các lối đi của các quân cờ như mã nhật, tượng điền, xe liền, pháo cách, tướng không xuất khỏi cung, sĩ đi chéo, tốt qua sông tiến không lùi và ở đất mình không được đi ngang. Thường khi hai đấu thủ đối cuộc những nưóc cờ của họ chơi có thể ghi chép lại trọn nguyên bàn. Trong làng cờ Việt Nam từ xưa tới nay thường đã có những danh thủ cờ tướng dày công nghiên cứu học thuật tượng kỳ với những thế hiểm hóc khiến những hảo kỳ thủ ngọai quốc cũng phải ngợi khen.

Ngày xưa, dưới đời vua Trần Dụ Tôn (1311-1369) nước ta đang ở trong thời kỳ bị nước Tàu dòm ngó muốn xâm lăng. Vua Tàu sai sứ giả sang nước ta để thách đố đánh cờ với vua Dụ Tôn. Vua Dụ Tôn không dám từ chối nhưng thật tình rất lo ngại. Nhà vua sai đi tìm người tài giỏi để đấu cờ với sứ Tàu. Khi ấy ở làng Mộ Trạch, huyện Đường An có ông Vũ Huyền là một hảo thủ tượng kỳ. Ông Vũ Huyền vào yết kiến vua, cam đoan giúp nhà vua thắng sứ Tàu, nhưng cuộc cờ phải bắt đầu vào đúng ngọ và xin nhà vua cho Vũ Huyền được dự hầu cận trong lúc đánh cờ.

Cờ chơi ở ngoài trời, kẻ hầu cận phải che lọng cho vua và sứ giả Trung Hoa. Lọng Vũ Huyền che cho nhà Vua đã dùi thủng một lổ để ánh sáng mặt trời lọt qua Vua cứ theo tia nắng ở lọng chiếu xuống mà đi cờ nên đã thắng sứ giả Trung Hoa. Nhờ sự thắng cờ này, Trung Hoa cho nhà vua là người tài giỏi và không dám gây cuộc binh đao với nước ta nữa.

Nói về cờ thì chúng ta có rất nhiều loại cờ khác nhau nhưng môn cờ mà nhiều ngưòi thích chơi nhất vẫn là cờ tướng.

Thi:

Một mình buồn bã trông thấy cảnh tượng gì cũng xúc động, tình tứ, hoặc đi đến nơi đâu có thắng cảnh hữu tình thì hạ bút làm thơ. Có khi trong một buổi họp mặt một vài người bạn cùng xướng họa hay liên ngâm với nhau cũng là một cuộc vui rất thanh nhã. Ngâm thơ và làm thơ là cái thú của người văn nhã.

Trước cảnh đẹp, lòng người thông cảm với thiên nhiên. Trước một bầu trời buồn bã hợp với nỗi buồn riêng của mình. Một vài vần thơ ngâm lên hợp người hợp cảnh nếu không làm cho nỗi buồn tiêu tan thì cũng khiến cho người buồn cảm thấy tâm tư lắng dịu và con người qua vần thơ như muốn cùng thiên nhiên hòa điệu.

Thi là một môn tiêu khiển rất thanh tao, chỉ những người có hồn thơ mới biết thưởng thức. Khi ngâm, lúc vịnh, gửi nỗi lòng trong những vần thơ, hoặc mượn thơ người khác ngâm lên để tiêu giải nỗi u hoài riêng của mình. Con ngưòi thơ đã tự tạo cho mình biết bao nhiêu thú vị, biết bao hứng khởi, và với vần thơ nỗi sầu riêng càng man mác thì con người sầu lại cảm thấy nỗi sầu như thiêng liêng quý báu.

Làm thơ gửi người tình, làm thơ ca ngợi cái đẹp của thiên nhiên, làm thơ nói lên tâm tư hay nỗi lòng sầu úa của mình để vơi đi thì đó cũng là một điều đáng quí, một thú tiêu khiển. Trong những lúc trà dư tửu hậu, vui cùng anh em chén tạc chén thù, thơ có kẻ xướng người họa, lại có lúc một đề thơ mỗi người làm vài câu để chung lại thành một bài thơ, thú chơi thơ nhẹ nhàng và tao nhã biết bao!

Chơi thơ có nhiều lối và mỗi lối có một cái thú đặc biệt riêng.

Họa thơ:

Một người làm một bài thơ tùy theo thể loại như thất ngôn bát cú hay tứ tuyệt, hoặc có khi là một bài thơ lục bát về một đề tài gì đó. Những người khác cũng theo đề tài họa nguyên văn bài thơ, nghĩa là làm một bài thơ cùng với những vần người đầu tiên đã làm. Người họa thơ có thể đồng ý hoặc phản ý người xướng thơ như bài thơ họa dưới đây:

MỜI BẠN

Đưa đến thi gia mảnh giấy phong

Giấy còn trắng xóa tỏa màu trong

Cảnh bày tứ mỹ thơ vui tả

Chén đợi cao nhân rượu nhắp chung

Phép lạ Trường Phòng mong rút đất

Con thuyền Từ Chỉ cắm bên sông

Tử du hà tất xin đừng nhớ

Mong đến cùng nhau tả chữ đồng

Trúc Phong

BÀI HỌA

Cửa ngoài tiếp được bức thư phong

Vừa mở xem qua biết ý trong

Chén rượu đương chờ hâm đã nóng

Câu văn hãy đợi vịnh cùng chung

Cánh tiên ước được mà bay gió

Đường bộ mau hơn khỏi vượt sông

Đã nghĩa giao du đâu dám chối

Gửi lời về trước chú gia đồng

Chiêu Dương

Liên ngâm cũng là một lối chơi thơ thú vị. Với một đầu đề, ba bốn người bạn thơ cùng nhau ngâm vịnh mỗi người một câu cho thành bài thơ, câu nọ tiếp ý câu kia, toàn bài không có sự mâu thuẫn và phải lột hết ý nghĩa của đề thơ. Nói đến chơi thơ, chơi chữ chúng ta phải nói đến chơi câu đối.

Câu đối:

Thường có hai vế đối nhau, mỗi bên cùng một số chữ. Những người hay chữ thường hay dùng những câu đối để chúc mừng nhau, để viếng và đôi khi cũng để mỉa mai nhau. Nhà nhà ngày Tết đến thường có dán câu đối đỏ ở hai bên bàn thờ, ở nơi tiếp khách, ở các nơi thờ tự và ở cả ngoài cổng ngõ. Những người chơi câu đối thường nhờ những người văn hay chữ tốt viết cho. Các bậc đại khoa, các cụ đồ ngày xưa được nhiều người ưa chuộng nét chữ, thường cầu cạnh xin cho bằng được đôi câu đối để về treo trong nhà, và cho là một vinh dự. Mỗi khi tết đến, ta vẫn thấy các ông đồ mang giấy đỏ mực tàu đến các góc phố viết các câu đối xuân để bán cho thiên hạ.

Khai bút đầu năm.

Lối chơi thi văn còn có thú khác như khai bút đầu năm. Xuân mới đến, pháo nổ ran, trên bàn thờ khói hương nghi ngút, trong thư phòng hoa nở mừng xuân. Nhà thơ kén giờ tốt, lấy bút mực viết bài thơ khai bút trong đó gói ghém tâm niệm của mình hoặc tả tình tả cảnh. Lời thơ hay, ý thơ đẹp, mảnh giấy trắng, mùi mực thơm hòa hợp với hoàn cảnh của Xuân, của Tết. Nhà văn, nhà thơ ít ai bỏ được lệ khai bút. Làm bài thơ rồi ngâm nga, rồi gửi bạn bè thật cũng là một điều hứng chí.

Dưới đây là một bài thơ khai bút của thi sĩ Đông Hồ gửi cho Toan Ánh:

Xuân một lần thêm một đá vàng

Tuổi Xuân đầy đặn nguyệt tròn gương

Tơ giăng chỉ buộc bao khăng khít

Mực đậm son tươi mấy tỏ tường

Mây khói qua rồi, tan biến loạn

Cỏ hoa còn đó ngát văn chương

Bài thơ khai bút vần trinh trắng

Cánh thiếp đầu năm hẹn trễ tràng

Xuân tín lần lừa ngàn diệp thúy

Mai hoa e ấp nụ chân phương

Một cành xuân gửi nghìn trân trọng

Sứ dịch trao tay khéo mở đường

Đông Hồ

Ngoài các lối chơi thơ văn kể trên, để tiêu khiển với thơ, với phú còn rất nhiều lối khác. Nào thơ đố, thơ châm biếm lại còn lối đánh chữ thả thơ của các nhà nho xưa cũng đầy thanh cao tao nhã. Một cụ chọn một bài cổ thi, thường là thơ tứ tuyệt viết ra cả bài thơ rồi bỏ trống một chữ và cụ đưa ra ba bốn chữ có thể điền vào chỗ trống đó. Người dự cuộc chọn lựa một chữ cho đúng với nguyên văn. Lối đánh chữ thả thơ này chứng tỏ sự thâm bác sâu rộng, thông cổ quán kim của những người dự cuộc. Chỉ rất tiếc phải dùng những bài thơ Hán tự trong lối chơi này.

Các thi nhân xưa và nay lại còn thú làm thơ cho ca nhi ngâm. Ca nhi ngâm, các cụ rung đùi nghe, nhấm nháp chén rượu thật là tuyệt. Các cụ xưa còn làm sẵn những bài hát miễn phí, hát nói đến xóm cô đầu, bắt cô đầu ca, các cụ đánh trống. Thật là phong lưu chí thú vậy.

Nhiều thi nhân chơi thơ cầu kỳ làm những bài thơ đọc xuôi cũng được, đọc ngược cũng xong. Có những bài thơ khi đọc xuôi là chữ Hán, khi đọc ngược là chữ Nôm mới thật tài tình. Dưới đây là một bài thơ của ông Vũ Duy Thanh đọc xuôi là thơ chữ Hán, đọc ngược là thơ chữ Nôm, do Lãng Nhân sưu tầm trong Giai Thoại Làng Nho.

Phong Hoa Tuyết Nguyệt

Thi đàn tế liễu lộng hoa hài

Khách bộ tùy sương ấn bích đài

Kỳ cục đả phong thanh áp trận

Tửu biều nghinh tuyết bạch hòa bôi

Sơ liêm thấu nguyệt hương ly cúc

Yến tịch lăng hoa vị át mai

Phi phất lĩnh đầu chiêm tĩnh điếm

Thi đàn tế liễu lộng hoa hài

Trên là đọc xuôi, đọc theo Hán tự. Còn dưới đây là đọc ngược, đọc theo lối chữ Nôm:

Giầy hoa lỏng lẻo tới đàn thơ

Điếm tạnh, xen đầu núi phất phơ

Mai át mùi hoa lừng tiệc yến

Cúc lìa hương nguyệt thấu rèm thưa

Chén hòa bạch tuyết nghiêng bầu rượu

Trận áp thanh phong đánh cuộc cờ

Rêu bước in sương theo bước khách

Giày hoa lỏng lẻo tới đàn thơ

Nghề chơi thật lắm công phu ! Chơi thơ văn, chơi chữ càng nhiều công phu hơn nữa. Nhưng đó là thú vui tao nhã của những người yêu thơ.

Tửu:

Thú tiêu khiển đứng sau thi là tửu, tửu là rượu. Thơ thường đi với rượu. Và đã là thi sĩ ắt phải là tửu đồ.

Trăm năm thơ túi rượu hồ

Nghìn năm thi sĩ tửu đồ là ai?

Tản Đà

Những người buồn bực vì cảnh nhà, bất đắc chí vì công danh thường lấy rượu để giải khuây; các cụ già tuổi cao để qua ngày tháng cũng lấy chén rượu làm vui. Nếu có người ngâm thơ rồi uống rượu, cũng lại có người:

Khi chén rượu, khi cuộc cờ,

Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên !

Nguyễn Du

Theo phong tục người Trung Hoa hay người Việt Nam chúng ta, muốn có một buổi trà ngon thì phải có ba người; và phải có bốn người mới nên tiệc rượu. Bởi thế cho nên có câu: trà tam, rượu tứ. Cũng trong ý nghĩa này, Nguyễn Khuyến chúng ta đã từng viết:

Rượu ngon không có bạn hiền,

Không mua không phải không tiền không mua.

Nguyễn Khuyến

Người phong lưu phải biết uống rượu, và con người lịch sự thì phải tửu tam bôi, nghĩa là rượu ba chén.

Bạn bè gặp nhau, mượn chén rượu để trợ hứng, cùng nhau bàn luận văn chương, ngâm thơ đọc phú. Và cũng trong cuộc rượu bạn bè thường cùng nhau giải bày tâm sự hoặc cùng nhau bàn luận chuyện đời:

Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp

Chén quỳnh tương ôm ấp bầu xuân !

Nguyễn Khuyến

và rượu trong tình bạn thâm giao chí cốt dù có uống với nhau nghìn ly cũng không bao giờ thấy đủ cả:

Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu

Ta có câu: "Nam vô tửu như kỳ vô phong" nghĩa là làm trai không uống rượu cũng như cờ không gió, vì chén rượu nhiều khi là động lực thúc đẩy con người trong sự nghiệp. Vả lại: “tửu năng dẫn huyết” nghĩa là rượu làm cho huyết mạch lưu thông.

Những người sành rượu khi uống thường kén rượu ngon già độ, sủi nhiều tăm khi rót ra. Rượu chế bằng gạo, nhưng để thếch khách và những tay hào hoa thường kén các rượu quí, chế không riêng bằng gạo mà còn bằng các thứ hoa hoặc trái cây nữa như mai quế lộ, hoàng hoa tửu, bồ đào mỹ tửu v.v...

Ngày xưa, các cô bán rượu thường gánh những gánh đầy những bong bóng rượu vào các làng bán, và các tay hay rượu thường say rượu của các cô, có khi say cả nhan sắc của các cô nữa:

Em là con gái đồng trinh,

Em đi bán rượu qua dinh ông Nghè.

Ông Nghè sai lính ra ve,

Tôi lạy ông Nghè tôi đã có con.

Có con thì mặc có con,

Thắt lưng cho tròn mà lấy chồng quan.

Uống rượu là một cái thú, nhưng uống rượu để giải khuây tiêu sầu, để trợ hứng, cái thú càng quí. Còn nếu uống rượu đến say sưa nát rượu quả là một điều không nên. Có người say rượu nhưng say vì trong người thấy choáng váng lại cảm thấy cái say như dễ chịu, khi tỉnh rượu lại muốn say:

Còn trời còn nước còn non,

Còn cô bán rượu anh còn say sưa.

Say rượu không nát, uống không hại ai, và mỗi ngày vài ba chén để ngâm vịnh thơ phú, để trợ lực thêm phấn khởi, để quên sầu, rượu vẫn giữ nguyên cái thú của rượu, nghĩa là rượu còn đứng vào hàng tiêu khiển. Có cũng được, không cũng được, con người không nghiện ngập. Nếu vì rượu say sưa, ngôn ngữ hồ đồ, hành động mất lương tri, rượu đã từ địa hạt tiêu khiển bước sang hàng đầu tứ đổ tường, rượu không còn là một cái thú nữa mà rượu còn là một cái hại nên xa lánh.

Đời xưa đời nay, bao giờ cũng có người uống rượu và ở nước nào cũng vậy, rượu vẫn được người ta ưa chuộng. Đàn ông uống rượu đã đành, đàn bà cũng uống rượu, đó là một điều rất hiếm tại Việt Nam.

Tiếp xúc với Tây phương, ngày nay ngoài những thứ rượu cổ truyền của ta, một số người Việt cũng bắt chước người Tây phương dùng nhiều rượu nhập cảng để khai vị cũng như uống trong bữa ăn như rượu nho rất tốt để máu huyết lưu thông và ngăn ngừa bệnh tim mạch. Một số người thích dùng những loại rượu mạnh như Hennesse, Remy Martel V.S.O.P hay X.O. và một số phụ nữ cũng đua đòi uống rượu và say sưa không kém gì đàn ông. Đàn ông uống rượu đến say sưa đã đáng chê rồi, đến đàn bà cũng say sưa thì thật là quá bậy vậy!

Một triết lý nhân sinh tốt đẹp trọn vẹn không phải chỉ có lăn lóc với đời, dốc bầu tâm huyết vì đại nghĩa mà còn phải biết khai thác và tận hưởng các khoái cảm tinh thần quí giá trong tứ thú nhàn du: Cầm, Kỳ, Thi, Tửu mà một Nguyễn Công Trứ của chúng ta ngày trước đã từng quan niệm:

Thơ một túi gieo vần Đỗ, Lý

Rượu lưng bầu rót chén Lưu Linh

Đàn Bá Nha gảy khúc tính tang tình

Cờ Đế Thích đi về xe pháo mã

Cầm, Kỳ, Thi, Tửu là tứ thú phong lưu của người Việt, có tính cách phóng khoáng nhàn hạ nếu chúng ta biết dùng đúng cách của nó sẽ đem lại cho chúng ta đời sống nhiều ý nghĩa và thi vị hơn.

Xuân đang về với đất trời, với từng con người của chúng ta thì Cầm, Kỳ, Thi, Tửu mãi mãi là đề tài khai thác không bao giờ cạn vì đó là cái nợ phong lưu cử lẽo đẽo theo chúng ta suốt cả cuộc đời...

Thu Phương
01/27/2007

Tài liệu tham khảo:

Phong Tục Việt Nam của Toan Ánh

 ---š { › ---