Phan Thanh Tâm

  *Xuống thuyền vượt biên ở cầu Hà Ra,
    Nha Trang năm 1976.  Trước 1975,
    kư giả, Việt Nam Thông Tấn Xă Saigon.
    Sang Mỹ, làm việc trong ngành điện
    toán.


    Hiện là:
                  Nhà báo tự do
             (free lance journalist).


 

Công nghệ thông tin với website, online, điện thoại...đă làm thay đổi cách suy nghĩ, lối sống con người. Thời Ông Trần văn Hương, cưụ Tổng Thống năm ba ngày của VNCH, thế kỷ 20 trước th́ làm thơ, găi háng giải buồn; thời này th́ ta nhắp chuột, chui vào các mạng lưới để khuây khỏa, học hỏi, hay để về thăm phố cũ, đường xưa...

Nhờ cỡi chuột tuột vào Ninh-HoaDotcom, tôi thấy ngay chợ Ninh Ḥa và bắt gặp Lê Duy Mậu, ở Minneapolis và Nguyễn văn Thành, người bạn ở Burnsville trong mạng lưới đó. Giờ mới hay quận Ninh Ḥa chẳng những có rất nhiều thắng cảnh, di tích mà người quê ở đây c̣n thiệt là nhiều chuyện; dù rằng thời làm phóng viên đài phát thanh Nha Trang trước năm 1965, tôi đă lui tới nhiều lần.

Ninh-HoaDotcom không chỉ c̣n là "nơi gặp gỡ của đồng hương và thân hữu" mà c̣n là một nối kết liên mạng toàn cầu để mọi người Việt Nam viếng thăm, t́m hiểu về một "cơi Ninh Ḥa", vùng có nhiều đặc sản lạ lẫm; có một giọng nói riêng, một thứ tiếng riêng. Nơi đây, một thời được nhắc nhở nhiều với những địa danh Vũng Rô, Dục Mỹ, Suối nước nóng, Núi Vọng Phu, Đèo Rù Ŕ, Đèo Cả, Băi Biển Đại Lănh…

Ninh Ḥa ở đâu?
Nó thuộc tỉnh Khánh Ḥa, Nha Trang. Xưa ở phía Bắc là Đèo Cả, phía Nam thay đổi theo thời gian; lúc th́ tại đèo Rù Ŕ; lúc th́ tại đèo Rọ Tượng. Hiện nay tại cuối thôn Ngọc Diêm xă Ninh Ích, giáp ranh với xă Vĩnh Lương, huyện Vĩnh Xương. Quận này có nhiều đặc sản, món ăn riêng biệt, đầy hương vị cây nhà lá vườn. Ngoài nem Ninh Ḥa nổi tiếng như nem Huế, nó c̣n có cua mặc áo, rau muống xào chao, cá đuối xào chua đắng, khổ qua nấu tôm bạc, gỏi cá Hà Ra, bún cá quê ḿnh, gỏi cá già…Nói ra nghe lạ hoắc nhưng cũng gợi lắm nhem thèm muốn thử.

Giọng Ninh Ḥa

Người Ninh Ḥa được mô tả là "hiền ḥa, trực tính, chung thủy"". Có lẽ v́ vậy mói có câu ca dao:

Anh về B́nh Định thăm cha
Phú Yên thăm mẹ, Khánh Ḥa thăm em.

Trong cuộc di dân Nam tiến, muốn t́m vợ, t́m t́nh bền chặt th́ hăy tiến vô đây. Lúc trước tôi cứ tưởng hai ông Lê Duy Mậu và Nguyễn Văn Thành, cùng gốc nhà binh Hải Quân, là dân "Saigon Nam Kỳ vui tánh". Quen lâu, để ư một chút th́ thấy trong lối phát âm của hai người có khác.

Ta thường nghe nói đến giọng Bắc, giọng Hà Nội, giọng Hà Tịnh, giọng Đồng Hới, Quảng Trị, Huế, Đà Nẳng, Quảng Nam, Hội An, chớ chưa hề nghe ai đề cập tới giọng quê Ninh Ḥa. Nhờ vào mạng lưới toàn cầu này tôi phát hiện được rằng dân quanh vùng Suối nước nóng Dục Mỹ, bở biển Đại Lănh, Vũng Rô có một giọng riêng: giọng Ninh Ḥa. Chẳng những vậy họ c̣n có cả một thứ tiếng riêng: tiếng Ninh Ḥa!

Nhà văn Phan Nhật Nam cho rằng, "Dân chúng Thừa Thiên, Quảng Trị đă sửa soạn đón chờ tàn khốc qua tiếng nói". Nhà văn Vơ Phiến th́ nói, "giọng Huế nghe dịu dàng, êm ái, nghe ngọt xớt". C̣n theo nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Minh th́ ngay cả tiếng chửi, người Huế cũng chửi "dẹ dàng như ca hát!".

Thế th́ giọng Ninh Ḥa cũng thuộc miền Trung th́ thế nào?

Ông Nguyễn Hiền, tác gỉa bài Giọng Quê trong web cho biết "giọng Ninh Ḥa b́nh b́nh, không "hỏi", không "ngă", không "huyền", không "sắc". Nhưng đằng sau cái giọng tưởng chừng như phẳng lặng đó, bất chợt có chữ “hé” rơi vào cuối câu nói, khiến nó nặng nề, mặn đắng”. C̣n ông Vinh Hồ trong bài "Qua trang Website Ninh Ḥa tôi thấy quê hương đẹp hơn" th́ cho rằng giọng nói của ông "nó có vẻ khô khô, ngang ngang, chầm chậm, ngăn ngắn… sao sao đó!”.

Hè, hẻ, hé, hửng

Loạt bài viết về "Phương Ngữ Ninh Ḥa" của anh Nguyễn Văn Thành, kỹ sư điện, hiện làm cho General Dynamics, người thực hiện và trông coi trang web này cho biết, tiếng Ninh Ḥa ảnh hưởng bởi sự đúc kết của địa lư (sông Dinh, ḥn Hèo, biển Ḥn Khói, Hà Liên...). Người Ninh Ḥa dùng nhiều phương ngữ không đâu có. Phải ở Ninh Ḥa lâu năm, phải làm bạn với họ mới mong theo được từ và mới hiểu được ư của họ muốn nói ǵ. 

Tác gỉả trong loạt bài nói trên đă nêu ra câu "Chửi cha không bằng pha tiếng" trong khi đưa ra các thí dụ cụ thể trong các giọng nói ở Bắc, Quảng Trị, Huế, B́nh Định, Sài G̣n, Rạch Giá, Ninh Ḥa. Ngoài ra, qua loạt bài đó ta c̣n biết Ninh Ḥa đă sáng tạo ra nhiều từ đơn, từ ghép hay nhũng biến âm trong tiếng Việt và những tiếng đặc sệt Ninh Ḥa như: hè, hẻ, hé, hửng. Chỉ có dân Ninh Ḥa thứ thiệt mới dùng; giống như chỉ có dân "Huế ḿnh" mới nói: mô, tê, răng, rứa vậy.

Trang nhà http://www.ninh-hoa.com được thành lập ngày 1/01/03 cho đến nay đă có hơn 210,000 lần viếng thăm. Đây là một con số đáng kể. Do đâu mà được như vậy? Trang này không c̣n dành riêng cho dân nói hé, hè, hẻ, hửng nữa hay cho những ai muốn trở về Khánh ḥa thăm em hay thăm anh như ca dao đă từng nói mà cho bất kỳ ai muốn về miền Trung t́m hiểu một phần nước Việt. Nó có sự cộng tác của nhiều người thuộc nhiều thành phần khắp thế giới và lại c̣n nối kết với nhiều nguồn tin tức, giúp người truy cập dễ dàng tiếp cận với năm châu bốn bể.

Tôi biết có cơi ảo này trong buổi ăn nhậu họp mặt của một số dân Ninh Ḥa định cư ở Minnesota ờ nhà anh Nguyễn văn Thành. Vừa ăn các món đặc sản Ninh Ḥa, vừa nghe giọng Ninh Ḥa thứ thiệt th́ quả là một dịp rất thích thú. Một cái thú khác nữa là được nghe các anh chị Ninh Ḥa đố vui để cười: "Trên nhắp dưới đau, dưới nhắp trên sướng là cái ǵ?" Quí vị không biết th́ hăy nhắp chuột vào Ninh-HoaDotcom và gửi điện thư hỏỉ người chăm sóc trang nhà này./.


 

Phan Thanh Tâm

 


 


  Trang B́a       
  Lá Thư Xuân
  Sớ Táo Quân
  Câu Đối

       

  Năm Gà Nấu Món Gà
       Việt Hải
 
Bánh Tổ
       Phương Lệ
  Gà Rút Xương Bỏ Ḷ
       Diệp Lan Mai
 

  Một Vụ Kiện
       Lương Lệ Huyền Chiêu
 

  Bốn Câu Chuyện Vui
       Nguyễn Thục
  Năm Gà Nói Chuyện Gà
       Nguyễn Văn Xê
  Chuyện Vui
       Nguyễn Phan
 

  Đầu Năm Lại Chuyện Tử Vi
       Việt Hải - Los Angeles
 
Tập Tục Cổ Truyền 3 Ngày Tết
       Vinh Hồ
  Câu Đối
       Vinh Hồ
  T́m Hiểu Nguồn Gốc Niên Lịch
       Phạm Phú Hội
  Vài Nét Về Trà
       Phó Đức Lâm
  Năm Dậu Đàm Tiếu Về Tánh Gà
       Nguyễn Đ́nh Đại Lộc
  Gà Trong Ngôn Ngữ Dân Gian
     
 Thụy Nguyên
  Tản Mạn Về Năm Ất Dậu
     
 Nguyễn Văn Thành
  Năm Dậu Nhắc Chuyện Gà Đá
       Nguyễn Thục
  Sự Khác Biệt Trong Đời Sống
     
 Đoàn Thủy Tiên
 

  Lycopene Của An Tiêm
       Việt Hải
  Đời Sống Lành Mạnh
       Bác Sĩ Nguyễn Vĩ Liệt

 

  Môn Vũ Cầu Ninh Ḥa
       Huỳnh Minh Tâm
 

  Nhớ Chị
       Phạm Ngọc Sơn Đài
 
PIPA-Đàn Tỳ Bà
       Nguyễn Thị Kim Loan
  Cảnh Ruộng Non
       Nguyễn Phương Linh
  Mừng Xuân
       Nguyễn Phương Linh
  Đôi Bạn Trẻ Đón Xuân Mới
       Hà Mỹ Phụng
 

  T́nh Xuân
       Thanh B́nh
  Cảm Hoa
       Thanh B́nh
  Mùa Xuân Trong Em
       Nguyễn Thị Thanh B́nh
  Dịch Thơ Nguyễn Trăi
       Vinh Hồ & Điềm Ca
  Hứng Mai
       Điềm Ca
  Về Quê Ăn Tết
       Trần Ngọc Chánh
  Xao Xuyến Hồn Quê
       Hữu Công
 
 Xuân
       Nguyễn Thị Ngọc Đến
  Xuân Xa
       Trương Thị Ninh Ḥa
  Bướm Vàng
       Tường Hoài
  Ngày Xuân Nhớ Từ Hải
       Trần Phượng Hoàng
 
Mùa Xuân Nhớ Chị
       Vinh Hồ
  Con Nai Cảnh
       Vơ Hương
  Mộng Xuân
       Nam Kha
  Nhớ Xuân
       Nguyễn Đăng Khoa
  Thương Trẻ Mồi Côi
       Chi Lai
  Bên Thềm Xuân Vắng
     
 Nguyễn Duy Long
  Hoa Súng
       Hải Ly
  Mừng Em Hai Tuổi
     
 Nguyễn Thị Tuyết Mai
  Về Với Tuổi Học Tṛ
     
 Trần Thị Nết
  Xuân Xa Xứ và Nỗi Nhớ
     
 Trần Thị Nết và Nguyễn P. Sơn
  Đêm Xuân Nhớ Chuyện Xưa
     
 Trần Thị Nết
  Tiếng Ngân Chùa Cũ
     
 Trần Thị Minh Nguyệt
  Chén Rượu Mừng Xuân
     
 Phạm Tín An Ninh
  Xuân Tha Hương
       Thu Phương
  Có Những Giấc Mơ
       Thu Phương
  Hai Phương Trời
       Quốc Sinh
  Trên Đỉnh Lang Biang
       Trương Thanh Sơn
  Khoảnh Khắc Cuộc Đời
       Nguyễn Tảng
  Xuân Về
       Vơ Thị Thanh Tâm
  Xuân Về
       Đoàn Thủy Tiên
  Cười Mím Chi
       Thiên Thi
  Xuân Về
       Nguyễn Thục
  Say
       Nguyễn Thục
  Xuân Mong Đợi
       Hà Thị Thu Thủy
  Nhớ
       Thu Thủy
  Lời Cầu Mong Mùa Xuân
       Phạm Dạ Thủy
  Hành Tŕnh Phù Sa
       Phan Đông Thức
  Đón Xuân Đất Khách -
       Nhớ Xuân Ninh-Ḥa

       Nguyễn Thị Tri
  Đọc Văn Thơ Cũ,
       Nhớ Mùa Xuân Xưa

       Phạm Trương
  Nhớ Xuân
       Phương Kỳ Vân
  Xuân Về
    Phương Huyền-Trần Hoàng Vĩnh
  Đêm Giao Thừa
       Anh Vũ
 

  Hành Tŕnh Về Việt Nam
       Nguyễn Dzuy An
  
Khuôn Mặt Ngày Xưa
       Trần Anh
 
Mùa Xuân Ấm Áp T́nh Người
       Lương Lệ Huyền Chiêu
  Ngày Trong Thiên Đường
       Đặng Trùng Dương
  Tôi Viễn Du Ninh Ḥa
       Việt Hải
  Mơ Về Gà Quang Trung
       Việt Hải - Los Angeles
  Rong Chơi Cùng Bùi Giáng
       Chiếu Hiện
  Chút Nhớ Mùa Xuân
       Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa
  Ngày Xuân Tản Mạn Đôi Ḍng
       Tường Hoài
  Xuân Trong Nỗi Nhớ
       Đào Vũ Anh Hùng
  Tết Đến, Vẫn C̣n Sợ
       Phạm Hoài Hương
 
Xuân Và Ninh-HoaDOTcom
       Nguyễn Đăng Khoa
  Mẹ Chồng Tôi
       Ngọc Lan
  Hai Năm Đến Với ninh-hoa.com
       Dương Tấn Long
  Tiến Sĩ Hoa
       Dương Tấn Long - Sưu Tầm
  Tết Đến: Nhớ Quê Hương N H
       Lê Duy Mậu
  Xuân Nữa Con Sẽ Về
       Hoàng Minh Mục
  Cảm Nghĩ Về Ngày Xuân
      Nguyễn Dzuy Nam
  Xuân Đợi
       Yến Nhi
  Cô Con Gái Quá Giang Trong
       Đêm Mồng Mơt Tết

       Phạm Tín An Ninh
  Thược Dược Nhà Tôi
      Phùng Thị Phượng
  Giấc Mơ Xanh
      Nguyễn Khắc Khánh Sơn
  Những Ngày Giáp Tết
       Hữu Tài
  Ninh-hoa.com - Một Cơi 
       Ninh Ḥa

       Phan Thanh Tâm
  Xuân Yêu Thương
       Trần Mỹ Thanh
  Cây Chổi Lông Gà
       Nguyễn Văn Thành
  Quê Chồng
       Nguyễn Diệu Thùy
  Ngày Xuân Đợi Chờ
       Phan Đông Thức
  Ngày Xưa Gà Vịt Chưa Phải...
       Lương Lệ Minh Trí
  Ninh-HoaChamCom Quê Ngoại
       Anh Vũ - Thiện Tín
  Viết Về Những Người Bạn
       Nguyễn Văn Xê