Ảnh: Dương Tấn Long

CHÙA BỬU PHONG
Trần-Đ́nh-Khôi

Chùa Bửu Phong  - Phần 1  - Phần 2  - Phần 3  -  Bài Góp Ư    |   Các chùa khác   |   www.ninh-hoa.com

 


Phần 1:

I. Vị trí:

Chùa Bảo Phong tọa lạc tại thôn Phong Ấp, xă Ninh B́nh, huyện Ninh Ḥa, tỉnh Khánh Ḥa. Chùa cất trên một ngọn núi đá thấp, h́nh giống như một con rùa đang vươn ḿnh ḅ về phương Nam. Trên núi có chùa nên núi mang tên núi Chùa, núi nằm cách bờ Nam sông Dinh khoảng hơn 1 km và cách ga Ninh Ḥa 500m. Đứng trước cổng tam quan nh́n về phía Đông thấy con đường sắt chạy qua cách chùa độ 100 m.

II. Cảnh quan:

Núi chùa c̣n nhiều cổ thụ nên thanh u, tĩnh mịch, cảnh chùa trang nghiêm. Trầm mặc, ẩn trên núi đá, nên tuy ở gần phố thị xóm làng mà chùa vẫn giữ được cảnh quan thanh thoát, độc đáo.

Trước chùa là tượng Bồ Tát Quan Thế Âm lộ thiên cao khoảng 4 mét, phía sau tượng là hồ nước nhỏ thả hoa súng, trong hồ có non bộ, tiếp theo là cổng tam quan. Cổng thiết trí mộc mạc nhưng nghiêm cẩn, hài ḥa, trên mỗi đầu trụ cổng đều có đính các hoa sen cách điệu trông khá xinh xắn. Tấm biển lớn trên cổng giữa cẩn bốn đại từ bằng mảnh bát xưa “Bát Nhă Môn Khai". Biển cổng bên phải đắp nổi ba chữ “Đại Từ Bi" và cổng bên trái là "Năng Hỉ Xả".

Trên hai trụ cổng chính đắp nổi đôi câu đối:

“Bảo địa kỳ viên chúng điểu diệu tâm tuyên pháp ngữ"
“Phong đầu hàng thụ duy phong xuy động tác kiêng tương"

Trụ cổng hai bên cũng đắp nổi hai câu:

“Bửu điện trang nghiêm triêu cổ mộ chung diệu pháp giới"
"Sơn môn thanh tịnh ḥa phong minh nguyệt hướng thiền đ́nh".

Qua cổng, theo hai lối đi nhỏ h́nh cánh cung tráng ciment dẫn vào vuông sân gạch, trong sân bài trí nhiều chậu hoa, cây cảnh tuy chẳng công phu lắm nhưng lại làm cho cảnh thêm vui.

Đứng ở sân nh́n chùa th́ Bửu Phong Tự không cổ kính lắm, v́ chùa đă được trùng tu nhiều lần và lần sau cùng vào năm 1953. Lần trùng tu này, các cụ trong làng đă cho thay ngói âm dương bằng ngói móc tuy đă rêu phong nhưng vẫn pha nét tân thời.

Biển chùa treo trong hành lang trên đầu cửa chính được khắc vào năm Tự Đức thứ 23. Biển sơn son, đề ba chữ lớn: “Bửu Phong Tự", ḍng lạc khoảng ghi câu" Tự Đức Nhị Thập Tam Niên Tuế Thứ Canh Ngũ, Trọng Xuân San". Như vậy, biển chùa được khắc từ năm 1870. Qua nghiên cứu chùa đă có rất xưa, trong khoảng từ năm 1688 đến năm 1705 đời vua Lê Hy Tông niên hiệu Chính Ḥa (1680 – 1705). Chùa xây theo kiểu tam quan, hai nhà đông tây thấp hơn ngôi chánh điện và được bố trí theo lối đông tăng, tây tổ. Kết cấu gỗ bên trong chánh điện gồm rường, cột, kèo, v́ vẫn giữ y nguyên kiến trúc cổ theo kiểu "Cối Gia Nguyên". V́ vậy, khi bước vào chánh điện ta có ngay cảm giác uy nghi, sâu lắng; vừa sợ sệt lại vừa thảnh thơi.

Chính điện có ba gian: gian giữa là Đại Hùng Điện, bàn trên cao thờ Phật Di Đà và chư vị Bồ Tát tượng Di Đà cao khoảng 0,8m trông rất uy nghi và cổ kính. Gian bên phải thờ Tổ Tây Thiên với pho tượng Đạt Ma, gian bên trái thờ Thánh chúng với tượng Quan Thánh. Hai tượng này hơi thấp hơn tượng Phật Di Đà. C̣n 3 bàn nhỏ ở hai đầu vách xông th́ ở phía đông thờ Thập Diện Diêm Vương, phía tây thờ La Hán Chư Thiên.

Qua cách bố trí những bàn thờ trong chánh điện chúng ta dễ nhận ra ngay đây là cách thờ phụng trong các chùa thiền phái Lâm Tế Trung Hoa.

Như vừa nói trên, ngôi nhà phía tây chánh điện thờ Tổ Khai Sơn. Trong gian nhà này c̣n giữ được nhiều cổ vật, trong đó có các linh vị giúp ta t́m hiểu được lịch sử chùa và một phần nhỏ lịch sử của Phật Giáo Đàng Trong cũng như có thể h́nh dung được những bước chân của Tổ Tiên ta trên bước đường Nam tiến khi qua vùng đất Khánh Ḥa ngày nay.

III. Những Cổ vật:

Gần đây chùa Bửu Phong đă được nhiều nhà nghiên cứu Phật Giáo quan tâm, họ đều công nhận tại đây c̣n lưu giữ nhiều cổ vật quư giá. Đáng tiếc do bảo quản chưa cao nên đă hư hại và thất thoát khá nhiều. Hiện những cổ vậy qui giá mang tính lịch sử và nghệ thuật cao gồm có:

1. Các pho tượng cổ:

Trong số này, đẹp nhất là pho tượng Phật Di Đà, tượng bằng gỗ cao khoảng 0,8m thoạt trông ai cũng nói tượng đồng v́ tượng được dát vàng, màu vàng cũ lâu năm ngă sang màu đồng thau. Tượng toát lên vẻ uy nghi, vừa b́nh an vừa trí tuệ, thật không bút nào tả xiết. Theo lời một tu sĩ đă có dịp thăm thú nhiều chùa ở miền Trung th́ tượng Di Đà ở chùa Bảo Phong Khánh Ḥa và tượng Di Đà ở chùa Thiên Mụ Huế rất giống nhau cả về phong cách tạc tượng và các đường nét hoa văn trên đài sen.

2. Các linh vị:

Những linh vị của chư tổ và chư sư đă từng trù tŕ tại chùa Bảo Phong cũng như các bài vị của các bận tiền hiền có nhiều công đức với chùa c̣n khá đầy đủ. Trong số có hai linh vị của Tổ Khai Sơn là một bằng chứng xác tín giúp ta phỏng định được năm xây chùa.

a. Linh vị Tổ Khai Sơn chùa Phổ Bửu:
(Phổ Bửu là tiền thân của chùa Bửu Phong)

Linh vị ghi: Tự tam thập tứ thế Phổ Bửu đường thượng, húy thượng Minh hạ Lương, Nguyệt Ân ḥa thượng. Bên ḍng lạc khoản ghi: Tứ nguyệt, nhị thập tứ nhật hóa.

Theo các sách như: Việt Nam Phật Giáo sử lược của Thích Mật Thể và Việt Nam Phật Giáo sử luận của Nguyễn Lang tức Thiền Sư Thích Nhất Hạnh th́ Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân là người Trung Hoa (?).

Qua Đại Việt cùng thời kỳ với Thiền sư Nguyễn Thiều Siêu Bạch - vị sơ tổ của tông Lâm tế tại Trung kỳ, khai sơn chùa Thập Tháp Di Đà ở B́nh Định. Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân là một trong những thiền sư thời thứ 34 của phái thiền Lâm Tế hoằng đạo ở miền trung, đứng sau ngài Nguyên Thiều Siêu Bạch một bậc, theo như bài kệ truyền thừa của ngài Vạn Phong:

Tổ Đạo Giới Định Tông
Phương Quảng Chứng Viên Thông
Hành Siêu, Minh Thiệt Tế
Liễu, Đạt, Ngô Chơn Không;

và tham cứu kỹ các sách đă dẫn th́ Ḥa Thượng Minh Lương Nguyệt Ân là đệ tử của ngài Nguyên Thiều Siêu Bạch bằng sư thúc hay sư bá qua Đại Việt vào năm 1665 tức năm ngài Siêu Bạch đến B́nh Định, hoặc năm 1687 là năm Ḥa Thượng Thạch Liêm mở đại giới đàn ở chùa Thiên Mụ - Huế.

b. Linh vị Tổ Thiệt Địa:

Thiệt Địa Pháp Ấn là vị Ḥa thượng đă di chùa Phổ Bửu từ lưng rùa ra phía trước trấn lên cổ rùa và đổi tên Phổ Bửu ra Bửu Phong (việc di chùa sẽ được nói kỹ ở phần truyền thuyết). Linh vị ghi:

Lâm Tế Phổ tam thập ngũ thế Bảo Phong đường thuợng húy Thiệt Địa, thượng Pháp hạ Ấn Ḥa thược Giác Linh. Bên ḍng lạc khoản ghi: Mạo tọa tam nguyệt, nhị thập tứ nhật. Ḥa thượng thế danh và năm sinh đều không rơ, chỉ biết ngày mà ngài làm lễ trà tỳ (tự hóa thân theo nghi thức Phật Giáo) có ghi trên bia tháp là ngày 24 tháng 3 năm canh Tuất (1790). Ngài xuất gia ở chùa Phổ Bửu và thọ giới với ngài Minh Lượng Nguyệt Ân.

B́nh sinh Ḥa Thượng Thiệt Địa đă khai sơn nhiều chùa ờ Khánh Ḥa. Đầu tiên là chùa Kim Sơn ở thôn Ngọc Hội Nha Trang, tiếp theo được người làng An Ấp (tức Phong Ấp) thỉnh trở lại Phổ Bửu và lập ra Bảo Phong. Sau đó Ḥa Thượng có đến làng Thạnh Danh xă Ninh Diêm và lập một cảnh chùa ở đó, sau đó lại về Bửu Phong và đứng chứng minh lập chùa Kim Ấn ở thôn Phú Gia, chùa Linh Quang thôn Xuân Ḥa, Riêng chùa Kim Sơn đă được chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc tứ vào năm 1740. Tính đến năm 2005 Ḥa Thượng Thiết Địa Pháp Ấn đă tạ thế đúng 215 năm.

3. Những cổ vật bằng gốm sứ:

Gốm sứ cổ của chùa Bửu Phong không nhiều. Có vài món qúi giá như lộc b́nh, lư hương, đĩa quả tử … có niên đại khoảng đầu nhà Thanh. Duy chỉ có nắp chiếc b́nh Phạn của Tổ Thiệt Địa là đáng trân trọng nhất v́ nó là di vật của Tổ c̣n sót lại.

Nguyên trước năm 1951 th́ b́nh Phạn c̣n đủ bộ, có cả chiếc th́a bằng trầm hương. Do sự bất cẩn của thầy chùa dùng b́nh Phạn đựng nước để chữa bệnh (!) nên b́nh rơi vỡ chỉ c̣n lại nắp, th́a trầm cũng lạc mất luôn. Hiện nay nắp Phạn được đậy trên chiếc tô xưa đặt trên bàn Tổ phía trước các linh vị.

Nắp b́nh Phạn làm bằng đất nung. Màu hồng nhạt, dáng bầu bĩnh xinh xắn. Tuy không tráng men nhưng có lẽ v́ nung với hỏa lực cao nên đất sành lại, mặt ngoài đất như chảy ra sờ thấy mượt mà. Tuy tính sử dụng không c̣n, nhưng bà con trong làng, ai ai cũng quí cũng trọng v́ nói là di vật tinh thần của Tổ.

4. Tranh vẽ:

a. Bộ tranh thiền tịnh song tu:

Tất cả năm bức, vẽ trên giấy nét vẽ linh hoạt. Bức chính giữa vẽ một vị Phật nửa giống Di Đà, nửa giống Thích Ca ngồi trên lưng thú bốn bức ở hai bên vẽ các vị Bồ Tát như: Quán Âm Thế Chí, Văn Thù và Phổ Hiền, tất cả đều ngồi kiết già trên lưng thú như thanh sư, bạch hổ … Bộ tranh được đặt trên bàn kính trong chánh điện, qua thời gian giấy hơi bị mủn ở b́a và gốc, phần nào có nét vẽ đè lên th́ giấy vẫn trắng nguyên; màu mực và màu sơn vẫn tươi và sáng. Đây là phát hiện của Thạc Sĩ Vơ Văn Tường, theo ông th́ đây là một trong hai bộ tranh xưa c̣n lại ở miền Nam vẽ theo đề tài Thiền Tịnh Song Tu và cũng theo lời ông, bộ tranh ở chùa Bửu Phong đẹp hơn. Nghe khen, người viết cứ lân la ngắm măi, mong t́m một ần ngữ trong tranh nhưng vô hiệu! Măi gần đây mới hiểu: Nếu nhất tâm niệm Phật th́ hành giả sẽ nhập vào cảnh giới tịch tỉnh và an lạc, như vậy thiền và tịnh không thể tách rời nhau.

b-Bức chân dung Ḥa Thượng Thiệt Địa:

Bức tranh này nghe nói do thầy Ngộ Giao - Phổ Châu vẽ lại theo mẫu bức chân dung tự họa của Ḥa Thượng Thiệt Địa đă cũ rách. Tranh này đă cũ lắm, tác người trong tranh khoảng 80 tuổi.

 

Xem tiếp:   Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3  |  Góp Ư Bài Viết

H́nh nh Chủa Bửu Phong

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long

 

Chân thành cám ơn:

Chị Hà Thị Thu Thủy đánh máy và chuyển tải tải liệu Chùa
Anh Dương Tấn Long chụp và chuyển tải h́nh ảnh Chùa