Ảnh: Dương Tấn Long

CHÙA BỬU PHONG
Trần-Đ́nh-Khôi

Chùa Bửu Phong  - Phần 1  - Phần 2  - Phần 3  -  Bài Góp Ư    |   Các chùa khác   |   www.ninh-hoa.com

 


CHÙA BU PHONG
Góp Ư V
Bài Viết Ca Ông Trn Đ́nh Khôi

 

 

Trong mt t́nh c, tôi đă đc trên trang www.ninh-hoa.com bài “Chùa Bu Phong” ca ông Trn Đ́nh Khôi, người làng Phong p, viết. Đc qua bài này, ta thy tác gi đă c gng nêu lên s uyên bác v Pht hc, kiến trúc, xă hi, chính tr, và khoa hc đ minh chng T khai sơn chùa Bửu Phong là Ḥa Thượng Minh Lượng. Đng thi, tác gi cũng đă huyn thoi hóa hai v cao tăng ca Thin Phái Lâm Tế như những nhân vt thn thông mà ít ai nghe nói đến. Tht khó mà xác đnh được đây là bài phóng tác, tham kho, hay bài viết v lch s Chùa Bu Phong. Tuy nhiên, ông đă viết rng: “chúng ta có d dàng vi nhau v nhiu vn đ nhưng về lch s th́ chúng ta không th vô bng c.” Qua đây, ta có th xác đnh được đây là bài viết v lch s Chùa Bu Phong ca ông Trn Đ́nh Khôi.

 

Vi bài viết này, tác gi đă kết lun rng:

Ḥa Thượng Minh Lượng đă đến làng Phong p và lp ra chùa Ph Bu, núi sau.

Ḥa Thượng Thit Đa đă hc Pht vi Ḥa Thượng Minh Lượng chùa Ph Bu. Sau đó, ngài đă di chùa Ph Bu t núi chùa sau ra núi chùa trước, đi tên thành chùa Bu Phong.

Tháp c núi chùa trước mà dân làng vn gi là tháp Hi là tháp ca t Minh Lượng.

Tuy nhiên, tác gi ch nêu ra được mt vt chng duy nht c̣n li trong chùa là bài v ca Ḥa Thượng Minh Lượng; nhng dn chng khác ch là thêu dt vô căn c và hoàn toàn trái vi ư kiến ca nhng bô lăo t xưa trong làng. V́ vy, tôi viết bài này ch mong góp ư cho s vic được sáng t thêm và tr li nguyên trang s cho chùa.

 

Tôi cũng là mt con dân làng Phong p, được sinh ra và ln lên ti chân núi Chùa. Ông bà ni và ba m tôi đu đă quy y vi thy Chơn Tâm, pháp danh Nhơn Ứng, tr tŕ chùa t nhng năm 1940. Thi y, giếng nước nhà tôi là ngun nước duy nht cung cp cho chùa t nhng sinh hot, ăn ung, cho đến nhng xây dng nh. Chính v́ thế, gia đ́nh chúng tôi đă luôn có mt trong tt c nhng sinh hot ca chùa. Nh vy, t nh tôi đă được nghe rt nhiu chuyn k v ngun gc ca chùa cũng như chứng kiến được nhng vic tu b trong chùa. Trước khi bàn v nhng nhm ln ca tác gi, tôi xin k v ba ln sa cha trong chùa mà tôi thu hiu và đă chng kiến đ làm sáng t thêm v lch s chùa Bu Phong.

 

I. S tht v chùa

 

A. Xây dựng li chùa ln thứ nhất, năm 1953.

Tht ra năm 1953, làng Phong p đă trit h toàn b chùa cũ đ xây chùa mi ch không phi trùng tu. Trong chùa có mt tm bng đ dài khong hai mét cao sáu tc, khc ba ch Bu Phong T. Bên ḍng lc khon ghi: “T Đc Nh Thp Tam Niên Tuế Th Canh Ngũ Trng Xuân Sang.” Tuy bng chùa được khc vào năm 1870, nhưng các cụ không biết tm bng này được khc vào dip nào, lúc chùa mi khai sơn, trùng tu, hay một lư do nào khác mà có bng chùa, v́ trong chùa không có tài liu. V́ thế, các c đă không th kết lun được chùa đă được xây vào năm nào.

Chùa trước năm 1953 được xây theo kiu “mái chái” như đ́nh và miễu làng. Chùa ch khác ch mt tin ca chùa t vách đến các khung ca đu làm bng g chm tr rt đp. Phía Đông và Tây được ni thêm hai vách đ làm nhà Đông và nhà Tây. Mt hu được ni thêm mt vách đ làm hu liêu cho các sư ở. Đến năm 1953, chùa b dt. Gch các vách ca nhà Đông, nhà Tây, và c hu liêu đu b mc nát. V́ thế, các c trong làng mi quyết đnh trit h toàn b ngôi chùa cũ và xây li chùa mi. Đ gi li di tích ca ngôi chùa cũ, các c đă dùng li “b lng cu,” và ngói âm dương để xây và lp li chánh đin cho ngôi chùa mi. Các c đă xây chùa theo kiu “tam quan” và kiu này vn tn ti đến nay.

 

Lư do tôi nói v vic xây dng chùa vào năm 1953 ca các c trong làng là v́ tôi ch mun nêu lên s nhm ln ca tác gi Trn Đ́nh Khôi. Theo ông, “chùa đă được trùng tu nhiu ln và ln trùng tu cui cùng vào năm 1953. Ln trùng tu này, các c đă cho thay ngói âm dương bằng ngói mc. Qua nghiên cu, chùa đă có rt xưa từ năm 1688 đến 1705, chùa xây theo kiu tam quan.” S hiu lm này ca tác gi đă sinh ra nhiu bt ḥa trong làng, đng thi cũng đă gây khó khăn cho vic sư cô Chơn Hin xin giy phép đ xây ct chùa đu năm 2007.

 

B. Trùng tu thứ hai, năm 1957: nguyên nhân xây li tháp ca thy T Mn và không xây li tháp Hi núi chùa trước.

Khong đu thp niên 1950, khi thy Chơn Tâm về Hà Thanh, các c trong làng đến Phú Ḥa mi ni cô Như Đạo v hương khói cho chùa. Lúc ấy, ni cô Như Đạo và các c lăo trong làng đă đ c mt s c biết ch Nho và đă quy y Tam Bo như các cụ Vơ Đng, Vơ Văn, Trn Đt, Nguyn Đ, và Huỳnh Cương vào Ban Hộ Nim và H Tŕ Tam Bo, bây gi gi là Ban H T. C Vơ Đng là trưởng ban. Sau chiến tranh Vit Pháp chm dt, Pht Giáo li phát trin. Ni cô Như Đạo và Ban H Tŕ Tam Bo đă kêu gi dân làng đóng góp mt s tin đ tu b mt s vic nh trong chùa như thay ngói âm dương bằng ngói mc, và ln xây li chùa năm 1953 đă dùng li loi ngói mc này, nhưng nay chánh đin đă b dt.

Sau đó, v́ mun tu b và xây dng li các tháp ca các bc tin nhân đă có công và tu ti chùa Bu Phong, ni cô Như Đạo và Ban h Tŕ Tam Bo mi nghĩ ti vic nếu như chùa sau là chùa Ph Bu do Ḥa Thượng Minh Lượng khai sơn, th́ khi viên tịch, Ngài được an táng đâu, cn phi t́m ra và trùng tu li cho đàng hoàng, nếu không s mang ti đi vi tin nhân.

Vi kh năng có hn, ni cô và Ban H tŕ Tam Bo đă mi thêm các bc thc gi trong làng như các cụ Cu Tư, Cửu Tám, Phùng Tn, Giáo Mười, và c Trn Liên v chùa Bu Phong đ cùng nhau nghiên cu s vic trên. H cũng đă mi luôn c Trn Kiến Long là Trưởng ban H Tŕ Tam Bo ca chùa Sc T Kim Sơn làng Ngọc Hi, Nha Trang v́ chùa Sc T Kim Sơn và chùa Bửu Phong có cùng T Khai Sơn là thầy Thit Đa.

 

Vào thi đó, khong năm 1957, hướng Nam ca chùa có hai cái mả vôi song song vi nhau, xung quanh được cht bng đá cui ln. Sau khi xem xét, các c mi biết rng mt trong hai cái mả vôi là ca thy T Mn, mt dân làng Phong p đă tu ti chùa Bu Phong. Các c đă cho xây li mt cái tháp ba tng cho thy T Mn.

Tuy nhiên, các c đă không th t́m được chng tích ǵ trên cái mả vôi th hai. V́ thế, các c đă cho rng có l mả này là ca mt v sư cùng tu tại chùa. Các c cũng cho xây mt cái tháp ging như tháp của thy T Mn, nhưng nhỏ hơn, bia tháp đề: “Hướng v hương linh có công với chùa.” Hai cái mả vôi này không có cái nào là ca Ḥa thượng Minh Lượng.

Ngoài hai mả vôi trên c̣n mt cái tháp na núi chùa trước cũng nm hướng Nam cách chùa khong hai trăm mét trong đám gai quít chng cht. Tháp này người dân gi là “tháp Hi.” Xung quanh tháp có xây lan can to thành mt sân vuông bao bc tháp. Bn góc có bn tr. Ca vào sân tháp quay v hướng Đông Nam, được xây t đt lên, cao khong hai mét rưỡi. Tháp cao ba tng. Trên đu tháp và trên bn tr xung quanh không có tượng, hoa sen, hoc mt du vết ǵ biu hin ca Pht Giáo c. Phn dưới cùng, mt hướng ra ca đi vào tháp, là mt mt phng h́nh ch nht, trơn láng, màu trắng sa, không sn sùi như toàn bộ tháp và lan can. Trên mt h́nh ch nht y không có khc mt loi ch ǵ c. Sau này, dân t́m vàng đă đc mt trơn láng đó để t́m vàng. Tuy tháp này không ging tháp ca ngài Thit Đa, nhưng kích thước và vt liu xây dng li rt ging hai cái tháp khác hai bên mà tôi s tŕnh bày sau đây.

 

Tháp th nht cách “tháp Hi” khong năm trăm mét v hướng Tây Bc, ta lc trên rung Mả Tháp, thôn Phong p. Tháp hin nay vn c̣n. Tháp th hai cách “tháp Hi” khong năm trăm mét v hướng Đông Nam, ta lc trên rung Chùa, thôn M Hip. Năm 1990, tháp vn tn ti, nhưng đến nay th́ tôi không rơ. Điu thú v hơn là vị trí ca hai cái tháp này cùng “tháp Hi” núi chùa to thành mt đường thng Tây Bc Đông Nam. V́ thế, các c mi chc chn “tháp Hi” núi chùa là mt trong ba cái tháp mà người Hi đă xây.

Đ cng c ư kiến ca ḿnh là đúng, các c đă chng minh rng:

 

1. T xưa đến nay, các c chưa thấy mt v tin nhân nào ca làng hay ca chùa ra cúng l hay đt nhang cho tháp trong nhng ngày gi hay l Tết. Nếu đây là mt tháp ca tin nhân có công, th́ chc chn đă phi có hu du dâng hương đèn kính bái.

2. Làng Phong p có hai di tích ca người dân Chiêm Thành. Di tích th nht gi là nn ca Đ́nh làng Phong p. Di tích th hai là nn ca Miu làng Phong p. Các c đă nghĩ rng có th ba cái tháp này nm trong qun th ca hai di tích trên. T đó, các c mi cho rng tháp núi chùa trước là tháp ca người Hi như dân chúng thường gi. V́ thế, các c cũng đă bác b ư kiến cho rng tháp đó là tháp ca ngài Minh Lượng.

 

Sau kết lun này, các c đă chuyn sang nghiên cu v vic Ḥa Thượng Minh Lượng có phi đă ti làng Phong p và lp ra chùa Ph Bu hay không. Theo các c, “chùa cũ” hay “chùa sau” không phi là chùa Ph Bu do Ḥa Thượng Minh Lượng lp ra, v́ nhng lp lun sau đây:

 

1. Thin sư Minh Lượng là mt cao tăng do các Chúa Nguyn mi t Trung Hoa sang Vit Nam đ truyn bá Pht Pháp, lp chùa đúc chuông trn an ḷng người nhng nơi va lp p an dân. Như vậy, ti sao đây không c̣n mt vết tích ǵ ca thin sư và dân chúng trong vùng đều không biết người có công lp chùa cũ đó tên ǵ.

2. Theo s sách mà các c đă biết th́ thin sư Minh Lượng t Trung Hoa sang Vit Nam, đă qua ngă Hi An, cùng vi thin sư Minh Hải. Phm vi hong pháp ca các ngài ch t Qung Nam đến B́nh Đnh. C̣n Phú Yên và Khánh Ḥa th́ không thy nhc đến.

3. Thin sư Minh Lượng là người đă truyn tâm n cho Ḥa Thượng Thit Đa, không mt lư do ǵ mt cao đ, mt minh sư như Ḥa Thượng Thit Đa li di chùa ca thy ḿnh đă lp đi nơi khác và đặt tên chùa tr li là Bu Phong.

4. Trong chùa có linh v ca Ḥa Thượng Minh Lượng v́ Ḥa Thượng Thit Đa đă đi hc Pht vi Ḥa Thượng Minh Lượng ti chùa Ph Bu mt nơi xa xôi nào đó. Sau khi chứng đc, Ḥa Thượng Thit Đa đă được Ḥa Thượng Minh Lượng truyn tâm n và cho đi khai sơn chùa mi. Sau khi lp ra chùa Sc T Kim Sơn Ngc Hi, Nha Trang, Ḥa Thượng Thit Đa đă được mi đến Phong p. Ngài đă di chùa sau ra trước, xây chùa mi đt tên là Bu Phong. Trong lúc tu ti chùa Bu Phong, Ḥa Thượng Thit Đa đă làm linh v ca thy T Minh Lượng đ th nơi Ḥa Thượng Thit Đa đang hong pháp. Do đó, trong chùa mi có linh v ca Ḥa Thượng Minh Lượng.

5. S dĩ ngày nay chùa cúng gi Ḥa Thượng Minh Lượng là v́ làm theo lúc Ḥa Thượng Thit Đa c̣n sng.

 

T nhng lư do trên, các c mi kết lun rng Ḥa Thượng Minh Lượng chưa từng đt chân đến làng Phong p. Ḥa Thượng cũng đă không th xây ra ngôi chùa, hay đó đến khi viên tch đ có mt cái tháp. Điu y suy ra tháp Hi mà dân làng thường gi không th nào là tháp ca thy Minh Lượng. V́ thế, các c đă quyết đnh ch trùng tu li tháp ca thy T Mn và tháp vô danh như đă nêu. Tháp Hời c̣n li, các c ch đ như cũ.

 

C. Trùng tu lần thứ ba: mt Pht t đă sai lm xây li Tháp Hi và cho là ca ngài Minh Lượng

Đến cui thp niên 80 ca thế k 20, thy Đt Bn, tr tŕ lúc by gi, đă b chùa ra đi. Không ai hương khói cho trời Pht, làng đă nh ông Huỳnh Min, mt giáo viên ngh hưu về chùa đ lo hương khói. Một vài năm sau, vào mt bui trưa, một phóng viên báo Giác Ng đă đến thăm chùa. Ông Huỳnh Min đă nh mt c trong làng đc các linh v ca T, các câu đi trong chùa, và nhng bài thơ trên bảo tháp ca ngài Thit Đa cho phóng viên ghi chép. Sau đó, bài viết v chùa Bu Phong được đăng trên báo Giác Ng. Phóng viên cũng đă nêu mt ư ước mun chùa Bu Phong có được mt tượng Quan Âm l thiên đ cnh sc li càng đp hơn. Và ư kiến này đă được thy Thin Tŕ Sài G̣n đáp ng. Thy đă cúng dường mt tượng Quan Thế Âm cho chùa Bu Phong.

Cùng vào thi đim này, có mt gia đ́nh th trn Ninh Ḥa đang đưa chín bài vị ca gia đ́nh h đến chùa đ kư linh. Sau khi nghe tin, h đă cho rng: trong lúc đang cúng kư linh mà tin Pht Quan Âm v chùa, th́ nhng vong linh đó s được thành Pht. Con r ca gia đ́nh này là ông Châm đă v Phong p vn đng mt s nông dân thành lp Ban H T cho chùa. Trong s y, có người chưa bao giờ bước chân ti chùa. Nm Ban H T, ông Châm đă bt chp nhng ư kiến đóng góp ca các bô lăo trong làng. Ông đă phá rào trước ca chùa đ dng tượng Quan Âm bên ngoài viên gia chùa. Nếu ni viên gia ra, chùa cn phi làm đường đi mi. Các c đă phn đi v́ đường đi mi này s đp trên đu bo tháp ca Ḥa Thượng Thit Đa.

 

Sau khi khánh thành tượng Quan Thế Âm, vi s tin c̣n dư của khách hành hương cúng dường, ông Châm đă t ư sa cha mt s vic khác trong chùa. Mt ln na, bt chp mi s phn đi ca các bô lăo, ông đă đơn phương cho xây lại tháp Hi, v́ tháp đă b dân đào phá đ t́m vàng. Sau đó, ông đă rước mt người Hoa ch Ninh Ḥa lên đ khc nhng biu hin Pht Giáo và tên ca Ḥa Thượng Minh Lượng lên tháp y. Vi nhng hành đng vô ư thc, ông Châm đă biến tháp c hoang phế thành tháp ca t Minh Lượng. Tht ông đă mang ti bt kính đi vi các tin nhân trong làng và người đă khai sơn chùa Bửu Phong.

 

II. Phân tích v bài viết Chùa Bu Phong ca tác gi Trn Đ́nh Khôi và nhng nhm ln ca tác gi v thin sư Minh Lượng và tháp ca ngài.

 

1. Tác gi đă kết lun thin sư Minh Lượng đến Phong p lp ra chùa Ph Bu và cho rng chùa Ph Bu là chùa sau hay tin thân ca chùa Bu Phong.

Tuy tác gi đă dùng nhiu tư liu đ t́m ra lư lch ca thin sư Minh Lượng, nhưng ông ch nêu ra được hai điu sau. “Năm 1665, thin sư Nguyên Thiu Siêu Bch t Trung Hoa đến B́nh Đnh Đi Vit. Có th thin sư Minh Lượng Nguyt Ân cùng đi theo. Năm 1687, Ḥa Thượng Thch Liêm mi các cao tăng Trung Hoa sang Đi Vit cùng ch tŕ Đi gii đàn chùa Thiên M - Huế, theo yêu cu ca chúa Nguyn Phúc Tn. Có Th Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyt Ân qua Đi Vit trong đt này. Sau đi gii đàng măn, chư sư một s v li Tàu, mt s ta ra vn du và lp chùa hành đo dưới s bo tr ca chúa Nguyn. Như vậy, chùa Ph Bu (tin thân ca chùa Bu Phong) do v thin sư hàng chữ Minh khai sơn, có lẽ được xây dng sm nht là vào năm 1688 tc sau đi gii đàn mt năm.” Nhng mc lch s ông nêu ra đu là nhng suy lun “có th,” không th xác thc. Do đó, ta không th nào chng minh được Ḥa Thượng Minh Lượng có tht s đă qua Đi Vit hay đă dng lên ngôi chùa Ph Bu ti Phong p.

 

Khi viết v “Linh V T Khai Sơn chùa Phổ Bu,” tác gi đă khng đnh: “Ph Bu là tin thân ca Chùa Bu Phong” mà không đưa ra một chng c nào v lch s đ khng đnh điu đó, ngoi tr câu được ghi trên linh v: “T Tam Thp T Thế Phổ Bu Đường Thượng, Húy Thượng Minh H Lượng, Nguyt Ân Ḥa Thượng.” Câu này có nghĩa rng: Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyt Ân chùa Ph Bu là người ni tiếp đi th 34 ca Thin Phái Lâm Tế. Câu này đă không nói đến vic chùa Ph Bu đâu hoc chùa có phi là tin thân ca chùa Bu Phong hay không.

Đng thi, không biết căn c vào tư liệu nào, mc “Linh V T Thit Đa” ông Khôi đă nht đnh rng: “Ngài xut gia chùa Ph Bu và th gii vi ngài Minh Lượng Nguyn Ân,” “đă di chùa Ph Bu ra phía trước và đi tên Ph Bu ra Bu Phong.” Theo ông viết: “chùa Ph Bu, tin thân ca chùa Bu Phong, do v thin sư hàng chữ Minh khai sơn, có lẽ được xây dng sm nht là vào năm 1688 tc sau đi gii đàn mt năm.” Sau khi Ḥa Thượng Minh Lượng ra đi, chùa tr nên khó . Qua bài viết, “V́ vy, làng phi vào Ngc Hi chùa Kim Sơn thỉnh thy Thit Đa tr li chùa.” “Năm 1740, ngài 30 tui, đang tr tŕ chùa Kim Sơn và được chúa Nguyn sc t. Có th năm mười năm sau đó ngài li được thnh v li Ph Bu.” “Theo tác gi x Trm Hương th́ chùa Kim Sơn là chùa xưa nhất Tnh, ông phng đnh năm xây dng chùa này là năm 1735.”

Da vào nhng câu trích t bài viết trên, ta có th tóm tc ư ca tác gi như sau. Ḥa Thượng Minh Lượng đến Phong p và lp ra Ph Bu năm 1688. Năm 1710, Ḥa Thượng Thit Đa ra đi, theo hc Pht vi Ḥa Thượng Minh Lượng. Tuy tác gi không nêu rơ Ḥa Thượng Thit Đa đi theo hc vi T t năm nào, nhưng ông đă xác định rng ngài đă xut sư ở chùa Ph Bu và xây chùa Kim Sơn năm 1735. Điều này có nghĩa Ḥa Thượng Thit Đa đă được Ḥa Thượng Minh Lượng truyn tâm n và cho đi khai sơn trước khi Ḥa Thượng Thit Đa được 25 tui. Được thy truyn tâm n trước khi được 25 tui là mt chuyn ít nghe thy trong lch s các v t ca Pht giáo. Nếu có, chc chc dân trong vùng đă phi nghe được và truyn tng cho nhau v v thy tài gii đă có công sáng lp chùa Ph Bu, và chùa Ph Bu cũng phi là mt đa danh ni tiếng trong vùng. Nhưng tuyệt nhiên không có, tác gi đă viết: “Chùa cũ ct xong chưa được lâu lm th́ đă di đi.” “Đi vi chùa Ph Bu và ngài Minh Lượng, truyn thuyết không nhiu li bi l đă quá xưa nên ít người nh được.” “Thnh thong vào ngày gi T c̣n có bà con vui ming nhc li câu nói: ‘Hi xưa, nghe nói vị thy chùa sau tài gii lm, ông đi không ai hay biết, lúc v cũng chng ai hay!’ đi đ ăn c th́ nhc li cái ư thán phc người được cúng, thc tế h cũng chng biết v thy xưa là ông nào!" Mt v sư trụ tŕ được Chúa thnh v lp chùa đ trn an ḷng dân, có công truyn tâm n cho mt cao đ, và chính cao đ đó li được Chúa Nguyn sc phong. Tht là vô lư nếu Ḥa Thượng Minh Lượng tài năng y li đi v không ai biết. T nhng lp lun mơ hồ ca tác gi, nht là yếu t thi gian, ta ch có th suy lun rng Ḥa Thượng Thit Đa có th đă hc Pht t thy Minh Lượng chùa Ph Bu t mt nơi nào đó, nhưng không thể nào kết lun được chùa Ph Bu chính là chùa sau hay tin thân ca chùa Bu Phong.

 

Ư nghĩ sai lm v c tháp.

Suy lun mông lung ca tác gi

Khi so sánh tháp Hi “vn c̣n gi được nhng cnh góc và đường nét ging vi tháp ca Ḥa Thượng Thit Đa,” ông Khôi đă cho tháp Hi đó là tháp ca thy Minh Lượng. Tuy nhiên, qua s miêu t ca tác gi, ta thy hai tháp không có ǵ ging nhau. Chung quanh tháp Hi “có xây lan can, to thành mt sân vuông, bn gc có bn tr, ca vào sân tháp h́nh như quay về hướng Đông Nam.” Trong khi đó, tháp ca thy thit Đa “h́nh bát giác, đnh tháp tr h́nh búp sen chm n. Tng tháp dưới cùng cao ln hơn hết h́nh lăng tr thng, tám góc tháp đp ni tám chân h́nh ging như chân rùa. Tất c khi kiến trúc đt trên b vuông cao, khong 0,6m xây bng gch.”

Ta không th vô căn c gi tháp mà người dân hay gi là tháp Hi là tháp ca ngài Minh Lượng. Nếu tháp y là tháp T ca ḿnh, th́ ti sao lúc c̣n ti thế, Ḥa Thượng Thit Đa không cho trùng tu hoc khc bia. Hơn nữa trong my mươi năm trụ tŕ chùa Bu Phong, năm nào Ḥa Thượng cũng gi T, mà không ai nghe thy Ḥa Thượng đi nhiu tháp T.

 

Sai lm ca các nhân chng

Đ chng minh tháp Hi là tháp ca Ḥa Thượng Minh Lượng, ông Khôi đă nêu ra mt vài nhân chng. Người đu tiên là mt c lăo người làng Thch Thành, ln hơn tác giả gn 40 tui. Theo li ông k: “Tháp này (tc tháp Minh Lượng) không phi tháp Hi đâu! Lúc trước tôi có theo thy Hi Tràng (chùa Sc T Thiên Bu) và các thy khác đến xem tháp này, lúc y bia tháp c̣n sót vài ch Nho. Nếu tháp người Chàm sao ghi ch Nho."

Tuy nhiên, nhng li l trên không đúng s tht. Ngay trong bài viết ca tác gi, ông đă nêu tháp Hi không có bia và s tht mi người trong làng đu biết tháp không có bia. Nếu tháp không có bia, th́ ch Nho ghi vào đâu. Hơn na, nếu có ch nho, th́ các c nghiên cu ngày xưa chc chn đă có th đc được nhng ch Nho y nói ǵ. Tuy nhiên, như đă nói trên, sau thi gian dài nghiên cu, các c đă không thy ǵ c. Giả s trên tháp Hi có bia và trên bia tháp y vn c̣n tn ti vài ch Nho, ta cũng không th da vào y mà kết lun đó là tháp ca ngài Minh Lượng v́ ta không biết được nhng ch y nói ǵ.

 

Tác gi li viết tiếp: “Trong kư c mù m ca vài c già làng Phong p” th́: "H́nh như tôi có nghe tháp đó là tháp của ông thy chùa sau!" Qua nhng li nói trên, ngay c nhân chng ông Khôi đưa ra vn c̣n mang nhiu nghi vn. C ch nói “h́nh như” thôi, chưa h xác đnh. V́ thế, ta cũng không th nào khng đnh được đó là tháp ca ngài Minh Lượng.

Đáng bun thay, khi viết h sơ xin xếp hng di tích cho chùa, ông Khôi “có ghi Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyt Ân là người Trung Hoa và tháp đang nêu là tháp Minh Lượng, đến gi tôi vn không ph nhn điu đó v́ tôi ch k li ch không sáng tác. Vn đ va nêu vn đang tn nghi, rt mong được gp tài liu xác thc!” Tht là mt điu nghch lư khi ông khng đnh mt điu mà nhân chng chưa xác đnh và ngay chính ông vn c̣n nghi vn.

 

Thêm vào đó, ông Khôi c̣n ghi thêm hai s vic thiếu tnh giác ca nhng người trong hàng ngũ xut gia. S vic th nht là ca ni cô Chơn Tâm. “Đến năm 2000, ni cô Chơn Tâm cho làm một bia đá xanh, trên bia ghi: ‘T Lâm Tế Chánh Tông, Tam Thp T Thế, Khai Sơn Bảo Phong T.” Ḍng th hai ghi: “Huy Thành Đng, Thượng Minh H Lượng, Hiu Nguyt Ân Ḥa Thượng.” Không rơ ni cô đă căn c vào đâu, cô đă cho khc thêm c ngày sinh và ngày mt na: “Sinh Bính Dn Niên, T Ngot, Thp Lc Nht, Ng thi 1868. Tch K Su Niên, Nh Thp T Nht, 1769.”

 

S vic th hai là ông đă trích t tác gi Vũ Ngc Phương của “quyn sách Khánh Ḥa, Nha Trang mt tim năng mt hin thc: ‘Chùa Bu Phong (Ninh Ḥa) do, thin sư Minh Lượng Nguyt Ân, Trung Quc đi 34 to dng năm 1683.” Tuy nhiên, chng c này đă quá sai s tht. Linh v ti chùa đă ghi rơ là Ḥa Thượng Thit Đa là t khai sơn của chùa Bu Phong, không phi thin sư Minh Lượng Nguyt Ân. Hơn thế na, sau hơn 5 năm nghiên cứu, Tnh Hi Pht Giáo Khánh Ḥa đă ghi rơ T Khai Sơn của chùa Bu Phong là Ḥa Thượng Thit Đa trong tp “Danh mc các chùa trong Tnh”, xut bn năm 1998.

Cũng t tác gi Vũ Ngc Phương, ông Khôi đă nêu ra: “như vậy th́ chùa Bu Phong và chùa Thp Tháp Di Đà xây cùng mt năm ri. “Xin trưng bằng chng?! Hèn chi thy Đt Bn nói vi tôi: "chiếc trng sm ca chùa Thp Tháp, chùa Bu Phong và chùa làng Phng Cang làm cùng mt thân cây; chùa Thp Tháp phn gc, chùa Bu Phong đon gia, và trng ở chùa Phụng Cang là khúc ngn!’” Ch căn c vào truyn thuyết v nhng cái trng trong chùa, ta không th khng đnh được nhng ngôi chùa y xây vào cùng khong thi gian.

Ví d, năm 2005, chùa Hi Ninh Ḥa có ch v hai Đi Hng Chung, t h́nh dáng, hoa văn, chi tiết trên hai Đi Hng Chung đó đu ging nhau, v́ cùng mt ḷ đúc. Mt cái đă được đ ti chùa Hi Ninh Ḥa. Cái c̣n li đ ti chùa Ninh Trang. Gi s 200 năm v sau, có người đến nghiên cu chùa Ninh Trang và nhn thy cái Đi Hng Chung đó rt ging vi cái chùa Hi Ninh Ḥa. Vy, người y có khng đnh được chùa Hi Ninh Ḥa và chùa Ninh Trang xây ct cùng mt năm không?

 

Tóm tt li, tác gi đă đi chiếu nhiu s liu, căn c vào linh v, bia tháp, cng vi s tham gia thc tế ca nhiu người đ đúc kết rng chùa Ph Bu do Ḥa Thượng Minh Lượng lp ra ti Phong p là tin thân ca chùa Bu Phong. Và ngài đă có tháp th chùa Bu Phong, làng Phong p. Nhưng kết lun ca ông là t s suy đoán mơ hồ qua nhng tài liu, nhng kư s suy lun mông lung vô căn c ca ông và các nhân chng. Hơn thế na, nhng điu ông khng đnh hoàn toàn mâu thun vi ư kiến ca rt nhiu tri thc bô lăo t xa xưa trong làng và công tŕnh nghiên cu ca Tnh Giáo Hi Pht Giáo Khánh Ḥa như đă nêu.

 

Vi tm ḷng chân thành ca mt người con làng Phong p, viết bài này, tôi ch mun tr li nguyên trang s cho chùa Bu Phong. Tôi xin kết lun theo ư kiến ca các c trong làng cùng tài liu ca Tnh và Giáo Hi như sau. Thiền sư Minh Lượng không có đến Phong p đ xây chùa Ph Bu. V́ vy, làng Phong p không có tháp ca ngài Minh Lượng. Đng thi, chùa Ph Bu không phi là chùa sau hay tin thân ca chùa Bu Phong. Ḥa Thượng Thit Đa đă theo hc Pht t thin sư Minh Lượng ti chùa Ph Bu mt nơi xa xôi nào đó. Sau đó, Ḥa Thượng đă v làng Phong p, di chùa sau ra trước, đt tên là chùa Bu Phong. S tht ai đă dng nên chùa sau vn chưa được biết. “Tháp Hi” núi chùa trước là tháp ca người Chiêm Thành, nhưng nht đnh không phi là tháp ca ngài Minh Lượng. Đng thi, qua bài viết này, tôi cũng có ba ước nguyn.

 

1. Tôi ch mong mi người tnh thc tránh nhm ln đ tr li nguyên trng cho tháp Hi núi chùa trước.

2. Tôi xin nhng ai biết rơ hơn v thin sư Minh Lượng và ngài đă lp ra chùa Ph Bu đa phương nào giúp chúng tôi đ vn đ được sáng t hơn.

3. Tôi mong nhng ai viết v lch s chùa Bu Phong hăy nghiên cu tht k và viết cho đúng s tht đ tránh mang ti vi T khai sơn và các bc tin nhân.

 

 

Viết ti Portland, tháng 12, năm 2007

 

Huỳnh Văn Đnh

 

Sinh năm 1942 ti Phong p, Ninh Ḥa, Khánh Ḥa.

1949 – 1963: hc sinh ti các trường: Phong p, M Hip, Ninh Ḥa,
bán công Ninh Ḥa, Lê Quí Đôn, và Vơ Tánh, Nha Trang.

1963 – 1967: nhân viên Nha Vin Thông B Ni V

1967: đng viên vào Th Đc

1968 – 1974: phc v ti tiu đoàn truyn tin Sư Đoàn 21 B Binh

1974 – 1975: phc v ti Tiu Đoàn 662/KT TTZD

1975 – 1978: hc ti đi hc đi đi ti B́nh Long

1979 – 1982: phc v ti xí nghip chế biến g Ninh Ḥa

1982 – 1996: phc v cho nhà máy làm đường kết tinh và chế biến rượu bia
c
a ông HVD ti Ninh Ḥa

03/1996 đến nay: Đnh cư ti Portland, Oregon, Hoa Kỳ


 

Xem tiếp:   Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3  |  Góp Ư Bài Viết

H́nh nh Chủa Bửu Phong

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long