Ảnh: Dương Tấn Long

CHÙA BỬU PHONG
Trần-Đ́nh-Khôi

Chùa Bửu Phong  - Phần 1  - Phần 2  - Phần 3  -  Bài Góp Ư    |   Các chùa khác   |   www.ninh-hoa.com

 


Phần 2:

5.Cổ tháp:

a-Tháp của Ḥa Thượng Minh Lượng - Nguyệt Ân

Trước năm 1992 dáng tháp bị nghiêng một bên, chung quanh tháp có xây lan can, tạo thành một sân vuông, bốn gốc có bốn trụ, cửa vào sân tháp h́nh như quay về hướng Đông Nam. Thân tháp và thành tháp rêu phong mọc đầy. Ốc Sên bám lên ăn rêu, chúng bào ṃn luôn lớp vôi hồ ô - dước làm cho tháp loang lổ trông hoang phế lắm! Tuy vậy, tháp vẫn c̣n giữ được những cạnh, góc và đường nét giống với tháp của Ḥa Thượng Thiệt Địa. Vào khoảng thập niên 60 của thế kỷ thứ 20 bỗng rộ lên "phong trào" t́m vàng Hời, người t́m vàng tưởng tháp này là tháp Hời, họ đào bên dưới tháp làm cho tháp nghiêng về phía Tây.  Tôi có hỏi một người …, họ bảo: "tro không hà!".

Sau 1992, tháp được sửa lại - Đến năm 2000 ni cô Chơn Tâm cho làm một bia đá xanh, trên bia ghi: Tự Lâm Tế Chánh Tông tam thập tứ thế, khai sơn Bảo Phong tự". Ḍng thứ hai ghi: "Huy Thành Đẳng thượng Minh hạ Lượng hiệu Nguyệt Ân Ḥa Thượng".

Ḍng lạc khoản bên phải ghi: " Sinh Bính Dần niên, tứ ngoạt thập lục nhật, ngọ thời - 1686" Ḍng lạc khoản bên trái ghi: "Tịch kỷ Sửu niên, tứ ngoạt, nhị thập tứ nhất – 1769". Ni cô căn cứ vào quyển sách các ngôi chùa Việt Nam (đă quên tác giả) để khắc bia như trên, trong khi linh vị của Ḥa Thượng thờ trong chùa chỉ ghi:" Tự tam thập tứ thế Phổ Bửu đường thượng, húy thượng Minh hạ Lượng Nguyệt Ân Ḥa Thượng - Tứ nguyệt, nhị thập tứ nhất hóa”. Tôi có đọc cuốn sách vừa nêu trên, tôi nhớ h́nh như ngày tịch ghi trong sách và ngày hóa khắc trên linh vị của Thiền sư là không giống nhau. Một điều nữa, xin ghi ra luôn: Trong hai quyển Sử Phật Giáo Việt Nam là Việt Nam Phật Giáo sử luận và Việt Nam Phật Giáo sử lược cũng không thống nhất với nhau, khi th́ ghi: Minh Lương (không có dấu nặng) Nguyệt Ân, khi th́ ghi: Minh Lượng - Nguyệt An (chữ A) …, cũng không thấy ghi rơ Minh Lượng là người Trung Hoa hay người Việt Nam … chúng ta có dễ dàng với nhau trên nhiều vấn đề, nhưng đối với lịch sử th́ không thể vô bằng cớ.

Một ư nữa, nhằm giải quyết thắc mắc ngôi tháp đang đề cập đây là tháp Hời (Chiêm Thành) hay tháp của chùa Việt, thú thật tôi cũng có sự nghi ngờ nên t́m hỏi một cụ lăo người làng Thạch Thành xă Ninh Quang là một đạo hữu rất gắn bó với chùa Bửu Phong, ông lớn hơn tôi gần 40 tuổi. Ông kể: "Tôi từ B́nh Định bỏ quê lên Lâm Đồng rồi xuống đây, lúc đó tôi mới hai mưới mấy tuổi. Tôi quy y ở chùa này v́ ở quê tôi cũng có chùa Bảo Phong"… Ông tiếp:’ Tháp này (tức tháp Minh Lượng) không phải tháp Hời đâu! Lúc trước tôi có theo thầy Hải Tràng (chùa Sắc Tứ Thiên Bửu) và các thầy khác đến xem tháp này, lúc ấy bia tháp c̣n sót vài chữ Nho. Nếu tháp người Chàm sao ghi chữ Nho," Trong kư ức mù mờ của vài cụ già làng Phong Ấp th́: "H́nh như tôi có nghe tháp đó là tháp của ông thầy chùa sau!".

Trong hồ sơ xin xếp hạng di tích cho chùa tôi có ghi Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân là người Trung Hoa và tháp đang nêu là tháp Minh Lượng, đến giờ tôi vẫn không phủ nhận điều đó v́ tôi chỉ kể lại chứ không sáng tác. Vấn đề vừa nêu vẫn đang tồn nghi, rất mong được gặp tài liệu xác thực!

b-Tháp của Ḥa Thượng Thiệt Địa:

Ngôi tháp xinh xắn có 3 tầng, cao hơn 4 m, h́nh bát giác, đỉnh tháp trổ h́nh búp sen chớm nở. Tầng tháp dưới cùng cao lớn hơn hết h́nh lăng trụ thẳng, tám góc tháp đắp nổi tám chân h́nh giống như chân rùa. Tất cả khối kiến trúc đặt trên bệ vuông cao, khoảng 0,6m xây bằng gạch, Nh́n toàn bộ kiến trúc của tháp khiến chúng ta liên tưởng đến toàn bộ tư tưởng Phật Giáo được xây dựng trên nền móng vững chắc là Tứ Diệu Đế và bát chánh đạo ! Bia là một trong tám mặt của tháp xoay về phía Đông Nam. Trên bia khắc ḍng chữ Hán theo chiều thẳng đứng, chữ khắc ép cho lùn lại cho vừa với than bia: " Tự lâm tế chánh tông, tam thập ngũ thế, húy Thiệt Địa hiệu Pháp Ấn Ḥa thượng bảo pháp. Bên ḍng lạc khoản ghi: Canh tuất niên, tam nguyệt nhị thập tứ nhật tạ hóa. Các mặt khác chung quanh tháp có khắc ba bài thi thập ngôn tứ tuyệt, khắc theo lối nhứt cách nhứt chiếu, nghĩa là một mặt tháp khắc thi th́ một mặt để trống. Ba bài thi này nhà văn Hải Thiêu có đăng trên báo Giác Ngộ (xin xem phần nguyên văn chữ Nho ở sau).

Về vị trí, tháp ở trước chùa và nằm dưới chân núi, cách chùa khoảng 30m cạnh dốc đá, đi lên chùa. Bên cạnh tháp ở phía tây có nhiều cổ thụ che ánh nắng chiều. Hiện nay c̣n gốc thị già tương truyền do chính Tổ trồng. Với ḷng tôn kính và mến mộ vị thiền sư có nhiều công đức với làng, cho nên từ xưa tới giờ, bà con nhân dân cứ cách năm lại quét vôi cho tháp và cách năm bảy năm lại gia cố một lần, v́ vậy cách đây đă 215 năm kể từ ngày xây tháp mà cổ tháp vẫn giữ y dáng cũ.

c-Tháp của đại sư Từ Mẫn:

Tháp ở gần chùa nằm về phía Tây, đại sư họ Phùng người thôn Phong Ấp. Trước 1975 tháp sạt lở, người họ Phùng và bà con góp công xây lại, tháp ba tầng, ngang ngang sở thẳng nên không có ǵ đặc biệt lắm, Đại sư viên tịch đến nay đă quá 100 năm.

IV.Theo ḍng lịch sử đất nước và sử Phật Giáo để phỏng định thời gian xây dựng chùa

Đi t́m năm xây dựng chùa Phổ Bửu (chùa núi sau) cũng như năm dời chùa ra núi trước và đổi tên thành Bửu Phong, cùng hoạt động hoằng pháp của các vị thiền sư thời trước là một việc làm rất khó. Ở đây chúng tôi chỉ căn cứ vào các linh vị, bia tháp, cộng với sự tham quan thực tế của nhiều người đem so sánh, đối chiếu với các sử liệu mà các học giả, nhà văn, nhà sư đă đúc kết từ nhiều sử sách cũ để khẳng định hoặc phỏng đoán các sự kiện đă diễn ra ở Bửu Phong.

Các sách tham khảo:
Việt Nam Phật Giáo sử luận của Nguyễn Lang
Việt Nam Phật Giáo sử lược của Thích Mật Thể
Xứ trầm hương của Quách Tấn
Đặc san Giác Ngộ số 100 ra ngày 15-2-1995

Các sử liệu liên quan đến chùa Bửu Phong vốn không nhiều lại rải rác mỗi chỗ một ít. Trong khi tập hợp c̣n có chỗ nghi ngờ v́ không liên kết được, chúng tôi có tham cứu thêm những lời truyền miệng trong làng giữa các bô lăo với nhau hoặc bô lăo với người hậu sinh. Dù sao sự việc này cũng là bước khởi đầu. Xin được tóm lược như sau để tiện theo dơi:
Phật giáo dưới thời Hậu Lê trở lại hưng thịnh, bởi trong sự việc tranh bá đồ vương của hai họ Trịnh, Nguyễn các chúa đều xem Phật Giáo như chỗ dựa tinh thần và linh thiêng. Riêng trong cuộc Nam tiến của các chúa Nguyễn th́ việc xây chùa, đúc chuông cũng là một phần trong kế sách định quốc, an dân, tiếng chuông dễ dàng an ủy ḷng người xa xứ vốn đă mang sẳn một phần tâm linh Phật giáo làm hành trang.

Các mốc lịch sử:

Năm 1653, Hùng Lộc hầu ổn định việc cai trị di dân, lấp ấp ở xứ Kanthara (Khánh Ḥa)
Năm 1665, Thiền Sư Nguyên Thiều Siêu Bạch từ Trung Hoa đến B́nh Định Đại Việt. Có thể thiền sư Minh Lượng Nguyệt Ân cùng đi theo.
Năm 1683, Thiền Sư Nguyên Thiều Siêu Bạch hoàn tất việc xây chùa Thập Tháp Di Đà ở B́nh Định.
Năm 1687, Ḥa Thượng Thạch Liêm mời các cao tăng ở Trung Hoa sang Đại Việt cùng chủ tŕ Đại giới đàn ở chùa Thiên Mụ - Huế theo yêu cầu của chúa Nguyễn Phúc Tần. Có Thể Ḥa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân qua Đại việt trong đợt này.

Sau đại giới đàng măn, chư sư một số về lại Tàu, một số tỏa ra vấn du và lập chùa hành đạo dưới sự bảo trợ của chúa Nguyễn. Như vậy, chùa Phổ Bửu (tiền thân của chùa Bửu Phong) do vị thiền sư hàng chữ Minh khai sơn, có lẽ được xây dựng sớm nhất là vào năm 1688 tức sau đại giới đàn một năm.

Có hai khả năng xảy ra:

1. Có thể xây xong Phổ Bửu vài ba năm th́ Minh Lượng trở lại Hội An xây chùa Vạn Đức và ngài vẫn đi lại giữa hai chùa này chứ chưa giao hẳn cho đệ tử nào. Điều này cũng phù hợp truyền thuyết trong làng rằng:
"Xưa, vị thầy ở chùa sau tài năng lắm! ông đi không ai hay biết, lúc về cung chẳng ai hay!"

2. Có thể sau đại giới đàn, thiền sư Minh Lượng đến Hội An (Quảng Nam) là nơi dân cư đông đúc, buôn bán sầm uất thời bấy giờ để lập chùa hành đạo và khoảng năm mười năm sau chúa Nguyễn với thỉnh cầu ngài vào dinh Thái Khang để lập chùa an dân.

Dù khả năng nào th́ chùa Bảo Phong cũng là một trong vài chùa được xây dựng sớm nhất ở Khánh Ḥa ngày nay.

Theo quyển sách Khánh Ḥa, Nha Trang một tiềm năng một hiện thực, tác Vũ Ngọc Phương phán một câu thế này:

"Chùa Bửu Phong (Ninh Ḥa) do, thiền sư Minh Lượng Nguyệt Ân, Trung Quốc đời 34 tạo dựng năm 1683” (trang 110 ḍng cuối, trang 117 ḍng đầu). Như vậy th́ chùa Bửu Phong và chùa Thập Tháp Di Đà xây cùng một năm rồi. Xin trưng bằng chứng?! Hèn chi thầy Đạt Bổn nói với tôi:" chiếc trống sấm của chùa Thập Tháp, chùa Bửu Phong và chùa làng Phụng Cang làm cùng một thân cây; chùa Thập Tháp phần gốc, chùa Bửu Phong đoạn giữa, và trống ở chùa Phụng Cang là khúc ngọn!

C̣n việc thầy Minh Lượng viên tịch ờ chùa nào xin gát lại, sợ dài ḍng.
Vấn đề tiếp theo là chùa được dời từ núi sau ra núi trước năm nào?

Tương truyền sau đời Ḥa Thượng Minh Lượng th́ chùa trở nên khó ở, làng thỉnh thầy đến ở vài tháng th́ mất, vị khác th́ đau bệnh phải bỏ đi, không ai trụ quá một năm, sự việc lập đi lập lại nhiều lần, kể cả các vị bô lăo trong làng. V́ vậy, làng phải vào Ngọc Hội chùa Kim Sơn thỉnh thầy Thiệt Địa trở lại chùa (theo lời kể các cụ th́ thầy Thiệt Địa giỏi khoa phong thủy, thầy giỏi mà thầy nói ra nên ngày nay chùa phải chịu nhiều chuyện dỡ) Chính thầy chủ trương dời chùa từ lưng rùa ra trước trấn lên cổ rùa. Ngài đặt tên chùa là Bửu Phong với hàm ư dặn ḍ đời sau rằng núi chùa là ngọn núi báu.

Công việc này diễn ra năm nào, cần phải tham cứu sách Trầm Hương của Quách Tấn để đối chiếu!

Theo tác giả xứ Trầm Hương th́ chùa Kim Sơn là chùa xưa nhất Tỉnh, ông phỏng định năm xây dựng chùa này là năm 1735.
Năm 1740 chúa Nguyễn Phúc Khoát cải tên Kim Sơn ra Qui Tôn và ban sắc tứ. Chùa Kim Sơn do Thiền sư Thiệt Địa Pháp Ấn khai sơn.
Năm 1790 Ḥa Thượng Thiệt Địa Pháp Ấn hóa thân tại chùa Bửu Phong, giả định lúc đó ngài 80 tuổi (xem chân dung tự họa)

Ta thử làm phép tính:

Năm 1790 ngài 80 tuổi, tự hóa
Năm 1740 ngài 30 tuổi, đang trù tŕ ở chùa Kim Sơn và được chúa Nguyễn sắc tứ. Có thể năm mười năm sau đó ngài lại được thỉnh về lại Phổ Bửu và ngài ở đây lâu dài hơn v́ thời gian sau đó ngài c̣n lập ra ba cảnh chùa nữa.

 

 

Xem tiếp:   Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3

H́nh nh Chủa Bửu Phong

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long

Ảnh: Dương Tấn Long

 

Chân thành cám ơn:

Chị Hà Thị Thu Thủy đánh máy và chuyển tải tải liệu Chùa
Anh Dương Tấn Long chụp và chuyển tải h́nh ảnh Chùa