VINH  HỒ
 



 

Rắn Thiêng, Gậy Thần Và
    Ngành Y Dược
 

 
Lễ Tạ Ơn Ở Hoa Kỳ 

  Thể Thơ Đường Luật Thất
     Ngôn Bát Cú  

  Cưới Gả Theo Tục Lệ
     Cổ Truyền

  Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3  |

  Phần 4  |  Phần 5   Phần 6  |

Tang Ma Theo Tục Lệ
    Cổ Truyền

  Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3

  Phần 4  |  Phần 5  | Phần 6  |

  Phần 7:  Kết Luận 

Những Thi Sĩ Cố Đô và Phong
   Trào Thơ Mới Thời Tiền Chiến
   - Vinh Hồ

Tấm Ḷng Son Trong "H́nh
    Như Là T́nh Yêu", Tập
    Truyện Của Ái Khanh -
    Vinh Hồ

  Vài Nét Chân Dung
     Hàn Mặc Tử -  Nhà Thơ
     Thiên Tài của Việt Nam

Chúa Nguyễn Hoàng

Lịch Sử và Triết Lư  Bonsai

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 


 

 


C Ư Ớ I   G Ả   T H E O  TỤ C   L   C   TR U Y Ề N
 



 

PHẦN 5:
 

TRẦU CAU

Trầu cau đă trở thành một biểu tượng thiêng liêng không thể thiếu trong cưới gả. Bên cạnh ly rượu lễ, có miếng trầu lễ, miếng cau lễ, nhờ trầu cau mà nên duyên vợ chồng:

- Miếng trầu ai kết làm đôi?
Lá trầu là vợ, cau tươi là chồng
Trầu xanh cau trắng chỉ hồng
Vôi pha với nghĩa thuốc nồng với duyên

Trong ca dao, quan hệ t́nh yêu trai gái, trầu cau là những lời tỏ t́nh duyên dáng:

- Đi đâu cho đổ mồ hôi

Chiếu trải không ngồi trầu để không ăn?

Thưa rằng bác mẹ tôi răn

Làm thân con gái chớ ăn trầu người

- Tiện đây ăn một miếng trầu
Hỏi rằng quê quán ở đâu chăng là?

- Từ ngày ăn phải miếng trầu
Miệng ăn môi đỏ dạ sầu đăm chiêu

- Trầu này trầu tính trầu t́nh
Trầu nhân trầu nghĩa trầu ḿnh lấy ta

- Trầu này trầu túi trầu khăn
Cùng trầu dải yếm anh ăn trầu nào?

- Cho anh một miếng trầu vàng
Mai sau anh trả cho nàng đôi mâm

Miếng trầu không chỉ là lời tỏ t́nh, mà c̣n thể hiện sự khéo tay cùng óc thẩm mỹ của cô gái. Người xưa quan niệm người con gái phải biết têm trầu, mời trầu. Một cơi trầu đẹp nói lên tài đảm đang nội trợ của người con gái trong gia đ́nh.

Tục ăn trầu đă có từ lâu, ngày nay vẫn c̣n ở một số địa phương. Khi ăn trầu th́ say, môi đỏ lên, má hồng lên:

Anh say nhan sắc của nàng
Hay say v́ miếng trầu vàng trầu tươi?

Qua h́nh tượng trầu cau, người con gái trong ca dao đă tỏ ra rất táo bạo, lăng mạn và đáng yêu vô cùng:

- Trầu này thực của em têm
Trầu phú trầu quư trầu nên vợ chồng

- Trầu này têm tối hôm qua
Giấu cha giấu mẹ đem ra mời chàng

- Trầu này têm tối hôm qua
Cất trong dải yếm mở ra mời chàng

- Hai ta sang một con đ̣
Trông cho vắng khách trao cho miếng trầu.

Cây cau thân tṛn, vỏ cứng, chắc và thẳng, tượng trưng cho người con trai, lá trầu h́nh trái tim bầu bỉnh, bóng láng, mượt mà, tượng trưng cho người con gái. Dây trầu leo quấn quanh thân cau, tượng trưng cho t́nh yêu bền chặt. Trầu cau ăn với vôi tạo ra màu đỏ hồng như son, tượng trưng cho ḷng chung thủy.

Miếng trầu là đầu câu chuyện

Câu chuyện giữa người và người thật khó khăn, luôn luôn đ̣i hỏi sự dịu dàng, khôn khéo, tế nhị trong giao tế (từ lúc nhỏ đă "học ăn học nói học gói học xách" th́ chuyện t́nh yêu hôn nhân ngày xưa lại càng khó khăn thập phần (Nhứt chặt tre nh́ de gái):

Trầu đây cau cũng có đây
Nhân duyên chưa định trầu này ai ăn?

Lá trầu, quả cau, và hộp trà gói giấy hồng ngày xưa là thiệp báo tin vui.

Trong lễ cưới, cơi trầu sơn son thếp vàng, miếng trầu được têm h́nh cánh phượng, trái cau cắt thành h́nh hoa huệ bổ ra làm sáu xếp vào nhau. Lễ tơ hồng, lễ động pḥng hoa chúc, cô dâu, chú rể cùng uống chung một ly rượu, cùng ăn chung một miếng trầu, có ư nghĩa từ đây đôi ta "tuy hai mà một":

Trầu vàng nhá lẫn cau xanh
Duyên em sánh với t́nh anh tuyệt vời

Bên cạnh những cuộc hôn nhân tuyệt vời hạnh phúc, không ít những cuộc t́nh dang dở xót xa:

- Yêu nhau chẳng lấy được nhau
Con lợn bỏ đói buồng cau bỏ già

- Một thương hai nhớ ba sầu
Cơm ăn chẳng được ăn trầu cầm hơi

 

CHUYỆN TRẦU CAU (theo Lĩnh Nam Chích Quái):

Thời xa xưa, có 1 vị quan-lang được vua ban cho họ Cao, sanh được 2 người con trai khôi ngô tuấn tú, mặt mày giống nhau như đúc, người anh tên là Cao Tân, người em tên là Cao Lang. Hai anh em theo học tại nhà họ Lưu. Nhà họ Lưu có 1 cô gái nết na xinh đẹp nhất vùng, tên là Lưu Xuân Phú. Một hôm nàng đem 1 bát cháo lên mời, thấy người em nhường cho người anh ăn trước, nàng ghi nhớ diện mạo, rồi tŕnh cho cha mẹ biết ư định của ḿnh muốn kết hôn với người anh, được cha mẹ đồng ư, sau khi cưới nhau, t́nh nghĩa vợ chồng rất thắm thiết. Người em thấy t́nh anh em có vẻ phai nhạt, nên buồn rầu bỏ nhà ra đi, đến bờ sông hết đường đi, ngồi than khóc rồi chết hóa thành cây cau. Người anh thấy mất em đi t́m, tới bờ sông chết hóa thành tảng đá. Người vợ thấy mất chồng đi t́m, tới bờ sông chết hóa thành dây trầu ḅ lên tảng đá. Vợ chồng nhà đạo sĩ họ Lưu thấy mất con gái, con rể, và học tṛ đi t́m, đến bờ sông thấy cây cau, tảng đá và dây trầu, hỏi ra mới biết sự t́nh, than khóc và lập tại đó 1 đền thờ. Dân gian ai đi qua đó cũng đều động ḷng xót thương cho mối t́nh anh em, vợ chồng chung thủy, nên vào đền đốt cỏ thơm, van vái cúng lễ. Về sau, Vua Hùng đi tuần, qua đền, nghe câu chuyện thương tâm, đă truyền lệnh cho cận thần hái 1 lá trầu, bổ 1 miếng cau, bỏ vào miệng nhai, nghe thoang thoảng mùi hương, nhổ lên tảng đá thấy hiện ra 1 màu đỏ thắm: màu sắc của t́nh yêu chung thủy. Về triều, nhà vua xuống chiếu ban lệnh cho dân chúng từ đây phàm các việc lễ tục, cưới hỏi, hội họp đều phải lấy trầu cau ăn để mở đầu mọi việc. Người Việt có tục ăn trầu từ đấy.

Học giả Vương Đàm viết: "Ăn trầu trong lễ nghi phong tục, ăn trầu trong quan hôn tang tế, ăn trầu trong hội họp thảo luận, ăn trầu trong triều chính việc nước. Muốn được khắp nơi áp dụng, chính vua Hùng đă ăn trầu khởi đầu rồi ban truyền khắp dân gian. Khi lệnh vua ban hành toàn dân tuân theo, xă hội cùng dân nước đă hoàn thành xong nền tảng đạo lư kỷ cương. Nếp sống xă hội con người có lễ nghi, văn hóa, lương tâm, trách nhiệm, vị tha, có kỷ cương trật tự trong các mối liên hệ nhân ái: vua tôi, thầy tṛ, vợ chồng, cha con, anh em, đồng bào, quê hương, tổ quốc. Đời sống con người được xây dựng trong ṭa lâu đài chan chứa t́nh người.

Như vậy, trước khi ở Trung Quốc có Khổng Tử ra đời đưa ra các khuôn phép kỷ cương: "quân thần phụ tử" buộc chung vào sợi dây "nhân nghĩa lễ trí tín" th́ ở đất nước Việt đă từ trước đó, h́nh thành một nền văn hiến đầy đủ, toàn vẹn."

Theo học giả Mai Liệu, dân Mă Lai cũng có tục lệ dùng trầu cau trong các việc giao tế, hôn nhân. Tục ăn trầu cau không chỉ có tại Việt Nam mà có tại nhiều quốc gia trong vùng Đông Nam Á như Chiêm Thành, Campuchia, Mă Lai...

Ăn trầu cau c̣n để pḥng chống nhiều bệnh tật như: làm ấm người, chống sốt rét (cũng như tục nhuộm răng đen bằng vỏ lựu. ngũ bội, cánh kiếng để ngừa sâu răng), trị sán lải, làm thơm tho hơi thở, gây cảm giác say ngà ngà lâng lâng...

Cây cau gốc từ Mă Lai du nhập vào VN trồng nhiều ở miền Nam và Trung. Dáng dấp văn nhân tao nhă, cây cau có tàu lá đuôi chim, có buồng cau đầy trái xinh xắn như những quả trứng:

Đầu rồng đuôi phượng le te
Mùa đông ấp trứng mùa hè đẻ con

Trái cau ngon là trái cau "mỏng vỏ, nhỏ xơ, tơ ḷng, trong ruột". Khi bổ quả cau ra làm hai, ngoài cùng là vỏ, bên trong là ruột có những đường tơ đo đỏ, ở trung tâm có 1 ṿng mạng nước trong trong.

Em ơi hăy ngủ cho muồi

Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu

Mua vôi chợ Quán, chợ Cầu

Mua cau chợ Mới, mua trầu Chợ Dinh

Trầu cau được dùng để nói lên những ư tưởng thầm kín:

- Đêm qua thiếp mới hỏi chàng
Cau khô ăn với trầu vàng xứng không?

- Có trầu có vỏ không vôi
Có chăn có chiếu không người nằm chung

Đồng thời cũng vẽ lên những hoạt cảnh thế thái nhân t́nh:

Thương nhau cau sáu bổ ba
Ghét nhau cau bảy bổ ra làm mười

 

  


VINH HỒ
 
1/2005
(C̣n Tiếp)
 


Tài liệu tham khảo:

Việt Nam Phong Tục của Phan Kế Bính
Non Nước Khánh Ḥa của Nguyễn Đ́nh Tư
Hôn Lễ của Viên Mai
Thơ trích dẫn trong bài là Ca dao Tục ngữ
Tục lệ cưới gả, tang ma của người Việt xưa,
   của Phan Thuận Thảo. Nhà xuất bản Thận Hóa, 1999
Phong Tục Hôn Nhân của Dân Việt, Khải Chính
   Phạm Kim Thư,  đăng trên mạng lưới:
  
http://e-cadao.com/phongtuc/index.htm