trở về trang nhà www.ninh-hoa.com


VÀI NÉT CHÂN DUNG HÀN MẶC TỬ
NHÀ THƠ THIÊN TÀI CỦA VIỆT NAM

Vinh Hồ


1. T̀NH YÊU, ÁNH SÁNG, TIẾNG THẦM TRONG THƠ
Có nhiều thi sĩ đưa địa danh vào thơ:
Thôi Hiệu với "
Hoàng Hạc Lâu".
Bà Huyện Thanh Quan "
Qua Đèo Ngang"
Nguyễn Nhược Pháp với "
Chùa Hương"
Hoàng Cầm "
Bên kia sông Đuống"
Nguyên Sa "
Nắng Sài G̣n anh đi mà chợt mát. Bởi v́ em mặc áo lụa Hà Đông..."
Cung Trầm Tưởng "
Trời mùa Đông Paris, Suốt đời làm chia ly..."
Du Tử Lê "
Đêm Nhớ Trăng Sài G̣n"
Hàn Mặc Tử (HMT) "
Đây Thôn Vỹ Dạ":
                          
Sao anh không về chơi thôn Vỹ?
                           Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên
                           Vườn ai mướt quá xanh như ngọc...

Qua bài thơ trên, tên tuổi HMT gắn liền với thôn Vỹ, thôn Vỹ gắn liền với Cố Đô, tất cả gắn liền làm một. Tôi yêu bài thơ từ lúc c̣n ở mái trường Trần B́nh Trọng, Ninh Ḥa. Có một quăng thời gian dài tôi cứ tưởng HMT là người Huế.

Nguyễn Du tả nhan sắc Thúy Kiều qua Thúy Vân:

Vân xem trang trọng khác vời
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang...
Thúy Vân đẹp thế, nhưng:
Kiều càng sắc sảo mặn mà
So bề tài sắc lại là phần hơn

Hàn Mặc Tử tả "
Huế đẹp Huế thơ" qua thôn Vỹ Dạ. Dưới ng̣i bút của ông Vỹ Dạ trở nên đẹp đẽ thơ mộng lạ thường. Vỹ Dạ, một địa danh b́nh thường nằm lặng lẽ bên bờ Hương Giang mà đă đẹp như thế th́ những thắng cảnh khác của Huế như cung vàng điện ngọc, đền miếu lăng tẩm của một thời vang bóng sẽ c̣n đẹp đẽ cao sang đến bậc nào?

Hesiod viết: "
Một nửa tốt hơn toàn thể". Ở đây, HMT không viết một nửa hay toàn thể... nhưng ông viết một nét, một góc rất nhỏ của Huế: "Đây Thôn Vỹ Dạ!" Nhưng từ một nét, một góc rất nhỏ HMT đă nói rất nhiều (về Huế). Thiên tài là ở chỗ đó!
Thôn Vỹ giống như trăm ngh́n thôn khác trên quê hương VN, cũng có "
thuyền ai đậu bến, lá trúc, hàng cau " nhưng thuyền ai, khóm trúc, hoa bắp, hàng cau, bến nước, sông trăng của thôn Vỹ trong thơ HMT đẹp quá! Đẹp một cách mượt mà óng ả mê ly t́nh tứ... đẹp như một cảnh "Địa đàng mơ ước" ở trần gian. Dưới cái nh́n của HMT cảnh vật dù có tầm thường nhỏ bé đến đâu cũng trở nên có hồn, sinh động, lớn lao mang sắc hương diệu kỳ như một phép lạ, đẹp và thơ mộng đến nỗi ai cũng muốn về thăm một lần.

Sao anh không về chơi thôn Vỹ?
Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên!

Mở đầu bài thơ, tác giă đă nói bằng trái tim thiết tha mời gọi: Sao anh không về? Ai không xuyến xao khi nghe những lời êm ái mặn mà? H́nh như trong chúng ta ai cũng có một Thiên Đàng để tưởng nhớ. Từ khi con người đánh mất Thiên Đàng bơ vơ giữa trần gian th́ nỗi nhớ nhung hoài vọng một ngày trở về càng thêm tha thiết. Qua h́nh ảnh tuyệt vời Đây Thôn Vỹ Dạ, HMT muốn dựng lại nơi Đế Đô vàng son (từng là trung tâm điểm của dăi giang sơn gấm vóc có tên là Việt Nam h́nh cong chữ S nằm soi ḿnh bên Thái B́nh Dương chạy dài đến tận miền Lục Chân Lạp tiếp giáp với Vịnh Thái Lan) một cảnh Địa Đàng tràn ngập t́nh yêu, ánh sáng và tiếng thầm. Ánh sáng chứa chan rạng rỡ niềm hy vọng, một thứ ánh sáng mới mẻ tinh khiết diệu kỳ long lanh như thủy tinh và đẹp như ngọc:

Nh́n nắng hàng cau nắng mới kên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc.
Ánh sáng mềm mại êm ái tưởng như dát bạc nạm vàng giữa ḍng sông trăng huyền ảo mà con đ̣ là mối t́nh đầu vừa chớm nở, có khi đó là thứ ánh sáng tâm tưởng thoạt tan thọat biến trong giấc mơ của kẻ cô đơn trông ngóng được gặp lại người t́nh:

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?
Mơ khách đường xa khách đường xa
Áo em trắng quá nh́n không ra.

T́nh yêu nơi khu vườn Vỹ Dạ là một thứ t́nh yêu thôi thúc mănh liệt nhưng cũng rất lăng mạn sương khói mơ hồ:

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết t́nh ai có đậm đà?

Nỗi cô đơn, niềm trông ngóng và sự nôn nao khao khát đợi chờ của một trái tim rực lửa yêu đương đă lên tới tột độ tột cùng tưởng như không thể nào đợi chờ lâu hơn được nữa:

Có chở trăng về kịp tối nay?

Chữ
"kịp?" đặt trong thể nghi vấn ở đây là một "chữ thần" có khả năng diễn tả trọn vẹn tâm trạng bồn chồn của kẻ đang yêu, đang khao khát t́nh yêu mănh liệt. Suốt hằng ngàn năm trong thơ ca VN lần đầu tiên xuất hiện Hồ Xuân Hương, rồi HMT, hai thi sĩ chân thành can đảm đă dám vượt qua bức tường luân lư đạo đức ḱm hăm, để nói lên tiếng nói của trái tim mà lư trí đă bao đời nguyền rủa, những điều rất thật nhưng úy kỵ của con người đă hiện hữu từ thời Adam/Eva đến nay, đó là: Tính Dục.

Trái tim yêu đương đang độ lên men nồng cháy như một thứ trái cây rục rĩu chín mềm trong thơ Hồ Xuân Hương: "
Một trái trăng thu chín mơm ṃm" nay trở nên đắm đuối dục t́nh trong một bài thơ khác của HMT:

"
Trăng nằm sóng soăi trên cành liễu
Đợi gió đông về để lả lơi (...)
Ô ḱa bóng nguyệt trần truồng lắm!
Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe
(Bẽn lẽn)

Nếu tính dục thoáng hiện bóng bẩy trong thơ Hồ Xuân Hương đă làm mới mẻ tăng thêm sức sống cho ḍng thơ ca cổ điển, th́ tính dục hối hả trong thơ HMT cũng làm cho ḍng thơ ca tiền chiến thêm quyến rũ ngất ngây.
Nguồn ánh sáng lung linh trong Đây Thôn Vỹ Dạ trở nên rực rỡ trong Mùa Xuân Chín:

"Chị ấy năm nay c̣n gánh thóc,
Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"

và trở thành chói lọi hào quang trong thế giới tâm linh kỳ bí của Xuân Như Ư:

Như song lộc triều nguyên: ơn phước cả
Dâng dâng cao thần nhạc sáng hơn trăng
Thơm tho bay cho đến cơi Thiên đàng...
(
Ave Maria)

Những tiếng th́ thầm "
Sao anh không về?", "Có chở trăng về kip tối nay?" đă được lặp lại nhân lên thành trăm thứ tiếng ḷng trong bài Bẽn Lẽn:

Trong khóm vi lau rào rạt măi:
Tiếng ḷng ai nói sao im đi?

Đây Thôn Vỹ Dạ đầy ngập t́nh yêu, ánh sáng và tiếng thầm, hay nói một cách khác, t́nh yêu ánh sáng và tiếng thầm đă phối hợp với nhau để làm nên sự kỳ diệu cho Đây Thôn Vỹ Dạ cũng như cho toàn bộ tác phẩm của HMT về mặt bút pháp. Từ Gái Quê thơ HMT như con chim Phượng Hoàng soăi cánh bay vào thế giới siêu h́nh siêu thực qua những Thơ Điên, Xuân Như Ư, Thượng Thanh Khí, Cẩm Châu Duyên:

Thơ tôi bay suốt một đời chưa thấu
Hồn tôi bay đến bao giờ mới đậu
Trên triều thiên ngời chói vạn hào quang

T́nh yêu được thăng hoa thành t́nh yêu Thiên Chúa, ánh sáng được thăng hoa thành ánh sáng Triều Thiên và tiếng thầm được thăng hoa thành muôn tiếng Kinh Cầu:

V́ muôn kinh dồn dập cơi thơm tho
Thêm nghĩa lư sáng trưng như thất bảo
Ta chắp hai tay lạy quỳ hoan hảo
Ngửa trông cao, cầu nguyện trắng không gian
Để vừa dâng vừa hiệp bốn mùa xuân
Nở một lượt giàu sang hơn Thượng Đế
(Đêm Xuân Cầu Nguyện)

T́nh yêu, ánh sáng, và tiếng thầm lúc bấy giờ đă hoàn toàn "
xuất thế gian" để ḥa nhập vào thế giới diệu kỳ bất khả tư nghị. Đó là cơi Thánh nữ, Thiên đàng, cũng là cơi Thơ Mầu nhiệm:

Người có nghe xôn xao muôn tinh tú
Người có nghe náo động cả muôn trời?
Người có nghe thơ mầu nhiệm ra đời
Để ca tụng bằng hương hoa sáng láng,
Bằng tràng hạt, bằng Sao Mai chiếu rạng
Một đêm xuân là rất đỗi anh linh?
(Ave Maria)

Đêm-Xuân-Rất-Đỗi-Anh-Linh chỉ có trong Mùa Xuân Vĩnh Cửu mà người trần tục không thể nào biết được:

-
Chàng ơi! Chàng ơi!, sự lạ đêm qua!
Mùa xuân tới, mà không ai biết cả...
(Ra đời)

V́ Sự-Lạ-Đêm-Qua, mà phải cần đến những Thi-sĩ-Thần-Linh để làm nhiệm vụ Thiên sứ báo tin mừng đến muôn người:

Một chiều xanh- một chiều xanh huyền hoặc
Sáng bao la vây lút cơi thiên không

HMT đă tự nhận ḿnh không phải là thi sĩ trần gian ḿnh trần mắt thịt:

Tấu lạy Bà, Bà rất nhiều phép lạ
Ngọc Như Ư vô tri c̣n biết cả
Huống chi tôi là Thánh thể kết tinh
Tôi ưa nh́n Bắc đẩu rạng b́nh minh.

Khởi đi từ T́nh Quê, Bẽn Lẽn, Đây Thôn Vỹ Dạ... nguồn thơ HMT phong phú như ḍng sông mở ra đại dương mênh mông bát ngát, càng ngày càng xa bờ hiện thực, bến lăng mạn... để tiến vào thế giới tượng trưng, trừu tượng, siêu thực, mà người thơ là một thứ Sứ giả mang Thông điệp T́nh yêu của Thượng Đế đến với nhân loại. Những thi tập Hương Thơm, Mật Đắng, Máu Cuồng Và Hồn Điên, Xuân Như Ư, Thượng Thanh Khí, khi ra đời, người đương thời không hiểu đă buông lời nguyền rủa: "Thơ với thẩn ǵ! toàn nói nhảm." Nhưng rồi thời gian đă công nhận đó là những hạt trân châu quư hiếm trong Thơ ca Tiền chiến, đúng như khi xưa Chế Lan Viên đă hùng hồn khẳng định, và ngày nay Phạm Duy đă phổ thành Trường ca.

HMT là một hiện tượng lạï lùng trong Thơ Tiền Chiến. Ông làm thơ từ năm 16 tuổi, lúc mất chỉ vừa tṛn 28. Bắt đầu sự nghiệp bằng thể thơ Đường luật, vốn là thể thơ vô vàn khó khăn về luật tắc, nhưng dưới tay HMT vẫn mượt mà tươi mới như thường:

Nằm gắng đă không thành mộng được
Ngâm tràn cho đỡ chút buồn thôi

V́ thế, được chí sĩ Phan Bội Châu, vốn xuất thân Nho học từng đỗ Đầu Xứ đă nhiệt liệt khen ngợi: "
Từ ngày về nước đến nay tôi chưa gặp được bài nào hay đến thế..." Sau này gia nhập Phong trào Thơ Mới với một nguồn thơ đầy sáng tạo, HMT cũng được Hoài Thanh hết lời ngợi khen: "Một nguồn thơ rào rạt và lạ lùng". Hoài Thanh đă bỏ ra 1 tháng trời để nghiên cứu toàn bộ thơ HMT đến "mệt lă", và công nhận "Vườn thơ Hàn rộng rinh không bờ không bến càng đi xa càng ớn lạnh." đúng như HMT đă viết trong lời tựa cho tập "Thơ Điên" của ḿnh. Hoài Thanh đă dành cho HMT 21 trang nhận định và trích dẫn thơ, đó là số trang cao nhất trong sách của ông, cao hơn cả các nhà thơ lừng danh hàng đầu lúc bấy giờ (Lưu trọng Lư và Xuân Diệu có số trang ngang nhau 19 trang, Thế Lữ 15 trang, Huy Cận 13 trang, Chế Lan Viên 11 trang, Quách Tấn 6 trang) vậy mà ông cho biết "c̣n muốn trích ít bài nữa".

Người đầu tiên khám phá thiên tài HMT là Chế Lan Viên, đăng trên báo Người Mới số 5, ra ngày 23-11-1940:
"Tôi xin hứa hẹn với các người rằng, mai sau, những cái tầm thường, mực thước kia sẽ biến tan đi, và c̣n lại của cái thời kỳ này, chút ǵ đáng kể đó là Hàn Mạc Tử."

Một năm sau, trong cuốn "
Hàn Mặc Tư" xuất bản (1941), tác giả Trần Thanh Mại cũng tỏ ra thán phục HMT, cho rằng thơ HMT có nhiều ư tưởng và h́nh ảnh mới lạ, ảnh hưởng sâu đậm trường phái tượng trưng của Mallarmé bên Pháp quan niệm thơ phải đạt tới cái mức thuần túy, bí hiểm, phi thường, khó hiểu, bằng cách đổi cả mẹo luật, tiếng nói cũ, thành những dấu hiệu, những nhạc điệu kỳ dị.

Trong ngày giỗ lần thứ 50 của HMT tổ chức tại Paris ngày 11-11-1990, học giả Thái Văn Kiểm nhận xét:

"
Nhà thơ của chúng ta bẩm thụ được cái thiên tư cao quư là nh́n thấy được cái hư ảo, cảm được cái vô lượng và nghe được sự yên lặng của vô thủy vô chung. Nơi đây vang dội những lời cầu nguyện, những hương lạ mê ly, những âm thanh kỳ diệu, tất cả ch́m ngập trong bể hào quang và trong tinh hoa của thi vị. V́ theo Hàn Mặc Tử , thi ca là một sáng tạo thuần túy của Thượng Đế, và để báo đáp công ơn đó, thi sĩ phải là kẻ xướng Thánh ca, cảm thông với Thượng Đế, ca ngợi chân thành sự nghiệp thiêng liêng và vinh quang bất diệt của Người. Thi sĩ là gạch nối , là trung gian ưu tú giữa Hóa Công và nhân loại."

Năm 1994, "
Trường Ca Hàn Mặc Tử" của Phạm Duy ra đời phổ từ thơ HMT (gồm các bài: T́nh quê, Đây Thôn Vỹ Dạ, Đà Lạt Trăng Mờ, Trăng Sao Rớt Rụng, Hồn Là Ai, Trút Linh hồn, Lạy Bà Là Đấng Tinh Tuyền Thánh Vẹn, Ôi Sứ Thần Thiên Chúa Gabriel, Phượng Tŕ Ôi Phượng Tŕ). Khi tŕnh làng Phạm Duy đă thú nhận: "phổ thơ Hàn Mặc Tử khó vô kể, một năm trời vật lộn với thơ." Một năm trời vật lộn của ông có khác ǵ một tháng mệt lă của Hoài Thanh trước kia.

Tóm lại, thời gian đă minh chứng cho nhận xét đánh giá của Chế Lan Viên, Hoài Thanh về thơ HMT là đúng. Hàn Mặc Tử là một thiên tài trong nền thơ ca VN và thế giới. Mặc dầu mắc bệnh nan y, bao năm nằm trên giường bệnh nh́n thân xác, linh hồn từ từ tan ră... bao ngày sống trong tận cùng nỗi đau thương tuyệt vọng, quằn quại đau đớn... nhưng nhà thơ vẫn không ngừng sáng tạo ra những vần thơ để gởi đến bè bạn, người thân, cuộc đời, những lúc đó có ai tin rằng những bài thơ tuyệt tác? Ôi, thật là cảm động và thán phục biết chừng nào!


2. VÀI NÉT TIỂU SỬ
Hàn Mặc Tử tên thật Nguyễn Trọng Trí, sinh năm 1912, mất năm 1940, mới 28 tuổi.

Quê Mỹ Lệ, Đồng Hới, Quảng B́nh. Tổ tiên họ Phạm, ông cố Phạm Nhương, ông nội Phạm Bồi, v́ liên can quốc sự trốn vào Thừa Thiên đổi ra họ Nguyễn. Cha Nguyễn văn Toản, mẹ Nguyễn Thị Duy, anh Nguyễn Bá Nhân, 2 chị Như Nghĩa, Như Lễ, và 2 em Nguyễn Bá Tín, Nguyễn Bá Hiếu.

Trí học tiểu học ở Quăng Ngăi, khi cha chết, mẹ dọn về Qui Nhơn, ở đây Trí tập làm thơ Đường luật lúc 16 tuổi lấy bút hiệu là Minh Duệ Thị. Học trường Qui Nhơn đến năm thứ ba, Mẹ Trí gởi Trí ra Huế học tại trường ḍng Pellerin, chính đất Thần Kinh non nước hữu t́nh có truyền thống thơ phú, nơi quy tụ nhiều nhân tài đă ảnh hưởng và mở cánh cửa tư duy trí tuệ tài hoa thúc đẩy Trí trở thành thi nhân. Trí đăng thơ trên báo Phụ Nữ Tân Văn, Sài G̣n với bút hiệu Phong Trần. Thời gian này Đông Dương khủng hoảng kinh tế, gia đ́nh sa sút, không c̣n điều kiện Trí phải nghỉ học đi làm Sở Đạc Điền một độ, bị đau rồi mất việc. Vào Nam làm báo ít lâu lại trở về Qui Nhơn, kế đó mắc bệnh hủi... vào Nhà thương Quy Ḥa và mất tại đó.
Khi vào Sài G̣n làm báo Trí lấy bút hiệu Lệ Thanh (tên làng Mỹ Lệ, chánh quán Tân Thanh ghép lại). Trí chiếm giải nhất cuộc thi thơ của một câu lạc bộ thơ, bút hiệu Lệ Thanh nổi tiếng từ đó. Trí cộng tác với báo Trong Khuê Pḥng, Đông Dương Tuần Báo, Người Mới. Năm 1936 khi chủ trương tờ phụ trương văn chương báo Sài G̣n, Trí mới đổi là Hàn Mạc Tử. Hàn Mạc nghĩa là "Rèm Lạnh". Bạn Trí là Quách Tấn góp ư:

"
Tránh kiếp Phong Trần làm khách Hồng Nhan (Lệ Thanh) lại núp sau Rèm Lạnh (Hàn Mạc)... Đă có Rèm Lạnh th́ nên có thêm một bóng nguyệt nữa mới thật nên thơ."

Trí đồng ư ngay, cầm bút vạch thêm một vành trăng non trên chữ Mạc, từ đó có bút hiệu Hàn Mặc Tử. Mặc Tử không c̣n nghĩa "
Rèm Lạnh" nữa, mà có nghĩa là "Bút Mực" (Hàn: Bút, Mặc: Mực) hiểu theo nghĩa bóng là "Văn Chương". Như vậy, ba chữ Hàn Mặc Tử có nghĩa là "Khách Văn Chương".

Tập thơ Đường luật mang tên "
Lệ Thanh Thi Tập" có 3 bài Thức Khuya, Chùa Hoang, Gái Ở Chùa được Phan Sào Nam họa vận lại. Năm 1936 tập thơ Gái Quê xuất bản là một chuyển hướng sang Thơ Mới (Năm 1932 bài T́nh Già của Phan Khôi mở màn cho phong trào Thơ Mới.).

Cuối năm 1936, Trí đi chơi Huế, Đà Nẳng, Nha Trang, Phan Thiết rồi định vào Sài G̣n tiếp tục làm báo bỗng có dấu hiệu mắc bệnh hủi. Người nhà cho rằng Trí bị bệnh là do lúc đi làm ở sở Đạc Điền Qui Nhơn phải băng qua nhiều băi tha ma lúc mưa giông bị nhiểm khí độc từ mồ mả bốc lên. Cũng có người cho rằng Trí ra Phan Thiết gặp Mộng Cầm dẫn nhau lên Lầu Ông Hoàng chơi, mắc mưa vào trú trong một ngôi mộ mới xây bị nhiểm hơi người chết bốc lên nên bị bệnh. Khi mắc bệnh, Trí thuê một cḥi tranh ở G̣ Bồi cách Qui Nhơn 15 km để ở và bắt đầu tuyệt giao với bạn bè.

Cuối năm 1937 gom góp khoảng 50 bài thơ làm trên giường bệnh được HMT gọi là Thơ Điên (gồm 3 tập Hương Thơm, Mật Đắng, Máu Cuồng Và Hồn Điên) mang chung một nhan đề: Đau Thương để tặng thân mẫu (một số bài nói về trăng, một số nói về cơi hồn, một số thuộc các đề tài khác). Tiếp đến là Xuân Như Ư (gom góp năm1939), Thượng Thanh Khí (gom góp năm 1940).
Mùa hạ 1938, thấy bệnh t́nh khó qua khỏi, gia cảnh càng sa sút, HMT sau nhiều lần do dự đă quyết định vào bệnh viện phong cùi Qui Ḥa chữa miễn phí để tránh gánh nặng cho gia đ́nh. Theo họ hàng th́ khi vào đây HMT chỉ mới chớm nổi vài mụn đỏ nho nhỏ trên mặt, bàn tay bắt đầu cứng khó cầm bút.

3. T̀NH YÊU, T̀NH BẠN

Trong đời t́nh cảm, những người đẹp gây những dấu ấn cho HMT là Hoàng Cúc, Mộng Cầm, Mai Đ́nh và Thương Thương. Hoàng Cúc chỉ là một mở đầu của tiếng gọi con tim, chưa quen thân, chưa ḥ hẹn ǵ. Mộng Cầm gần gũi nhất, sâu đậm nhất, nhưng khi nghe HMT vướng bệnh th́ nàng vội vả lên xe hoa đă làm cho HMT đau khổ xót xa. Mai Đ́nh, người con gái nhân hậu đă xin được làm vợ để săn sóc, dù HMT từ chối, nàng vẫn ở bên cạnh lo thuốc thang... Măi lâu sau khi HMT mất, gia đ́nh hết lời khuyên nhủ, nàng mới chịu đi lấy chồng, nhưng vẫn xin chồng cho nàng được lập bàn thờ, treo ảnh HMT măi cho đến khi nàng mất năm 1999 tại Sài G̣n. Thương Thương chỉ là cái bóng bé nhỏ dịu dàng từ xa, nhưng đă cho HMT nhiều ư thơ rất đẹp trong Cẩm Châu Duyên. Ngoài ra, theo Quách Tấn, HMT c̣n có Lê Thị Ngọc Sương, chị ruột Bích Khê, nhưng mối t́nh này chỉ như làn sương mỏng.
Thời tiền chiến, trong làng thơ có nhiều đôi bạn tri kỷ tuyệt vời như Xuân Diệu- Huy Cận, Huy Thông- Nguyễn Nhược Pháp, và Nhóm Thơ B́nh Định gồm: Quách Tấn, Hàn Mặc Tử, Bích Khê, Yến Lan, Chế Lan Viên. Bộ ngủ này rất tâm đắc cùng nổi tiếng, cùng có tên trong sách Thi Nhân Việt Nam, đă có tác phẩm xuất bản, chỉ trừ Yến Lan ghi có 1 tác phẩm sẽ xuất bản. Quách Tấn lớn tuổi nhất, nên được cả nhóm xem là đại ca. T́nh bạn giữa Quách Tấn và HMT rất gần gũi thân thiết. Chính QT đề nghị HMT đổi chữ Mạc ra chữ Mặc... Và sau này cũng chính QT đứng ra xây mộ HMT tại Ghềnh Ráng c̣n lưu đến ngày nay và xuất bản toàn bộ tác phẩm của HMT. Quách Tấn là một thi sĩ nổi tiếng ngồi một ḿnh một chiếu trong khuynh hướng thơ cổ điển, được Hoài Thanh nể phục, về sau (thập niên 60) được Phạm Công Thiện đề cao là một con chim Phượng Hoàng ở phương Đông. Ngoài 3 thi tập, 2 cuốn sưu khảo, ông c̣n trên 50 đầu sách chưa xuất bản. Năm 1940 ông có làm bài thơ "
Mộng Thấy Hàn Mặc Tử" in trong thi tập Mùa Cổ Điển, bài thơ này nói lên t́nh cảm thắm thiết của ông đối với người bạn thơ:

Ơi Lệ Thanh! Ơi Lệ Thanh!
Một giấc trưa nay lại gặp ḿnh .
Nhan sắc châu pha màu phú quư,
Tài hoa bút trổ nét tinh anh.
Rượu tràn thú cũ say sưa chuyện,
Hương tạ trời cao bát ngát t́nh.
Tôi khóc tôi cười vang cả mộng...
Nhớ thương đưa lạc gió qua mành.

Người bạn thân khác của HMT là Bích Khê, một thi sĩ tài hoa mệnh bạc thuộc trường phái Thơ tượng trưng, mà Hoài Thanh đă phê b́nh: "
Tôi đă gặp trong "Tinh Huyết" những câu thơ hay vào bậc nhất trong thơ Việt Nam". Tinh Huyết là một thi tập của BK. Bài Tỳ Bà được Phạm Duy phổ nhạc năm 1969. Đề tựa cho thi tập Tinh Huyết, HMT đă viết như sau:

"
Thi sĩ Bích Khê là người có đôi mắt rất mơ, rất mộng, rất ảo, nh́n vào thực tế th́ sự thực sẽ thành chiêm bao, nh́n vào chiêm bao lại thấy xô sang địa hạt huyền diệu... Ở "Tranh Lơa Thể" sự trần truồng dâm đăng đă nhường lại cho ư vị nên thơ của hương, của nhạc, của trăng, của tuyết."

Người bạn khác của HMT là Yến Lan, có bài Bến My Lăng nổi tiếng trích trong thi tập Bến My Lăng được Hoài Thanh b́nh phẩm: "
Không khí lạ lạ nhưng nhẹ nhàng dễ khiến người ta thích".

Một người bạn khác của HMT là Chế Lan Viên, người đă từng hết lời ca ngợi thơ HMT.Mới 17 tuổi CLV đă xuất bản thi tập "
Điêu Tàn" được Hoài Thanh đánh giá: "Vong linh đau khổ của ṇi giống họ (Chiêm Thành) đă nhập vào Chế Lan Viên, cho nên dù không phải là người họ Chế, Chế Lan Viên vẫn là một nhà thơ Chiêm thành. Quyển Điêu Tàn đă đột ngột xuất hiện ra giữa làng thơ Việt nam như một niềm kinh dị."

Tóm lại, năm thi tài gặp nhau, mỗi người mỗi vẻ, mỗi người đều có một chỗ đứng riêng biệt sáng chói trên thi đàn. Sự xuất hiện và kết hợp giữa họ với nhau từng gây nên một hiện tượng thơ ca vang dội và độc đáo nhất lúc bấy giờ.

4. CHÂN DUNG THẬT
Suốt nhiều năm qua, cuộc đời và sự nghiệp thơ ca của HMT đă được dựng thành phim, kịch nói, cải lương, tuồng chèo, phổ nhạc... Hầu như ai đóng vai HMT cũng được hóa trang h́nh dạng quái dị, mặt mũi u nần, tay chân cùi cụt co quắp...
Trong bài viết "
Hăy trả lại chân dung thật cho nhà thơ Hàn Mặc Tử" tác giả Hoàng Hương Trang sau khi đi nhiều nơi khảo sát, t́m hiểu... đă kết luận chân dung thật của nhà thơ HMT không đến nỗi tồi tệ như thế mà vẫn: "b́nh thường, lành lặn."

Thi sĩ Hoàng Hương Trang cho biết, bà có tham khảo nhiều tài liệu, ảnh chụp c̣n lưu tại Bệnh Viện Qui Ḥa nơi giường bệnh của HMT năm xưa, cũng như nghe nhiều vị bác sĩ, nữ tu, những nhân chứng từng sống chung với HMT, họ kể rơ về những ngày cuối cùng của HMT, cả người em chú bác với HMT từng theo chăm sóc HMT từ lúc mới bị bệnh cho đến lúc mất, cả những bệnh nhân đến nay vẫn c̣n sống tuổi khá thọ, (có người đă điều trị 45 năm hiện c̣n sống) họ đều cho biết chân dung HMT "
vẫn nguyên vẹn, không sứt mẻ, quái gỡ."

Ông Nguyễn văn Xê, bệnh nhân nằm chung pḥng với HMT đă từng viết bài mô tả cái chết của HMT. HMT chỉ bệnh 4 năm. Do giai đoạn đầu gia đ́nh chạy chữa theo các thầy lang gia truyền bắt ăn uống kiêng cử làm cơ thể suy nhược, nên khi vào bệnh viện, HMT đă kiệt sức. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết lại là kiệt lỵ chứ không phải phong cùi. Thư Ông Xê c̣n lưu tại Qui Ḥa đề ngày 25-3-1941 viết: "
Lúc bấy giờ trông thân thể nhà thi sĩ thật là thảm thê, tuy mặt mày chàng không bị chứng bệnh tàn phá đến nỗi nhàu nát, hay hóa nên quái gỡ..." Chính Ông Xê hiện c̣n sống ở trại Cái Sắn vẫn nguyên vẹn không sứt mẻ quái gỡ. Hàn Lệ Thu (nhà thơ, v́ yêu thơ HMT mới lấy bút danh đó) nằm bệnh từ năm 16 tuổi tại Qui Ḥa đến nay đă ngoài 60 tuổi vẫn nguyên vẹn h́nh hài, tự nấu nướng giặt giũ lấy. Các nữ tu cho biết người bệnh chữa trị sớm theo đúng quy cách th́ không bị lở loét, vẫn lao động, có người thọ tới 80, có thể lập gia đ́nh sinh con cái b́nh thường.

5. KẾT LUẬN
Bài này viết ra nhầm phác họa một vài nét chân dung Hàn Mặc Tử từ đời thường cho đến tác phẩm, để chúng ta có một cái nh́n bao quát về một nhà thơ thiên tài VN, hầu tránh những ngộ nhận, những nhầm lẫn... có thể xảy ra về HMT.
Với 8 tập thơ, 1 vở kịch thơ, cùng nhiều bài tiểu luận văn chương của HMTc̣n để lại, thật vô cùng quư giá. Những ư thơ cao siêu, những ngôn ngữ thơ mới lạ mà cả Hoài Thanh lẫn Phạm Duy đều phải bỏ nhiều th́ giờ để nghiên cứu "
mệt lă", "khó vô kể" cho thấy HMT có tŕnh độ hiểu biết uyên thâm, có cái nh́n mới lạ, có cảm nhận siêu phàm mà người thường khó thể hiểu được.

Đến đây, tôi xin trích một câu trong bài viết "
Kinh Vật Lộn và Phép Vượt Qua Trường Ca Hàn Mặc Tử của Phạm Duy" của Linh mục Trần Cao Tường sau đây để thay cho phần kết luận bài này:

"
Hàn Mặc Tử, tên thật là Phanxicô Nguyễn Trọng Trí, một nhà thơ Thiên tài trong nền Văn học Việt Nam và là một nhà thần bí theo đạo Chúa , diễn được những huyền nhiệm vượt qua ngôn ngữ loài người."


VINH HỒ
(Orlando, 15-4-2004)
-----------------------------------------------------------------------
Tài liệu tham khảo:

- "Thi Nhân Việt Nam" của Hoài Thanh, Hoài Chân, 1967
- "Kinh Vật Lộn Và Phép Vượt Qua Trường Ca Hàn Mặc Tử" L.M. Trần Cao Tường, Văn số 66, 67, 2002.
- "Nói Về Ca Khúc Và Thơ Phổ Nhạc" Phạm Duy, cùng số Văn trên.
- "Hăy Trả Lại "Chân Dung Thật" Cho Nhà Thơ Hàn Mặc Tử" Hoàng Hương Trang, Văn Nghệ số 48, ngày 26/12/2002

 
trở về trang nhà www.ninh-hoa.com