Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com



 

 Trần Thanh Thiên
Bút hiệu: MỤC ĐỒNG

   Người làng B́nh Thành,
xă Ninh B́nh.

 Cựu học sinh trường
Trung Học Nguyễn Trăi
niên khóa 1992-1995.
 


Hiện đang du học
tại Delhi, Ấn Độ.

 

 

 

 

 


CHÙA HANG - Ḥn Hèo

Mc Đồng

 

Mây Ḥn Hèo

Heo Đất Đỏ

Mưa Đồng Cọ

Gió Tu Hoa

Cọp Ổ Gà

Ma Đồng Lớn.

Bài vè truyền miệng từ người này sang người khác, chính nhờ nó những ḥn núi, những địa danh của địa phương Ninh Ḥa nói riêng và Khánh Ḥa nói chung đi vào bộ nhớ của nhiều người.

Ai là người Ninh Ḥa mà chưa một lần nghe đến 2 tiếng “Ḥn Hèo”; ai đă từng viếng cảnh Tiên Du với chùa Linh Phong trầm mặc hữu t́nh, với Suối Cau gập ghềnh róc rách, mà chưa một lần trèo lên lưng chừng triền núi để viếng cảnh chùa Hang th́ thật là thiếu sót. Thiếu sót, bởi đây là một công tŕnh thiên nhiên kỳ tuyệt, đă gắn liền với lịch sử địa phương một thời, và cũng là nơi cư trú của một bậc Thiền sư thạc đức.

 

Ninh Ḥa non nước trời sinh

Xưa sao nay vậy đượm t́nh nước non.

 

Ḥn Hèo là ngọn núi cao nhất trong dăy quần sơn “Phước Hà”, có chiều cao 819 mét so với mặt nước biển. Bên cạnh Ḥn Hèo, có ḥn Tiên Du, ḥn Phủ Mái Nhà, ḥn Răng Cưa, ḥn Nhọn, v.v. V́ cao nhất trong dăy nên Ḥn Hèo được người địa phương lấy làm tên chung cho quần thể Phước Hà Sơn. Những ngọn núi này kết hợp với nhau làm tấm chắn phía Đông cho dân chúng Ninh Ḥa, làm người lực sĩ hiên ngang giữa trời chặn đứng những đợt cuồng phong chướng khí từ biển khơi thổi vào, làm cứ điểm trú quân và khởi binh cho các tướng sĩ trong phong trào Cần Vương chống Pháp, và thậm chí c̣n đóng vai tṛ của một đài khí tượng thủy văn, dự báo những cơn mưa sắp đến.

 

Ḥn Hèo đội mũ là trời sắp mưa.

 

Vành mũ khổng lồ của Ḥn Hèo chỉ có thể là những đám mây trôi trên bầu trời. Núi Phước Hà do địa h́nh thiên nhiên cấu tạo, khi mây đen kéo về đọng nhiều trên đỉnh Ḥn Hèo là người dân biết trời Ninh Ḥa chuẩn bị mưa.

Cái tên Ḥn Hèo có nguồn gốc cũng rất thú vị. Trong vùng núi này có một loại cây gắn liền với tên tuổi, đó là cây mây, đặc biệt là mây bông, cây vừa to vừa thẳng, thích hợp để làm nhiều vật dụng cho dân địa phương, nhất là làm hèo (gậy) nên giới b́nh dân gọi tên núi là Ḥn Hèo.

 

Địa thế của Phước Hà Sơn rất hiểm trở và kỳ dị. Nghĩa binh Cần Vương dưới sự lănh đạo của hai tướng Trịnh Phong và Trần Đường đă nương vào thế núi này mà cầm cự với quân của thực dân Pháp suốt hơn 1 năm trời.

Tham khảo bài viết “Khánh Ḥa Có Một Năm Tuất Vẻ Vangcủa Quách Tùng Phong đăng trong www.ninh-hoa.com, chúng ta có thể thấy tầm quan trọng của cứ điểm Phước Hà.

 

“Vào quí hạ năm Bính Tuất (tháng 6 năm 1886), viện binh Pháp đi đường thủy ra đến Nha Trang. Trần Bá Lộc chỉ để lại một số quân sĩ đủ pḥng vệ mặt Nam c̣n bao nhiêu th́ cho xuống tàu chở ra vũng Trâu Nằm đổ bộ lên Tu Bông rồi kéo lần vô Vạn Giă. Lần này chúng tiến quân chậm và cẩn thận. Đến Vạn Giă chúng đóng quân và bắt đầu cuộc khủng bố nhân dân trong vùng. Trịnh Phong và Trần Đường một mặt lo di tản dân cư hai huyện Quảng Phước và Tân Định, lấy Ḥn Hèo làm mật khu, tổng hành dinh đóng tại Tiên Du…

 

“Từ Ninh Ḥa, chúng đem quân đánh Dốc Thị và đèo Ruột Tượng song hoàn toàn thất bại. Không đánh được về mặt quân sự chúng bèn đánh về mặt kinh tế, chúng chặn tất cả mọi ngă đường vào ra Phước Hà sơn (nơi đóng quân của nghĩa quân.) Cuối cùng chúng vẫn không đạt được mục đích bao vây kinh tế. Trần Bá Lộc bèn nghĩ kế dụ hổ ra khỏi núi. Hắn bỏ lỵ sở Ninh Ḥa kéo quân đến đóng ở Đồng Cháy nằm khoảng giữa đèo Dốc Thị và Ḥn Hèo. Đồng Cháy là một cánh đồng xanh ngát, cỏ gai, lau lách mọc đầy rất thích hợp cho việc đột kích. Trịnh Phong chia quân làm ba đạo: một ở lại giữ trại, một ẩn quân tại chân núi Phước Hà chờ tiếp viện, một do chính Trịnh Phong dẫn quân xông vào trại địch. Không ngờ trúng mưu kế của địch nên khi vào đến trại địch th́ trại trống không và bọn giặc dùng hỏa công để bao vây nghĩa quân. Trịnh Phong trấn an chiến hữu và cùng nhau lăn vào lửa t́m đường thoát thân. Nhờ có toán tiếp viện từ chân núi Phước Hà quyết tâm cứu viện nên đến mờ sáng hôm sau th́ phá được ṿng vây và rút quân về Ḥn Hèo…

 

“Nghĩa quân toàn thắng rút về đóng ở Xuân Sơn. Về mặt Bắc th́ Trần Đường đem quân đánh thắng toán giặc đóng ở Ḥn Khói bắt được toàn bộ binh lính đem nhốt ở Ḥn Hèo. Trần Bá Lộc được tin hai nơi bị thất trận nên kéo quân về đóng tại Ninh Ḥa chờ đợi xin viện binh lần thứ hai. Khi nhận được viện binh hắn theo lời chỉ dẫn của hai tên tri phủ Ninh Ḥa và tên tri huyện Quảng Phước đánh thắng trận Ḥn Hèo. Trần Đường cùng nghĩa quân rút về Nam hợp lực cùng Trịnh Phong kháng chiến.”

 

Tuy phong trào khởi nghĩa Cần Vương cuối cùng thất bại do lực bất ṭng tâm, lực lượng yêu nước không thể chống lại đại binh địch với dă tâm xâm chiếm nước Việt, cộng thêm sự trợ lực chỉ đường của tên Việt gian Trần Bá Lộc và một số quan lại tham tài bán nước; tuy nhiên phong trào cũng đă đánh một dấu son vàng cho lịch sử nước nhà, và địa danh Ḥn Hèo Phước Hà Sơn vẫn c̣n trường lưu trong kư ức.

Chệch về phía Nam, trên lưng chừng ḥn Tiên Du có một cái hang đá rộng lớn có sức chứa trăm người, nơi đây chẳng những là điểm lưu trú của nghĩa binh qua các cuộc chiến, mà c̣n là một đạo tràng thiên tạo, thích ứng cho việc ẩn dật tu hành của một vị Thiền sư, đó là Ḥa thượng Thích Nhơn Hoằng. Đồng cảnh ngộ với trú xứ vốn là tồn tại từ lâu xa, không có nhiều tài liệu lịch sử ghi chép, cuộc đời và hành trạng của vị Thiền sư này cũng không hề có một tư liệu nào lưu sử, ngoài việc truyền tụng của nhân gian, và ngôi mộ tháp mới được kiến tạo đang đứng hiên ngang cùng tuế nguyệt có thể làm chứng tích hùng hồn.

 

Dựa theo lời kể lại của những người địa phương và căn cứ vào tài liệu lịch sử chùa Phụng Sơn, thôn Phụng Cang, cũng như đạo hiệu của Ḥa Thượng cho thấy: Ngài là đệ tử của tổ Phước Tường - nguyên trụ tŕ tổ đ́nh Thiên Bửu Thượng, thôn Điềm Tịnh - Ninh Ḥa. Tổ sư cùng với một đệ tử siêu xuất khác là Ḥa thượng Nhơn Sanh - Trừng Tương được hào lăo và nhân dân Phụng Cang cầu thỉnh về chứng minh và cải tự một ngôi chùa thờ Thánh của làng Phụng Cang thành ngôi Phật tự ngày nay: Chùa Phụng Sơn. Vốn đạo cao đức trọng, hai thầy tṛ đă dùng đức độ của ḿnh hoá giải được bao oan khiên, chướng nạn tại địa phương, đem lại cho nhân dân trong làng nói riêng và khắp huyện Ninh Ḥa thời ấy nói chung một cuộc sống tín ngưỡng an b́nh, thịnh mậu. Thiền sư Nhơn Hoằng cũng học theo hạnh Tổ sư, chuyên tu mật hạnh, ẩn dật chốn sơn lâm tu hành. Ngài thỉnh thoảng cũng hạ sơn, đi đến các vùng lân cận trong huyện để hoá độ quần sanh.

 

Nhận thấy thạch động ở núi Tiên Du có thể làm nơi tu tập, Ngài đă chấn tích tại đây, sửa sang hang đá thành một ngôi Tam Bảo với tên gọi “Thạch Sơn Cổ Tự”. Ngày trước, ở quần thể núi này c̣n có sự tồn tại vài loài thú hoang dă, như cọp beo. Người Ninh Ḥa thỉnh thoảng cũng nói cụm từ “cọp Ḥn Hèo”. Nhưng về sau, dưới sự can thiệp quá nhiều của con người, các loài hùm thú vốn nổi tiếng “hiền như cọp Khánh Ḥa” đă dần rút lui về những chốn rừng núi thẳm sâu hơn. Giữa chốn hang cùng rừng rú, thú dữ cọp beo như thế, Ḥa thượng vẫn sống an nhiên tự tại. Có người kể lại, Ngài c̣n hay dùng đức độ của ḿnh để hoá độ các loại thú dữ trở nên hiền từ, thường lai văng đến hang đá để nghe Ḥa thượng tụng kinh và hộ tŕ sự tu niệm.

 

Ngôi cổ tự có mái rộng dài là một tảng đá khổng lồ, nằm gối ḿnh trên hai vách đá tạo nên một không gian lư tưởng. Cửa vào điện Phật thu hẹp, chỉ vừa chiều rộng cho hai người ra vào, người lớn đi vào th́ phải cúi đầu, nếu không th́ sẽ có chuyện với cái trán đáng yêu của ḿnh. Mặt hông bên phải có lối đi nhỏ hẹp, có thể trèo lên gốc cây da (tôi không biết tên cây ǵ, tạm gọi cây da) và trèo lên đỉnh tảng đá rộng thoai thoải, c̣n mang dấu tích của bom đạn. Ḥa thượng đă kiến tạo mặt tiền hang bằng một vách xây chắn gió, ngày nay không c̣n nhưng chúng ta có thể thấy dấu vôi xây khi nh́n lên mặt đá. Mặt tiền ngôi chùa “Thạch Sơn Cổ Tự” đă được một Phật tử (bác Lưu Lập Năng, anh ruột của Lưu Thế Ninh) chụp h́nh lại vào khoảng năm 1955-56, thời gian sau sự kiện đ́nh chiến. Bức  ảnh đen trắng này hiện đang được lưu giữ tại chùa Thiên Bửu Hạ.

 

Bên trong điện Phật, nh́n lên trần, in vào vào mặt đá là dấu ấn màu son đỏ rất lớn, có cạnh khoảng 1 mét của Ḥa thượng để lại, nhưng không biết đây là biểu tượng ǵ. Chúng tôi phỏng đoán có thể là biểu tượng đồ h́nh thần chú theo giáo lư Mật Tông. Nếu có điều kiện thuận tiện, chúng tôi sẽ tham khảo sự tra cứu của các bậc cao minh, hoặc mời các vị có tŕnh độ Phật Pháp cao về tại hang đá để nghiên tầm về dấu ấn này.

 

Đứng ở cửa hang, nh́n về xa xa là khung cảnh hữu t́nh của thiên nhiên cứ như được bố trí bởi một họa sĩ đại tài: thôn Tiên Du, thôn Lệ Cam lượn lờ ẩn dật bởi đồng bằng đan xen núi non, trên ṿm trời những vầng mây trắng cuộn khúc đan tầng, vẽ nên vân cẩu nửa gần nửa xa. Cửa nhà chen chúc chỗ hẹp chỗ thưa, những con đường vắng vẻ, những đ́a nuôi tôm trải dài. Phong cảnh rất gần đời nhưng không tục, chỉ có thể nói bằng 2 chữ “tuyệt vời”. Vào một buổi trưa nắng gắt, nếu trên đường viếng chùa Linh Phong - Tiên Du trở về, bạn dành vài chục phút ghé lên chùa Hang, nghe gió khua lá cây xào xạt, chim hót mừng lữ khách hồi hương, hơi mát lạnh từ hang đá tỏa ra, bạn cứ tưởng như ḿnh đang lạc vào tiên cảnh. Sướng lắm! Thích lắm!

 

Thạch Sơn cổ tự là đây

Từ trong hang núi dựng xây đạo tràng.

Khách du vừa đến bàng hoàng

Ngỡ như Tiên cảnh ngút ngàn bâng khuâng.

Mây trắng cuộn khúc đan tầng,

Vẽ nên vân cẩu nửa gần nửa xa…

 

Phải chăng, ở đây có nhiều cảnh đẹp nên thơ như thế, giống bồng lai tiên cảnh như thế, nên làng này có tên gọi là Tiên Du?!

 

Vào những năm chiến trận xảy ra, trong cuộc càn quét của thực dân Pháp, cứ điểm Ḥn Hèo cũng nằm trong tầm ngắm của giặc. Ḥa thượng Thích Nhơn Hoằng cũng bị sa vào làn tên mũi đạn mà rời bỏ ngôi thạch tự để trở về với Pháp thân tịch diệt Niết Bàn. Nhân dân địa phương đă an táng ngài dưới một nấm mộ phía trước cửa hang. Năm 1995, tại ngôi thổ mộ ấy, Giáo hội Phật giáo huyện Ninh Ḥa đă lập bia ghi lại sự kiện và đến năm 2007, kiến tạo một ngôi bảo tháp rất trang nghiêm, tráng lệ để cúng dường và tưởng niệm công đức Ngài. Lễ khánh thành bảo tháp được long trọng tổ chức vào ngày 20 tháng 10 năm 2007 (mồng 10 tháng 9 năm Đinh Hợi) dưới sự chứng minh của Ḥa thượng Thích Ngộ Tánh, trụ tŕ Tổ đ́nh Thiên Bửu, Chánh Đại Diện Phật Giáo huyện Ninh Ḥa và sự tham dự của đông đảo Phật tử trong, ngoài tỉnh.

 

Hiện nay, ngôi thạch tự thường được chư Tăng Ni, Phật tử trong huyện thường xuyên lai văng dâng hương, trồng cây, sửa sang cảnh trí chung quanh. Ngôi Tam Bảo dần dần quang đăng trở lại, tiếng mơ câu kinh bắt đầu lại được ngân nga và quyện theo làn gió ngọn cây, ḥa cùng âm ba sông núi. Với đà phát triển của huyện Ninh Ḥa hiện nay, tương lai, một số khu du lịch lân cận được đưa vào sử dụng, đường xá mở mang, chắc chắn ngôi chùa Hang - Thạch Sơn cổ tự - sẽ được Ḥa theo nhịp phát triển ấy mà trở thành một ngôi phạm vũ huy hoàng, là nơi lai văng dâng hương, viếng cảnh, thưởng thức, và tu tập của mọi tầng lớp người.

 

 

 

 

 

Ninh Ḥa, ngày 20 tháng 10 năm 2007

Mục Đồng

 

 

 

 

 

Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com