Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com



 

 Trần Thanh Thiên
Bút hiệu: MỤC ĐỒNG

   Người làng B́nh Thành,
xă Ninh B́nh.

 Cựu học sinh trường
Trung Học Nguyễn Trăi
niên khóa 1992-1995.
 

---˜ ] ---

Hiện đang du học
tại Delhi, Ấn Độ.

 

 

 

 

 


BÂY GIỜ VÀ Ở ĐÂY

Mc Đồng

? ˜ { @

 

Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, có một bài kệ nổi tiếng được tất cả các chùa, viện và Phật tử hầu như ai cũng thuộc lòng, như sau:

 

“Quá khứ không truy t́m

Tương lai không ước vọng.

Quá khứ đă đoạn tận

Tương lai lại chưa đến,

Chỉ có pháp hiện tại

Tuệ quán chính ở đây.

Không động không rung chuyển

Biết vậy nên tu tập.

Hôm nay nhiệt tâm làm

Ai biết chết ngày mai

Không ai điều đ́nh được

Với đội quân thần chết.

Trú như vậy nhiệt tâm

Đêm ngày không mệt mỏi

Xứng gọi Nhất Dạ Hiền

Bậc an tịnh trầm lặng.”

 

Câu: “Chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính ở đây - nghĩa văn xuôi có thể hiểu là: Hăy nh́n các pháp trong hiện tại với trí tuệ. Hai câu này có thể đại diện cho nội dung toàn bài kinh, v́ kinh Nhất Dạ Hiền này được xem là một pháp hành căn bản, tinh túy của Phật Giáo, có thể áp dụng thực hành cho tất cả mọi căn cơ muốn hướng đến đời sống Phạm Hạnh.

Đức Thế Tôn còn dạy thêm, không nên truy t́m hỷ lạc của quá khứ, ở tương lai và để tâm ch́m đắm, săn t́m hỷ lạc trong hiện tại. Hăy thiền quán các pháp trong hiện tại, chúng bất động, bất chuyển, không khởi tham sân si đối với mọi tiếp xúc. Hăy tu tập tâm không tham, không sân đối với các pháp như thế. Nếu ngày đêm đều nhiệt tâm như thế, sẽ đạt đến tâm giải thoát bất động, đoạn tận lậu hoặc, thành bậc Thánh giải thoát bất động.

 

1. Không truy t́m quá khứ:

 

Truy t́m quá khứ tức truy t́m, lục lọi những cái ǵ đă qua để t́m sự hân hoan nơi các pháp đó. Đức Phật định nghĩa: “...ḿnh nh́n về cái Ta trong quá khứ, cái ta trong quá khứ gồm sắc uẩn, thọ uẩn, hành uẩn...” V́ không chấp nhận hiện tại nên thường nghĩ về thời oai hùng của quá khứ, một quá khứ vàng son, hănh diện về thân sắc, được người tán thưởng, rồi liên hệ những sắc thân trong quá khứ. Khi tưởng tượng về h́nh ảnh đó, thân sắc đó, rồi tâm ch́m đắm vào trong đó, hân hoan, hưởng thụ, thích thú ... như vậy là truy t́m quá khứ. Đây là sự hồi tưởng về quá khứ, mà thường là nghĩ về cái đẹp để ưa thích, rất sợ đối mặt với cái xấu, không ưa thích.

Đối với thọ uẩn, ḿnh cũng đi t́m cái cảm thọ lạc (tức hạnh phúc). Ḿnh thường bất măn với hạnh phúc hiện tại, hoặc khó khăn, hoặc không có điều kiện để hưởng thụ trong hiện tại, nên tâm hướng về những sự vui vẻ, xúc chạm êm đềm của quá khứ và đắm ch́m trong những cảm giác khoái thích ấy. Sống với cảm giác ấy như những con ḅ nhai lại cỏ của chính ḿnh ợ lên. Sống với duyên tưởng tượng ra, như thế rồi hân hoan, đắm ch́m vào nó, dẫn đến sự trói buộc nghiệp thức của ḿnh, mất hết quyền tự do trong hiện tại theo hướng giải thoát.

Nói chung, nếu nh́n về những cái ǵ ḿnh đă có trong quá khứ, để che lấp sự bất măn hiện tại, đó gọi là truy t́m. Nếu thấy h́nh ảnh quá khứ đó không thật, mà chỉ là cái bóng dáng thôi; hoặc nghĩ về quá khứ mà ḿnh lập tức giác tỉnh, không để nghiệp thức bị trói buộc bởi các cảm thọ, các hân hoan đó th́ gọi là không truy t́m quá khứ.

Quan niệm thế gian sẽ hiểu lầm “không truy t́m quá khứ” theo nghĩa thông thường tức là “không ôn cố tri tân”, không tôn trọng lịch sử. Khái niệm này không liên quan ǵ đến lời Phật dạy ở đâyhết. Cũng “ôn cố” nhưng không để khởi tâm tham (thường là tâm tham, chứ Phật không dạy tâm sân, v́ khi nghĩ về quá khứ chỉ nghĩ đến cái đẹp, cảm thọ lạc, nên ít có tâm sân), đó là không truy t́m quá khứ. Quá khứ đẹp Phật c̣n dạy đừng đắm nhiễm như thế, huống ǵ quá khứ đem lại sự bực tức, hận thù. Quá khứ không c̣n nữa, thế mà ḿnh lại để tâm thức bị trói buộc bởi những cái ảo ảnh, là những thứ vốn không thật, như vậy không phải là người khôn ngoan.

 

2. Không ước vọng tương lai

 

Tương tự như quá khứ, khi đang sống trong hiện tại nhiều phiền muộn, thất vọng, nên mơ ước cao đẹp, những chuyện ǵ chưa đến trong tương lai. Tương lai cũng là những sự tưởng tượng, nghĩ rằng ḿnh sẽ thế này, thế nọ... Tất cả cũng chỉ là bánh vẽ, là mộng mị, thế mà người đang sống hiện tại lại tưởng là thật. Như cô gái lấy sữa ḅ, tưởng tượng ra những niềm vui trong tương lai với thùng sữa này, cả một viễn ảnh hạnh phúc diễn ra, cô ta vui mừng nhảy cẩng lên, thế là đổ cả thùng sữa, mất cả ch́ lẫn chài. Mơ ước tương lai cũng giống như những giấc mơ. Những h́nh ảnh trong mơ thường làm ta đắm ch́m, hỷ lạc trong đó, muốn quên tất cả những ǵ phiền toái trong cuộc đời, nhưng đó thật ra chỉ là tâm lư chạy trốn, yếu đuối không dám đối mặt sự thật.

Cả quá khứ và tương lai, những h́nh ảnh đều không có thật, thế mà có tâm hân hoan khởi lên, và dẫn đến nghiệp thức bị trói buộc. Sự trói buộc ấy là sự vô lư, bởi không có đối tượng trước mắt mà nguyên nhân chỉ là những h́nh ảnh tưởng tượng, không có thật. Quá khứ và tương lai là hai nạn xứ lớn. Tuy nhiên, cần hiểu rơ rằng, không nghĩ tương lai không có nghĩa chai lỳ tâm lư đối với các định hướng. Ta vẫn nghĩ đến quá khứ, tương lai, nhưng bằng trí tuệ thế nào để không khởi lên tâm tham, tâm sân và sự trói buộc tâm thức vào trong ấy.

 

3. Trở về hiện tại:

 

Người sống trong hiện tại cũng có 2 thái độ:

- Bị cuốn trôi, nhận ch́m trong hiện tại

- Không bị cuốn trôi, nhận ch́m trong hiện tại.

Dù đối diện với hiện tại, mà để tham khởi, sân khởi, trói buộc tâm thức của ḿnh, như vậy gọi là bị cuốn trôi, nhận ch́m trong hiện tại. Hăy sống trong hiện tại với cái nh́n trí tuệ, tức nh́n sắc, thọ, tưởng, hành, thức này không phải là ta, là của ta, là tự ngă của ta. Cái chính là cái nh́n: cái nh́n trói buộc và cái nh́n giải thoát, cái nh́n có ngay nơi ḿnh. Tam Bảo không can thiệp, ngoại duyên hay trần cảnh không can thiệp, mà con đường an lạc giải thoát hay trói buộc đều do tự chính ḿnh. Đó là cách sống nuôi dưỡng cái nh́n Giải Thoát trong hiện tại.

- Vấn đề của Phật tử là đối mặt với hiện tại. Đạo Phật đặt trách nhiệm cho con người cần phải có mặt trong hiện tại, rất thực tiễn và nhân bản, không đẩy đưa con người vào một ảo tưởng vô h́nh nào cả.

- Về với hiện tại, ta thấy con người ngũ uẩn của ḿnh bị chia làm năm, làm bảy, không có một cái riêng nào gọi là ḿnh.

- Về với hiện tại ta nghe được tiếng nói của trái tim. Trái tim nó ra lệnh, ta phải thế này, ta phải thế kia (Đạo Đức). C̣n bản năng tức nghiệp quá khứ th́ thường sóng đôi với dục, ham muốn, cào vét mọi thứ dục lạc, tham ái, ... làm cho trái tim bị bít lối, khiến khối óc cũng chao đảo theo. Những bối rối, lo âu này xuất phát từ sự mâu thuẫn cá nhân, giữa thực tại ngỗn ngang trăm mối tơ ṿ. Ḿnh không biết ḿnh là ai, đâu nẻo chánh đâu đường tà?

- Giữa đảo điên cuộc thế, đức Phật đă mở ra một con đường hiển lộ, cần phải dứt khoát bước đi trên nó, phải nh́n tất cả pháp, sắc uẩn, thọ uẩn cho đến thức uẩn, nội tâm cho đến ngoại giới, bản chất đều là vô ngă, không có một tự tính nào. Phải nh́n như thế mới buông xả, giác tỉnh. Lo âu, thất vọng không c̣n nữa. Do đó, hiện tại là giải thoát, là cảnh giới của chư Phật, Bồ tát, là cảnh giới Cực Lạc Tây Phương, v.v. V́ hiện tại là giây phút ḿnh có mặt với trí tuệ chánh kiến của chính ḿnh. Định chỉ có thể tạm đ́nh lắng sự rối loạn, c̣n khả năng tiêu diệt rối loạn là trí tuệ, là thanh kiếm hành sự tuyệt diệu, là cái nh́n chân thật.

- Phải có mặt ngay giờ phút này mới là sống. Sống là phải đối diện với ngũ uẩn này, và nh́n ngũ uẩn với thái độ không tham sân si để ra khỏi khổ đau, không nh́n tham sân si để vướng mắc khổ đau. “Chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính ở đây”

- Khi đă có cái nh́n trí tuệ rồi, cần phải can đảm, mạnh dạn loại bỏ những tư duy ngă tưởng vốn đă chất chứa từ lâu xa thành tùy miên nghiệp thức. Không chao đảo, không bị lôi cuốn bởi những tiếng nói của ma quân, khiến ḿnh chạy theo đường lối tà kiến của nó. Làm như vậy, lặp đi lặp lại liên tục là tu tập theo cái nh́n, sự hiểu biết chân chánh: “Không động, không rung chuyển. Biết vậy nên tu tập”.

 

4. Trân quư hiện tại, ư thức vô thường:

 

Hôm nay nhiệt tâm làm, ai biết chết ngày mai. Phải thấy vô thường luôn biến chuyển, khi thực hành cần phải có năng lực tinh tấn, nỗ lực liên tục, v́ đội quân thần chết luôn ŕnh rập, sẵn sàng lôi kéo chúng ta vào tuyệt lộ mà không ai có thể điều đ́nh được.

 

địa bàn hiện tại này, con người cần học hỏi ở các pháp trong hiện tại, như học hỏi địa đại, thủy đại, phong đại, không đại: Chúng bất động dù con người có ném vào chúng bao chất dơ, bẩn, chúng vẫn an tịnh và trầm lặng, không khởi tâm tham, sân. Cũng thế, hăy ǵn giữ tâm, tu tập tâm bất động đối với tất cả các sắc pháp, với tất cả các pháp xảy đến với ḿnh.

 

Hăy thiền quán sự thật vô thường của hiện tượng giới, vô thường của tấm thân ngũ uẩn: ai biết ḿnh có thể sống đến ngày mai. Biết vậy, nên phát khởi sự nhiệt tâm, tinh cần tu tập, để giác tỉnh mà nhàm chán, ly tham, hầu giữ tâm đứng yên, bất động. Công phu này sẽ dẫn hành giả đến giải thoát, bất động, xứng với danh gọi là bậc Hiền, sống qua mỗi ngày đêm an lạc.

 

Đây là bản kinh gối đầu giường cho những ai quyết tâm tiễu trừ phiền năo, khổ đâu hằng ngày, là pháp tu rất rơ ràng, cơ bản và rất trí tuệ.

 

Sống một ngày như thế là một ngày Thiền an lạc, hạnh phúc, đầy niềm vui và năng lượng an tĩnh trong đời sống cũng như trên con đường thẳng tiến về quả vị giải thoát giác ngộ.

 

 

? ˜ { @ 

        Mục Đồng
 

 

 

 

Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com