trang truyện và Thơ của Trần Hà Thanh              |                 www.ninh-hoa.com

TRẦN HÀ THANH

  Cựu Hiệu trưởng:
Trung học Ninh Ḥa
(Trần B́nh Trọng)
Niên khóa 1971-1975


Hiện cư ngụ tại:
Tiểu bang California,
Mỹ Quốc


 

 

 

 

 


H
ỘI NGỘ LIÊN TRƯỜNG K5....

 
Trần Thanh

 
 

 PHẦN 2:

 

Thế rồi ngày 29-3-2013 đă đến …. May mắn cho chúng tôi lần nầy từ phi trường Los Angeles máy bay bay thẳng đến phi trường Foster Dulles Washington DC. Chúng tôi đến Thủ Đô lúc xế chiều.  Không khí chiều cuối tuần ở Thủ Đô trầm lắng, những ḍng xe trên những freeways nối đuôi nhau di chuyển ngược xuôi…Ḍng sông Potomac êm ả trôi đi cách đó không xa là Ngũ Giác Đài (Bộ Quốc Pḥng của Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ ).  Thủ Đô mùa sang xuân không c̣n dấu vết hai trận băo Sandy và trận băo tuyết vừa qua. Xe đưa thẳng chúng tôi về khách sạn. Khách sạn cách Thủ Đô nửa giờ lái xe. Khách sạn nơi chúng tôi cư ngụ cũng là nơi họp sơ bộ ( tiền hội ngộ ). Những điểm chính của chương tŕnh Hôi Ngộ LTTH Quảng Ngăi kỳ V như sau :

-     Ngày 29-3-2013 : Tiền Hôi Ngộ Ghi danh, phổ biến chương tŕnh.

-    Ngày 30-3-2013 ; Đi thăm Thủ Đô, ngắm Hoa Anh Đào khoe sắc

-    Ngày 31-3 -2013 : Sáng Tiếp tục đi thăm Thủ Đô

-    Ngày 31-3-2013 : Chiều Hôi Ngộ LTTH Quảng Ngăi kỳ V

-     Ngày 1-4-2013 : Đi New York

-      Ngày 3-4-2013 : Trở về khách Sạn

 

Ngày 29-3-2013 trôi qua…

Ngày 30-3-2013 : sáng sớm từ 6 giờ ( giờ Miền Đông Hoa Kỳ ) chúng tôi ăn sáng tại Restaurant của khách sạn, chuẩn bị lên xe về thăm Thủ Đô như chương tŕnh.  Khoảng 10 giờ chúng tôi khởi hành.  Xe di chuyển càng gần Thủ Đô chúng tôi nhận thấy không khí tấp nập như ngày hội xuân. Đúng là Hội Mùa Xuân Hoa Anh Đào Mặc dù biết trước do ảnh hưởng của băo tuyết, hoa Anh Đào sẽ nở muộn nhưng chúng tôi vẫn t́m xem có những cành hoa nào khoe sắc hoặc đang hàm tiếu.  Thế là Hoa nở muộn nên Ban Tổ chức đổi chương tŕnh : tự do thăm viếng thắng cảnh Thủ Đô, đài tưởng niệm, rồi hẹn nhau trước Quốc Hội ( dưới chân đồi Capitol ) có bạn tỏ ra tiếc v́ thời tiết không ch́u ḷng người nên xuất khẩu thành thơ :

 

 Không có Em, DC se sắt buồn

 Hoa Anh Đào e ấp nụ trên cây

 Tôi về đây nghe buốt giá trong hồn

 Nhớ cành hoa yêu, hiu hắt trời mây

 

Mấy người bạn chúng tôi không chịu đi bộ hướng về đồi Capitol mà cứ ngồi trên xe để tới điểm hẹn. C̣n chúng tôi cố gắng đi bộ để ngang qua bức tường đá đen.  Những ngày ở Thủ Đô tôi mới biết một ngày mà thời tiết luôn thay đổi : đi một khoảng 20 phút lại phải dừng cởi áo ấm rồi đi tiếp, đi tiếp rồi dừng nơi bức tường thành đá đen th́ trời trở lạnh. Nóng lạnh kế tiếp như thế. Cuối cùng th́ chúng tôi đến dưới chân đồi Capitol. Chúng tôi ngồi trên thảm cỏ nh́n lên balcony của Ṭa nhà Quốc Hội. Nơi đây bốn năm một lần vào ngày 20-1 Tổng Thống đắc cử tuyên thệ nhậm chức. Đang vừa ngắm cảnh vừa thưởng thức ly cà phê vừa nóng vừa thơm th́ một giọng Quảng Ngăi hỏi Thầy có phải là Thầy …dạy môn… 50 năm trước đây không. Tôi giật ḿnh nh́n lên th́ nhận ra hai vợ chồng anh Biên và cô H.  Th…. Anh Biên gốc Huế đến làm việc ở Quảng Ngăi rồi trở thành Nghị viên Hội Đồng Tỉnh, c̣n Cô H. T.  năm đó 1963 học lớp đệ nhị B1 (ngày nay gọi là lớp 11 ) c̣n tôi th́ dạy một số lớp đệ nhị. Cô H. T sau 50 năm vẫn c̣n h́nh dáng tao nhă và khuôn mặt xinh như búp bê như độ nào. Thảo nào một đồng nghiệp của tôi đă nói khá nhiều giáo sư đến dạy Quảng Ngăi đă bị nữ sinh bỏ bùa mê, trở thành chàng rể Núi Ấn Sông Trà đến nỗi trong dân gian đă truyền tụng hai câu vè :

 

 Mấy Thầy xứ lạ về đây

 Nữ sinh Quảng Ngăi quăng dây kén chồng

 

Nói như thế có bất công cho nữ sinh không. Biết ai quyến rủ ai đây. Như nơi phong cảnh hữu tinh, sông nước như tranh vẽ lưu luyến tao nhân mặc khách. Cảnh đẹp th́ có mỹ nhân.

 

Nói đến thắng cảnh th́ vào thế kỷ 18 Đạm Trai Nguyễn Cư Trinh có 12 bài thơ Đường Luật ca tụng 12 thắng cảnh của tỉnh Quảng Ngăi trong đó Đệ nhất thắng cảnh là Thiên Ấn Niêm Hà ; đệ nhị thắng cảnh là Cổ Lũy Cô Thôn. Đạm Trai Nguyễn Cư Trinh là một tướng lănh, một nhà cai trị, một văn nhân. Nơi miền đất Quảng Ngăi Đạm Trai một thời là tướng cầm quân b́nh định sắc tộc Đá Vách, là quan Tuần Vũ, một nhà thơ, gần một trăm năm sau, Quan B́nh Tây ( chiến trường Chân Lạp ) Đại Tướng Nguyễn Công Trứ một thời bị cách chức làm lính thú ở Quảng Ngăi, cũng từ nơi nầy ông đươc phục chức trở lại chốn quan trường khởi đầu là chức Án Sát Quảng Ngăi. Quan Chánh Án tỉnh nhà vốn là một văn nhân tài hoa, thơ văn của Tướng Công mang màu sắc lạc quan và lăng mạn nữa. Thủa hàn nho, Tướng Công đă từng si t́nh :

 

 Giang sơn một gánh giữa đồng,

 Thuyền quyên ư hự anh hùng biết chăng.

 

Sang đến thế kỷ 20 từ 1954 Chinh quyền VNCH bắt đầu kiến thiết một số tỉnh Miền Trung trong đó có tỉnh Quảng Ngài.  Trong số những ưu tiên th́ văn hóa giáo dục được đặt lên hàng đầu. Thị xă Quảng Ngăi trở thành nơi đô hội của tỉnh. Dân tứ xứ về đây như công chức, quân nhân gốc Huế, bắc di cư trong đó thành phần trẻ và học thức cao là giáo chức. Trường Trung học là bộ mặt Văn Hóa của Tỉnh. Trong môi trường đó mới có chuyện “chớp mi đưa t́nh “ rồi những chuyện thuộc loại “ṿng tay học tṛ “.

 

Trở lại H. T.  –cô nữ sinh 50 năm về trước- Khi tôi biết H. T.  là cháu gọi thi sĩ Tế Hanh bằng bác ruột th́ tôi lấy cớ về quê của Thi Sĩ cho biết. Thủa đi học tôi học thuộc ḷng bài thơ “Làng Tôi“ của Tế Hanh :

 

 Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới

 Nước bao vây cách bể nửa ngày sông

 Khi trời trong gió nhẹ cánh mây hồng

 Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.

 …………………………………..…………….

Thế là cái cớ để tôi đi thăm đến làng chài B́nh Thủy vào cuối tuần. Dự tính một lúc nào đó vào một đêm trăng tṛn sẽ ở lại B́nh Thủy một bữa.  Lúc đó khoảng sau Tết âm lịch, học sinh đệ nhị chuyên chú học hành đế chuẩn bị thi Tú Tài phần 1 vào tháng sáu nên tôi không thường xuyên đến B́nh Thủy do sợ ảnh hưởng đến việc học của H. T. . Một ông giáo ở lâu trong nghề dạy môn Pháp văn ( ông dạy học từ 1945 và đă sinh sống ở Liên Khu 5 đến 1954 ) nửa đùa nửa thật hỏi tôi mê thơ của Thi sĩ Tế Hanh hay phải ḷng cháu gái của ông ta. Ông giáo lại nói tiếp về cô HT “dễ thương nhưng thương không dễ” một lúc khác ông lại hỏi tôi : anh không sợ mấy “ ông kẹ VC “ à ? Dần dần tôi được biết bố của HT là ông Trần Đại X… hiện bị giam v́ đi lại với mấy “ông kẹ “ đó. Chuyện nầy sau nầy anh P.  Phụ Tá Giám Học Trung Học Ninh Ḥa xác nhận với tôi cách nay vài năm.

 

Thầy P.  kể : mải vui quên đường về, phải ngủ lại tư gia của ông em ruột thi sĩ Tế Hanh. Tối hôm đó, có mấy ông hàng xóm qua chơi, ngồi nhâm nhi tách trà, điếu thuốc, bàn chuyện văn chương, thời sự, tưởng đâu là chuyện b́nh thường. Nhưng sáng hôm sau, cô học tṛ HT cho ông Thầy biết mấy ông hàng xóm đó là mấy ”ông kẹ”VC mon men định sang tuyên truyền và túm ông Thầy vô bưng “ Tôi và Thầy P.  một thời dạy ở Trung Học Trần Quốc Tuấn Quảng Ngăi về sau gặp nhau ở Trung Học Ninh Ḥa. Thầy yêu cầu tôi gởi lời thăm HT qua câu chuyên nầy. Trở lại câu chuyện HT lớp đệ nhi B1 năm 1963 : tháng 6-1964 HT vào Qui Nhơn thi tú tài 1, tôi về chấm thi ở Huế, vào đầu năm học 1964-1965 tôi không gặp HT ở lớp đệ nhất ngày nay gọi là lớp 12 ) nữa. Tôi đoán do hoàn cảnh gia đ́nh nên cô HT bỏ dở việc học hành. Từ cuối năm 1964 t́nh h́nh an ninh không cho phép tôi đi về B́nh Thủy nữa. Cuối năm 1965 t́nh cờ tôi tôi gặp cô HT ở Ṭa Hành Chánh Quảng Ngăi, bấy giờ cô ta làm thư kư ở cơ quan USAID.  Vui mừng tái ngộ cô ta hỏi tôi mấy con rồi tôi nói một.  cô ta thở dài nhanh nhỉ.  Chúng tôi cách biệt cho đến hôm nay chúng tôi gặp nhau nơi quê hương thứ hai nầy.

 

Điều đáng mừng là đại gia đ́nh của cô HT ( gồm ông bố của HT là Trần Đại X…, Vợ chồng anh Biên HT và con cái ) đều sống ở Connecticut.  Gặp nhau sau gần 50 năm song hoàn cảnh hai bên không giống với tái ngộ giữa Thi hào Nguyễn Du với cô Cầm sau 20 năm (1). Tôi có hỏi đến vườn cam sau nhà HT năm nào. Cô HT nói vị trí vườn cam đă một thời là vùng oanh kích tự do nay không c̣n nữa. Màu xanh của trái ngọt cây lành vẫn đậm nét trong ḷng tôi như màu xanh của ruộng mía bạt ngàn: dù t́nh thoáng qua nhưng vẫn ngọt ngào như phong cảnh hữu t́nh của mười hai thắng cảnh xứ Quảng.

 

Một cuộc tương ngộ khác không kém đậm t́nh thân ái và ngọt ngào như mạch nha, kẹo gương đường phèn đường phổi của Núi Ấn – Sông Trà. Đó là hội ngộ giữa tôi và anh Ch…cựu học sinh Trung Học Trần Quốc Tuấn.  Anh Ch…là cựu sĩ quan biệt kích, anh có cơ hội sang Mỹ tháng tư -1975. Chúng tôi gặp nhau ngày 29-3- ngày tiền hội ngộ như nói ở trên. Hàn huyên tâm sự chuyện sức khỏe, lời trao đổi chân t́nh tuôn chảy không xiết từ miệng của thầy tṛ tuổi đời chỉ cách biệt nhau có một con giáp.  Ch… kể cho tôi nghe hoàn cảnh các bạn cùng lớp năm đó, mấy bạn đó sau khi tốt nghiệp tú tài 2, rồi vào Bách Khoa Phú Thọ ở Saigon rồi thành kỷ sư trong số đó một số nhờ cha từ bưng ra hoặc từ bắc về nên được nắm chức vụ cao và gặt hái ra tiền trong ngành giao thông như Vơ D. . , Trần Đức M…đặc biệt là Huỳnh N.  S… ( tên tuổi gắn liền với xa lộ Đông-Tây ) hiện ở tù chung thân. Anh Ch…nói đùa với tôi : lúc dạy ở lớp thầy có ca thế giới đại đồng không mà tụi nó theo cộng sản hết ! rồi anh ta lại đế thêm : với Huỳnh N.  Sĩ…thầy dạy ăn hối lộ có kỹ không mà giờ nó ở tù đó ! C̣n anh Ch…sau khi đỗ bằng tú tài 2 anh theo học năm đẫu: chứng chỉ MPC –Toán-Lư-Hóa – Cuối năm anh không đỗ để học các chứng chỉ kế tiếp như Cơ học thuần lư ( Mecanique Rationnel ) Vật lư đại cương, Hóa học đại cương nên anh theo học Trường Sĩ quan Thủ Đức, không rơ cơ duyên nào mà anh chọn ngành biệt kích hoạt động thường xuyên trong vùng đất địch, Hạ Lào. Anh Ch… kể nhiều lắm đặc biệt một ḿnh mạo hiểm trở lại sào huyệt địch để lấy xác của đồng đội trở về v/v…Câu chuyện kéo dài đến khuya chúng tôi tạm chia tay và hẹn nhau ở New York.

 

Đi New York ngày 1-4-2013 : Đi metro. Đây không phải lần đầu tiên tôi đi metro. Thời gian đi thăm thân nhân ở Canada tôi đă dùng phương tiện nầy rồi.  Điều khác biệt ở đây là là phải thay đổi nhiều trạm nơi thế giới “dưới ḷng đất “ ( ga hay trạm dưới hầm ). Chúng tôi cùng đoàn người trên đường đang đi tới sở làm vừa qua khỏi trạm soát vé đi nhanh như chạy đến trạm chờ metro đến. Metro chỉ chờ khách vài phút. Chúng tôi đi nhiều người lại theo hướng dẫn của người trưởng đoàn.  Trên metro chúng tôi nhận thấy những người đi làm nhiều nơi khác nhau trên mặt đất,họ phải qua nhiều trạm để tới nơi họ cũng chạy đua với thời gian như chúng tôi thế mà chúng tôi chạy như nhanh chân trốn chạy về từ trung về nam tháng 3-1975. Lúc trở về một số trong chúng tôi không theo lộ tŕnh gian nan đó nữa mà đi xe bus.  Chúng tôi từ mặt đất xuống ba lần thang máy để đến trạm bán vé về Washington DC. Trạm xe nầy tôi đă có dịp qua đây 15 năm trước. Khung cảnh bây giờ khác xưa nhiều : khang trang sạch sẽ như đại sảnh của một khách sạn c̣n ngày xưa th́ ôi thôi trạm nầy nó chỉ hơn bến xe Miền Đông hay Miền Tây ở Saigon vài bậc thôi.

 

Sáng ngày 3-4-2013 chúng tôi rời trạm xe “ thế giới dưới đất “ xe băng qua nhiều xa lộ, qua nhiều cánh đồng nhắm thẳng Thủ Đô …Ngồi trên xe một ông giáo già than thở tại sao người ta không tổ chức chuyến đi và về bằng xe bus như thế nầy. Thiếu ǵ cách đi mà chọn cách đi như thể t́m “ chốn đoạn trường mà đi “ Tội nghiệp cho những ai mới đi metro lần đầu. Thế là chúng tôi trở về khách sạn sớm so với những bạn đồng hành nhất quyết trở về bằng metro.  Chúng tôi đến sớm hơn họ đến 3 giờ. Khách sạn chúng tôi ở cách trung tâm Thủ Đô khoảng 15 phút lái xe. Không khí ở đây tĩnh mịch và trong lành như chiều thanh b́nh nơi thôn trang lúc chúng tôi c̣n bé. Thế là chúng tôi có một buổi chiều tuyệt vời. Một số bạn chúng tôi từ Canada đến nhất quyết t́m phương tiện đến Trung Tâm Thủ Đô may ra t́m được những cành đào khoe sắc sớm. C̣n chúng tôi tụ họp nhau mở i-pad, i-phone hoặc máy ảnh để xem lại h́nh ảnh Hội Ngộ LTTH kỳ 5 hôm 31-3-2013 ở Washington DC.

 

Đối với chúng tôi, những lần Hôi Ngộ LTTH Quảng Ngăi là những ngày khai trường : Thầy tṛ hội ngộ sau một thời gian xa cách ; hoặc những ngày bế giảng cuối năm học : thầy tṛ tạm chia tay và mong ngày tái ngộ.  Thời gian xa cách kéo dài cả một năm hoặc dài hơn song có hề chi. Ve sầu lại tấu khúc ở Miền Đông Hoa Kỳ. Đó là Nhạc Ḷng Năm Cũ, lớp học như tái hiện. Lớp hoc tái hiện từ đưa đón ở phi trường, tiền hôi ngộ rồi Hội Ngộ chính thức, đi thăm thắng cảnh …. . Những lần họp mặt không chính thức như thế làm tăng ư nghĩa buổi Hội Ngộ chính thức. Họp mặt không chính thức hay ngoài dự tính c̣n mang ư nghĩa đặc biệt, nó như là sợi dây vô h́nh nối kết những lần Hội Ngộ LTTH Quảng Ngăi từ năm nầy qua năm khác nhiều nơi trên Đất Mỹ. Có một hội ngộ vô cùng cảm động giữa Thầy Tṛ qua buổi họp không chính thức. Khi ở Atlanta-Georgia, ông giáo già bạn tôi rủ tôi cùng đi ăn nhà hàng với một cựu học sinh.  Người cựu học sinh nầy từ Louisiana mới đến sáng nay và chiều nay 6 giờ chiều phải ra phi trường để trở về.  Người cựu học sinh nầy học môn Pháp Văn với ông giáo 40 năm trước nhưng thân t́nh sâu đậm nhờ những lúc cùng chơi bóng rổ ( sinh hoạt thể thao ) phía sau sân trường.  

 

Sau bữa ăn chiều chúng tôi bùi ngùi chia tay và hẹn cố gắng gặp nhau ở Lousiana. Chúng tôi yên chí anh ấy sẽ về đến nơi khuya hôm ấy để sáng mai trở lại công việc. Chúng tôi dư định ngày mai trên đường về chúng tôi sẽ gọi phone thăm hỏi và cám ơn.  Sáng mai đó trên đường về chúng tôi dừng ở Houston trong lúc đợi chờ lên máy bay, chúng tôi bắt đầu gọi phone cho anh ấy th́ được biết anh ấy vẫn c̣n ở một phi trường nào đó nơi Chicago ! Đó là anh đi chuyến bay phải ghé nhiều trạm ! V́ muốn sống lại những kỷ niệm thời xa xưa mà chúng tôi phải vất vả như thế.  Như chúng tôi đă nói những buổi Hội Ngộ LTTH chính thức như ngày Khai Trường hoặc Lễ Bế Giảng năm học. Những buổi lễ như thế một giáo sư trung học sẽ tŕnh bày một vấn đề mà người ta gọi là Diễn Văn Thường Lệ ( Discours d”Usage ). Trong suy nghĩ như thế tôi cho rằng những lời phát biểu cảm tưởng của Thầy Tṛ trong một hồi tưởng nào đó là bài Diễn Văn Thường lệ năm nay –năm 2013- Lời nói của Thầy Cựu Hiệu Trưởng Nguyễn Khoa Phước mang ư nghĩa đó.  Thầy Nguyễn Khoa Phước năm 1963 từ Hiệu Trưởng Trung Học ở Cao nguyên về nhận chức Hiệu Trưởng Trung Học Trần Quốc Tuấn Quảng Ngăi lúc 30 tuổi. Thầy ở Quảng Ngăi 8 năm, năm 1972 Thầy thuyên chuyển về nam sau đó ứng cử trở thành Thượng Nghĩ Sĩ Thượng Nghị Viện Quốc Hội VNCH.  Sau tháng 4-1975 Thầy đi tù ở miền bắc 13 năm. Khi Thầy đứng lên phát biểu hôm nay th́ tuổi của Thầy nay đă 80 tuổi. Bây giờ tôi xin ghi lại vài nội dung chính của bài nói chuyện hôm đó mà tôi cho là Diễn Văn Thường Lệ.

 

Nội dung trong diễn từ Thầy Phước đă nói những ǵ. Thầy Phước đến Quảng Ngăi đầu cuối năm 1963 đầu năm 1964. Từ thời điểm này trở đi t́nh h́nh an ninh ở Quảng Ngăi trở nên xấu đi, ṿng đai thị xă co cụm và cô lập như một ốc đảo.  Giao thông bắc nam ( đường xe lửa và đường bộ ) bị gián đoạn.  Phương tiện đi lại và liên lạc với các tỉnh và Saigon là máy bay dân sự hoặc quân sự. Tôi liên tưởng t́nh thế nầy ( giai đoạn 1965-1975 ) giống như t́nh thế của xứ Quảng hồi thế kỷ 18 ( khoảng 1750 trở đi ) : lúc đó sắc tộc Đá Vách chiếm cứ đồng bằng Mộ Hoa ( ngày nay gọi là Mộ Đức ) cắt ngang xứ Quảng.  Đạm Trai Nguyễn Cư Trinh có nhiệm vụ khai thông con đường huyết mạch bắc –nam.  Ông đă diễn tả cái khó khăn buổi đầu của cuộc hành quân nầy :

 

 Tây phương không đường đến,

 Bắc lộ khó ngơ qua,

 Đường Nam phương thấy đó chẳng xa

 Th́ lại ngại quân ăn cướp ( 2 )

 ( Nguyễn Cư Trinh - Săi Văi )

 

So với chiến sự hồi thế kỷ 18 th́ chiến sự lần nầy ác liệt hơn nhiều. So với các tỉnh Miền Trung th́ Quảng Ngăi là chiến trường với những tên như Ba Gia, Thạch Trụ, Sa Huỳnh, Mật khu Đỗ Xá …

 

Trong không khí chiến tranh bao trùm như thế mà thầy vẫn dạy tṛ vẫn học : đến trường vẫn muộn khi đường đi được giải tỏa và bom ḿn được dọn sạch, dứt tiếng pháo kích lớp học tiếp tục. Tuy là thân phận gắn liền với phấn trắng và bảng đen nhưng có những giáo sư trung học ngả xuống như một chiến sĩ ngoài tiền tuyến. Đó là Thầy Lê Trọng Bút, Hiệu Trưởng Trung Học Bán công Huỳnh Thúc Kháng B́nh Sơn Quảng Ngăi. Thầy là nạn nhân của “khủng bố ngành Giáo Dục “. Chuyện xẩy ra vào buổi sáng vào thi Việt Văn lớp 8, Thầy Bút đang coi thi th́ đến phút thứ 45 bổng phát ra tiếng nổ dữ dội do ḿn tự động hẹn giờ phát ra từ học bàn của giáo sư. Thầy Bút chết ngay tại lớp và mấy nữ sinh đầu bàn mang thương tích.  Một nạn nhân khác là Thầy Trần Bông bị đạn pháo của VC sát hại vào giờ thứ 25. Theo tinh thần của Hiệp Định Paris th́ việc ngưng bắn có hiệu lực lúc 0 giờ ngày 28-1-1973, Thầy Bông cùng một số bạn hữu qua đêm trong phiên gác tại trường Rạng ngày 28-1-1973 lúc 7 giờ 30 thầy cùng bằng hữu chúc mừng nhau chữ “Thọ”. Thầy Bông tạm biệt các bạn ra về. Khi Thầy Bông vừa đến trước nhà th́ một tiêng nổ rầm vang một góc phố, Thầy Bông ngă trên vũng máu chết ngay tại chỗ. Đó là chuyện trước 30-4-1975, c̣n sau 30-4-1975 th́ sao : so với các tỉnh Miền Trung th́ nhà giáo trước 1975 được chế độ mới “chiếu cố đặc biệt nhất “ : nhiều giáo chức vào tù nhất và ở tù không dưới 7 năm, ra tù nếu không bị quản chế cũng bị đi kinh tế mới, thống kê th́ có hàng chục vi bỏ ḿnh v́ bệnh tật và suy dinh dưỡng.

 

Dạy và học trong thời chiến ai không ước mơ ngày thanh b́nh trên quê hương như sau năm 1954.  Nhưng thanh b́nh sau 1975 buộc họ rời bỏ thiên chức giáo dục mà họ một thời gắn bó rồi giờ đây sống lây lất hoặc sống lưu đày trên chính quê hương ḿnh. Người ta nói so với Việt Minh cai trị Liên Khu 5 hồi 1945-1954 th́ chế độ mới tàn ác hơn nhiều.

 

Trong cơn binh lửa triền miên đó thầy dạy ǵ tṛ học được ǵ. Thầy Hiệu Trưởng Nguyễn Khoa Phước nhấn mạnh : Học sinh Trung học Quảng Ngăi học được Không Nói Dối từ đó học sinh Không Ăn Cắp ( từ nghĩa đơn giản đến ư nghĩa trừu tượng và bao quát mọi lănh vực ). Nghe đến chuyện nầy những nhà khoa bảng đương thời thuộc loại “Tiến Sĩ Giấy của Nguyễn Khuyến “ không khỏi nhún vai ; Tưởng ǵ chứ chuyện nầy mấy bà già trầu cũng biết và họ cũng dạy được vậy. Nghe nói triết lư giáo dục của Miền Nam trước đây là Nhân Bản-Dân Tộc-Khai Phóng mà !

 

Nhưng khi Thầy Phước nói có cho nhiều Tiến Sĩ cho xă hội là Chuyện Nhỏ so với có nhiều người học được tính Chân Thật ( không nói láo ) và trong cuộc sống th́ hành xử Ngay Thẳng ( không ăn căp ). Đến đây th́ toàn thể hội trường vổ tay vang dội hồi lâu mới dứt.  Từ đó tôi mới suy nghĩ dạy cho người ta chuyện Không Nói Láo đễ như lấy một vật từ trong túi ; Song mấy ai làm được sau 30-4-1975. Nhà thơ Phùng Quán trong bài Lời Mẹ Dặn đă từng ước mong của Mẹ là con sống làm Người Chân Thật.  Thế mà từ năm 1975 đến nay khung trời giáo duc ngày càng ảm đạm v́ thiếu những con người chân thật sống ngay thẳng. Lư do giản dị người ta lấy vinh hoa phú quí làm mồi mua chuộc và khuyến khích : T́m Cho Ra Ưu Điểm của Da Con Cóc v́ :

 

 Con Cóc là cậu Ông Trời,

 Hễ ai đánh nó th́ trời đánh cho.

 

Nghĩ lại xem da cóc sần sù xấu xí như thế mà phải ca tụng, thế có phải làm công việc dối ḷng ḿnh không ? Dối ḿnh chưa đủ người ta c̣n kể cho trẻ thơ nghe chuyện láo nữa :

“…………………………Nh́n người đàn ông tuổi ngoài lục tuần, thân h́nh nhỏ nhắn nhưng rắn chắc, khỏe mạnh ít ai biết được rằng ông đă từng dùng đôi bàn tay ấy để gh́ chặt một chiếc máy bay lên thẳng UH-1 của Mỹ xuống mặt đất (3)…………”

Do những chuyện cười ra nước mắt như thế xẩy ra hằng ngày nơi quê cũ cho nên hơn 500 quan khách, cựu giáo sư trung học, cựu hoc sinh LTTH Quảng Ngăi mới đồng loạt vỗ tay tán thưởng h́nh ảnh Người Chân Thật –cựu hoc sinh LTTH – Họ mang trong người huyết thống Người Chân Thật của cha ông truyền lại : lịch sử đă ghi :

 

“…Đất bạc dân chăm, tính tằn tiện không xa hoa, người quân tử thích làm việc nghĩa giữ khí tiết …” ( Đại Nam Nhất Thống Chí – Tập hai – Quyển VIII – Tỉnh Quảng Ngăi trang 408 –Nhà xuất bản Thuận Hóa ).  Đức tính đó được nền Giáo Dục mang tính Nhân Bản-Dân Tộc-Khai Phóng – tài bồi.  Họ đến và nhận nơi nầy làm Quê Hương Thứ Hai.  Hành trang quí báu họ mang theo đó là Đức Tính nêu trên chính là điều Thầy Cựu Hiệu Trưởng nói hôm nay ngày 31-3-2013 trong buổi Hội Ngộ LTTH lần 5 ở Washington DC.

 

Đối với tôi mỗi lần Hôi Ngộ th́ những kỷ niệm suốt bảy năm dạy học ở Quảng Ngăi hiện ra như ḍng phim đi ngược thời gian nơi miền đất chứa chan ân t́nh trong 12 phong cảnh hữu t́nh của Núi Ấn –Sông Trà. Trong hồi tưởng đó tôi ước mong hiện diện ngày Hội Ngộ LTTH lần 6 ở Texas vào mùa thu 2014. /.  

 

 

 

CHÚ THÍCH :

 

(1)            Trên đường đi sứ sang Tàu, Thi hào Nguyễn Du dừng lại Thăng Long,Quan Tuyên Phủ Sứ Thăng Long mở tiệc khoản đăi quan sứ thần. Trong buổi tiệc thi hào Nguyễn Du nghe một dọng hát hay và quen.  Thi sĩ Tiên Điền Nguyễn Du mới nhận ra Cô Cầm “ nổi danh tài sắc một thời” hai mươi năm trước. Giờ th́ cô Cầm tiếng hát vẫn hay nhưng nhan sắc th́ tàn tạ, c̣n thi sĩ th́ đầu đă bạc. Từ đó Thi Sĩ mới sáng tác “ Long Thành Cầm Giả Ca “ ( tạm dịch Khúc hát nói về người ca kỷ đất Thăng Long tên Cầm )

 

(2)            Quân ăn cướp theo Tác giả Săi Văi ỏ đây là sắc tộc Đá Vách (Thạch Bích )

 

(3) Trích Phụ Nữ Today, phóng viên Hạ Nguyên ngày 16-6-2013 viết “ Bùi Minh Kiểm đang kể cho con cháu nghe về những trận đánh năm xưa.  “. Người ta nói công suất của máy bay trực thăng từ 1325 đến 1400 mă lực kéo muốn kéo xuống phải cần đếnmột đối lực ít nhất 1300 mă lực. Thế mà ông Kiểm làm được chuyện ấy ! ! !

 

 

 

 

 

HẾT

 

 

 

 

 

 

California, Tháng 7 năm 2013

 THANH TRAN

 

 

 

 

 

 

 

trang truyện và Thơ của Trần Hà Thanh             |                 www.ninh-hoa.com