Trung Học Vạn Ninh
 

ĐỜI LÀM THẦY
Cô Đặng Thị Tuyết N

 

Cô Đặng Thị Tuyết N

cựu Giáo sư:

Trung Thu Sài G̣n

 & Vạn Ninh Khánh Ḥa.

 

 


  

Hiện cư ngụ:
Tiểu bang California,
Hoa Kỳ.

 


 

 

           

 

 

Thời niên thiếu, mẹ tôi thường nói với chúng tôi: "các con phải chăm học để lớn lên có nghề nuôi thân và gia đ́nh".C̣n Thầy tôi th́ chỉ thích hai nghề: thầy thuốc và thầy giáo. Tôi là gái, thầy mẹ tôi ước mong sau này tôi sẽ là một cô giáo. Sách truyện nhà tôi có rất nhiều. Tủ sách của thầy tôi lớn lắm, xếp đặt ngay ngắn. Truyện Tàu, truyện Tây, truyện ta đủ thứ. Nào là Tam Quốc Chí, Đông Chu Liệt Quốc, Phong Thần, Thủy Hử, Tây Du Kư, Hồng Lâu Mộng. Nào truyện của Victor Hugo, kịch bản của Shakespeare.

 

Truyện của An Nam ta nhiều nhất: Truyện Kiều, Hoa Tiên, Cung Oán, Chinh Phụ Ngâm, Tống Chân Cúc Hoa, Cái Hột Mận, Tố Tâm, Số Đỏ, Hồn Bướm Mơ Tiên, Nửa Chừng Xuân, Đoạn Tuyệt. Tạp chí có Nam Phong, Đông Dương, Phong Hóa, Con Ong, v.v... C̣n nhiều nữa mà tôi không nhớ. Từ năm học lớp nh́ (lớp 4), tôi đă đọc Tam Quốc Chí và bàn các nhân vật trong truyện với thầy tôi. Có lần thầy tôi hỏi: "Trong Tam Quốc Chí con thích ai nhất?". Tôi đáp: "Hoàng Trung". Thầy tôi hơi ngạc nhiên và nói với mẹ tôi: "Bà nó à, tôi hỏi những người đọc Tam Quốc Chí, đa số đều thích Khổng Minh hoặc Quan Công, Tào Tháo. Con Tuyết nhà ḿnh lại thích Hoàng Trung, một nhân vật phụ. Tôi đoán con bé học được và đôn hậu". Rồi thầy tôi lại hỏi tôi: "Tại sao con thích Hoàng Trung?". Tôi đáp: "V́ Hoàng Trung vừa tài giỏi vừa tốt. Hoàng Trung bắn rớt cái mũ của Quan Vân Trường th́ ông dư sức bắn trúng đầu cuả Quan Vân Trường. Nhưng ông không muốn giết Quan Công v́ để trả ơn Quan Công đă không chém ông lần trước khi ông ngă ngựa".

 

Quê tôi ở Bắc Ninh cách Hà Nội 12km. Thầy Mẹ tôi thuê nhà cho anh em tôi học ở Hà Nội. Tiểu học tôi học trường Nguyễn Du (Hàng Vôi). Năm 1953, tôi thi vô đệ thất trường Trưng Vương. Có cả mấy ngàn thí sinh, trường Trưng Vương lấy 250 học sinh và ít học sinh phụ khuyết. Tôi ở pḥng thi 29. Cô giáo coi thi pḥng tôi đọc sai đầu bài toán, thế là báo chí lên tiếng rùm beng. Trường quyết định chấm theo đầu bài thí sinh chép vào giấy thi của ḿnh, Tôi may mắn cũng đỗ. Tôi học lớp 7B4 (1953-1954). Năm 1954, gia đ́nh tôi vô Nam trễ, tháng 12/1954, tôi được học lớp đệ lục B1 v́ c̣n có học bạ Trưng Vương đem theo. Tôi học lớp đệ tứ B1 (tức lớp 9) 1956-1957. Năm này ông bộ trưởng Đôn ra lệnh kỳ thi Trung học đệ I cấp, học sinh trường tư nào đỗ b́nh thứ trở lên được vô trường công, học sinh trường công thi rớt bị đuổi ra. Tôi cũng may mắn đỗ b́nh thứ nên được ở lại Trưng Vương. Tôi chọn ban toán B. Tú tài I tôi rớt một năm v́ môn Việt văn, Tú tài II và các năm ở đại học Văn Khoa Sài g̣n tôi không bị rớt lần nào.

 

Tôi tốt nghiệp sư phạm đệ I cấp và đại học Văn Khoa cử nhân ban Việt Hán cùng một năm, 1964. Tôi được sự vụ lệnh dạy trường Trung học Vạn Ninh, Khánh Ḥa. Lúc đó tôi 23 tuổi. Ngồi ở khu nhà tiền chế đại học Văn Khoa Sài g̣n, tôi than thở cùng bạn bè là không biết quận Vạn Ninh ở đâu, th́ may mắn có chị nói: "Vạn Ninh là quê tôi". Đó là chị Hảo. Nghe vậy tôi mừng quá, túm ngay lấy chị xin giúp đỡ. Thân phụ chị thuê nhà dùm tôi. Gia đ́nh chị đối xử với tôi rất tốt. Học sinh Vạn Ninh đa số con nhà nghèo, có vài em lớn tuổi nhưng ngoan. Thế rồi sau vài ngày dạy học, có một em mách tôi: "Thằng H. nó nói cô giáo nhỏ (trẻ tuổi) quá xứng với tao". Tôi cười. Hai hôm sau em lại mách nữa. Tôi đáp: "Để khi H. 21 tuổi cô phạt nó".

 

Gần trường có một hiệu tạp hóa bán cả sách vở học tṛ, phía sau tủ kê cái giường, bên ngoài xế tủ là một bàn bi da. Hôm đó tôi đi qua, H. đang thụt bi da, hắn sợ chui đại vô gầm giường. Rủi cho H. là bà chủ (cũng có con là học tṛ tôi) mời vô chơi. Tôi vô. Sau vài câu thăm hỏi, tôi cáo về để cho H. mừng. Bà chủ cầm tôi lại, tôi ở lại (chắc H. buồn). Cứ kẻ mời ở lại, kẻ xin về, ba bốn lần. Tôi làm vậy để phạt câu nói ngông của H.

 

Sống ở quận lỵ th́ buồn nhưng đi dạy th́ vui. Lúc giảng bài tôi rất thú vị, các em nghe say sưa khi tôi kể các điển cố, giải thích ca dao tục ngữ. Em Kim Anh gặp lại tôi (2007) nói với tôi: 'Cô ơi em nhớ măi lời giảng của cô trong Lục Súc Tranh Công: "Đố mặt ai dài bằng mặt ngựa?", hoặc trong Gia Huấn Ca "Đừng ôm ấp quá, đừng xuồng xă con". Học sinh miền quê mộc mạc, thành thực. Có em đang đi xe đạp giữa đường, thấy tôi đi chợ về thế là đỗ xe mời tôi lên xe em chở về.

 

Dạy học ở Vạn Ninh được một năm th́ tôi lập gia đ́nh. Ông xă tôi là ông Hiệu Trưởng trường Trung học Vạn Ninh. Hai năm sau vợ chồng tôi chuyển về Sài g̣n và dạy ở trường Trung học Trung Thu thuộc Tổng Nha Cảnh Sát Quốc Gia. Học sinh ở Sài g̣n nghịch hơn và ranh mănh hơn nhưng vẫn lễ phép. Có lần khi giảng câu thơ cuả Nguyễn Khuyến :

 

 Vài gian nếp cái ngập nông sâu.

 

Tôi hỏi các em: "Có mấy loại nếp?". Tâm dơ tay đứng lên: "Thưa cô có hai loại nếp là nếp cái", tôi nói: "Đúng", và "nếp...nếp...nếp đực". Cả lớp cười. Tôi cũng ph́ cười, la em: " nói tầm bậy, ngồi xuống".

 

 Năm 1971 lúc đó tôi sanh đứa con gái thứ ba (sau hai thằng con trai). Sau hai tháng nghỉ hộ sản tôi trở lại trường dạy lớp mười. Vào lớp, cả lớp đứng dậy chào tôi. Tôi vẫy tay cho phép các em ngồi xuống. Bỗng một anh nói: "Thưa cộ, cô mới sanh em gái phải không ạ? Cô gả em đó cho con". Cả lớp cười. Tôi nói: "Kén rể cô cần ba điều kiện: đẹp trai, học giỏi, con nhà giầu. Anh đẹp trai, học giỏi, không biết có nhà giầu không, cần điều tra. Năm nay em bao nhiêu tuổi?". "Dạ 15", anh đáp. Tôi nói: "Con cô mới 1 tuổi. Con gái ít nhất phải 20 tuổi mới lập gia đ́nh. Lúc đó em 35 tuổi (cả lớp cười), cô sợ nó sẽ chê em già (cả lớp cười). Kết luận, cô không nhận lời cầu hôn cuả em, lư do "người đi hỏi già". Cà lớp cười vang. Tôi nói: "Thôi trở lại bài giảng của chúng ta, tiêu phí hết 10 phút rồi".

 

Tôi chủ trương dạy là phải để cho học sinh thấy thú vị khi học. Kiến thức và tinh thần thoải mái là hai điều kiện cần cho nghề làm thầy nhưng cũng đừng thoải mái quá đề đến cuối niên học không hết chương tŕnh. Đừng bao giờ lấy "quyền làm thầy" đè đầu học sinh. Đừng bao giờ để học sinh coi thường khi hết học ta. Câu nói cuả Đức Phật "Trí tuệ hàng đầu", rất cần thiết cho nghề dạy học.

Đời dạy học ở trường Trung Thu đang êm đềm, đùng một cái: biến cố 1975, trường Trung học Trung Thu thuộc Bộ Tư Lệnh Cảnh Sát Quốc Gia bị giải thể. Tất cả các giáo sư được phân tán ra các trường khác. Tôi được chuyển về trường Phổ Thông cấp 3 Phú Nhuận. Sĩ khí cuả nghề làm thầy khiến tôi chuyển sang dạy Sử. Tôi không muốn nói một cái ǵ hai lần trái ngược nhau. Đêm đêm tôi phải đọc sách, học thêm sử theo quan điểm biện chứng. Để chắc ăn tôi học thêm kiến thức ở thầy Lê Ngọc Huỳnh cũng là vị thầy cũ cuả tôi hồi học ở trường Trưng Vương. Tôi học bằng cách xúi thầy Huỳnh "đăng kư dạy tốt", c̣n tôi "đăng kư" dự giờ. Thế là cả hai thầy tṛ đều có lợi. Thầy Huỳnh rất thương tôi. Một hôm thầy tâm sự: "Cô Tuyết ơi, cái anh Phúc bí thư chi bộ có ư ŕnh tôi, khi giảng về 'chủ nghĩa cơ hội' tôi hơi ngại, hắn phao vu láo lếu th́ khổ ḿnh! Cô nghĩ thế nào?". Tôi đáp: "Thầy đừng lo, trong giáo án cuả thầy, thầy giải thích rơ ràng, tỉ mỉ 'chủ nghĩa cơ hội'. Nếu bị chi bộ Đảng mời ra, th́ thầy hỏi Phúc: "Đồng chí nghe tôi nói ǵ? Lẽ dĩ nhiên hắn phao vu, thầy chỉ cần nói đồng chí nói sai rồi, và đưa giáo án ra cho mọi người cùng đọc". Thầy Huỳnh thích lắm và khen tôi mưu cao. Nhưng cái ách không xẩy ra cho thầy Huỳnh mà lại máng vào cổ tôi. Tôi dạy Sử và làm chủ nhiệm lớp 10C3. Trong lớp này có tṛ Quyết là cháu tên bộ đội Phúc. Giáo viên Nguyệt ở Bắc vào dạy Hóa, tŕnh độ kém không biết cân bằng phương tŕnh hóa học. Học sinh phản đối đưa lên giáo sư chủ nhiệm giải quyết vắn đề. Giờ sinh hoạt tôi định hỏi có em nào không hiểu và không hiểu chỗ nào ghi vào giấy để cô xin cô Nguyệt giảng lại. Nhưng tôi mới nói: "có em nào không hiểu..." th́ cả lớp dơ tay, thế là tṛ Quyết báo cáo cho Phúc. Phúc báo cáo chi bộ là tôi biểu quyết học sinh chống đối giáo viên miền Bắc. Tôi bị đưa ra chi bộ Đảng, Hiệu trưởng cáo buộc tôi tội chống đối giáo viên miền Bắc.

 

Tại cuộc họp, tôi tŕnh bầy sự thể, ức ḷng, tôi nói: "Đế quốc Mỹ có vũ khí hiện đại, ngụy quân có hơn 500.000 binh sĩ mà Mỹ cút, ngụy nhào, c̣n tôi, tôi chỉ là một phụ nữ chân yếu tay mềm, một cây sậy có tư tưởng, đời nào tôi làm tṛ đó". Nói rồi tôi khóc rống lên như Gia Cát Lượng khóc Chu Du vậy. Cuối cùng, chị Thu một giáo viên miền Bắc biện hộ cho tôi, Chị kết luận là, tôi chỉ non tay lănh đạo chứ không cố ư chống đối và thế là tôi được tha tội.

 

Một hôm tôi đau, có vài học sinh đến thăm nhằm ngày rằm âm lịch. Tôi cho chúng ăn xôi, chuối. Chúng hẹn: "Đến mùng một, chúng con đến, cô cho chúng con ăn nữa nhé". "Ừ", tôi đáp. Thế là cứ rằm và mồng một bốn đứa trai đến chơi. Tṛ Thiều, một học sinh giỏi và lém lỉnh nói nhỏ với bạn: "Cô có hai cô con gái đẹp quá bây ơi!". Thiều đến bên tôi cười nói ỡm ờ: "Cô ơi, cô chọn đứa nào?". Tôi đáp: 'Ta chọn thằng trưởng lớp" (trong lớp, thường thường đi đâu, làm ǵ cho lớp đều chọn trưởng lớp). Thiều đáp ngay: "Cô cho con làm em thằng trưởng lớp".

 

Cuộc sống ở Việt Nam sau mùa Xuân 1975 không thoải mái, nhà tôi và hai cháu trai vượt biên năm 1981, may mắn tới Mă Lai và được định cư ở Hoa Kỳ và cũng nhờ ơn nghĩa dạy trường Trung Thu của Cảnh Sát Quốc Gia VNCH.

 

Tôi nghỉ dạy 1985 để chuẩn bị đi đoàn tụ gia đ́nh. Nhà tôi và tôi đều được học tṛ giúp đỡ trong cả hai sự ra đi nầy.

 

Tháng 8/1985 ba mẹ con tôi rời Việt Nam. Tôi ra đi trắng tay: Bầu Nhan đă sạch sành sanh c̣n ǵ! Sống ở nơi đất khách quê người, ngôn ngữ không thành thạo, tuổi đời đă gần nửa thế kỷ, Hạn Long-Phượng của tôi đă hết. Tôi đành phải làm một nghề tay chân, nói nôm na là làm thợ. "Đời Làm Thợ", xin các em học sinh thân yêu và quư vị đọc ở hồi sau.

 

Tôi làm thợ ở Mỹ 21 năm. Sau khi hưu trí, tôi rời Michigan xuống California. Nơi đây tôi gặp lại được một số bạn đồng nghiệp và học sinh 2 trường, Trung Thu và Vạn Ninh. Các em học sinh Vạn Ninh t́m được vợ chồng tôi qua mạng. Hàng năm vợ chồng tôi đều được các em học sinh Trung Thu mời hội ngộ và học sinh Vạn Ninh gọi phone thăm hỏi, chúc Tết, chúc mừng.

 

Em Huỳnh thị Hà học sinh Vạn Ninh, cư ngụ tại Canada biết chúng tôi ở Mỹ và có số điện thoại, em gọi ngay cho tôi thăm hỏi sức khỏe. Em nói: "Khi Thầy Cô đổi đi rồi chúng em nhớ Cô lắm, không đứa nào là không thương Cô". Tôi đùa chọc em, nói: "Cả ông Thầy cũng thương luôn phải không?". Em cười ṛn tan, nói: "Đúng đấy Cô ạ!".

Em Phan Thị Hương th́ nói: "Cô là thần tượng của em về kiến thức". Em Đề thật thà nói: "Sau biến cố 30/4 tụi em lo lắng không biết Thầy Cô sống chết ra sao?".

 

Bạn bè khuyến khích tôi viết, học tṛ nài nỉ tôi viết, có em c̣n "hù" tôi là không viết lúc già dễ bị alzheimers.

 

Nể t́nh bạn bè, thương yêu các em, mặc dù tôi rất bận rộn săn sóc gia đ́nh, con cháu, tôi cũng cố gắng viết lách chút đỉnh để thực hiện lời nguyện thứ 9 của Đức Phổ Hiền bồ tát "Cửu giả, hằng thuận chúng sanh".

 

 

  

 

 

 

ĐẶNG THỊ TUYẾT NHƯ

06/2016

 

 

 

 



 

  

 

Trở Về TH Vạn Ninh Trở Về Trang Nhà - www.ninh-hoa.com