H Ọ P  M Ặ T  Đ Ồ N G  H Ư Ơ N G  Và  T H Â N  H Ữ U

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HIỀN

Ra Mắt Sách "CHA MĂI BÊN ĐỜI"

Tại Westminster, California Ngày 05/11/2017



Đọc
"CHA MĂI BÊN ĐỜI"

Của Nguyễn Thị Phương Hiền

dương anh sơn

                

 

 

 

      CHA MĂI BÊN ĐỜI là một tập hồi kư gồm những bài viết ngắn phần lớn là những hồi ức về những h́nh ảnh và kỷ niệm từ người cha thân yêu của tác giả NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HIỀN đăng trên trang mạng <ninh-hoa.com> từ 15/6/2014 đến tháng 7/2017 (ra mắt tại miền Nam California vào tuần đầu tháng 11/2017). Có thể nói rằng tập hồi kư là một xâu chuỗi biết bao kỷ niệm gắn bó với người viết từ những tháng năm khi cha mẹ chưa rời quê ở phương Bắc nên duyên vợ chồng sinh ra tác giả, đi dạy, vào quân đội rồi kẻ trước người sau di cư vào Nam. Những bước chân của người cha thân yêu của tác giả đă đưa gia đ́nh theo nhiều nơi trên đường binh nghiệp sau khi tốt nghiệp sĩ quan Trường VBQGVN tại Dalat. Từ đơn vị đầu tiên đóng ở Sa Đéc lên Sài G̣n, về Ninh Ḥa rồi Dục Mỹ, Pleiku và trở lại Sài G̣n cho đến những ngày tháng của biến cố 1975 và những năm tiếp theo cho đến khi người cha ra đi… Đặc biệt là những năm tháng dài ở Ninh Ḥa, Dục Mỹ / Khánh Ḥa theo học Trường Tiểu học Ninh Ḥa, rồi Trung học Trần B́nh Trọng. Nơi đây đă cho tác giả rất nhiều niềm yêu mến thân thương v́ đó là những ngày tháng tươi đẹp của thời hoa niên. Một phần cuộc đời niên thiếu và thanh xuân của tác giả gắn liền với hai địa danh và hai ngôi trường ở quận lỵ này. H́nh ảnh người cha luôn là hạt nhân kết nối những chuỗi kư ức đó v́ ông luôn là người đi bên cạnh để khuyến khích, dẫn dắt con gái từ lúc c̣n chập chững cho đến khi trưởng thành. Những dấu ấn trong tâm khảm của những người con gái về cha của ḿnh thường vẫn sâu lắng hơn so với những t́nh cảm dành cho mẹ và ngược lại của các con trai đối với mẹ ḿnh. Dĩ nhiên đây không phải là quy luật bởi sự tác động tâm lư, tinh thần nào càng nhiều sẽ là những dấu ấn khó phai mờ trong tâm trí của người ấy! Cha của tác giả là người cha luôn có trách nhiệm và ḷng yêu thương con rộng lớn. Và khi người cha đă rời khỏi cơi vô thường này vẫn c̣n lại một tượng đài để tưởng nhớ trong tâm hồn con cái và riêng đối với tác giả. 

I

         Trong phần đầu của tập truyện, tác giả đă khắc họa về h́nh ảnh một người cha luôn luôn dơi theo những  bước chân con gái yêu từ khi c̣n bé bỏng và măi tận về sau: "..... Tôi luôn cố gắng để xứng đáng với niềm tin của cha, để làm người được vui khi c̣n sống cũng như khi đă qua bên kia thế giới. Phải nói rằng ư tưởng của cha lắm khi đă 'đóng khuôn' cuộc sống của tôi..." (tr.31). Rải rác trong cuốn hồi kư là những sự việc trong cuộc đời thường, từ những câu hỏi của con gái với người cha về đời sống, người cha đă gieo những suy nghĩ cho con gái trong cách nh́n về thế giới chung quanh để "xử kỷ tiếp vật", để nh́n lại ḿnh và giao tiếp với cuộc sống... Chẳng hạn từ chuyện t́m cách ăn củ ấu đến triết lư: Thương nhau củ ấu cũng tṛn, phải không con gái?”. Tôi há mồm to, tít mắt cười theo, nào biết ư nghĩa sâu xa của câu ca dao đó: "Cha ơi củ ấu đâu tṛn!". Cha ôm tôi vào ḷng nói nựng: “Lớn lên rồi con sẽ hiểu”. (tr.33). Những câu chuyện đại loại như thế đă giúp cô con gái nhỏ dần dần hiểu hơn về cuộc đời. Và khi cô con gái theo năm tháng lớn lên đă biết rất rơ sự cần thiết có một người cha hiểu biết và vững vàng sẽ làm chỗ tựa cho con cái: “...Chỉ biết rằng có một cánh tay vững chăi để cho ta làm điểm tựa, không phải dễ đâu! Có người t́m cả đời vẫn không được!” (tr.121). Cô con gái đă thêm một lần nữa nhấn mạnh trong "Nhật kư viết cho cha" lồng vào phía sau các câu chuyện với những ước mơ:...Con đă mơ mộng sau này sẽ gặp được một người có bàn tay ấm áp và mạnh mẽ như bàn tay của cha, sẵn sàng nâng đỡ con vượt qua mọi sóng gió cuộc đời." (tr.194). Cho nên, t́nh thương yêu con, lo lắng bảo bọc cho con khi c̣n nhỏ rồi dẫn dắt chỉ nẻo cho con khi đă khôn lớn đă làm cho t́nh cha con luôn nồng ấm. Chính t́nh thương yêu của cha, sự quan tâm và quư trọng việc học đă là động lực để con cái luôn cố gắng học hành và học giỏi! Tác giả đă viết trong nhật kư: "Vâng, những lúc ấy con rất nhớ cha, và h́nh ảnh cha cầm tấm bảng danh dự của con bằng cả hai tay với nét mặt cảm kích đă là động lực mạnh mẽ giúp con thêm can đảm, nhất quyết vượt qua mọi trở ngại để ngẩng cao đầu mà sống." (tr.136).

        Thêm vào đó, dấu ấn của người cha trải dài theo năm tháng đi theo sự điều chuyển của quân đội từ độ con đi học mẫu giáo cho đến những bước chân đầu tiên vào lớp năm của bậc tiểu học tại Sài G̣n, rồi lớp nh́ trường Tiểu học Văn Côi ở Đồng Đế, Nha Trang,  trường Tiểu học Minh Hương và Tiểu học Ninh Ḥa ở quận lỵ Ninh Ḥa. Sáu năm học ở Trung học Trần B́nh Trọng là khoảng thời gian như tác giả đă viết: “Vâng, tại Ninh Ḥa yêu dấu, tôi đă và đang sống quăng đời tươi đẹp nhất” (tr.69) v́ có cha luôn bên cạnh khuyên nhủ: “Con lớn rồi phải chăm học và làm gương cho các em. Có học giỏi sau này sẽ ấm vào thân con chứ vào ai!" (tr.101). Người cha quan tâm chuyện học hành của con gái từ chuyện làm lồng đèn Trung thu, chuyện học vẽ mua giấy, mua màu cho đến việc chọn sách cho con học và đọc để hun đúc tâm hồn..v..v… Người cha cũng nh́n xa trông rộng lo cho con trau dồi anh ngữ để mai sau có cơ hội đi du học. Người con gái có cha mẹ xuất thân từ nhà giáo, có ông ngoại cũng là nhà giáo nên sớm xây dựng con cái tinh thần siêng năng học hành. V́ thế, suốt sáu năm từ đệ thất đến đệ nhị ở Ninh Ḥa, tác giả luôn được thưởng bảng danh dự. Thầy Trần Chu Đức, nguyên hiệu trưởng của Trung học Trần B́nh Trọng đă xác nhận về "học lực và hạnh kiểm" của cô học tṛ cũ: “Suốt sáu năm học ở Trung học Ninh Ḥa, em là học sinh giỏi, chăm học, thông minh, tính t́nh vui vẻ, ḥa nhă, được các thầy cô và các bạn quư mến” (phần giới thiệu). Có lẽ niềm hạnh phúc của bậc làm cha mẹ không ǵ bằng sự thành đạt trong việc học và sự trưởng thành của nhân cách ở con cái như thế. H́nh ảnh cô con gái đem về đưa cho cha ḿnh bảng danh dự hàng tháng và người cha "trịnh trọng đỡ lấy bằng cả hai tay, nét mặt cảm kích cứ như vừa được con gái ban cho ân huệ!" (tr 136) là một trong những đoạn văn thật cảm động. Đó là h́nh ảnh rất đẹp và có lẽ ăn sâu vào tâm khảm của tác giả về một người cha luôn luôn chú trọng chuyện học hành và thành quả của nó. Rồi khi phải ra Quy Nhơn học lớp 12 ban C của Trung học Cường Để do trường cũ chưa có ban này, người cha đă cầm tay con dặn ḍ khi chia tay: “Con gái đi học xa phải chuyên tâm học hành, cha mẹ đặt tất cả hy vọng và tin tưởng vào con ...” (tr.194). Và khi đă là cô sinh viên Dược khoa, dù bận rộn việc nhà binh, người cha vẫn thường từ Pleiku về Sài G̣n thăm con gái, sắm sửa sách vở, xe gắn máy và nhất là khuyến khích con  trong chuyện học tập cũng như chuẩn bị chuyện du học sau này...

       Người con làm sao không thể nghĩ tưởng đến cha ḿnh khi ông luôn là bóng mát che chở, chăm sóc cho cô con gái cả một khoảng thời gian dài từ khi c̣n bé bỏng cho đến lúc trưởng thành?! Quả thật, đó là một người cha mẫu mực luôn soi sáng mỗi bước chân đi của con cái. Chỉ có t́nh thương yêu đầy trách nhiệm được cho đi và sẽ có ḷng yêu thương hồi đáp trong t́nh cha con của tác giả một cách chân t́nh và sâu bền như thế!

II

         Thấp thoáng h́nh ảnh của người cha, người mẹ về việc học hành của cô con gái khi phải đi nhiều nơi của nghiệp nhà binh là h́nh ảnh của các bạn bè thân thiết, gần gũi của những năm tiểu học và trung học ở Ninh Ḥa. Có thể nói rằng sự h́nh thành của t́nh bạn khởi đi từ những năm tháng cùng ngồi chung lớp trên ghế nhà trường. Tác giả đă ghi lại những khuôn mặt bè bạn thời tiểu học cũng như những câu chuyện vui, dí dỏm của bạn bè ḿnh. Bất cứ ai đă đi qua trường lớp dù ở bậc học nào cũng có những câu chuyện về bạn bè chung quanh. Tuy nhiên, dưới ng̣i bút của tác giả người đọc bị lôi cuốn đi theo câu chuyện và sẽ nhớ lại một thời niên thiếu của riêng ḿnh cùng với biết bao nhiêu câu chuyện của đời học sinh. Các câu chuyện kể dung dị và gần gũi với chúng ta. Chắc chắn rằng hành tŕnh về thời ấu thơ luôn đượm màu tươi trẻ và hồn nhiên như những câu chuyện của tác giả (Phần: Ninh ḥa yêu dấu). "Quăng đời tươi đẹp" (chữ của tác giả-tr.99) lại được mở ra khi cô gái nhỏ bước vào lớp đệ thất - ngưỡng cửa trung học. Ngày đầu tiên đến Trung học Trần B́nh Trọng nằm trên trục lộ chính của quận lỵ với "bộ áo dài trắng, quần trắng, chân mang đôi guốc sơn trắng" (tr.100), cô được cả cha và mẹ hộ tống đến trường. Những h́nh ảnh đại loại như thế sẽ rất khó phai mờ và sẽ đi vào ngăn kéo kỷ niệm của mỗi chúng ta trong suốt cuộc đời. Song hành với những h́nh ảnh ấy là những h́nh ảnh cụ thể dùng để minh họa như học bạ, phiếu điểm, kết quả thi lục cá nguyệt được tác giả ǵn giữ trân trọng sẽ giúp cho những ai từng được học dưới các mái trường miền Nam được xem những dấu tích của một thời áo trắng và gợi trong ta biết bao niềm thương mến khi có dịp nh́n lại nó. Tác giả c̣n tŕnh bày những t́nh cảm trân  trọng đối với những người thầy của ḿnh. Chính hệ thống giáo dục tốt đẹp như thế mới có được những thế hệ học sinh có nhân cách mà tác giả là một trong muôn ngàn học sinh, sinh viên miền Nam đă trải qua! Chúng ta không luyến tiếc v́ nó đă là dĩ văng! Nhưng những ai từng đi qua các trường lớp như thế sẽ vô cùng trân trọng và tự hào v́ được may mắn được đào tạo và sống trong một bầu khí tốt đẹp của việc trồng người có bài bản và hệ thống! Tác giả đă viết những ḍng trân trọng: “Xin nghiêng ḿnh cảm ơn quư thầy cô đă thương yêu tôi, dốc ḷng dạy dỗ tôi nên người...” (tr.311). Đó là t́nh cảm chân thành mà tác giả dành cho hàng ngũ các thầy cô đă dạy dỗ ḿnh trong suốt thời đi học từ bậc mẫu giáo cho đến khi tốt nghiệp đại học. Muốn "nên người" không chỉ với thành quả học tập nhưng c̣n là sự hoàn thiện nhân cách dưới tác động của công cuộc giáo dục trên tinh thần khai phóng, tự do và nhân bản được h́nh thành và thể hiện trong cách sống của mỗi người. Cách nh́n nhận của một vị hiệu trưởng đáng kính thời trước 75 về tác giả như đă đề cập bên trên là một trong những chuẩn mực của công cuộc rèn người ở miền Nam...

                Chỉ tiếc rằng tác giả không đề cập những bạn bè của thời trung học, những kỷ niệm về ngôi trường Trung học Trần B́nh Trọng một cách đầy đủ trong mối tương quan giữa người cha và ngôi trường, giữa người cha và thầy cô giáo cũng như bạn bè con gái thời trung học... 

                 Nếu truyền thống nhà giáo của gia đ́nh ít nhiều đă góp phần h́nh thành tinh thần hiếu học nơi tác giả th́ t́nh yêu của cha mẹ tác giả "vốn là đôi thanh mai trúc mă" (tr.22) cũng là động lực để con cái luôn yên tâm và có niềm vui trong công việc học hành. Cha mẹ của tác giả lấy nhau lúc c̣n rất trẻ. Người cha mới 18 tuổi và mẹ đang tuổi trăng tṛn 16. “Thanh mai trúc mă” là điển lấy từ bài thơ "Trường can hành (kỳ nhất)" của nhà thơ đời Đường, Trung Hoa là Lư Bạch:

Thiếp phát sơ phú ngạch,

Chiết hoa môn tiền kịch .

Lang kỵ trúc mă lai ,

Nhiễu sàng lộng thanh mai......

         Chàng trai trong thơ của Lư Bạch quen cô gái từ thuở ấu thời, tóc mới xơa ngang trán, bẻ hoa chơi trước cửa nhà. Chàng cũng c̣n bé hồn nhiên lấy nhánh trúc làm ngựa cưỡi chạy ṿng quanh giường của cô bé và cầm cành mơ xanh đùa giỡn. Thời xa xưa ấy, lúc cô bé 14 tuổi mới về làm vợ chàng trai trẻ... C̣n t́nh yêu của cha mẹ tác giả h́nh thành từ lúc c̣n trẻ khi chàng là học sinh cưng của người thầy dạy và nên duyên vợ chồng lúc bước vào tuổi trưởng thành có những suy nghĩ tương đối chín chắn hơn nhiều! Tác giả đă viết về những giai đoạn tiến đến t́nh yêu và hôn nhân của cha mẹ: “Mẹ tôi, Phương Thảo, ngoan và chăm học lắm nhưng… yêu hơi sớm!... Năm 14 tuổi, mẹ đă yêu Gia Tĩnh 16 tuổi, và đă "sáng tác" nhiều lá thư t́nh, viết nhật kư… (tr.154). Và t́nh yêu của cha mẹ tác giả không phải là một thứ t́nh cảm mơ hồ mà có thể được chứng minh bằng "biểu đồ hạnh phúc" (tr.157) càng ngày càng đi lên nghĩa là t́nh yêu ngày càng "phát triển" đưa hạnh phúc gia đ́nh đến cấp độ 10 (tr.159) và hơn thế nữa! Cách đánh giá hạnh phúc như thế chắc chắn sẽ giúp người cha của tác giả "điều chỉnh" con đường hạnh phúc luôn được vững bền! Và tác giả, “đứa con của t́nh yêu” (tr.154) (c̣n ghi dấu bởi cặp đôi nhật kư song hành của cha mẹ đến 35 cuốn!), được sống trong t́nh yêu thương ấm áp của cha mẹ sẽ lớn lên với một tâm hồn thư thái, nhẹ nhàng như t́nh yêu đích thực! Đứng về mặt tâm lư, giáo dục gia đ́nh được nuôi dưỡng bằng t́nh yêu thương của cha mẹ sẽ giúp cho con cái có được một tâm hồn tươi đẹp và vững tin hơn trong cuộc đời. Tác giả đă là người như thế!

                Khi đặt tựa đề tập hồi kư "Cha măi bên đời", tác giả vẫn không quên đề cập đến người mẹ rất giỏi giang việc nội trợ, quán xuyến con cái từ việc đích thân may quần áo cho con cho đến việc chợ đ̣ nấu nướng cho một đàn con: "Việc ăn uống trong nhà, mẹ tôi rất cần kiệm và cũng rất chu đáo" (tr.165). Người cha trong gia đ́nh nếu không có sự giúp đỡ của người vợ sẽ khó hoàn thành tốt đẹp nhiệm vụ xă hội, dẫn dắt con cái trong việc học tập để bước vào cuộc sống sau này.

                 Biến cố năm 1975 đă tác động lên cuộc sống của biết bao gia đ́nh ở miền Nam nhất là những ai dính dáng nhiều với chế độ Saigon. Người cha dù đă xin được nghỉ hưu sớm do bị bệnh tim nhưng vẫn là cựu sĩ quan cấp tá nên bị bắt đi tù gần 5 năm. Gia đ́nh tác giả bặt tin ông v́ bị chuyển đi nhiều trại tù ngoài Bắc. Khi trở về với một thân h́nh "tiều tụy gầy yếu quá, chỉ c̣n da bọc xương" (tr..242), "tính cha tôi ngày trước ít nói, bây giờ lại càng ít nói hơn" (tr.244). Tác giả đă mô tả về người cha sau khi rời nhà tù: "Cha tôi rất ít khi kể về những năm tháng khốn khó trong trại tù cải tạo. Chắc là ông không muốn nhớ đến, không muốn nhắc lại những h́nh ảnh, sự kiện quá đau buồn... Tôi cũng không dám hỏi đến và thật sự muốn quên đi, nhưng không thể!" (tr.243). Do bị "cải tạo" nên “sức khỏe cha tôi ngày càng kém. Trái tim của ông làm sao có thể hồi phục trong cảnh đời dâu bể! (tr.245). Người cha đă ra đi ở cái tuổi 54 trong nỗi "bàng hoàng, sửng sốt" của mẹ con tác giả! Đó là một trong nhiều số phận cay nghiệt và đau thương của biết bao gia đ́nh ở miền Nam vẫn c̣n đọng lại thành những vết sẹo trong tâm hồn của họ! Tác giả đă dùng một "bài thơ của những người tù cải tạo" (tr.248-249) mà người mẹ đă ghi lại và c̣n giữ được, t́m thấy trong chiếc bóp đầm kỷ vật của người mẹ có nhan đề: VIẾT THƯ CHO EM. Có thể nói đây là một bài thơ thể hiện tương đối đầy đủ tâm trạng và hiện thực của những người bị đi tù sau biến cố năm 1975 cùng với h́nh ảnh vợ con ở quê nhà. Lời thơ thống thiết và thấm đẫm nỗi cay đắng xót xa cho số phận :

......Thư viết cho em giữa chốn này,

Dẫu c̣n hương lửa chút men say.

Em ơi, cá chậu chim lồng đấy,

Định mệnh con người quá đắng cay!

hoặc :

......Vợ tôi như thiếu phụ bên sông,

Vợ bán hàng rong đợi bóng chồng.

Đoàn người vác củi về qua đó,

Lệ ướt rèm mi ai biết không!?......

                Dù bặt tin người chồng bị đi tù sau biến cố 1975, người mẹ phải c̣n lo lắng cho đàn con đang ở tuổi khôn lớn. Cũng như nhiều gia đ́nh khác chịu sự xáo trộn của cơn dâu biển, người mẹ tác giả cũng chịu khó xoay sở mở cửa hàng bán lẻ thực phẩm và đồ gia dụng ở nhà, phải ăn khoai, độn sắn cho qua bữa đợi ngày trở về của người chồng. Việc cơm áo tuy vất vả nhưng người mẹ vẫn "bươn chải lo cho các con được no ḷng và tiếp tục đi học cho đến hết bậc trung học" (tr..241). Chưa bao giờ h́nh ảnh của những người mẹ ở miền Nam lại rực sáng bởi đức tính chịu thương, chịu khó và cả sự chịu đựng của họ trước biến cố làm thay đổi, làm xấu đi cuộc sống của một thời dù chưa có ḥa b́nh nhưng vẫn có ít nhiều hạnh phúc và không tang thương đảo lộn như thế!

 
III

               Bên cạnh những nét chính yếu phác họa về người cha người mẹ, tác giả cũng dành nhiều trang viết để nói về t́nh đồng đội trong quân ngũ cũng như những người bạn của cha ḿnh. Trái đất th́ tṛn, chúng ta vẫn thường nói như thế. Có duyên sẽ lại có lúc gặp nhau. Cho nên khi đi sang Mỹ nhân chuyến ra mắt sách của một tác giả đáng kính của<ninh-hoa.com> là thầy Lê văn Ngô (27/5/2016) ở San Jose, Cali., tác giả đă rất vui mừng khi gặp lại người đồng đội thân cận của cha ḿnh sau một thời gian dài cách biệt. Qua h́nh ảnh người đồng đội, tác giả như thấy được đâu đó bóng dáng của người cha thân yêu. Ta hăy nghe tác giả nói về việc này: " Những người đồng đội của cha tôi vẫn c̣n đấy. Họ cũng như tôi, chờ đợi những cuộc gặp gỡ mang niềm vui, hạnh phúc và an ủi đến cho những người c̣n sống và cả những người đă ra đi..." (tr.251). Tác giả gọi đó là "định mệnh" hay hiểu theo nhà nho là "số mệnh". Số mệnh nếu đă cho cơ hội gặp gỡ rồi chia ly th́ số mệnh cũng sẽ cho cơ hội tái hợp dẫu cuộc sống phong ba cách trở  thế nào chăng nữa! Tác giả được may mắn gặp lại người đồng đội từng gắn bó một thời gian dài với cha ḿnh thời c̣n làm việc ở TTHL BĐQ Dục Mỹ/Ninh Ḥa như là "duyên kỳ ngộ mà cha đă dày công xếp đặt! (tr.261). Những câu chuyện được người đồng đội gần gũi cùng đơn vị ngày trước kể lại về người cha của ḿnh đă giúp tác giả như thấy lại bóng dáng của người cha. Mặt khác, chúng ta nhận ra trong câu chuyện này biết bao t́nh nghĩa thủy chung vững bền của t́nh đồng đội mà trước kia chúng ta vẫn thường nghe nói đến là t́nh anh em trong quân ngũ (huynh đệ chi binh). Nhờ buổi ra mắt sách đó, tác giả đă nhận ra người đồng đội cùng đơn vị với cha ḿnh lại là "người quen cũ" (tr.257) v́ các con của ông ấy vốn là người từng quen biết và có xa lạ ǵ đâu từ mối quan hệ qua lại của những người từng sống ở Dục Mỹ và từng chung học ở trường trung học lớn của quận lỵ! (xem: Đồng đội của cha tôi).

           Ở một phần khác, tác giả đă rất đỗi vui mừng khi gặp lại người con gái, con của người bạn sĩ quan của cha ḿnh từ Úc về thăm lại vùng đất Tánh Linh, B́nh Thuận nơi cô ấy từng sinh sống khi cha cô đổi về làm quận trưởng ở đây. Họ đă từng sống và biết nhau nơi quân trường Dục Mỹ, từng vui chơi với nhau quanh khu cư xá quân đội, từng học trường Trung học Trần B́nh Trọng, Ninh Hoà… Những câu chuyện kể của họ khi gặp nhau đều có h́nh ảnh của những người cha thân yêu của họ. Đó là niềm vui và là "quà tặng của người đă mất" tạo duyên để con cái họ có dịp gặp nhau ôn lại "chuyện ngày xưa" tràn ngập bao thương mến! (xem: Dấu ấn của những người cha).   


IV

          Dù khi vào đời với văn bằng tốt nghiệp Dược sĩ là một bộ môn khoa học thực nghiệm nhưng thời gian học trung học đệ nhị cấp của tác giả ở Ninh Ḥa và Quy Nhơn lại theo học lớp ban C chuyên về văn chương, sinh ngữ và triết học.... cho nên tác giả có một khả năng viết văn khá tốt. Từ cách diễn đạt, dùng chữ của tác giả rất vững vàng để câu chuyện kể được dễ dàng một cách mạch lạc.Thường cứ mỗi câu chuyện được kể lại kèm thêm một đoạn "Nhật kư viết cho cha" như một lời tâm sự, th́ thầm với người cha dù đă rời cơi đời nhưng vẫn c̣n đó để tô điểm thêm cho câu chuyện! Đó là những đoạn văn cô đúc, sâu lắng của tác giả. Có khi nó tràn ngập ḷng yêu thương của ḿnh với người cha. Có khi nó nồng nàn ấm áp như mùa xuân. Có khi nó chia sẻ với người cha những suy nghĩ hay sự quyết tâm học hành của ḿnh. Cũng có khi lại là niềm hối tiếc vô cùng v́ đă không chú ư đọc những toa kê thuốc của cha để hiểu hơn về bệnh t́nh và có hướng điều trị hoặc dùng thuốc cho phù hợp khi đang học thuốc và sau khi đă trở thành thầy thuốc (có lẽ nên dùng chung cách gọi các bác sĩ và dược sĩ đều là thầy thuốc!) tốt nghiệp từ trường dược. Đây cũng là cách nhắc lại và thu tóm ư tưởng để làm nổi bật câu chuyện kể. Một bên là sự dàn trải t́nh tiết chuyện kể và một bên là tiếng nói của nội tâm đang muốn cùng cha chuyện tṛ thân mật và chân t́nh về những ǵ đă viết. Nhưng có lẽ "Lá thư gửi con gái " (tr.305) trong phần cuối là một trong những đoạn văn chất chứa những lời yêu thương, đằm thắm của một người mẹ nói với con gái của ḿnh. Đó c̣n là lời nhắn nhủ về cách "hành xử" của phận làm con đối với cha của ḿnh để không ân hận và "không để quá muộn màng như mẹ" (tr.309). Thương yêu cha mẹ và lo lắng cho cha mẹ một cách thiết thực khi họ c̣n sống. Đó là bài học lớn về t́nh yêu thương mà tác giả muốn gửi gắm và chia sẻ với con gái của ḿnh.
 

V

          Trong suốt những chặng đường của cuộc đời mỗi người với những mối quan hệ thân thuộc như cha mẹ, vợ chồng, anh em, bà con, bè bạn, trường lớp..v..v... xảy ra với biết bao nhiêu sự việc. Làm sao chúng ta có thể nhớ cho đầy đủ và chính xác từng giai đoạn trong cuộc sống!? Thời gian sẽ bào ṃn những kư ức mà ta tiếp nhận mỗi ngày kể cả những sự kiện quan trọng trong đời. Chúng ta có thể vẫn ghi nhớ được những sự kiện đó nhưng không thể "sao y" hoàn toàn được. May mắn thay, cha mẹ của tác giả lại là người thích giữ lại những kỷ vật của mối t́nh của họ cũng như những h́nh ảnh của gia đ́nh, của con cái.

                      Nếu ngăn chứa những kỷ niệm trong tim năo sẽ bị phôi phai cùng thời gian và tuổi tác con người th́ "Chiếc rương kỷ niệm" "...bằng sắt rất vững chắc, có khóa và quai xách hàn kỹ bên hông… là cả một kho tàng kỷ niệm quư giá… Nơi cất giữ h́nh ảnh gia đ́nh..." (tr.286). Nhờ thế, trải qua một thời gian dài quá nửa đời người, khi mở rương ra, tác giả vẫn có dịp để "thẫn thờ ôn lại bao kỷ niệm tuổi thơ, mặc cho giọt nước mắt nhớ thương nḥe dần h́nh ảnh một đại gia đ́nh đă từng sum họp và hạnh phúc" (tr. 287). Quả thật, tác giả rất may mắn có một người cha, người mẹ để tưởng nhớ và kính yêu v́ họ sống trong hạnh phúc của t́nh yêu và đem t́nh yêu đó chan ḥa trong cuộc sống của nhau và với con cái. Nhiều người nh́n lại cuộc đời cảm thấy rất bất hạnh v́ họ không có được một gia đ́nh có t́nh yêu và nhiều khi họ chẳng buồn để nhớ v́ cuộc sống quá khứ đượm màu xám xịt! Nhiều người khác có gia đ́nh đầy đủ cha mẹ anh em nhưng cuộc sống nhạt nhẽo, ít niềm vui nên thờ ơ với những chuyện đă trải qua. Cho nên, tác giả đă rất hạnh phúc khi có được bậc cha mẹ như thế luôn biết vun xới và giữ ǵn hạnh phúc gia đ́nh. Càng may mắn hơn khi cha mẹ của tác giả lại có "truyền thống" cất giữ những h́nh ảnh, những kỷ vật của các giai đoạn trong đời. Những kỷ vật đó tưởng chừng như vô tri nhưng những ai đă từng được nó ghi nhận sẽ bắt được mối giao cảm với cả một bầu trời dĩ văng chan chứa yêu thương! Cạnh đó, chiếc rương kỷ niệm c̣n chứa đựng những bút tích của người thân yêu. Chắc chắn tác giả sẽ vô cùng bồi hồi và xúc động khi "...gần 70 năm, những trang giấy dù ngả màu vẫn ghi rơ nét chữ rắn rỏi của cha tôi và nét viết mềm mại của mẹ tôi ..." (tr.288).

                  Cha của tác giả lại là người thích chụp ảnh từ thuở c̣n trẻ chưa di cư vào Nam cho đến những năm 1975 nên thường ghi lại những sự kiện trong đời và h́nh ảnh gia đ́nh. Đây cũng là một sở thích rất đặc biệt, nhờ đó tác giả có thể lần theo các kỷ niệm qua h́nh ảnh để viết về quá khứ, về cha mẹ ḿnh. Bao nhiêu h́nh ảnh hoặc những kỷ vật gia đ́nh được cất giữ trong chiếc rương nên nó c̣n là hiện thân của bầu trời kỷ niệm cho những ai biết trân trọng quá khứ tốt đẹp và hạnh phúc của gia đ́nh. Tác giả đă viết: “ Những cảm xúc chiếc rương mang lại vẫn luôn đầy ắp trong ḷng chị em tôi” (tr.287) khi "chị em tôi soạn lại các đồ cổ, bao kỷ niệm thời bé thơ hiện rơ như mới hôm qua" (tr.290). H́nh ảnh của quá khứ như được tái hiện nhờ chiếc rương kỷ niệm đáng quư này. Xin mượn cách nói của kinh Phúc Âm để kết thúc cho nhận xét phần này: Hạnh phúc thay cho những ai biết trân trọng và ǵn giữ những kỷ niệm bởi v́ nó vô giá và là cửa ngơ để bước vào thiên đường của một thời yêu dấu.

 
VI

         Đọc CHA MĂI BÊN ĐỜI của Nguyễn Thị Phương Hiền, chúng ta như bị cuốn hút vào những câu chuyện kể của tác giả theo những bước đi của đời binh nghiệp và số phận cay đắng của người cha sau năm 1975 song song cùng với sự trưởng thành của tác giả từ thời thơ ấu cho đến khi thành bà nội, bà ngoại. Tác phẩm cũng cho chúng ta có thêm những tư liệu về việc học hành trước năm 1975 cũng như số phận tiêu biểu của một gia đ́nh sau khi miền Nam bị buộc vào thế thua trận do ư đồ của ngoại bang!

        Bằng một lối viết nhẹ nhàng như kể chuyện, bằng những ngôn ngữ của đời thường chen lẫn với những suy nghĩ mang chất triết lư sâu lắng, tác giả ít nhiều đă giúp chúng ta và các thế hệ về sau có dịp để ôn lại những kỷ niệm về các bậc cha mẹ. Từ đó, các bậc làm cha mẹ sẽ chu toàn hơn trong trách nhiệm làm cha mẹ cũng như phận làm con biết hiếu thảo với những người sinh thành ra ḿnh. Đọc tác phẩm của Nguyễn Thị Phương Hiền để thêm một lần nh́n lại công ơn của cha mẹ, kế tục tinh thần hiếu kính với các bậc trưởng thượng đă có từ bao đời nay. Rơ ràng tác giả đă thành công khi khơi gợi cho chúng ta về những h́nh ảnh của những giai đoạn lịch sử từ một vài năm trước khi đất nước chia đôi, xây dựng và bảo vệ miền Nam và tan ră với những cảnh đau thương mà cha tác giả là một nạn nhân. Đằng sau câu chuyện kể đi theo năm tháng là diễn biến sự h́nh thành và ch́m khuất của một miền Nam từng được sống trong bầu khí càng ngày càng hoàn thiện về các mặt nhưng buộc phải ngưng lại v́ vận mệnh miền Nam đă bị ngoại bang chi phối bàn giao cho các thế lực phương Bắc.

            Với tác phẩm đầu tay này, chúng ta có quyền hy vọng tác giả sẽ đạt thành công hơn nữa nếu tiếp tục huân tập và phát huy ng̣i bút trong những tác phẩm về sau. Quá tŕnh để trở thành người viết văn và tiến đến trở thành văn sĩ là một con đường đ̣i hỏi việc có đam mê và cảm hứng sáng tác cộng với việc trau luyện ng̣i bút dưới ánh sáng của một tâm hồn hướng thiện mong muốn san sẻ, đem lại cho ḿnh và cho người những điều tốt đẹp. Nếu quá tŕnh thành một kẻ "sĩ" như trở thành dược sĩ thấu đáo nghề thuốc phải mất năm năm th́ quá tŕnh h́nh thành một người viết văn như một kẻ sĩ (văn sĩ) là sự tôi luyện thường xuyên và lâu dài. Văn sĩ, hiểu như một người am tường đầy đủ về nghệ thuật làm văn, cộng với cảm hứng và vốn sống rộng răi sẽ là những bước đi để đưa tác phẩm gần gũi với người đọc với những giá trị nhất định để có thể tồn tại theo thời gian. Một vài trường hợp rất đặc biệt và hiếm họa như văn sĩ Emily Brontë chỉ có một tác phẩm duy nhất là  Wuthering Heights (Đỉnh gió hú) để đời được bầu chọn là tác phẩm kinh điển của văn học Anh và được rất nhiều người đọc cũng như được dịch ra nhiều tiếng nước ngoài. Ngày nay nhiều người rất ưa chuộng danh xưng nhà văn hay nhà thơ. Đó chỉ là sự phù phiếm của hư danh. Giá trị đích thực của một tác phẩm là để lại cho người đọc những dư vị sâu lắng khi đọc nó cũng như chia sẻ được với họ về những suy nghĩ của ḿnh qua tác phẩm. Tác phẩm "Cha măi bên đời" đă làm được điều này trong một chừng mực nào đó. Con đường phía trước của tác giả chắc chắn đang rộng mở. Chúng ta hy vọng sẽ được đọc thêm những sáng tác mới giàu chất văn chương của tác giả trong tương lai. 

 

 

 

 

 

 

D. A. S.

Sài G̣n - tháng 08 năm 2017

 

 

 

Sinh Hoạt Đồng Hương - Ra Mắt Sách Năm 2017

 

 

 www.ninh-hoa.com