trang nhà www.ninh-hoa.com  | trang Thơ và Truyện của Phạm Thanh Khâm


        Phạm Thanh Khâm

    - Sinh trưởng ở Ninh Ḥa.
    Học tại các trường Mỹ Lệ,
    Đức Trí, Nam Thông,
    Vơ Tánh, Chu Văn An,
   Cao Đẳng Nông Lâm Súc.

- Làm việc tại Bộ Nông Nghiệp
 Sài G̣n với chức vụ sau cùng
 là Giám Đốc Nha Canh Nông
 đến tháng 2, 1974 được gởi
  đi du học Hoa Kỳ về ngành
   Kinh-Tế Nông-Nghiệp.

- Định cư cùng gia đ́nh ở Hoa
  Kỳ và được tuyển dụng làm
  chuyên gia cho nhiều dự án
   phát triển nông nghiệp tại
  20 quốc gia ở Phi Châu và Á
  Châu với các cơ quan phát
  triển quốc tế IFDC, ISNAR,
   USAID, UNDP, IFAD, FAO.  
   Hiện tại là thành viên của
 toán chuyên gia tổ chức toàn
  bộ guồng máy hành chánh
  của  các Phủ Bộ thuộc nội
  các  chính phủ A-Phú-Hăn
  (Second Emergency Public
    Administration Program
  SEPAP) do Ngân Hàng Thế
   Giới tài trợ.

 

Truyện/Biên Khảo

 
  Tản Mạn Về A-Phú-Hăn
      
Phần 1   |   Phần 2   
 
Những Khó Khăn Của Nước
     Vùng SAHEL Nam Sa Mạc
     SAHARA

 
Đời Sống Ở Hai Tỉnh Lỵ
     Và Thôn Quê Miền Bắc
     A-Phú-Hăn

 
Đi Thăm Xứ LÀO 
 
Đi Thăm Xứ Dominican
     Republic
 
 
Kabul C̣n Khói Mù 
 
Ăn Đám Cưới Theo  Tục
     Lệ  A-Phú-Hăn
     
 
Chiếc Ḷ Trấu Việt Nam
     Du Nhập Vào Phi Châu

 
Sự An Toàn ở CONGO 
 
Kim Cương Nhuộm Đỏ
 
Sự Túng Thiếu Của Nông
     Dân A-Phú-Hăn
  
 
Đi Xem Bầu Cử Tại
     Thủ Đô Kabul A-Phú-Hăn

                                   
 
 

 


 

 

 
 

 
 
 

                                

C H I C   L ̉   T R U    VIỆT  NAM
D U   N H P   V À O   P H I   C H Â U
Chuyên Gia Phạm Thanh Khâm


 

Lời Dẫn Nhập

Người viết được một đồng hương Ninh-Ḥa hỏi c̣n dự tính đi qua Phi Châu làm việc nữa không. Thực khó có câu trả lời. Trước hết, tuổi đờ́ đă cao, thứ đến bà xă nói ḿnh đâu có nhiều "bills" phải trả như hồi trước, nên việc đi làm xa không c̣n cần thiết nữa. Tháng 7, 2005 hai chúng tôi sắp xếp lại chương tŕnh về hưu, từ giă bút nghiên, về vườn an hưởng thú điền viên như các cụ ngày xưa bên nhà.

Nhưng đầu tháng 8, 2005 tôi lại phải trở qua Kabul lần thứ tư theo lời yêu cầu của Bộ Trưởng Bộ Nông Nghiệp A-Phú-Hăn. Chương tŕnh về hưu của hai chúng tôi lại tạm hoăn. Lần này tôi chỉ kư khế ước ngắn hạn. Cùng đến làm việc với Thứ Trưởng Moseley của Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ và một phái đoàn hùng hậu của ông để duyệt lại nhiều dự án. Sau hơn 2 tuần, nhóm chuyên gia của chúng tôi đă có thể đúc kết tŕnh chính phủ đề án mới phối hợp với các cơ quan viện trợ của các nước khác cho lănh vực phát triển nông nghiệp A-Phú-Hăn. Nan đề: An ninh ở miền Nam và miền Đông của đất nước này chưa được ổn định. Việc thực thi các đề án này c̣n nhiều bất trắc.

Ngày thứ sáu "weekend" ở Kabul, không được đi “eat out” hoặc đi ḷng ṿng xem dân chúng "shopping", tôi có nhiều th́ giờ ngồi cạnh cái PC viết lách từ chuyện cũ đến chuyện mới. Tuần này, mời các bạn đọc chuyện chiếc ḷ trấu Việt Nam du nhập vào lục địa Phi Châu.

   
 Trích từ tài liệu "A Technical Note on 
Lo Trau Rice Husk Stove", Project FAO
GCP RAF/266/JPN "Riz Prospère" 7/1/1992.  Scanned ngày 12/8/2005 tại Kabul.


Tây Phi Châu

Việc cư dân vùng Sahel đốn cây làm củi để nấu ăn đă tàn phá cây cối khiến t́nh trạng sa mạc hóa tại vùng này trầm trọng hơn. Không những đất đai bị xoi ṃn, mất mát độ ph́ nhiêu, mỗi năm các bà nội trợ lại phải đi xa hơn từ làng cư ngụ để kiếm củi v́ cây thưa của rừng thiên nhiên, cây trồng của các dự án trồng cây gây rừng quanh buôn bản của họ không có sẵn nữa. Để tận dụng trấu vứt bỏ phung phí sau các nhà máy xay gạo, tiết kiệm tiền mua hơi đốt butane, chiếc ḷ trấu Việt Nam được dự án GCP/RAF/266/JPN (Viện trợ Nhựt) do FAO (Cơ Quan Lương Nông của Liên Hiệp Quốc thực thi) du nhập từ tháng 11, 1991 vào ba nước Burkina Faso, Mali, Senegal.

Đầu năm 1994, tôi được cử làm Trưởng Phái đoàn đến các xứ kể trên để lượng giá việc thực thi dự án này. Trong giờ thuyết tŕnh ngắn ở Dakar, Giám đốc dự án nêu các thành quả chính rồi kèm thêm chi tiết nhỏ về chiếc ḷ trấu V́ệt Nam được nông dân tiếp nhận nồng nhiệt. Thuyết tŕnh viên, khi nói về chiếc ḷ trấu, không dùng từ "Le foyer à balles de riz", chỉ xử dụng nguyên chữ Việt đọc theo âm Pháp ngữ "Le Lotrau". Giáo sư Phù Tang, đại diện chính phủ Nhựt trong phái đoàn lượng giá này nghe chữ mới, ghé vào tai tôi hỏi nhỏ:

Le Lotrau không t́m thấy trong quyển tự điển Larousse. Người Sénégalais chế ra tiếng mới nghĩa là ǵ?

Tôi lật trang tài liệu khuyến nông có in h́nh chiếc ḷ trấu với mọi chi tiết về kích thước (đường kính mặt trên của ḷ 40 cm, cao 30 cm, nặng 2.5 kí lô), lượng trấu đốt (1.2-1.5 kg/giờ), và thời lượng để đun sôi một lít nước trong 7 phút, v.v. Giáo sư bật cười theo cung cách “samurai”, rồi đưa cao cánh tay đề nghị cho đi xem tiệm chế tạo ḷ và gặp vài nông dân.

Bên sông Senegal phân chia hai xứ Mauritania và Senegal ở vùng trồng lúa có địa danh dài ḍng NDouloumadji-Dembe, chúng tôi đă gặp nhiều nông dân. Họ biểu lộ sự ưa thích các giống lúa du nhập từ Á-châu và rất hài ḷng về sự hữu dụng thiết thực của cái "Le Lotrau". Trên đường về thủ phủ Saint Louis, phái đoàn chúng tôi dừng lại thăm “Boutique du Lotrau” (tiệm chế tạo và bán ḷ trấu). Ḷ được chế tạo bằng thép với giá vốn khoảng 5 đô-la, xử dụng từ 3 năm trở lên. Th́ ra niềm hạnh phúc của các bà nội trợ vùng Sahel cũng có thể t́m thấy từ những vật nhỏ như chiếc ḷ trấu Việt Nam.

      
    Một buổi "field day" đi thăm cánh đồng lúa ở vùng
    Sahel bên sông Senegal với Ông Abov Yero Kidé,
    người trách nhiệm chương tŕnh an toàn lương thực
    PSSA của Mauritania (người thứ 5 kể từ tay trái),
    tôi đứng vị thế số 1 hàng đầu kể từ tay trái. Ảnh
    chụp năm 1996. Scanned ngày 12/8/2005 tại Kabul.

Đông Phi Châu

FAO Magazine CERES số 131/1991 qua bài viết của Tiến sĩ Trần Văn Đạt đă loan báo khắp hoàn vũ về lợi ích chiếc ḷ trấu Việt Nam nên nhiều nơi trồng lúa ở Phi châu đều biết, đặc biệt tại Tanzania và Madagascar. Giữa năm 1994, tôi đến hai xứ này để soạn thảo hai đề án lúa gạo của FAO (Riz Prospère) trong thời gian 3 tuần lễ. Rời phi trường Rome, hành lư của tôi gồm chiếc valise đựng quần áo nhẹ, máy PC và thùng gỗ đựng cái "Le Lotrau" chế tạo từ Tây Phi Châu.

Tại Nước Tanzania

Đến phi trường Dar Es Salaam, thủ phủ của nước Tanzania, viên chức hải quan muốn biết vật ǵ chứa bên trong thùng gỗ, tôi khai:
- A Vietnamese rice husk stove.

Viên chức nghe món đồ lạ mang vào xứ ông, có lẽ không phải xem để đánh thuế nhập cảng món hàng duy nhất nhưng muốn nh́n tận mắt đồ vật ra sao. Thùng gỗ được mở nắp. Xem qua thấy không thuộc hàng quốc cấm, ông hỏi tôi mang đến để làm ǵ. Tôi trả lời nửa đùa nửa thực chiếc ḷ này là quà tặng cho các bà xă trồng lúa của nước ông. Viên chức vui vẻ giúp tôi đóng nắp thùng.

Tanzania có đất đai rộng hơn Việt Nam ba lần, nhưng dân số chỉ bằng 1/3 số dân Việt. Tôi không đủ th́ giờ đi thăm 5 vùng trồng lúa ở Mwanza, Shinyanga, Morogoro, Mbeya và Tabora. Sau khi gặp gỡ các giới chức liên hệ để trao đổi và thu thập đủ dữ kiện cho tôi viết đề án, tôi được dàn xếp đi phà qua đảo Zanzibar. Đảo này cùng với các hải đảo nhỏ khác như Pemba trước đây được đặt dưới sự bảo hộ của Anh quốc. Được độc lập năm 1963 và sát nhập vào Tanzania. Đảo có đất đai rộng 1,658 cây số vuông. Chiếc ḷ trấu Việt Nam được mang theo tôi lên phà qua hải đảo.

Trên sân của nhà máy xay lúa tại Bumbwi thuộc đảo Zanzibar, cán bộ khuyến nông tập họp một số bà nội trợ đến xem chiếc ḷ trấu đơn sơ. Trấu của nhà máy xay đưa vào ḷ, ấm nước đầy đặt phía trên. Mấy phút sau, nước sôi. Các bà vui mừng vỗ tay, quan sát kỹ lưỡng chiếc ḷ. Tôi chỉ nghe cán bộ khuyến nông và các bà hiện diện tṛ chuyện bằng tiếng bộ lạc của họ xen lẫn tiếng "The Lotrau" theo cách phát âm Anh Ngữ. Cán bộ khuyến nông cho các bà biết địa điểm chế tạo ḷ trấu theo khuôn mẫu của tài liệu FAO. Các bà ra về. Một giờ sau chiếc ḷ vừa đủ nguội để tôi mang qua phà trở lại thủ phủ Dar Es Salaam.

Tại Nước Madagascar

Tiếp tục hành tŕnh đến Madagascar để viết đề án lúa gạo Riz Prospère như đă viết cho Tanzania. Chiếc ḷ trấu theo tôi đi quăng đường xa hơn, v́ không có chuyến bay trực tiếp Dar Es Saalam đi Antananario, thủ đô nước Madagascar. Tôi phải đến thủ phủ Nairobi của nước Kenya ngủ lại đêm. Hôm sau đáp tàu đi Madagascar. Tại phi trường Antananario, tôi cũng trả lời với viên chức hải quan món hàng nằm trong thùng gỗ:
- Un foyer à balles de riz Vietnamien.

Ông cho qua nhanh chóng. Sau khi "check-in" vào khách sạn Grégoire, tôi đi t́m quán ăn Á châu (Restaurant Đoàn Văn Miêng) và hội họp liên miên.

Nước hải đảo Madagascar là cựu thuộc địa của Pháp, được trao trả độc lập năm 1960, có đất đai rộng gần gấp đôi Việt Nam, nhưng dân số chỉ bằng 1/7 số dân Việt. Khoảng 80% dân Malagasy là nông dân. Tài liệu khuyến nông được soạn thảo và in ấn bằng tiếng Malagasy. Sau mấy ngày làm việc tại thủ phủ Antananarivo thu thập đủ tài liệu viết đề án, tôi được dàn xếp đi thăm Antsirabe, nơi có nhiều dự án phát triển nông nghiệp tài trợ bởi các tổ chức phi chính phủ (NGO/ADRAI), cơ quan viện trợ Bĩ (AGCD), tổ chức Lutheran, UNDP/FAO, v.v... Chiếc "Le Lotrau" làm ở Tây Phi Châu có nguồn gốc Việt Nam xuất hành lần đầu tiên trên xứ hải đảo Madagascar theo tôi đến Antsirabe.

Buổi tŕnh diễn thật ngoạn mục và vui nhộn. Một nhóm các bà nông dân Malagasy được mời đến xem chiếc ḷ như nhóm các bà ở đảo Zanzibar. Khi nước trong ấm sôi, họ vỗ tay. Các cô sinh viên da trắng xinh đẹp của đoàn t́nh nguyện Bĩ pha trà từ nước sôi trong ấm trên ḷ trấu, mang thêm bánh ngọt mua từ Âu châu ra khoảng đăi. Họ xin tôi để lại chiếc ḷ làm mẫu và nhờ cơ quan khuyến nông sắp xếp cho chế tạo tại chỗ nhiều chiếc ḷ tương tự. Tôi chỉ đưa cho họ chi tiết kỹ thuật (technical note) do các chuyên gia FAO, IRRI (Viện Khảo Cứu Lúa Gạo Quốc Tế ở Los Banos, Phi Luật Tân), IERA (Institut d’Études et de Recherches Agricoles, Burkina Faso) biên soạn. V́ tôi đă có dự tính để lại chiếc ḷ trấu này cho một người khác trước khi từ giă Madagascar.

Người Nhận Chiếc Ḷ Trấu Việt Nam tại Madagascar

Linh mục De Laulanié thuộc giáo phận Antananarivo có thú tiêu khiển rất khoa học. Ngoài việc chăn chiên, linh mục dành th́ giờ c̣n lại nghiên cứu kỹ về lư thuyết đâm chồi (tillering) của cây lúa. Linh mục viết trên một bản thảo dày về kết quả cuộc nghiên cứu này, sẵn sàng cho xuất bản. Linh mục muốn chuyên gia ở FAO cho ư kiến và sau đó FAO cho xuất bản. Vị Đại diện FAO ở Madagascar muốn sắp xếp một buổi hội luận giữa tôi và linh mục vào ngày cuối của chuyến công tác của tôi ở Madagascar.

Qua vài câu xă giao thăm hỏi tại pḥng họp của FAO/Antananarivo, Linh mục De Laulanié tŕnh bày một cách say mê theo từng trang trên bản thảo suốt một giờ về kết quả việc nghiên cứu. Thỉnh thoảng tôi nêu vài câu hỏi để được diễn giăi rơ hơn. Linh mục được sự góp ư và biểu đồng t́nh của tôi, kéo dài buổi hội luận hơn hai giờ. Tôi bàn thêm về phương thức khảo cứu lúa gạo của thế hệ khoa học gia trẻ về lai giống theo sau lớp đàn anh thuộc thời kỳ bắt đầu cuộc cách mạng xanh (Green Revolution). Tôi nói qua về cây lúa Siêu Năng Xuất chỉ có từ 6-10 chồi, không như các giống hiện tại có từ 20-25 chồi. Linh mục thấy cần xét lại phương thức mới, nên không c̣n đề cập việc xuất bản tài liệu có trong tay, rồi đưa lời kết chấm dứt buổi hội luận chỉ có hai người:

- Ta đợi giống Lúa Siêu Năng mới phóng thích để tiếp tục thú tiêu khiển của ta.

Ra khỏi pḥng họp, mọi người của văn pḥng đại diện FAO đă đi ăn trưa. Tôi cho biết có mang chiếc ḷ trấu c̣n giữ ở khách sạn Grégoire. Linh mục nói đă đọc qua CERES, muốn có chiếc ḷ làm mẫu cho xưởng thủ công nghệ thuộc giáo phận chế tạo thêm đáp ứng theo nhu cầu. Linh mục bảo tôi cùng lên xe cho linh mục lái về khách sạn.

Sau khi chiếc ḷ trấu đặt vào ngăn phía sau xe, linh mục chúc lành tôi trở lại Châu Âu b́nh an. Chưa rời khỏi Madagascar, đă có ngay một cảm giác lâng khó tả trong tôi với cơ duyên gặp gỡ con người chỉ sống với thượng đế, làm việc cho tha nhân, đam mê t́m hiểu về cây lúa, một trong các nguồn cung cấp thực phẩm căn bản lớn nhứt của nhân loại.

 

  


 Phạm Thanh Khâm
Viết tại Kabul ngày thứ sáu 12/08/2005