www.ninh-hoa.com                                                   Trang Ti Nguyn Ninh Ha


 




 

 

 M A   H O A  Đ T  
Lan Đinh

 

          Khi bầy n xn xao đn ma Xun tới, cũng l lc người dn qu ti bấn ruột lo lắng. Nợ mn con lớn. Khng biết người khc hiểu cu ấy thế no, chứ ti th thấy rất r rng l ngược lại- con lớn, nợ th chẳng mn m cn lớn theo.

 

          Vo buổi giao thời ấy dường như nh no cũng mắc nợ. Cng ăn việc lm khng c, ăn trước trả sau. Người lm nng th bn la non lc la cn đang ngậm sữa, ma m cũng vậy. Tiền bn tiu đ hết trong khi ma v m vẫn chưa lớn đủ để thu hoạch, m c thu cũng l của người ta chứ chẳng cn l của mnh nữa.

 

          Con th đứa no cũng mau lớn, ăn khỏe. Quần o, giầy dp mau chật. Lấy tiền đu mua quần o mới, lấy của đu cho con ăn no. Năm hết tết đến, nợ đi trăm vạn thứ lo

 

          Mặc đời khốn khổ, mặc người lắng lo. Cy vẫn đm chồi, nẩy lộc, trổ hoa đn mừng Xun tới. C một loi hoa, phải gọi như thế v chng cũng l hoa. Nhưng khng phải hoa để chng ta ngắm hay chưng tết m l hoa để gip đỡ người dn ngho qu ti giải quyết kh khăn, nhẹ gnh lắng lo khi năm hết tết đến. Người dn qu ti gọi l cy Đt hay bng Đt. Cn ti, ti thch gọi l Hoa Đt. Cng chen chn với mun vn hoa thơm cỏ lạ khoe hương khoe sắc, một rừng Đt trổ hoa tm thẫm ni đồi.

 

 

          Cứ vo khoảng giữa thng 12 dương lịch, l người dn Dục Mỹ bắt đầu xn xao, người người rủ nhau đi bứt Đt. Tại sao gọi l bứt chứ khng phải l hi hay cắt Đt ti sẽ giải thch sau. Vo ci thời buổi ngăn sng cấm chợ, gạo chu củi quế, thất nghề thất nghiệp. Lm bất cứ ci g kiếm ra đồng tiền đều được người ta mch bảo nhau một cch rất nhanh chng. Trước năm 1975 khng mấy ai để đến cng việc ny, c chăng l những người Dn tộc miền ni họ đi bứt Đt rồi đem về đồng bằng bn. Hơn nữa vo thời buổi chiến tranh loạn lạc, ni rừng d rất gần như từ Duc Mỹ ln Khnh Dương vẫn khng an ninh để đến đ. Chiến tranh khng cn th sinh tồn lại l một vấn nạn lớn. Người ta ni đi th đầu gối phải b, hoăc ci kh l ci khn. Khi bị đi km đe dọa, người ta kiếm đủ cch để kiếm tiền. Vo thời ấy, mỗi năm khi thấy vi người Thượng gi Đt xuống chợ bn l lc tin vui thổi xuống xứ Dục Mỹ của ti.

 

          Từ Dục Mỹ ln Khnh Dương sẽ phải đi qua những đồi tranh bạt ngn, lẫn trong tranh l v số bụi cy Đt. Đt mọc thnh từng bụi như bụi riềng bụi xả hay bụi la nhưng cao lớn hơn, c bụi lớn hơn vng tay người m v cao qu đầu người- kể cả bng Đt. Tới ma Xun bụi Đt trổ bng, hnh dng giống như bng lau- Thn thẳng c lớp vỏ dai v lng bn ngoi, bn trong xốp. Trn ngọn tẻ ra rất nhiều nhnh nhỏ mang những nụ hoa b xu c dạng như đui chồn. Bng Đt nhỏ hơn bng lau, nhưng những nhnh nhỏ th dai hơn mang những nụ hoa b hơn. Chng c mu xanh lợt khi cn non v tm lợt khi gi chứ khng trắng v dễ rụng như bng lau. Bụi Đt rất dễ sinh si. Ma nắng c khi cả đồi tranh v Đt bị đốt chy rụi, vậy m chỉ cần mưa xuống l tranh v Đt lại mọc ln xanh tốt.

 

          Đi bứt Đt, người ta khng cần phải ở lại v rất gần, tuy nhin cũng c những nhm người v muốn mỗi lần đi nhiều hơn nn ở lại đm. Người đi Đt đa số l đn ng, thanh nin trai trng. Tuy nhin cũng c cả cc b cc c khỏe mạnh gan l, v cả cc em trai nhỏ chừng mười hai tuổi trở ln cũng c thể theo người lớn đi bứt Đt. Nhờ thế lm cho việc đi bứt Đt vui nhộn hơn. Người ta chỉ cần mang theo một t thức ăn trưa, một ci liềm. C ngho th cũng phải rng sắm hoặc mua thiếu một đi giy để leo đồi chứ đi dp sẽ đi khng nổi. Sng sớm tinh sương từng đon người rủ nhau đi bằng xe đạp, những người khng đi bằng xe đạp th đi trễ hơn một cht. Họ sẽ đn xe thường l xe bộ đội hay xe tải của nh nước để ln vng c Đt. Bắt đầu vo ma họ chỉ cần ngừng ở cy số 30 l đ c Đt để bứt. Cng về sau cng phải đi xa hơn ln mi tới đo v Khnh Dương, v cng tiến su vo vng trong xa cch mặt đường lộ.

 

          Đến địa điểm c Đt- ở đ ton l đồi trọc khng c cy cao chỉ ton l cỏ tranh v bụi Đt, người đi sớm sẽ dnh được chỗ lm gần đường nhựa v ở đ sự chuyn chở sẽ dễ dng hơn. Họ dn hng ngang, mỗi người sẽ dnh một lối như đi cấy la nhưng lối của họ rộng hơn, chừng 5-7 thước. Bắt đầu bứt từ dưới chn đồi v tiến dần ln ngọn đồi cho đến khi đủ b lớn để gom lại mang về.

 

          Bụi Đt cũng gồm nhiều cy (tp) như cy xả, những cy ấy trổ ra bng Đt. Hay cũng giống như bụi la gồm c nhiều cy la. Bng Đt cũng mọc như bng la, chng ta c thể bứt bng la bằng tay như nhổ mạnh bng la ra khỏi cy la. Nhưng bng Đt khng thể cắt bằng liềm như bng la, v thn của n cứng v gin. Người đi Đt phải tước bớt l bao quanh thn của bng Đt, sau đ mới bứt mạnh ra khỏi cy Đt- người ta hay đa như l bứt lng vịt. L Đt rất cứng v bn nhưng vo lc ấy người ta chỉ lm bằng tay chả c bao tay g cả. Gặp những bụi to v cao họ phải vật bụi Đt xuống hoặc lấy thn đ bụi Đt ng xuống để dễ bứt. Bứt đến đu người ta để dọc theo con đường mnh đi ln, đến trưa họ ngồi nghỉ ăn trưa giữa nắng, chỉ np mnh bn bụi Đt cao - v đu c cy cao để trnh nắng. D thức ăn mang theo chỉ l củ lang củ m hay cơm độn, nhưng họ cũng đ c những bữa trưa rất vui - cũng ht h chọc ghẹo nhau, vui như những buổi picnic. Xế chiều họ bắt đầu thu gom Đt lại, từ trn cao họ gom lần xuống. B Đt cng lc cng lớn. Khi đ đủ một vc. Đt được b lại thật chặt bằng giy rừng, cc em nhỏ thường hay cởi ln b Đt rồi để b Đt tuột xuống đồi như một tr chơi. Cứ thế họ thu lại hết số Đt bứt được của ngy hm đ, mang ra lề đường đn xe về lại Dục Mỹ. Những người đi xe đạp th lại nối đui nhau thồ Đt về nh. Đi bứt Đt khng gặp kh khăn bắt bớ g hết, trừ khi gặp mấy anh du kch Dn tộc địa phương. V bỗng dưng thấy cả đon lũ người ồn o bứt Đt trong địa phương của họ m chẳng c giấy php g cả nn cc anh cũng lm kh dễ. Nhưng đối với cc anh ny th khng c g l kh đối ph cả. Chỉ cần vi điếu thuốc hay ci hộp dim l người anh em vui vẻ dễ di ngay. Về đến Dục Mỹ đ c sẵn con bun chờ mua Đt tươi, nếu khng muốn bn rẻ, họ sẽ mang về nh. Cnh qun ở nh sẽ tiếp ứng, Đt sẽ được b thnh từng b nhỏ gọi l bng, phơi vi ngy cho kh rồi mới bn cao gi hơn. Nếu như nh nng c ngy ma vui như thế no th Dục Mỹ trong những ngy ny cũng giống như vậy. Đt được thấy phơi ở khắp nơi. Sn nh, sn nh thờ, sn cha, sn hợp tc x, sn vận động, thậm ch cả hai bn lề đường cũng được trải ton Đt. Nhn trẻ con tay cầm Đt chạy nhảy đa chơi lm cho người ta lin tưởng đến vị vua dng cờ lau lập trận ngy xưa.

 

          Đt bn thường được tnh bằng bng tức l b lớn bằng một vng của đầu ngn ci v đầu ngn trỏ của người lớn cong đu lại với nhau. Sau ny để tiện lợi hơn người ta đ tnh bằng k l. Tnh trung bnh một ngy đi bứt Đt rng r tiền thu được cũng gấp đi một ngy đi lm cng. Ma bứt Đt thường di khoảng một thng rưỡi, từ trước tết ko di cho đến sau tết. Nhờ đ người dn mới trang trải được một số nợ nần, mới hưởng được một t mi tết ngho - c cn hơn khng. Loại bng hoa ny đ gip giải quyết những kh khăn của đời sống người dn ngho lc bấy giờ t ra cũng được vi thng. Xin hẹn với những bng hoa rừng đng yu ấy đng ma sau lại ln.

 

           Đt khng ngừng ở chỗ bn đi l xong. Ngoi những con bun chở Đt vo nam hoặc ra bắc. Những người c tiền v c đầu c kinh doanh họ mua Đt lc đang ma, gi cn tương đối rẻ. Họ thu người phơi kh, giũ sạch, trử lại sau đ thu người b chổi. Thế l hoa Đt sẽ được ln chức b - B la lết, v người dn Dục Mỹ lại tiếp tục c thm một số cng việc lm- nghề b chổi Đt.

 

          Người Việt Nam chng ta ti thiết nghĩ khng ai l khng biết đến ci chổi Đt, cũng như khng ai l chưa bao giờ đụng đến ci chổi. Nếu c cnh my ru no đ may mắn v trong gia đnh c nhiều em gi hậu phương nn suốt đời chưa hề cầm ci chổi để qut nh, th chắc cũng đ ăn vi cn chổi v ci tội nghịch ph lc ấu thơ. Ci chổi gắn liền với đời sống của người Việt Nam ta từ thnh thị đến thn qu. Chổi cn theo người dn tha hương đi khắp cng thế giới. Ti nhớ lc mới sang Mỹ, trong nh khng c ci chổi như thiếu một ci g đ khng chịu được. D sn nh trải thảm, chỉ c vi chỗ như sn nh bếp, sn nh tắm l c thể qut bằng chổi. Ti vẫn tm mua cho bằng được một ci chổi Đt mới thi.

 

          Ti nhớ gia đnh ti c một thời gian cũng đ lm nghề b chổi Đt. Việc lm b chổi Đt dường như tận dụng hết mọi lao động trong gia đnh. Người gi, trẻ em th tỉa hay tước Đt. Họ tỉa bớt những nhnh nhỏ pha dưới thn bng, v tước hết số nhnh trn cc cy bng nhỏ dồn lại rồi b thm trn ngọn của cy bng di v lớn lm cho ngọn bng Đt dy v lớn hơn. Phụ nữ th vt my để cnh đn ng thanh nin mạnh tay hơn b cn chổi ( my cũng được lấy từ ni rừng về ). Để lm một cy chổi cần hai bng Đt- Một bng tốt, di thn để bao pha ngoi, v một bng xấu nhỏ cy hơn. Một t giấu ở bn trong một t chỉ dng để lấy phần ngọn. Người lm chổi sẽ b Đt đ được tỉa lại thnh một b trn. Đt đẹp bọc trn bn ngoi những Đt nhỏ v ngắn, rồi cột thm vi vng dy tạm trn cn chổi. Sau đ dng một sợi dy thp nhỏ v di gấp đi lại, quấn rồi tẻ phần ngọn của chổi ra khoảng 20 phần nhỏ xe ra như hnh cnh quạt. Phần kế tiếp thường l người lớn kho tay lm, họ dng dy my đ được chẻ nhỏ cuốn che lại những lổm chổm của sự lắp ghp trn ngọn v cuốn chặt lại cn chổi. Họ nm thm vo cn một đoạn cy nhỏ cở ngn tay được vt nhọn đầu để lm thật chặt cn chổi, lm một ci vng ở cuối cn chổi để treo. Cuối cng l cắt đều phần đầu v cưa đều cn chổi. Chổi ở Dục Mỹ lm thường được chuộng cho đến by giờ v thường được b bằng dy my chứ khng b bằng dy thp hay dy nhựa như những nơi khc.

 

          Ngy nay ma Đt khng cn nhộn nhịp như ngy xưa. Chương trnh phủ xanh đồi trọc đ ph đi rất nhiều vng c Đt. Đt by giờ phải đi bứt ở trong vng su v xa hơn, nn t người đi. Hơn nữa đời sống by giờ ở Dục Mỹ tạm ổn, người dn trồng trọt nhiều hơn. Gần tết họ thu hoạch ma như ma, m nn c nhiều việc lm khng phải tất tả như xưa. Đa số người đi Đt by giờ l người Dn tộc miền ni. V chổi Đt của Dục Mỹ vẫn cn được chuộng như xưa, thường được cc nơi đặt lm rất nhiều vo dịp gần tết.

 

           Năm mới dường như nh no cũng sắm một cy chổi mới. Cy chổi cũ đ cn bị thất sủng, thường bị hạ bệ dng để qut h hay qut bếp. Nng chổi mới tinh đứng e ấp ở gc nh như nng du mới về nh chồng. Nng chưa phải lm việc nhiều, v khng ai muốn qut của cải hay qut ci hn đầu năm của mnh ra khỏi nh cả. Thế nhưng sau đ nng phải lm việc cật lực suốt năm, lm cho nh cửa sạch sẽ l bổn phận của nng. Để rồi sang năm tới với thn hnh tn tạ mn mỏi lại bị hạ bệ để đn một nng chổi mới về thay thế.

 

          Cm ơn bng hoa Đt đơn sơ giản dị nhưng đầy ắp nghĩa tnh với người dn qu ti. Nhn cy chổi trong nh ti đ nhắc nhở ti những kỷ niệm ngy xưa. Nếu thin nhin đ ưu đi cho người dn vng biển những con tm con c. Những người ở chốn ruộng đồng c bay thẳng cnh được thin nhin ưu đi những con lươn con ếch con cua đồng, th Xứ Dục Mỹ thn yu của ti cũng được ni rừng ưu đi lắm đấy chứ.

 

 

 

 

 

Lan Đinh
5/2009

 

 

 

Vườn Hoa Văn Học Nghệ Thuật của Lan Đinh

 

 

 



 

www.ninh-hoa.com