www.ninh-hoa.com                                                   Trang Tài Nguyên Ninh Ḥa


 




 

 

C h i ế c  N ó n  T h â n  T h u ơ n g
Hải Lộc


S Xương Hải: Người chụp và cung cấp h́nh ảnh

  

Đă là người Việt Nam th́ chắc chắn ai ai cũng công nhận rằng: Chiếc Nón Lá là biểu tượng đặc trưng của người Việt Nam, từ nông thôn cho đến thị thành đều có xuất hiện bóng dáng chiếc nón lá thân thương. Là một vật truyền thống qua bao đời và được phổ biến trên khắp mọi miền đất nước: dọc theo sông dài biển cả hay từ rừng sâu heo hút cho đến đồng ruộng mênh mông.Với những người " chân quê " chiếc nón luôn gắn liền - thân thương như bờ tre, gốc rạ - nón là chiếc quạt trong những trưa hè oi ả - nón là bạn thủy chung của tầng lớp lao động một nắng hai sương …

Ngày xưa đă lâu lắm rồi: đàn ông, đàn bà đều đội nón khi ra khỏi nhà để che nắng, che mưa - Đội nón để đi hội hè, tế lễ - Đội nón khi cày bừa cấy gặt hay những khi chợ búa … cho đến sau này khi những chiếc mũ bắt đầu xuất hiện th́ chiếc nón chỉ c̣n dành riêng cho phụ nữ.

Nghề " Chằm Nón " thường thường sản xuất từ miền Trung và miền Bắc trong các làng quê, miền Nam th́ không nghe nhắc đến. Nổi tiếng nhất là chiếc nón bài thơ ở xứ Huế - Nổi tiếng đến mức có biết bao thi sĩ, nhạc sĩ đă dệt nên những ḍng thơ và lời nhạc thật trữ t́nh, thật sâu lắng – ví dụ như:

Ai qua xứ Huế mộng mơ
Mua vài chiếc nón bài thơ làm quà

Họăc là:

Nhớ sao xứ Huế mộng mơ
Tóc thề nghiêng nón bài thơ qua đ̣
………………….

Chiếc nón bài thơ xứ Huế không những chỉ tiêu thụ ở địa phương mà c̣n chào hàng nhiều nơi trên đất nước và Huế c̣n sản xuất các loại nón có hoa văn sặc sỡ để bày bán cho khách du lịch ngoại quốc mua làm quà lưu niệm khi có dịp viếng thăm Việt Nam

   

Trên địa bàn Quận Ninh Ḥa, Khánh Ḥa trước đây cũng có rất nhiều gia đ́nh làm nghề truyền thống này, đến nay v́ thu nhập quá thấp nên chỉ c̣n một số ít gia đ́nh làm nghề này như là một nghề tay trái (Khi nào có ai đặt nón th́ mới làm).

Nghề Chằm Nón không chỉ dành riêng cho phụ nữ mà người chủ gia đ́nh cũng phụ giúp chuốt vành, lên khung. Để có được “ Chiếc nón ” hoàn hảo người thợ phải khéo léo đôi tay, tỉ mĩ và trải qua nhiều công đoạn:

*CHUỐT VÀNH: Khâu này thường thường dành riêng cho đàn ông: họ chuốt những nan vành bằng cật tre lồ ô thật là thanh và sắc sảo, sau khi chuốt xong họ uốn thành những ṿng thật tṛn trịa, sau đó xếp vào khung đă được đặt trước - xếp từ ngoài rồi nhỏ dần lên đến chóp (mỗi chiếc nón có 16 nan vành).

  

* CHUẨN BỊ LÁ: Lá chằm nón mọc ở rừng, có những người chuyên đi chặt về để bán. Người thợ sau khi mua lá về đem sấy trên lửa than cho khô, sau đó đem phơi sương một đêm cho lá dịu lại, sau đó người ta mở lá ra và ủi hoặc lấy vật nặng đè lên cho thật thẳng.

* CHẰM NÓN: Khâu này là khâu cuối cùng rất cần đôi tay khéo léo của người thợ nữ: họ phải xếp làm sao cho lá không chồng lên nhau thành nhiều lớp để nón được thanh và mỏng, sau khi xếp lá xong người thợ dùng 2 vành lớn đặt bên trên lớp lá đă xếp vào khung rồi dùng dây nhợ cột chằng các góc trước khi chằm.( 5664 – 5666 – 5668 ) Người thợ dùng những sợi cước thật nhỏ để chằm cho nón được thanh và đẹp, sau khi đă chằm xong nón tháo khỏi khung rồi nức vành nón và làm quai. Cuối cùng người thợ phết bên ngoài một lớp mỏng sơn dầu trong suốt cho đẹp và chắc chắn, đồng thời bảo vệ nón khi trời mưa không bị thấm qua các lỗ kim vào bên trong. ( 5679 – 5682 – 5686 )

Chiếc nón quê hương Việt Nam không những là vật che mưa, che nắng mà c̣n là h́nh ảnh không thể thiếu trong những tác phẩm nghệ thuật biểu tượng về chân dung của người phụ nữ Việt Nam - Đương nhiên phải luôn gắn liền với trang phục đặc thù (Áo Dài) của người phụ nữ Việt: Tay nghiêng nghiêng vành nón lá - e ấp - dịu dàng trong chiếc áo dài tha thướt đă tạo nên một tổng thể được phô diễn một cách kín đáo nét duyên dáng tuyệt vời của người của người con gái Việt: thấp thoáng ẩn hiện một đường nét thiên nhiên - khuôn mặt nửa mờ, nửa tỏ sau vành nón lá. Ấn tượng làm sao nếu như ai đó có lúc chiêm ngưỡng được h́nh ảnh vô cùng quyến rũ này: nó như hiển hiện mà lại vô h́nh – nó như rất gần gũi mà cũng lại rất xa vời – nó mơ hồ như thực, như hư …

Trên đường phố dưới ánh nắng chói chang, chợt ùa ra những tà áo dài trắng thướt tha của nữ sinh và tay nghiêng vành Nón Lá – lao xao như những cánh bướm điểm tô cho phố thị và h́nh như có thể làm dịu bớt cái gay gắt của vùng nhiệt đới lắm nắng mưa nhiều … Đẹp làm sao !!! …Và quyến rũ làm sao !!!… trước h́nh ảnh thân thương này nhưng tiếc thay giờ đây chỉ c̣n là kư ức – nó xếp gọn vào một góc nhỏ tâm hồn để rồi có lúc bất chợt hiện về và chúng ta lại: quay quắt nhớ, quay quắt thương …

Thèm làm sao !!! Và nhớ làm sao !!!… Cái h́nh ảnh đă khắc sâu vào tâm thức mà những ai đă từng trải qua những tháng năm cắp sách đến trường sẽ măi măi là ảnh h́nh tuyệt đẹp của một thời hoa mộng – không những cho phái nữ chúng tôi mà ngay cả những đấng mày râu cũng dành một góc nhỏ con tim để lưu giữ. Riêng tôi rất khát khao mong muốn rằng sẽ có một ngày không xa xă hội hôm nay sẽ ngược ḍng thời gian để chúng ta có thể nh́n lại được h́nh ảnh năm nào: nữ sinh trung học tung bay tà áo và tay nghiêng vành nón lá trên chiếc xe đạp thật dễ thương chứ không là tay nghiêng chiếc mũ (chẳng ấn tượng tí nào) - chừng ấy chắc hẳn chúng ta sẽ không c̣n tiếc nuối kêu lên: " Nón Lá ơi ! Nón Lá !…"

Xin chân thành cám ơn chị LÊ THỊ QUẮN
  đă cung cấp cho tôi hiểu biết về sự tỉ mĩ,
  khéo léo của người thợ " CHẰM NÓN "

 

HẢI LỘC
Nha Trang, Việt Nam
Tháng 8/2006

 

 



 

www.ninh-hoa.com