www.ninh-hoa.com                                                   Trang Ti Nguyn Ninh Ha


 




 

 

D ế    N i n h   H a
Nguyễn Văn Thnh

  

Bắt dế, nui dế v đ dế l những mn ăn tinh thần của ti v đm bạn cn non trong suốt thời gian của tuổi thơ ở Ninh Ha. Những kỷ niệm đẹp của đm trẻ thời học tr tiểu học ức Tr cũng phải kể đến tr chơi giải tr ny. am m, lười học, khng gip đỡ ba m với cng việc nh cửa, đm trẻ hầu như đứa no cũng bị đn đều chi. Thế nhưng, những k ức xa xưa ny nhắc nhở ti nhớ về đm bạn nối khố v qu hương với ngt ngn thương nhớ của một thời trẻ dại. Xm Rượu, lăng B V, đồng trong gip ranh Xm Mới đầy dẫy ruộng la, những bi đất hoang nhiều cỏ dại dọc theo sng Dinh thời ấy l tổ ấm của những ch dế. Cuối thập nin 50, lng mạc cn thưa thớt, nhiều mả Hời v chủ, nhiều con đường mn c cỏ gấu mọc đầy hai bn chon lối đi, cc ch dế lm hang xy thnh đắp lũy bn cạnh những đm rau lan, rau dền , đ l những thức ăn tr ph m chng ưa thch.

Thời ấy, Ninh Ha c tất cả ba loại dế dng để đ: Cồ lửa, cồ than v cồ chay. Nhờ mu sắc khc nhau nn người ta c thể phn biệt được cc loại dế, chẳng hạn cồ lửa c mu nu ng nh, cồ than c một mu đen mun, cn cồ chay c mu vng nhạt. Trong ba loại ny, cồ chay khng lm đm trẻ chng ti ưa thch mấy v chng thường bị rt trong cc trận đấu. Loại cồ chay tuy sừng sộ so cng khi sp trận, nhưng chưa đụng địch chng hay bỏ chạy te te.

Cồ lửa mạnh cng, cồ than mạnh thc, đ l cu chm ngn trong dn gian Ninh Ha m giới trẻ snh điệu đ dế, hồi ấy đều thuộc nằm lng.

Thường th đm trẻ nghịch ngợm dấu dế ở những bụi cy, hay trong l cốt do Ty để lại nằm sau trường tiểu học ức Tr cũ gần lăng b V, đợi đến giờ ra chơi đm học tr non nớt tụ năm tụ bảy đứng ngồi bận rộn v chen lấn nhau coi đ dế. Con dế no nht khi thấy đối thủ, th bọn trẻ bứt sợi tc của mnh, gấp đi sợi tc xỏ vo chn dế rồi quay dế bảy tm vng khiến dế d muốn d khng cũng phải xe cnh bay vng theo. V bị chng mặt nn khi dế được thả vo trong một ci hộp ở một gc khng cho địch thủ trng thấy, dế hăng mu gy vang, đặc biệt l cồ lửa. Bọn trẻ dng cy chn nhang c bọc sp ong hay sp bạch lạp một đầu, v sợi tc đủ di để nhử trước mặt dế. Nhờ c sợi tc quay trn lm dế nhột nhạt, tưởng l đối thủ đưa hai cột pht sng (ăng ten) tới, nn hả cng lớn v cứ thế hai kỳ phng địch thủ di chuyển sp lại gần nhau. Trước khi lm trận, hai con dế đọ cng rồi khởi chiến: nghiền hoặc thc đối thủ với tốc lực.

Thường cồ than c đầu to, mnh di, cứng đn thủ hơn v chầm chậm thc mạnh địch thủ. Trong khi cồ lửa c hai cng banh ra tối đa v hăm dọa nghiền nt hai cng của địch thủ. Cồ lửa ưa dng chiến thuật tốc chiến tốc thắng v c tiếng gy pht ra từ hai cnh nổi lửa như muốn uy hiếp tinh thần địch thủ.

Con no thắng oai phong cất tiếng gy vang ku tot tot inh ỏi lm đm nhỏ c dế thắng hăng mu chọc tức đm nhỏ c dế thua. Ăn lm vua thua lm giặc, kết quả l đm trẻ thn thiết một thời đnh lộn, knh lộn nhau um sm.

Dế thua bị ẩm cả hai cng bỏ chạy cũng khng trốn khỏi dế chiến thắng, chạy theo đuổi cắn sứt chn kẻ chiến bại. ể khỏi mất thời gi quay dế bằng sợi tc, bọn trẻ thỉnh thoảng dng đầu cy nhang gi vo t của dế đ, thổi cho dế bay rồi thả xuống hộp nhử đ tiếp. Bọn trẻ lại ưa chuộng đầu con dế mi hơn được ngắt la khỏi thn, v mc vo cy nhang dng để nhử th thật l hiệu nghiệm (?).

Việc bắt dế cũng thật cng phu v đi hỏi sự kin nhẫn.

ể bắt được dế hạng nhất bọn trẻ thường rnh rập v lần theo dấu vết quanh những g mả từ sng sớm lc sương cn ướt đẵm. Khi nghe tiếng dế cồ tắc mi hoặc gy, cng việc đầu tin l định hướng, giữ im lặng, đồng thời đưa mắt kiếm hang. Hang dế được ngụy trang kn đo, nhưng những thức ăn như rau lan m dế cắn bỏ dở dang quanh miệng lỗ khng thể no che dấu được bọn trẻ. Dng nước chế vo hang c tiếng dế gy hoặc tắc mi, dế sẽ bị ngộp, điều đng để l dế mi lun chui ra ngoi miệng hang trước. Bọn trẻ thỉnh thoảng dng cuốc, xẻng để đo hang bắt dế khi vấn đề nước khng giải quyết được.

Sau ma gặt la vo khoảng thng 7 nng nực hng năm, cc thửa ruộng ở Xm Rượu kh nứt nẻ chỉ cn trơ gốc rạ. Dế tha hồ sanh sản ở dưới những khe nứt, do đ việc bắt dế lại cng kh khăn hơn nn bọn trẻ đợi đến khi người nng phu bơm nước vo ruộng để chuẩn bị cho ma gieo mạ sắp tới. Bị nước động ổ, dế chạy ngổn ngang nhiều v số, nhưng một số bọn trẻ ch khng bắt cho rằng dế xuất pht từ những nơi ny l dế hạng bt, khng bao giờ thắng độ.

Dế bắt được bỏ vo hộp giấy c đục lỗ thng hơi, dng cỏ v rau lan bao phủ để dế vừa c chỗ ẩn np vừa c kho thực phẩm tồn trữ. Tối đến, hộp dế được đem ra ngoi trời nằm sương suốt đm. Dế cồ nui để đ khng bao giờ đm trẻ nui chung với dế mi. Khng như những động vật khc khi lm tnh, một điểm đng được lưu l dế mi nhảy ln lưng của dế đực để n i.

 

Nguyễn Văn Thnh
 
Thng 5/2003


 


Cm ơn cựu học sinh Trung Học Bn Cng:
Nguyễn Thục (nin kha 1967-1971)
đ bn v đng gp t nhiều chi tiết về dế đ Ninh Ha cho người viết!

 

 



 

www.ninh-hoa.com