www.ninh-hoa.com



 

 

 

Những Ḍng KNiệm

Giáo Sư Tô Đồng

 

Lời Giới Thiệu

 

CHƯƠNG 1

Lời Phi Lộ

CHƯƠNG 2

Tuổi Xanh Ở Miền Bắc

CHƯƠNG 3

Quê Nội Quê Ngoại

CHƯƠNG 4

Vài Nét Về Đông Y

CHƯƠNG 5

Tháng Ngày Ở Thượng Phú  

CHƯƠNG 6

Những Năm Học Và Mùa Thi Đă Qua 1 | 2

CHƯƠNG 7

Những Cư Xá Sinh viên Của Chúng Tôi
 
1  |  2   |  3  

CHƯƠNG 8

Trường Dược Sài G̣n Và Tôi
1  |  2  |  3

CHƯƠNG 9

Một Kỷ Niệm Về Ngành Bào Chế 

CHƯƠNG 10

Đường Về Quê Mẹ

1  |  2  

CHƯƠNG 11

Ngành Khảo Cứu
Y Dược Tại Hoa Kỳ

1   |   2   |  3  

CHƯƠNG 12

Lời Kết 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 


NHỮNG D̉NG KNIỆM
GS Tiến Sĩ Tô Đồng

Khoa trưởng
trường Đại Học Dược Khoa Sài G̣n
1974-1975.

    

 

CHƯƠNG 9

K 15 :         

 

Mt K Nim V Ngành Bào Chế


   

Lời nói đầu

 

Mi ln nói đến Vin Bào Chế Tenamyd, tôi li nhớ đến mt người bn thân, anh Bùi Đ́nh Nam. Nam là sinh viên ca dược pḥng Chương Văn Vĩnh, tôi hc tp s vi dược sĩ Nghiêm Xuân Hàm, nên chúng tôi biết nhau t k thi Tp S Dược Khoa khóa 52-53 ca trường Y Dược Đại Hc Hà Ni. T năm th nht Dược Khoa, v́ cùng hc mt lp, chúng tôi bt đầu thân nhau hơn. Nam thường li nhà tôi ôn bài, hay cùng ra vườn dược tho trong khuôn viên đại hc để thc hc v cây cỏ. Vào lúc có hiệp định Genève năm 1954, tôi theo trường Quân Y Trung Ương vô Sài G̣n trước, Nam ra đi sau, c hai đều bỏ lại bố mẹ anh chị em ở Hà Nội. Từ cuc di cư này, chúng tôi cùng ăn, cùng ở, cùng học, tại Đại Học Xá Chợ Lớn. Và v́ vậy, chúng tôi có chung bao nhiêu là bè bạn và kỷ niệm, khi tuổi c̣n xanh, môi c̣n hồng. Biết làm sao kể lại cho được! Khi ra trường năm 1957, Nam được trưng dụng về Quân Y Viện Cần Thơ rồi mở Nhà Thuốc tại đây với ông Quang, tôi ra Đà Nẵng coi Kho Y Dược 21 cho tới khi đi Pháp vào cuối năm 1958. Chúng tôi thư từ liên lạc thường xuyên, nên biết Nam đă mở Viện Bào Chế Tenamyd và rất thành công với các thuốc sirô trị sán lải Telmin, thuốc gói trị ban nóng trẻ em hiệu chuông vàng Mékomin. Tên Viện Bào Chế có lẽ ám chỉ Trân Nam Y Dược, Trân là tên người bạn gái cùng lớp. Nguyễn Lương Trân là cô gái yểu điệu xứ Huế, người nhỏ nhắn xinh xắn như một con búp bê. Cô ăn nói dịu dàng nhỏ nhẹ, đi đứng từ tốn khoan thai, lúc nào cũng như mơ như mộng. Cô chơi thân với một bạn học là Đoàn Thị Ninh. Nam có vẻ đẹp của một chàng trai đất Bắc, cao ráo sáng sủa, mày rậm, mắt tinh. Anh rất tháo vát, nhanh nhẹn, tt tính, có bit tài kinh doanh. Bn bè ai cũng đinh ninh rồi hai người sẽ lấy nhau, tuy vẫn cho rằng hai người tính t́nh khác biệt như vậy chắc khó mà ḥa hợp, và nếu lấy nhau chưa chắc ǵ đă có hạnh phúc.

 

Mi tết tôi li được Nam gi sang các báo Xuân, có Sáng To, T Do, Ngôn Lun, Văn Ngh Tin Phong. Thnh thong tôi cũng gi v vài ba mu thuc hay hóa cht để Nam làm th mt vài công thc đặc chế. Bng mt hôm anh báo tin s lp gia đ́nh vi cô Đào Ngc Khánh mi gp gn đây ở Đà Lt. Cô là cháu xinh đẹp và rt tr ca mt người bn cũng là người mai mi, anh Nam Anh. Tôi nghĩ con người ta có s mnh. Sau này, chính cô Khánh là mt nhân vt quan trng nht để đưa Tenamyd lên hàng cơ s bào chế có tm vóc quc tế thi đó. Gia đ́nh bên v cũng góp phn không nh vào s thành công này, trong đó phi k song thân ca ch Nam là ông bà tham Min. Ông tính gin d chu khó, bà th́ mu mc và hin hu.

 

Khi biết tôi s v Sài G̣n nhn làm Ging Sư ti Dược khoa và để lp gia đ́nh, Nam có viết thư sang Paris mi tôi hp tác vi Tenamyd. Tôi nhn li làm cùng, lo v k thut, như bè bn thân quen giúp đỡ ln nhau. Tôi không h nghĩ đến điu kin hay biết tính toán hơn thit. Bây gi, nếu có thể đi ngược tr li thi đó, chc tôi cũng x s như vy. Vào cui tháng 7 năm 1962, Nam đón tôi phi trường Tân Sơn Nht, ri đưa tôi v ngôi bit th anh chị đang thuê ở đường Hng Thp T. Anh dành cho tôi mt căn pḥng riêng bit trên gác, có máy lnh và đầy đủ tin nghi, thường ngày có hoa tươi đẹp by trong b́nh pha lê. Tôi ăn vi gia đ́nh anh c tháng tri, cho đến khi thuê được căn nhà s 62/4 đường Duy Tân. Tôi rt ngc nhiên v́ thy ch Nam tuy rt tr nhưng đă gii v nhiu phương din, nht là điu hành, giao thip và đặc bit là có khiếu v thm m. Tôi mng được chng kiến cnh hnh phúc ca anh ch, trai tài gái sc, con trai đầu ḷng kháu khnh. Tôi không nhc li nhng sự đối đăi đặc bit ca anh ch vi tôi ngày ấy, v́ e rằng có nói ra cũng sẽ không hết.

 

Cơ sở tại đường Nguyễn Thái Học

 

Ngay bui trưa hôm tôi v nước, Nam đă bàn lun vi tôi nhng tài liu nói v cách bc đường các thuc viên. Tôi đến thăm Tenamyd vào bui chiu, trước khi đi qua thăm làng đại hc Thủ Đức và đi ăn ti ti nhà cô chú Khoa. Cơ s là mt nhà lu hai tng góc đường Nguyn Thái Hc, trong khu ch Cu Ông Lănh. Tng trt có nhà thuc bán l. Bên hông có gác đi thng lên khu bào chế. Tng mt gm mt pḥng nh có my dng c kim phm, mt pḥng rng để gói thuc bt, vô chai thuc nước, ri dán nhăn, vô bao vô hp. Tng hai có pḥng nấu si rô, pḥng làm thuốc viên có máy trộn, máy sấy, máy dập viên, chảo bọc đường.

Máy móc c̣n thô sơ, k thut bc đường các viên Multivitamin c̣n yếu kém. Bà Min trông coi th làm vic ti đây. Tôi có bàn giy làm vic ngay pḥng kim phm cho ti khi Tenamyd được tp trung v cơ s sn xut Thủ Đức vào năm 1967. T khi c̣n đi hc, điu mà tôi lo s nht là hu danh vô thc. Vi Tenamyd, tôi có đất dng vơ, nghĩa là áp dng được ít nhiu s hc ca ḿnh. Đối vi tôi, như vy là quá đủ. C̣n Nam th́ lúc nào cũng tin tưởng kh năng ca tôi, có l v́ thế vic điu hành k thut tr thành d dàng. Nhưng s thành công ca Tenamyd là do tài t chc, điu khin, giao tế và kinh doanh ca anh ch Nam. Tôi không biết nhiu để ghi li khía cnh này, do đó tôi ch xin k li đôi ḍng k nim v cơ s, sn phm, nhân vt trong thi đim đó.

Tôi thy ngay vic ḿnh phi làm ti Tenamyd. Cn mua gp hay mua dài hn, đủ các sách v k ngh dược phm m phm, v Chế Dược Thư và Dược Thư ca tây phương. Ngoài các sách thông dng quen thuc như tự đin đặc chế Vidal, Pharmacopée Française của Pháp, British Pharmacopoeia của Anh, The Pharmacopoeia of Japan của Nhật, các tài liu M phi được coi là ṇng cốt. Thí dụ Remington’s Practice of Pharmacy, Journal of Pharmaceutical Sciences ca APhA, The National Formulary NF, The US Pharmacopeia USP, New Drug Applications NDA, Physicians’ Desk Reference PDR, Merck Index... Thi đó, PDR c̣n chưa lit kê các cht ph dược được dùng cho nhng đặc chế được lưu hành ca Hoa K. Cn xin nhp cng ngay nhng thuc th và dng c kim phm ti thiu cho pḥng thí nghim. Các máy định phân, các quang ph kế, các máy thử độ ẩm, độ cng, độ tan ră. Khi Nam gp vn đề ǵ khó khăn v k thut th́ tôi li tra cu sách v, ri chúng tôi bàn tính vi nhau để cùng thc hành. Ti hăng tôi thy ai cũng vui v hăng say làm vic. Anh ch Jean Damasse là nhng tŕnh dược viên đầu tiên, va lo qung cáo va lo bán thuc cho các dược pḥng l. Tài xế Un, mt người tin cn và đim đạm thường đưa đón tôi đi mi công vic. Anh By, người th chy máy nh nhưng tài ba, hi han bàn căi vi tôi đủ điu. Ch Loan, người ph dn dp pḥng thí nghiệm tht hin lành chăm ch. Lúc đầu có Nam và tôi là dược sĩ, ri thêm Trn Như Nguyên. Nam là Tng Giám Đốc Tenamyd, tôi làm Phó Tng Giám Đốc. Nguyên trông coi th làm thuc theo đúng phương thc cân đo ghi trong phiếu sn xut, và giao dch vi gii chc y tế bên ngoài. Anh là mt người bn tt, d tính, nhưng dù có làm đúng mà cũng chng cn biết hoc tin là đúng hay sai. Coi như ḿnh không liên can, ai bo đâu làm vy. Nhưng xét cho cùng th́ sự ưa đùa rn ca anh cũng cn thiết cho thi bui đó, và đă làm cho cuc sng đỡ phn nào t nht. Tôi h thng hóa nhng tài liu bào chế tng th thuc. Mi phiếu sn xut ghi chép các giai đon liên tiếp, t nguyên liu qua các sn phm trung gian ti thuc đặc chế hoàn b. Mi giai đon có kèm theo s kim phm liên h. Như vy phi làm h sơ ghi rơ các phn được kim soát, cách ly mu th, cách định tính, và kết quả định phân. Hai năm sau, dược sĩ Hà Dương Th Quyên ra trường 1964 có đến ph tôi phn kim phm. Ch Quyên hiu vic, thông minh nhanh nhn. Ri ti dược sĩ Nguyn Bích Ngc bt đầu làm kim phm t cui năm 1965. Ch Ngc gii giang, chăm ch, nhưng cũng thường hay thc mc. Ch ph tá trc tiếp cho tôi đến khi tôi ri Tenamyd. Tôi có đề ngh ch thay thế cho tôi, nhưng không biết v́ sao ch li xin thôi ngay sau đó. Giáo sư Đăng Đài sau này cũng có thi làm vic vi Tenamyd. Thi gian đầu cn phát trin thêm nhiu th thuc mi. Tôi kiếm phương thc bào chế, làm h sơ phân tích, viết toa nhăn hp cho các thuc này. Ch Nam lo tŕnh by cùng mt ha sĩ. Anh Nam lo đặt tên. Anh Nguyên lo chy giy má b Y tế. Làm ve chai có hăng Đại Thành. Đồ nha do có hăng Phước Li. In trên b́a giy có hăng Cm Phát. Chúng tôi thường có dp tho lun v nhiu khía cnh mi khi được phép ra mt thuc mi. Mi tháng trung b́nh Tenamyd có thêm vài ba đặc chế cha đủ th bnh đường hô hp, b máy tiêu hóa, bnh tai mt mũi hng, bnh ngoài da. Và đủ loi thuc b, thuc kháng sinh, thuc tr sinh, thuc an thn.

 

Cơ sở tại đường Cách Mạng

 

Lúc này Tenamyd đă mua thêm mt bit th trong hm đường Cách Mng để sa thành cơ s sn xuất rộng răi tiện nghi hơn. Vi rt nhiu máy móc tự động ti tân làm thuc gói, thuc viên, thuc viên bc đường, thuc con nhng mua t Pháp, M, Nht và Ư. S sn xut gia tăng tng năm, mi năm li gp bi năm trước, nên nhiu cơ s mi v hành chánh, phát hành, qung cáo, thăm ḍ th trường đă được thành lp thêm. S nhân viên mi ngành tăng lên. Ông Min trông coi th bào chế, K sư Nguyn Văn Ba lo vic bo tŕ máy móc. Dược sĩ Đào Dip Khanh, ch ca ch Nam, là Tng Giám Đốc Tenamyd vào cui năm 1965. Ch Khanh trung thc, nhanh nhn, ưa hot động, có tài điu hành. Công Ty Tường Nht ti Hng Thp T lo vic phát hành có thêm các dược sĩ Hà Th Phn, Vũ Th M Châu, Nguyn Th Hi, Nguyn Đỗ Thúy Hương. Ch Phn gii giao thip, lúc nào cũng vui v d dàng. Ch trông coi các hot động ca tŕnh dược viên, lúc đó có nhiều cô nhiều bà, có cả những mnh ph phu nhân. Ch Châu th́ trm tĩnh hin ḥa. Ch Hi, ch Hương, đều rt nhanh nhn vui tính. Cơ sở đường Nguyn Thái Hc quá nh đi li bt tin v́ gn khu chợ đông đúc n ào, cơ sở đường Cách Mng nguyên là bit thự đổi thành vin bào chế, nên c̣n lum thum. C hai nơi gm li cũng chưa đáp ng được nhu cu phát trin nhanh chóng ca Tenamyd. Nam có bàn vi tôi là làm sao tp trung c v mt ch cho d làm vic, ri sau anh mua được hai khu đất trng tiếp giáp làng đại hc Thủ Đức. Khu đất rng my mu làm cơ s bào chế. Khu đất nh hơn có ao th cá, d tính s xây nhà ngh mát cui tun để x hơi, và sân quần vợt.

 

Cơ sở tại Thủ Đức

 

Chúng tôi bt đầu nghiên cu đồ án xây ct cơ s Tenamyd Thủ Đức, nht là lo vic thc hin khu bào chế riêng bit có th vô chai thuc tr sinh chích. Như vy phi kiến to mt khu vc vô trùng đúng theo tiêu chun ca M. Như tin pḥng là khóa khí air lock cho nhân viên sau khi đă kh trùng phi đi qua trước khi vào khu vô trùng, nơi đặt giàn máy tự động vô thuc ti tân ca Đức. Và các ca riêng bit đưa bt thuc, ve chai, nút nha, ring nhôm đi vô, vi ca đưa chai thuc hoàn bị đi ra. Trong pḥng vô thuc, áp xut phi ln hơn bên ngoài, có các máy to nhiu lp gió phng laminar flow, thành mt lung hay mt ḍng cun đẩy các ht bi ra phía ngoài. Sau cùng, chai thuc s qua pḥng dán nhăn, vô hp vi toa ch dn. Vt liu đặc bit và sơ đồ xây ct được tính toán để gii quyết thích hp vn đề nhit độ độ ẩm mong mun. Sơn nước được dùng cho tt c các pḥng, để có th lau chùi và kh trùng d dàng. Ngoài ra, cơ s này c̣n gm các khu bào chế tt c các loi thuc thông thường mà Tenamyd hin đang sn xut ti Nguyn Thái Hc và Cách Mng. Và mt khu kim phm, có pḥng nghiên cu, pḥng hp, pḥng khách. Cơ s có giếng nước riêng, tháp cha nước, máy làm hơi nước, máy làm nước ct dùng cho tt c các khu bào chế, và máy đin riêng. Vn đề đào giếng và phân tích nước được s c vn giá tr ca giáo sư Nguyn An Cư, mt giáo sư ni danh v thy hc và đang làm cho Vin Pasteur. Các k sư Vũ Hu Doanh, Nguyn Văn Thành lo vic ráp máy, cho máy chy, và bo tŕ. Anh Doanh là k sư rất giỏi giang, việc ǵ cũng hiểu rơ và làm ến nơi đến chốn. Anh Thành vui tính và chịu khó nghiên cứu đủ thứ chuyện, kể cả chữ nho. Chị Hà Dương Thị Duyên quản trị thợ thuyền. Chị sinh hoạt dễ dàng với nhân viên, sau này sang Canada theo chồng. Chồng chị, Tiến sĩ Điện học kỹ thuật Lê Phụng, là một người bạn học với tôi từ nhỏ.

 

T xa l r vào chng vài trăm thước, qua hăng kem sa Foremost th́ ti Tenamyd. B trưởng Kinh Tế Âu Ngc H có lúc làm Giám Đốc Thương Mi cho s làm kem phc v quân đội M này. Khi có dp thăm hàng xóm Foremost, chúng tôi li được tng ít hp kem tht ngon. Cơ s Tenamyd rng ln có tường cao bao quanh, đường trong đều tri nha, vườn trng hoa mi ch, có ct đèn đin đêm. T cng đi thng vào phía tay phi có h th cá vàng, có hoa súng, trên xây mt chiếc cu nh dn ti dy nhà khách, thư vin và các pḥng ca khu kim phm, pḥng phân tích lư hóa ri ti pḥng th nghim vi sinh vt. Phía sau có các dy nhà bào chế sp xếp theo các loi máy, khu nu sirô, khu trn và xy thuc, khu dp thuc viên. Gia nhng dy nhà có thm c trng các cây móng ḅ, lá xanh tươi mát và hoa đỏ hng tht đẹp. Bên tay trái có khu vô trùng riêng bit để vô chai thuc chích bt tr sinh. Vào phía sâu trong cùng có nhà máy làm nước nóng và hơi nước, nhà máy điu ḥa không khí, nhà máy đin, tháp nước ăn. Các nhà máy này có năng xut cao, đáp ng được nhu cu ca toàn th cơ s. Tenamyd-Unitex ti Thủ Đức bt đầu hot động khong năm 1967. Dược sĩ Vũ Th Ngc Dip làm Tng Giám Đốc Unitex. Ch Dip tính t́nh tt, cn thn và tin cy được. Nhà tôi là dược sĩ Nguyn Loan cũng bt đầu hp tác vi Tenamyd t lúc đó. Tt c các máy móc nhân viên hin đang làm vic ti Nguyn Thái Hc và Cách Mng đều được chuyn dn v nơi đây. Dược sĩ Phùng Th Khánh Ngc tuy là Tng Giám Đốc Công Ty Tường Nht nhưng làm vic ti cơ s Thủ Đức. Ch Khánh Ngc vui v, chăm làm, trng t́nh nghĩa. Unitex là tên vin bào chế các thuc chích gm những trụ sinh loại penicillin, streptomycin, dihydrostreptomycin. Cht sau cùng sau này b loi khi Dược Thư độc tính. Nguyên liu lúc đầu mua ca hăng Yaron. Tôi cũng t́m phương thc bào chế, cách định tính cht thuc và định lượng đơn v theo đúng USP và Code of Federal Regulations, CFR Title 21, viết toa nhăn hp cho các thuc tr sinh này. Đại để các dược sĩ Đào Dip Khanh, Vũ Th Ngc Dip, Phùng Th Khánh Ngc, Tôn N Chi Đính, Đỗ Gia Hun ph trách vic bào chế. Các dược sĩ Nguyn Loan, Bích Ngc, Hà Dương Th Quyên ph trách kim phm. Phn thuc chích có giáo sư Nguyn Hip và hai dược sĩ Phm Thế Biu, Phm Thế Gia coi vic sn xut, các dược sĩ Vơ Th Phước, Nguyn Th Kim Thư, Nguyn Hu Hu lo vic phân cht. Ch Chi Đính hin hu du dàng. Ch Kim Thư vui v tr trung. Tt c các dược sĩ đều làm vic trong tinh thn đồng đội thoi mái. H có xe đưa rước, và ăn trưa ti pḥng ăn ti đây. Đầu năm 1968, xy ra v tn công tết Mu Thân. May mn là Tenamyd-Unitex Thủ Đức không b thit hi ǵ, tuy khu Hàng Xanh gn xa l b tàn phá. Công vic ngưng tr ít lâu ri li tiếp tc. V loi thuc chích, dàn máy tự động vô chai bột trụ sinh gồm nhiều máy ráp liên tiếp. Có máy rửa chai, ra nút, máy xy khô và tráng silicon, máy vô thuc, đóng nút, đóng ring nhôm. Dàn máy này có năng xut mt gi khong 6 ti 8 ngàn chai, mi ngày làm 2 hay 3 ca, trung b́nh mi tháng sn xut t 2 ti 3 triu chai. V loi thuc ung, các máy ca Nht, ca Ư, ca Mỹ để làm thuc gói, thuc viên hay thuc nước sn xut gn trăm đặc chế đủ loi, có th c chc triu đơn v mt tháng. Phi k thêm rt nhiu loi thc phm gia súc. Tenamyd-Unitex tr thành mt vin bào chế tm c ln ca Đông Nam Á. T hp này khánh thành vào gia năm, có c mt s phóng viên Vit Pháp M phng vn. Từ đó, cơ sở được nhiu sinh viên dược khoa, dược sĩ, bác sĩ, thương gia và khách ngoi quc ti thăm viếng. Toàn th nhân viên trên dưới 500 người. S thương v mi năm lên đến c mt hai t bc, tương đương vi hai ba triu M Kim thi đó. Điu mà Tenamyd có th hănh din là tt c công vic bào chế đều do dược sĩ k sư được đào to trong nước điu khin, cùng vi nhng bàn tay khéo léo và óc sáng kiến ca công nhân Vit Nam. Số đặc chế dùng bn quyn ngoi quc gn như không có, tr thuc erythromycin stearate ca Abbott. S chuyên viên ngai quc để tham kho cũng rt ít. Đôi khi trong lúc hi hp và bàn lun, c̣n có s hin din ca k sư Đức Din, mt giáo sư đại hc k thut, nhiu kiến thc và gii v ngoi ng. Mt s tài liu giao dch bng tiếng Mỹ đă được dược sĩ Nguyn Khánh Tường ph trách. Năm 1969, Tenamyd gi hai dược sĩ Nguyn Loan và Vũ Th M Châu đi nghiên cu th trường ti Hng Kông và Nhật Bản. Đó là thi cc thnh của Tenamyd.

 

C nhiên mt khi cây đơm hoa kết qu th́ nhiu người có th nhn là ḿnh đă vun trng. Nhưng có l phi ly s thành công ca Tenamyd để đánh giá tr tp th chuyên viên th́ đúng hơn. Nhng dược sĩ k sư tài năng và thân thiết ti đây, lâu dn đă đương nhiên tr thành nhóm Tenamyd. Được to nên theo t́nh đồng đội trong công vic, và s thy chung trong t́nh nghĩa. Sau này tuy phân tán v́ đủ mi duyên c, nhưng mi khi gp nhau, nhóm ṇng ct ca Tenamyd luôn luôn giữ được thc th thun nht. Ít lâu sau anh Nam mang gia đ́nh sang Canada lp nghip. Trước khi đi, anh nhc nh tôi là nhà lo trông nom cho phm cht ca các thuc Tenamyd. Anh có than là nơi chn này có làm nhiu ri nước lă cũng trôi ra sông bin. Nhưng tôi không hi và không mun biết lư do v́ sao anh ra đi. nhà có ch Nam lo liu đủ công vic, có dược sĩ Nguyn Thanh Nhàn ph giúp. Nhàn cùng lp vi Nam và tôi, thường hay k cùng tôi v s thy chung bè bn trong cuc sng. Vào nhng năm đó, cơ s sn xut c̣n có thêm nhiu nhân vt mi, giáo sư Nguyn Th Lâu, các dược sĩ Dương Th Qunh, Ngô Th Ngà. Ch Qunh là phu nhân ca dược sĩ Đào Trng Hiếu. Tôi s không k nhng dược sĩ làm ngn hn vi tôi như Nguyn Hng Loan, sau ra làm cho công ty nhp cng IPC ca dược sĩ Đặng Quc Cơ. Ti khi anh Nam v li Sài G̣n vào cui năm 1972, th́ giáo sư Nguyn Hip ra cng tác vi dược sĩ Phm Hy Tân ri m riêng vin bào chế Biothera, dược sĩ Hà Dương Th Quyên đi lp công ty m phm Lan Sơn. Lúc này, dược sĩ Nguyn Tuyết Bích, phu nhân ca bác sĩ Nguyn Văn Thiu, bt đầu gia nhp Tenamyd, mà nhim v là sp xếp công vic bào chế m phm, d trù hp tác vi công ty Coty ca Pháp.

 

Thi gian anh Nam đi sang Canada, tôi dần dà mất đi ứng thú làm việc tại Tenamyd. Nhiều lư do đưa chúng tôi đến việc quyết định ra m vin bào chế Pharmekon vào đầu năm 1972. V́ cơ sở đường Tự Đức được dược s Nguyn Chí Nhiu cho mượn không điu kin? V́ s chung vn góp sc ca dược sĩ T Văn Quang, người bn thân và hin hu t thu trung hc? V́ ch Quang là Đặng Th Ḥa, mt giáo sư mu mc ca trường trung hc Lê Văn Duyt? C̣n bao lư do khác nhưng tiếc rng chúng tôi đều không có tài qun trị điu hành. Nhng khó khăn xut hin v́ thi bui buôn bán không c̣n d dàng, v́ lut pháp ngày mt thêm phc tp rc ri. Mà xưa nay cũng đâu có thy s kết nghĩa vườn đào trong lănh vc kinh doanh? Tôi c̣n nh nhng người thợ đầu tiên, anh Loong, ch Sánh, ch Chín, cô thư kư Ánh. Ít lâu sau, mt vic mi li bt đầu đến vi tôi k t khi Pharmekon được m rng mà dược sĩ Nguyn Loan là Tng Giám Đốc. Vi trên sáu chc cổ đông tên tui, t chc và điu hành theo mt khuôn mu mi, có s h tr ca Tng Giám Đốc Dương Ngc Xuân trong Phương Nam Ngân Hàng. T hp này có các bác sĩ Lương Trng Cu lư tưởng, Nguyn Đức Liên nhiu tài vn động t chc, Nguyn Ngc K đầu óc xă hi, V Thương rn gii đầy nam tính. Có các bác sĩ Phm Ngc Ta, T Thúc Phú, Đặng Ngc Thun, Đặng Huy Lưu, Tô Văn Nghin, Hoàng Quư Kế, Phm Ngc Giao, và Trn Văn Khang trng tro đẹp trai, Nguyn Hoàng Hi hay c y khoa ln t vi. C̣n phi k các dược sĩ T Văn Quang, Nguyn Th Ngc Trâm, Trn Ngc Du, và Nguyn Tiến Đức vui v hot bát, Vương Lan Hương nhanh nhn quán xuyến. Có lut sư T Văn Tài thông minh và ni danh. Và c̣n nhiu các bn khác mà tôi không th k hết ở đây. Đại hi cổ đông mi hp mt và ăn tết vui vẻ được mt ln đầu năm 1975. Nhưng cơ s này thương v chưa thật tốt đẹp để đánh giá phương cách tổ chức mới, sản phẩm c̣n ít sản xuất chưa nhiu để k li, th́ Sài G̣n đă tht th. Từ đó, nhóm Pharmekon đa s b ca chy ly người và thoát dn ra ngoi quc, ri đều an cư lc nghip. Và thế h th hai đă thành công trong nhiu lănh vc x người, mang li nim kiêu hănh cho ḍng Vit ly hương.

 

Chuyện xưa chuyện nay

 

Nhiu tài liu giá tr v dược khoa thi Cng Ḥa có th t́m thy trong các bn phúc tŕnh ti Hip Hi Dược Sĩ Á Châu vào năm 1974. V K ngh dược phm ca dược sĩ Nguyn Phm n, v Dược Pḥng l ca dược sĩ Lâm Xuân Quang. Sau năm 1975, các dược sĩ Nguyn Phm n ca Vin Bào Chế TVT và Phm Gia Uy ca Vin Bào Chế OPV đă viết li v ngành sn xut trong các tp san hi ngai. Nhng dược s ph trách k thut thi đó c̣n có Ngô Ngc Anh, Vũ Ngc Phách ca Roussel, Nguyn Mnh Hùng, Trn Quư Thái ca Vanco, T Viêm Đại ca Biofarmo. Dân Y phi k dược s Vũ Văn Hiến, Quân Y cũng có dược s T Văn Quang. Phn tôi cũng có vài dp để mô t sơ lược v vn đề này trong cuc Hi Tho Dược Khoa Sài G̣n năm 1972, trong Đại Hi Quân Y Toàn Quc ti Cn Thơ cui năm 1973. Phi nói ngành bào chế ti Vit Nam đă phát trin mau l và mang li nim hănh din cho gii chúng ta. Nh các dược sĩ tiên phong tài ba Nguyn Th Hai, Nguyn Cao Thăng, Bùi Đ́nh Nam. Và các dược sĩ Dương Thành Qui, Trương Văn Chôm, Đặng Quc Cơ, La Thành Trung, Phan Nhàn, Chương Văn Vĩnh, Nguyn Chí Nh́êu, Thái Tường, Hà Ngc Hi, Nguyn Xuân Duyt, Phan Huy Sáng. Nhng năm gn cui th́ OPV thiết lp được dàn máy ti tân sn xut chai huyết thanh sinh lư ti cơ s vùng Phú Th Ch Ln. Riêng vin bào chế Trang Hai có tng hp được chloramphenicol, chng 40 tn mi năm. Tuy nhiên, chúng ta c̣n luôn luôn ph thuc vào nguyên liu nhp cng. Sau năm 1975, t́nh trng ngành bào chế trong Cng Ḥa Xă Hi Ch Nghĩa đă được giáo sư Đặng Vũ Bin tóm tt sơ lược. Bài này đăng ni san ca Aphavina vào năm 1995. Tenamyd tr thành Xí Nghip Dược Phẩm 23.

 

Trước tết Mậu Thân 1968, Nam có bàn với tôi là tại sao gii chúng ta li không mở rộng lănh vực hoạt động sang một vài ngành công kỹ nghệ khác? Anh lúc nào cũng tính toán làm thêm mt chuyn ǵ, như hóa phm, m phm. Tôi nghĩ vn đề không phi v́ tin, mà v́ anh là con người rt hiếu động. Anh cho rng nếu lp cơ s chế to bt git, th́ có th d thành công. Lúc đó nhu cu th́ nhiu, bt git Vifon mà hoa kiu làm ch không có được phm cht như Tide. Anh nh tôi viết d án tng hp cht bt git t các tài liu ngoi quc, ri np cho cơ quan Phát Trin K Ngh Sofidi ca b Tài Chánh xin cho vay tin đầu tư 24 triu đồng, lúc đó b trưởng là Trn Văn Kin. Chúng tôi s áp dng k thut ca Ư trong vic sn xut. K thut này độc đáo, v́ dùng phn ng sulfon hóa trc tiếp các hydrocarbure đặc bi hơi SO3 thay v́ acid sulfuric. Nghĩa là ch cn hai nguyên liu là du cn và lưu hoàng. Tiếc rng d án đó đă không được chp thun. Khi Tenamyd đă ni tiếng, thôi th́ đủ chuyn th phi. Và chuyn kin cáo cũng khó th tránh được, nhưng gii quyết xong th́ vui v c làng. Có ln hăng Pfizer v́ tranh dành th trường, đă kin Tenamyd khi bào chế Tetramycin là mo thuc Terramycin ca h. Tht ra hai đặc chế khác nhau rt nhiu. Th nht v́ khác thuc, Tetramycin là tetracyclin trong khi Terramycin là oxytetracyclin. Th hai v́ khác cách tŕnh by, Tetramycin dng thuc viên bc đường mà Terramycin có dng thuc con nhng. Th ba là s ch dn trong toa thuc khác nhau. Và vân vân. Chúng tôi phi đích thân tŕnh by nhng lư do này vi Lut Sư Vương Văn Bc để ông lo bào cha. Kết cc Tenamyd được vô can. Nếu chúng tôi thnh thong có chuyn lo nghĩ chung v công vic, th́ cũng có lúc chúng tôi cùng t́m cách x hơi, hay ăn chơi vui v. Khi Nam t Canada tr về cuối năm 1972, chúng tôi nhiu ln hàn huyên và đứng ung nước da ca người bán rong trước ca công ty Tường Nht, đi đánh tennis ti Câu lc b Th Thao Sài G̣n, hay đi trượt nước trên sông Sài G̣n. Anh Vơ Đức Din, phu quân ca ch dược sĩ Đào Dip Khanh, đă dy chúng tôi đi monoski này. Trượt nước và ct sóng có l là môn th thao chúng tôi ưa thích nht, v́ sau khi đi v thy gân ct thư giăn như được tm qut. Nam thường hay đi qua đón tôi ti căn nhà đường Trn Dơan Khanh. Nhiu khi chúng tôi đang trượt sóng trên sông th́ gp tu ca Tng Thng Thiu và đoàn Giang Cnh cũng ti. Nam phi sang đi vi ông Thiu, c̣n tôi tiếp tc l tŕnh ca ḿnh. Di tn sang M, tôi vn tiếc không có dp trượt nước na. Mun kim li dung nhan ngày y, mà nh cũ cũng không c̣n. K c chiếc xe Peugeot 304 Tenamyd tng cho tôi thi y!

 

Sau 1975, nhóm Tenamyd đă mi người mt ng. Có lần dược sĩ Khánh Ngc đến thăm chúng tôi ti tư gia San Diego. Ch b kt li Sài G̣n my năm sau tháng tư đen. Ch cũng k sơ qua nhng s vic ti Tenamyd thi đó. Có lúc ch b khám xét, b t cáo, b bt giam. Nghe thy chán nn và s hăi. Nhng sự đối x t hi như vy sao li có th xy ra gia nhân viên trong cùng mt hăng? Hay là v́ hoàn cnh, v́ chế độ, con người ta đă đánh mt đi bn năng lương thin ca ḿnh? Cho đến nay, có nhiu dân Tenamyd và thân hu định cư ở hi ngai. Đông nht M, ri đến Canada. California có Tô Đồng & Nguyn Loan San Diego, Nguyn Văn Thiu & Nguyn Tuyết Bích và Hà Dương Thị Quyên Qun Cam, Nguyn Th Kim Thư ở San Francisco. Texas có Phùng Th Khánh Ngc, Nguyn Bích Ngc, Phm Thế Biu, Nguyn Khánh Tường. Florida có Vơ Th Phứơc. Kansas có Nguyn Đỗ Thúy Hương. Maryland có Vũ Th Ngc Dip. Ch Dip tr thành mt khoa hc gia làm vic cho cơ quan Y Tế Quc Gia NIH. Ch vn cho rng nhng tháng ngày làm cho Tenamyd là đẹp nht. Tuy không phi là ngh gt, tôi cũng hoàn toàn đồng ư vi ch. Montréal, Canada có Vơ Đức Din & Đào Dip Khanh, Tôn N Chi Đính, Trnh Đ́nh Thin & Hà Th Phn, Vũ Th Hi, Ngô Th Ngà. Paris có Trn Như Nguyên. Riêng Bùi Đ́nh Nam & Đào Ngc Khánh, hai nhân vt quan trng nht ca Tenamyd th́ tr v li Hà Ni-Sài G̣n! Ôi, mi người mt phn. Nhưng tht là may mn, mi khi chúng tôi có dp gp li nhau, là nhóm Tenamyd đi ăn ung cùng, đi du lch cùng, hay k li nhng k nim tht là vui nhn. Chúng tôi vn đặc bit giữ được t́nh thân ái ngày cũ, cho dù không gian nay cách tr và năm tháng qua nhanh như bóng câu. Tin tưởng như vậy, và quên đi sự thành bại xưa nay, tôi đă viết lại những ḍng trong bài này.

 

19 tháng 11, 2003

 

    Mời xem:

Đường Về Quê Mẹ - Kỳ 16

 

 

 

 

Giáo Sư Tô Đồng
Khoa trưởng
trường Đại Học Dược Khoa Sài G̣n
1974-1975.

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com