www.ninh-hoa.com



 

 

 

Những Ḍng KNiệm

Giáo Sư Tô Đồng

 

Lời Giới Thiệu

 

CHƯƠNG 1

Lời Phi Lộ

CHƯƠNG 2

Tuổi Xanh Ở Miền Bắc

CHƯƠNG 3

Quê Nội Quê Ngoại

CHƯƠNG 4

Vài Nét Về Đông Y

CHƯƠNG 5

Tháng Ngày Ở Thượng Phú  

CHƯƠNG 6

Những Năm Học Và Mùa Thi Đă Qua 1 | 2

CHƯƠNG 7

Những Cư Xá Sinh viên Của Chúng Tôi
 
1  |  2   |  3  

CHƯƠNG 8

Trường Dược Sài G̣n Và Tôi
1  |  2  |  3

CHƯƠNG 9

Một Kỷ Niệm Về Ngành Bào Chế 

CHƯƠNG 10

Đường Về Quê Mẹ

1  |  2 

CHƯƠNG 11

Ngành Khảo Cứu
Y Dược Tại Hoa Kỳ

1   |   2   |  3  

CHƯƠNG 12

Lời Kết 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 


NHỮNG D̉NG KNIỆM
GS Tiến Sĩ Tô Đồng

Khoa trưởng
trường Đại Học Dược Khoa Sài G̣n
1974-1975.

    

 

CHƯƠNG 4

K 5 :         

Vài Nét VĐông Y

            

Tháng ngày ở Ngọc Nha

 

             Trong nhng ngày đầu kháng chiến năm 1946, gia đ́nh tôi chy v quê ni Xuân Cu, ri sau sang quê ngoi Kim Ngưu. Hai làng này ca huyn Văn Giang, nguyên thuc tnh Bc Ninh, sau là tnh Hưng Yên, có lúc thuc tnh Hi Hưng. Nhưng ch ít lâu sau, vùng này b tm chiếm, ngày th́ thuc chính quyn thân Pháp, đêm th́ du kích quân kéo v hot động. K từ đó, gia đ́nh tôi b phân tán đi nhiu nơi. B tôi và ba anh em chúng tôi tn cư v làng Ngc Nha, ph Khoái Châu, tnh Hưng Yên. Nơi đây hin c̣n yên n, dân chúng hin ḥa, trù phú, đa s nhà gch lp ngói, và đường trong làng đều có lát gch. Làng tri dài hai bên mt con sông nh, chy vào mt cái đầm tht ln. Đầm này trùng tên vi đầm D Trch làng Đa Ḥa gn đấy, là du tích mt lâu đài t́nh ái đă cht biến đi, trong đêm Chữ Đồng T và công chúa Tiên Dung đưa nhau v tri. Theo truyn thuyết, Chữ Đồng Tử được k là mt trong t bt t ca Vit Nam, có công cu nước h dân, cùng vi Tn Viên Sơn Thn, Phù Đổng Thiên Vương và Liu Hnh Công Chúa.

 

             Gia đ́nh tôi tm trú nhà c Th Ch Hoàng Văn Ḥe. Tôi làm bn vi các con trai ca c, anh Khôi sau đổi tên là Hoàng Đ́nh Khoa và anh Thúy. Nhà người em c, ông Chánh Đàn cũng gn đấy. Ông có người con trai trc tui tôi là Hoàng Văn An. Lúc đó vào mùa gt, chúng tôi được mi ăn cơm go mi, hay cơm nếp mi tht do và thơm ngon. Cũng có khi th́ được ăn ngô nướng bếp than, khoai lang vùi bếp tro. My tun sau chúng tôi cùng gia đ́nh ông bác là giáo sư Nguyn Tường Phượng đến hn nhà cụ Đội Ngh, mt căn nhà hai tng rng răi, có ao sâu kế bên mt cái sân gch rng. Ngày ngày chúng tôi không biết làm ǵ ngoài vic đi ch nu ăn, ri đi chơi vi my anh ch em con c ch nhà là ch Tuyết, anh Diu. Riêng tôi, thnh thong cũng được bác Phượng, nguyên ch bút Tp chí Tri Tân, dy môn Vit văn, và b tôi dy Pháp văn. Để tôi có th hc hành đều đặn và đỡ lêu lng, b tôi cho tôi theo hc ch nho c Ḥe. Thế là mi bui sáng, ngày ngày tôi đi theo đường gch ven sông đến nhà c. Trong lp ch có bn năm người hc tṛ, k c anh Khoa. Tôi đă được hc Tam Thiên T, như Thiên tri, Địa đất, C ct, Tn c̣n... Tam T Kinh, như ‘Giáo bt nghiêm, sư chi na’, Dy mà chng nghiêm, do ông thy lười, ‘Nhân bt hc, bt tri lư’, Người mà không hc, không biết l phi... Minh Đạo Gia Hun như ‘Nhân tham tài t, điu tham thc vong’, Người tham ca th́ chết, chim tham ăn th́ mt, ‘Đăn hon vô tài, bt hon vô dng’, Ch lo không có tài, chng lo không được dùng... ri Nh Thp T Hiếu, hay truyn hai mươi bn người con có hiếu bên Tu. Sut ngày chi h dă gi, không hiu ngày sau tôi s có th làm ngh ǵ trong bn môn Nho, Y, Lư, S...mà mi môn đầu tôi đă thy tht khó hc đến nơi đến chn. Nhưng vào nhng ngày phiên ch huyn, tôi cũng đi lùng t́m cho bng được cái bút lông mm mi, mt thi mc tu chính hiu, nhng tp giy bn tt, và mua cy để đóng giy thành quyn tp viết ch nho. C Ḥe vn ḍng dơi khoa bng, người tm thước, trng tro, tính t́nh rt hin hu. Gn c, như gn mt gương sáng, tôi hc được s x thế ca mt nhà nho nghiêm túc. Lâu dn thy tôi lo s v́ ch nho là mt loi t ng không my thích hp na, c bèn dy chúng tôi thêm văn bch thoi, để có thể đọc mt s báo chí Trung hoa thi đó. Tôi đă được hc mt s bài ca Tôn Dt Tiên, cha đẻ ca Tam Dân ch nghĩa. Li văn này, vn c̣n rườm rà, v́ tuy ít chi h dă gi, nhưng li dùng nhiu chữ đệm hay tr tđích.

 

             Đm D Trch rng, nước trong và sâu, bên b có ch cây cao bóng c. Dân chài thường đánh cá vào bui sáng. Năm sáu chiếc thuyn nan chy theo hàng ngang để cùng tri mt mng lưới thng dài, ri ngư ph va gơ vào mn thuyn đui cá va quây lưới t li mt ch. H kéo lưới lên và g ly nhng con cá mu bc lóng lánh đủ loi ln nh b mc vào lưới. Đôi khi ngư ph quây thuyn thành ṿng tṛn ri đồng thi tung nhng chiếc lưới gp gn lên trên không. Chúng vt ta rng ra như nhng cánh lá sen rng vĩ đại sm mu, ri cùng mt lượt chp xung làn nước sóng lăn tăn. H kéo lưới lên bt cá để li tiếp tc quăng lưới m sau. Nhng ngày có sương mù bao ph mt vùng mênh mông bui sáng, cnh chài lưới huyn o đẹp như trong cơi mng, làm con người quê d vui sng an lành vi thiên nhiên.

 

             Vào nhng ngày hè nng m, Khoa thường hay r tôi đi bơi ti đầm làng. Khoa bơi si nhanh và rt đẹp. Có mt bui chiu chúng tôi đang bơi, bng mt qu cu la vt ngang trên tri cao để biến mt v phía chân tri, kéo theo mt đường khói trng tht thng tan loăng dn trên không. Tôi không biết là vt ǵ, mà cũng chng thy mt ai chú ư. C chc năm sau tôi mi suy đoán có th là tên la được th thi đó đă đi lc vào đất lin. Ri mt bn chúng tôi trèo lên cành cây nhào xung nước, đúng vào hi nước đầm đă rút cn. Khoa th́ gii, nhoài ra xa ngay, nhưng tôi lúng túng đầu bị đâm xung bùn. Tôi s mun chết và từ đó b không dám đi bơi ti đầm này, cũng chng c̣n chú ư đến mc nước lên xung theo mùa na.

 

Thuốc Nam thuốc Bắc

 

             Nói đến tháng ngày Ngc Nha, tôi thường nh li chuyn hc ch nho. Để ri miên man nghĩ đến thi c̣n nh, anh ch em chúng tôi nhiu lúc m đau cũng thường được dùng thêm thuc Nam, thuc Bc. B m tôi đều biết ch nho, có th bc nhng thang thuc thông dng, nên tôi được ph qua loa vào vic tm thuc, sao thuc, sc thuc. Như dùng dao cu để ct, thuyn tán để nghin thành bt. Và viên tht tṛn nhng viên thuc t, thuc b. Hi thế chiến th hai chm dt, khi quân Tu sang gii gii quân phit Nht min Bc nước ta, h thường b bnh l loét hay sâu qung. Tôi cũng thy m tôi tán nhỏ đinh hương cùng vi hot thch ri cho h rc lên vết thương. Có l hot thch làm khô và đinh hương sát trùng nên vết sâu qung d lành chăng? C hai th này đều có ghi trong Dược liu tây phương. Hi tn cư nơi quê ngoi làng Kim Ngưu, có hôm đi ch Trâu v, tôi bng thy cánh tay trái sưng phù lên, ri vết l chy nước và đau nhc đến không nhc tay lên được. Người ta nói tôi b l sơn. Thế mà Sơn ăn tng mt, ma bt tng người, có th tùy thuc s mn cm ca mi người chăng? Tôi ly vi đeo tay trái lên vai, ri ngi cm cn câu cá bng tay phi cho quên đau và cho qua th́ gi. Sau my ngày cánh tay t nhiên lành, nếu dùng thuc chc đă cho là ti thuc. Nhưng thường th́ cha theo kinh nghim người xưa để li. My ba tm làng B́nh H, không hiu sao tôi b nga ngáy, da ni mề đay. Người ta mách ly gi vó hay miếng lưới đánh cá đă rách, đem rang lên tht nóng ri xoa vô ch nga v́ dị ứng th́ s khi lin, thế đúng tht. Nhng ngày làng quê, tiêu chy th́ xoa du nh thiên đường hay du con h cho m bng, hoc ăn lá búp i để cm li. Kiết l th́ ăn lá mơ tam th bác vi trng, ho th́ ngm gng giă nh chưng vi mt ong. Cm st th́ xông cho ra m hôi, bng cách chùm khăn lên người bnh để gi hơi nóng xông lên t ni nuc đun lá tre. Cm cúm th́ bôi du bc hà vào thái dương, hay đánh gió: ly ít gng thái nh, mt m tóc ri, mt qu trng va luc chín c̣n c v, b vào mt khăn tay, ri cm mt đồng bng bc thit ct ngang qu trng c̣n nóng hi. Bc nhanh nhng thứ đó trong khăn tay và trn li thành mt nm, ri ly nm y chà xát vào sng lưng, các khp xương, cho đến khi ngui. Nếu m bc ra mà thy đồng tin bc xám li, là b cm gió, càng xám nhiu là càng cm nng. Đứt tay đứt chân th́ ly lá tru không nhai vi vôi đắp lên ri buc li. Cũng có th rt bng thuc lào. Mt sưng đỏ mà r hay ghèn gn cht lông mi làm hai mi mt dính li không m ra được, người ta ṿ lá cây dành dành cho ra tiết, ly giy bn gói miếng tiết vào, ri đắp lên mt cho bt nóng. Thi đó, v sinh thường thc c̣n rt thiếu sót. Bnh nhân d chết v́ nhim trùng như b hu bi lưng, bị đinh râu quanh ming, b bnh t, bnh kiết l, bnh thương hàn. Cũng nhiu trường hp người bnh chng c li được và t nhiên lành tr li. Như khi xung làng Go Nam, em Đằng tôi b thương hàn, người gy trơ xương, đầu tóc rng hết. My tun l không có thuc thang, ch ung nước cháo, và kiêng ăn đồ rn, cm c ch cơn bnh lui dn. Lúc em tôi bt đầu hi phc, may c̣n được tm b bng na kí đường cát trng ca Bác sĩ Tiến làng Vân kế bên gi cho!

             Nhưng có mt chuyn mà tôi không th nào quên được. Lúc c̣n quê ngoi, gia đ́nh tôi được tin ch Xuân Nhân tôi trên Vit Bc bị đau nng chc chết. M tôi phi nh chú Vin và anh Triết, ln li mt ba tun l lên min ma thiêng nước độc t́m ra cho được chị để cáng v quê nhà. Ch ch c̣n có da bc xương, người dúm li như mt con mèo, tinh thn tán lon hết v́ không c̣n nhn biết được ǵ na. Có người bo ch lên mn ngược d thường b ma làm, hoc mường mán nó chài đấy! Phi mau t́m thy cúng vái để bt tà ma, nhưng biết t́m đâu? B tôi có ghé v thăm, nói ch b ho lao đến thi k cui, mà bác sĩ cha trị đă bó tay ri. Trước khi ra đi, ông đứng hè nhà mà khóc, ri dn tôi ph vi m tôi lo vic chôn ct cho ch. M tôi d khóc d cười, cnh bun nn không th nói ra li. May lúc đó có người mách mt ông lang mt ph huyn tnh Hưng Yên cha được nhiu chng bnh nan y hay lm. M tôi nói thôi th́ c̣n nước c̣n tát, ḿnh có bnh th́ phi vái t phương, và sai anh Phúc đi kiếm ông thy này ngay. Anh người làm phi vt v my ngày t́m gp ông lang để k bnh ca ch tôi, ri đem thuc v sc. Ch tôi mi ung chng my thang th́ bt đầu ói ra mt xanh mt vàng, ri hết st và tnh li dn dn. My tháng sau th́ ch tôi khi bnh, ăn tr ba, ri li tiếp tc đi công tác như cũ. Tôi nghĩ ít ai có th nói là thuc Nam thuc Bc không công hiu được. Thi nào cũng vy, ch khó làm sao là t́m đúng thy và dùng đúng thuc mà thôi.

 

Một tài liệu Việt Y quí giá

 

             Sau gn hai năm làng Ngc Nha, b tôi và ba anh em chúng tôi xung Go Nam huyn Ân Thi, và tôi được tiếp tc hc trung hc ti trường Tin Phong ca giáo sư Nguyn Văn Đỉnh làng B́nh Lăng. Nhưng cũng từ đó, chúng tôi không có dp tr li Ngc Nha na.

 

             Cho đến nhng ngày mi di cư vào Nam năm 1954, đôi lúc tôi mi li thăm được c Ch Ḥe ti khu Phú Th, và cụ Đội Ngh ti khu Đại Hc Xá Ch Ln. T năm 1957 ti 1972, c Ḥe làm Giáo sư Hán văn Trường Trung Hc Nguyn Trăi, và Chuyên viên dch thut ti Nha Văn Hóa Sài G̣n. Cụ đă dch t ch nho sang ch Vit, b S v s giao thip gia vua Quang Trung và vua Càn Long vào đời nhà Thanh, các sách v tung ci lương. Để ri biết bao nhiêu nước chy qua cu....

 

             Thm thoát đă trên na thế k qua, ti vùng đất ha California này, nh bác sĩ Nguyn Đăng Cát cho số đin thoi, tôi mi có dp gp li người bn đồng môn thi tn cư, anh Hoàng Đ́nh Khoa. Anh đă theo được nghiêm ph, và bây gi đông y sĩ Ông Th ca Tiu Sài G̣n. V́ vy, tôi mi hay cụ Đ́nh Th Hoàng Văn Ḥe cùng anh Hoàng Đ́nh Khoa có dch được b sách Hi Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh ca Lăn Ông Lê Hu Trác. Sách này gm 5 quyn, hơn 3000 trang, do Khai Trí Sài G̣n n hành, t 1972 ti 1975.

             Tôi không dám gii thiu hay đim sách v mt tài liu Vit Y rt quí giá này, v́ t biết không có đủ kh năng. Vy ch xin nêu lên đôi ba cm nghĩ sau khi đọc bn dch ca c Ḥe, v nhng phn liên hệ đến ngành Dược, qua các đon dưới đây.

             Trước kia, người làm thuc ch có nhng sách c t 4000 năm cũ ca Trung Y, như b Thn Nông Bn Tho, quyn Ni Kinh, b Kim Giám... Phi đợi đến đời nhà Trn, Tu Tĩnh thin sư mi cho n hành quyn Nam Dược Thn Hiu, ghi tính cht các v thuc Nam, nhưng tiếc rng bn in b người nhà Minh đem v Tu. Đến hu bán thế k th 18, thi vua Lê Hin Tôn, mi có mt b sách thuc duy nht do người Vit viết ra: b Hi Thượng Y Tôn. Sách này gm 25 tp, do Lê Hu Trác, bit hiu Hi Thượng Lăn Ông, biên son ra. Được nhà Nguyn phong là mt Vit Nam Y Thánh, Lăn Ông đă thâu góp căn bn nhng sách c, cng thêm nhiu sáng to để cha bnh hp theo khí hu ca nước ta và tng ph ca người Vit thi by gi.

             C Ḥe đă nêu rơ khúc chiết ca b sách trong phn Thay li ta. Ch cn đọc đon này, ta có th hiu được phn nào tâm tư ca dch gi. Trong xă hi ta, có người sut đời ch dùng đông y dược, có người sut đời ch dùng tây y dược. Cũng có người dùng đông y không khi phi đổi sang tây y hay ngược li. Theo ư c, nn đông y không nhng nên bo tn mà cn được nghiên cu để phát trin, mà mun bo tn được di sn ca tin nhân viết bng ch nho, th́ phi dch ra quc ng trước. V́ vy, cụ đă b ra 4 năm để dch B Hi Thượng Y Tôn, chia thành 5 quyn gm 25 tp, và ghi thêm rt nhiu chú gii. Tôi không th lm bàn phn viết v Y, nhng căn bn y lư, âm dương, lc ph, ngũ tng, kinh mch, bnh đàn bà, bnh tr con. B sách này c̣n có phn v dương án ghi li nhng chng bnh nng mà Lăn Ông cha khi, âm án k li nhng chng bnh nng cha không khi, và Thượng Kinh Kư S mà Lăn Ông ghi chép vic khong năm 1782 khi ra Thăng Long để cha bnh cho vua Lê Hin Tôn và thế t Trnh Cán theo li mi ca chúa Trnh Sâm. Nếu đọc qua nhng phn viết v Dược, quyn 1 có tp 1 hay tp Th dy lúc mi hc thuc, vi câu ngn ng "ba đời làm thuc hay, đời sau con cháu tt có người làm nên khanh tướng", k mười phương pháp dùng thuc, by th phương thuc, các phép bào chế bng la, bng nước, phép tm vi rượu, vi gim, vi sa. Bnh hoăn phi cha v gc, bnh cp phi cha v ngn. Tp 4 hay Dược phm B yếu là tp rt quan trng, bàn v tính cht ca 150 v thuc, ngũ v, âm dương, phép dùng hay để dành thuc, và t tng v thuc theo các b ha, mc, th, kim, thy. Nhà làm thuc phi rơ v ôn, lương, hàn, nhit ca v thuc để cha nhng chng biu, lư, hư, thc. Quyn 4 t tp 17 đến 20 gm Lĩnh Nam Bn Tho do chính Hi Thượng Lăn Ông viết v thuc Nam, có trích thêm Nam Dược Thn Hiu ca Tu Tĩnh, Bách Gia Chân Tàng v thuc gia truyn, Hành Gin Chân Nhu v thuc đơn gin, Tp Nht v các bài thuc.

 

             Trong nguyên bn toàn b có phn Nguyên Dn ca Vơ Xuân Hip, ghi vic t́m kiếm các cun sách ca Lăn Ông để đem khc ra bn in, phn Tiu Dn ca Thích Thanh Cao, v tr tŕ chùa Đồng Nhân Bc Ninh coi vic n hành, và li Ta ca Hi Thượng Lăn Ông. Riêng phn này, Lăn Ông có viết rng: “Tôi mun đem nhng điu đă hc đă nghim, trước tác thành sách, nhưng li nghĩ rng l làm thuc man mác, làm sao hp được trăm b sách li cho thành mt b. V li, làm thuc không bng lp bài thuc, ct chén thuc ch cha được mt người, mà lp phương thuc mi cha được nhiu người, nhưng mt li nói sai lm th́ di ha không ít”. Mi mc thường bt đầu bng bài Tiu Dn, tóm tt các ư kiến và ưu tư ca Lăn Ông. Như v thuc đơn gin, tiu dn có đon như sau: “Trong mt bài thuc, có v nhiu hơn nht là quân, có v nhiu va là thn, có v ít hơn là tá, có v ít hơn hết là s, nhiu v góp li mà phi hơn kém khác nhau, như vy mi có công hiu”.

             Tú tài Tế Xuyên Tô Văn Độ đă viết nhng li gii thiu công vic dch thut ca c Ḥe như sau: “Nếu b Hi Thượng Y Tôn không được dch ra tiếng Vit, th́ e có thể đi đến ch hu thư vô truyn. Bn văn dch lưu loát, ư nghĩa đúng vi nguyên bn, cách xếp đặt khoa hc, li gii thích rt rơ ràng. Hi Thượng Lăn Ông trước tác mà Đ́nh Th Hoàng Văn Ḥe dch ra. Tuy vic ca người sau ch bng na ca người trước, nhưng công th́ nên k cho gp đôi”. Thiết tưởng nhng ḍng nói trên cũng quá đủ để ghi li công tŕnh dch thut ca c Ḥe trong ngành Đông Y.

 

             Tôi cũng có xem thoáng qua Hi Thượng Y Tông Tâm Lĩnh do min Bc son dch. Tuy ch nho viết là y tông, nhưng t triu Nguyn v́ kiêng tên húy ca vua, nên đọc là y tôn. Vào đầu năm 1972, giáo sư Nguyn Vĩnh Niên có ln hi ti sao đường Lê Thánh Tông li viết là Lê Thánh Tôn, tôi nh có tr li là v́ nhng s húy k này. Nguyên quán Lăn Ông xă Liêu Thượng, huyn Đường Hào, Hi Dương, thi nhà Nguyn được đổi là huyn M Hào, Hưng Yên. Thi xưa, sĩ t thường bị đánh rt v́ phm vào nhng trường qui này. Quê ni tôi là làng Hoa Cu, sau đổi thành Xuân Cu, ch v́ m vua Thiu Tr tên là Hoa. Ngay cho đến bây gi, tên mt vùng có khi cũng phi b thay đổi cho hp vi th chế. Mong rng ri ra, khi chính s nước ta được kin toàn, th́ s vô lư này s không c̣n na. Phi đọc b Hi Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh, tôi mi biết phn l nghi phng s tiên sư v y dược, gm 120 v, tht là nghiêm cn. Trong 12 v thánh sư phi hưởng v phía đông, có Bin Thước và Hoa Đà. Nhân dp, tôi xin k tóm lược vài đon thú v trong truyn tu nói đến tài tr liu ca Bin Thước, ông t ngành Ni khoa và Hoa Đà, ông t ngành Phu thut.

 

Biển Thước và Hoa Đà

 

             Theo Đông Chu Lit Quc do Nguyn Đỗ Mc din nôm ca Nhà Xut Bn Đại Nam, Glendale, Hoa K, Bin Thước (~500 TTL) là mt ông thánh trong ngh thuc. Ông cùng thi vi Hiên Viên Hoàng Đế, có tài ci t hoàn sinh được. Thi Đông Chu Lit Quc, Tn Hoăn, t là Vit Nhân, mt sáng như gương, trông thy c lc ph ngũ tng ca bnh nhân, làm ngh thuc rt gii, người ta ví vi Bin Thước ngày xưa, nên cũng được gi là Bin Thước tiên sinh.

             Khi thế t nước Quc b ng cm mà chết, Bin Thước đă dùng kim đá chích cho thế t sng li. Ri cho ung thuc, ba tun th́ thế t khi hn.

              T Hoàn Công lúc v già vn c̣n ham mê tu sc. Bin Thước khi yết kiến, nói rng nhà vua có bnh da tht, T Hoàn Công tr li trm đâu có bnh ǵ. Sau 5 ngày, Bin Thước đến yết kiến T Hoàn Công, nói rng bnh nhà vua đă huyết mch, ri ít ngày sau li nói bnh nhà vua trong rut ri. T Hoàn Công cho rng thy thuc ch hay thêu dt, nên không bun tr li. Qua 5 ngày na, Bin Thước li vào yết kiến, th́ va thy mt T Hoàn Công đă vi lui ra. T Hoàn Công sai người hi ti sao th́ Bin Thước nói rng bnh da tht c̣n xoa thuc được, bnh huyết mch c̣n tiêm thuc được, bnh rut c̣n ung thuc được. Nay bnh nhà vua đă vào đến xương ty ri, du tri cũng không cha được na. Qu nhiên, T Hoàn Công m nng ri chết.

 

             Cao Hoăn nước Tn, hc tṛ ca Bin Thước, được phái sang cha cho Tn Cnh Công đang bị đau nng. Lúc đó, Tn Cnh Công bng nm mng thy hai đứa bé trong l mũi chui ra. Mt đứa nói rng Cao Hoăn cho thuc th́ chúng ta tt b thương. C̣n đứa kia đáp li nếu chúng ta tránh v phía trên mng m, phía dưới qu tim th́ hn làm ǵ ta ni. Qu nhiên, sau khi xem mch xong, Cao Hoăn nói bnh này phía trên mng m, phía dưới qu tim, du tiêm cũng không ti được, c̣n cha làm sao? Tn Cnh Công thy li nói hp vi mng, khen Cao Hoăn là danh y, và đành bó tay chu chết v́ mnh tri.

             Chuyn Hoa Đà có trong Tam Quc Chí Din Nghĩa ca La Quán Trung, T Vi Lang dch thut và Nhà Xut Bn Xuân Thu, Los Alamitos, Hoa Kỳ ấn hành. Hoa Đà (110-207) người nước Bái, t là Nguyên Hóa, tng ni tiếng là danh y thi Tam Quc. Ai mc bnh, th́ Hoa Đà hoc cho thuc ung, hoc m chích, hoc châm cu, cứ động tay vào là khi lin.

Quan Công b tên bn vào cánh tay mt trong khi đang bao vây và công phá Phàn Thành. V́ mũi tên có tm thuc độc Ô Đầu nên tay y tr thành tê lit. Hoa Đà nghe tin vi t Giang Đông cưỡi thuyn con t́m đến tri quân, và bo Quan Công hăy chú tâm vào mt vic ǵ để quên đau trong lúc cha tr. Quan Công bèn thn nhiên đánh c vi Mă Lương bng tay trái, ri đưa cánh tay phi ra cho Hoa Đà m. Hoa Đà dùng dao nhn rch da khoét tht đến ch b bn, no hết ch xương b ngm độc đi, ly thuc rt vào ri ly ch khâu li, th́ cánh tay co dui tr li được như thường. Quan Công đă phi khen rng Hoa Đà qu là mt thn y.

 

             Tào Tháo đang khi cho xây đin Kiến Thy, đầu óc bị đau như búa b. Hoa Đà được triu đến bt mch xem bnh. Hoa Đà nói phi cho đại vương ung thang ma phế để đi, ri dùng búa sc tách xương s, rch vào màng óc ly cái ri gió ra, th́ mi cha khi được. Tào Tháo nghe xong cho rng Hoa Đà thân vi Quan Công nên tha cơ hi mun giết ḿnh, v́ tay có th mổ được chứ đầu th́ m làm sao, bèn bt giam Hoa Đà vào ngc tra kho. Được Ngô áp ngc ngày ngày đem cơm rượu cung phng, Hoa Đà báo đáp li bng cách tng b Thanh Nang, mong sau này Ngô áp ngc tiếp ni ly ngh thuc ca ḿnh. Ít ngày sau, Hoa Đà chết trong ngc. Chôn ct Hoa Đà xong, Ngô áp ngc lin b ngh cai ngc, toan mang b Thanh Nang để hc ngh làm thuc cu nhân độ thế, th́ thy vợ đang đem sách ra đốt. Ging li được my t th́ người v nói: Nếu ḿnh có hc được gii như Hoa Đà th́ cũng đến chết trong lao tù mà thôi, ch quư báu cái ǵ? Chính v́ vy mà đời sau ch c̣n li my thut như thiến gà, hon ln trong vài trang sách c̣n li!

             V vic này, Mao Tôn Cương đă viết: Hoc có người tiếc rng v́ sách Thanh Nang không được truyn li, nên đời sau không có bc thn y chăng? Thưa rng lun như thế không đúng. Sách y khoa c̣n có th truyn li, ch cái ư ca thy gii th́ truyn làm sao? V Ngô áp ngc đốt sách thuc v́ s rng sách có th giết ḿnh, nếu không, để cho người đời nay đem sách ra hc ri làm thuc, th́ s sách s giết người. Tôi thy li bàn ca Mao Tôn Cương tht chí lư, có sách cũng cn có thy ch dn mi có th thành người hu dng.

 

N Tiều vấn đáp Y thuật

 

             Nói đến thuc Nam thuc Bc, chúng ta không th không k ti sách viết bng tiếng nôm ca Nguyn Đ́nh Chiu (1822-1888) hay Đồ Chiu, mt thế k sau Hi Thượng Lăn Ông. Cụ Đồ Chiu là người huyn B́nh Dương, đă sáng tác Ngư Tiu vn đáp Y thut để dy hc tṛ thuc c truyn. Trong thi Pháp đánh chiếm sáu tnh min Nam, c là mt nhà nho hu tâm vi thi cuc và quc văn, nên được đồng bào rt mến m. C c̣n là tác gi truyn Lc Vân Tiên, và Dương T - Hà Mu. Sách Ngư Tiu vn đáp Y thut do Phan Văn Hùm hiu đính và chú thích, Nhượng Tng tăng b́nh b chú, và nhà Xut Bn Xuân Thu, Los Alamitos, California n hành. Trong L Ngôn, Phan Văn Hùm gii thích vic làm ca ông là tn c, chưa phi là vic bo tn đông y. Theo ông, cụ Đồ Chiu có tâm, có chí, có khí, có tiết, mt li soi c mt đời, và thường by t ni chua xót v thân thế, v nước non. “Ngư Tiu gc để dy hc thuc tu, Đông Y ly gc nơi Dch Kinh và Ni Kinh. Nơi Dch Kinh, Đông Y ch mượn phương pháp, và Ni Kinh mi là con đường thc hành tr liu. Nếu qu Ni Kinh là do cuc vn đáp gia Hoàng Đế và K Bá mà biên thành sách, thi tri my ngàn năm nó chng màng vào cuc tiến trin ca khoa hc, t cho ḿnh là chân lư đời đời, t l dch là biến là di hn cũng thành không ngôn hư t vô s dng? Gn đây, người Tu, và nht là người Nht, thâu thái văn minh Âu M, có đem Tây Y v so sánh và sa đổi Đông Y, nhưng bn th ca Đông Y vn không khác. Li kinh nghim vn gi l xưa, không tr ra li thí nghim”. Ông Hùm nói nghiên cu đă trên mười năm mà chưa hiu "khí" là ǵ c. Trong Tăng B́nh, ông nói khác vi Tây Y ly khoa hc làm cơ s, Đông Y nương ta vào huyn hc hay siêu h́nh hc, mong t́m mt chân lư đơn gin thng nht để gii thích mi s trong đời. Bi vy mà hai ch Âm Dương căn bn trong huyn hc đă thy áp dng trong mi chuyn liên quan đến vic tr liu. Tôi không dám lm bàn v nhng nguyên lư, nhưng chỉ đọc li Ta ca Nhượng Tng đă phi kính cn và bi hi ri.

 

             Nhượng Tng Hoàng Phm Trân, mt hu du ca Trng Nguyên Mc Đĩnh Chi, mt nhà cách mng thông nho và tri y, cho rng “Nguyn Đ́nh Chiu đem tt c khí tiết, và mt phn hc vn trong đời mà nh Ngư Tiu gi li làm quà cho thế h sau. Vt hn phn y thut và phn c văn ra, nếu chúng ta ly được mt chút tinh thn cng cáp tr trai ca tác gi, th́ món qùa y quả đă là vô giá”.

             Nhng thc mc tm nêu ra trong nhng ḍng trên ca nhà cách mng kiêm hc gi và triết gia Phan Văn Hùm t thi y đến nay, nghĩa là trên na thế k, hu như c̣n nguyên vn.

 

Phương Đông và phương Tây

 

             Chúng ta hăy k sơ lược v my bác sĩ người Hi Lp khai phá ra Tây Y. Ông t Hippocrates (460-357 TTL) áp dng lun lư và lư trí trong các thuyết ging v y hc, được viết li bi đệ t trong nhiu thế k kế tiếp. Ba châm ngôn ca ông c̣n đúng đến bây gi là trước hết không gây tn hi, thứ đến thuc là thc ăn và thc ăn là thuc, ri đến thân th t cha lành. Dioscorides ( ~ 65) ghi li các thuc thi ông trong materia medica, mà 80% là dược tho, 10% là kim loi, và 10% gc là động vt. Claudius Galen (131-200), ni danh ti La Mă, để li nhiu lư thuyết v th dch và cách s dng dược liu. V́ nhng kho cu v dược tho, Galen đă sáng lp ra ngành Dược Hc mang tên ông.

             K t thi đại Lư-trí, khong năm trăm năm v trước, cái nh́n ca con người vào vũ tr và vào bn th ca ḿnh được t́m hiu cn k theo khoa hc. Thế mà nhiu vn đề nhân sinh li không th dùng khoa hc mà gii quyết tha đáng được. Ni lo v dân s ca Malthus (1766-1834) ti nay c̣n nguyên vn, tuy từ đó đă có nhiu kế hoch v gia đ́nh. Ch cn thêm mười, mười lăm năm na, thế gii sẽ đầy cht 8 t người. Pavlow (1849-1936), ông t ca ngành Sinh Lư Hc Thc Nghim vi các thí nghim v phn x điu kin, thay v́ mang li được s hoàn b ca trí óc, đă chỉ đưa đến nhng cuc ty năo, nhng bui t thú trong các tri tp trung. Phi ti khi gn t trn, Pavlow mi thy rng con đường ḿnh theo đui càng ngày càng dài ra, khi nói rng người dân Nga c̣n cn có tôn giáo và ḷng tin vào kiếp sng sau. Cu cánh ca con người vn chưa được soi sáng, dù Le Comte de Noüy (1883-1947) đă chng minh bng tính sác xut s có mt ca thượng đế, khi lp ra thuyết vin đích và khi gii thích về định mnh con người.

 

             Người là mt con vt biết suy nghĩ theo Bacon (1561-1626), hay mt cây sy có tư tưởng thi Pascal (1623-1662), nay tr thành mt b máy biết suy nghĩ. Trong thi đại đầy th thách này, phm cht và vn tc tr thành hai yếu t quan trng hàng đầu. Cùng vi s thông minh nhân to, nhng tiến b về đủ mi ngành khoa hc đă làm thay đổi đến tn gc các xă hi hin ti. Tuy nhiên nn văn minh cơ khí c̣n có quá nhiu khuyết đim. Khi Tin Hc đem li nhiu kiến thc cn thiết cho cuc sng mi, th́ Mng Lưới Toàn Cu cũng xut hin mt s tác dng v li nguy hi, tin tc sai lc hay ch dn vô bng. Nếu nhng phương tin dùng để cu sng con người ngày nay tinh vi bao nhiêu, th́ nhng kh năng dùng để hy dit con người li mănh lit by nhiêu. Các thc hin nhân to càng vĩ đại, th́ s ô nhim thiên nhiên càng gia tăng. Tht là nghch lư, không gian cho sinh vt th́ hu hn mà con người c ni rng thêm ra, và thi gian th́ vô cùng mà con người hp tp vi vă như c thu ngn li. Cho ti nay, Vt Lư chưa xác định được quá kh, hin ti, v lai theo không-thi-gian, Toán Hc c̣n mơ h trong nhiu nghch lư và các con s cc đại cc tiu, Triết Hc đang t́m chỗ đứng kh dng trong các sinh hot hin đại. Con người vn chưa hiu được nhng động lc đối kháng to ra cnh trn gian này để có th hóa gii các động lc đó, và ti mt cuc sng an lành ḥa hài.

 

             Vi ngành y dược Tây phương bây gi tht tân tiến và k diu, người ta thy c̣n cn nhng b môn tr liu c xưa từ Đông phương, như Châm Cu, Chnh Xương, Tm Qut, Khí Công, và Dược phm luân phiên hay b túc. Ti Hoa K, National Center for Complementary and Alternative Medicine dùng c trăm triu M kim để nghiên cu vn đề này, theo khoa hc chính xác. Thi nay, nhiu v trong gii y tế tin rng đông y và tây y có th b túc ln nhau, trong mt y khoa hp nht, hay đúng ra là mt y khoa liên hp. Vn đề tht là phc tp. Theo thin ư th́ hai nn y khoa này da vào nhng lư thuyết hoàn toàn khác bit, dùng âm dương ngũ hành để gii nghĩa phương cách cha tr theo tây y cũng khó khăn như dùng các phn ng dược lc hay sinh hc phân tử để chng minh tinh khí thn trong đông y. Tuy nhiên, v́ dược liu được dùng trong c hai nn y hc có khi cho mt tác dng tương đương bi có cùng mt hot cht, chúng ta cũng hi vng dùng được nhng phương pháp khoa hc thc nghim hin đại để kim chng hay phát hin thêm giá tr ca các phương thuc phc tp c truyn.

 

12 tháng 8, 2003

 

 

             

Xem tiếp CHƯƠNG 5

 

 

 

 

Giáo Sư Tô Đồng
Khoa trưởng
trường Đại Học Dược Khoa Sài G̣n
1974-1975.

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com