www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Tà Áo Văn Quân

Giáo Sư
Nguyễn Đức Tường

 

Lời Giới Thiệu  

Tà Áo Văn Quân

Bài Không Tên Không Tên Kỳ 1   Kỳ 2  

KIBBUTZ
 
Kỳ 1
  |  Kỳ 2  |  Kỳ 3 

  Kỳ 4    |   Kỳ 5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 



KIBBUTZ

GS Nguyễn Đc Tường
Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA


 

 

 

 

 

Kỳ 2:

 

Tân và Carmen c̣n đi lại nhiều trên con đường đi tới kibbutz này. Như khi hai người đi thăm Acre, một hải cảng cổ gần Haifa. Đây là một trong những thị trấn xưa nhất trên thế giới luôn luôn có người ở. Thời đại trước Thiên Chúa, Acre là một trung tâm thương mại quan trọng, được bắt đầu xây dựng cách đây đến gần bốn mươi thế kỷ, từ thời một pharaoh, sách sử có nhắc đến. Acre đă đổi chủ nhiều lần. Biết bao nhiêu đoàn quân viễn chinh đă lê gót qua cổ thành này; mỗi viên gạch, mỗi ḥn đá có lẽ đều có một câu chuyện để nói.

 

Tân đứng trên tường thành, nh́n qua lỗ súng ra ngoài Địa Trung Hải. Chàng nghĩ đến những diễn biến bất thường của lịch sử. Thị trấn này bị chiếm đóng bởi Israel trong chiến tranh dành độc lập năm 1948 và sát nhập vào Israel năm 1949.

 

Chàng nghĩ đến một buổi tối đi bộ, bàn chuyện Trung Đông với anh bạn người Syria. Nói nhiều, nhưng kết luận như đă định trước. Lúc đầu sự xung đột không mấy mănh liệt, nhưng dần dần hận thù chồng chất, lâu ngày mỗi cá nhân đều có một thảm kịch riêng. Nhiều căm hận mù ḷa. Đôi khi cũng dẫn chứng bằng lịch sử, nhưng đó không phải là thứ lịch sử toàn diện, vô tư, mà chỉ là một mẩu lịch sử được chọn lựa cho thích hợp với định kiến của ḿnh. Cuối cùng kết luận bất di bất dịch là nếu dân Do Thái không nhẩy hết xuống biển th́ không yên được. Người ngoại cuộc có thể nh́n thấy những phi lư dễ dàng; nhưng người trong cuộc bị trực tiếp ảnh hưởng, đầy xúc động, không có lư luận nào là đáng kể. Ai cũng phải và không ai phải hết. Thảm kịch bắt đầu khi ta bắt buộc phải chọn lựa, nhất là khi chọn lựa không nhiều. Riêng Tân, nếu phải chọn, chàng biết chàng sẽ chọn bên nào, nhưng chàng cũng biết chọn lựa của chàng sẽ không phải là một chọn lựa lư tưởng.

 

Rồi chàng nghĩ đến nơi chôn nhau cắt rốn của ḿnh, nghĩ đến ngày c̣n nhỏ đi học. Trong lớp học, ở trên cao, phía trên bảng đen đầu lớp là một tấm bảng nhỏ hơn, dưới hàng chữ nắn nót “B́nh đẳng - Tự do - Bác ái” là hàng chữ “Thống chế Pétain đă nói:” tiếp theo là một câu trích của thống chế Pétain, lâu lâu thay một lần.

 

Những câu trích của thống chế Pétain khó nhớ, ít lâu sau những câu như vè của Tú Mỡ đăng trên tạp chí nào đó dễ hiểu và dễ nhớ hơn:

 

Ngh́n chín bốn mươi,

Tây bị cướp nước,

Chúng bèn đón rước

Thống Chế Pétain...

 

Hay mỗi khi làm toán đúng, được 10/10, được thưởng tờ truyện bằng tranh “Đại Uư Đỗ Hữu Vị, Anh Hùng Pháp-Việt”. Đến bây giờ chàng vẫn c̣n h́nh dung được chiếc máy bay của Thế Chiến Thứ Nhất đang cháy in trên tờ chuyện. Chàng rất quư xấp giấy mấy tờ truyện đó, nhưng chàng thấy người anh hùng này trông không thật. Một ông mặt mũi sáng sủa, đầu đội képi, không giống mấy người anh hùng chàng có thể tưởng tượng nổi trong cuốn Những Trang Sử Vẻ Vang mà tên tác giả chàng không c̣n nhớ.

 

Hay một lần khác, nghe dân chung quanh th́ thầm chuyện “Cô” tự tử ở làng Thổ Tang gần đó. Cô đây là Cô Giang, người yêu của nhà cách mạng Nguyễn Thái Học. Chú bé le te chạy về hỏi ông nội, ông nội không những không cắt nghĩa mà c̣n cho một cái tát bằng giời giáng và bảo không được nhắc đến chuyện đó nữa.

 

Toàn là những bài học lư thuyết, tuy cái tát khá cụ thể. Bài học thực hành phải đợi một buổi chiều. Một hôm Tân đi học về, gần đến nhà, chàng thấy một người ăn mày, trông chân vẫn lành nguyên mà sao lết đi một cách rất thảm thương. Tả thế nào bây giờ? Nếu không lết trên mặt đất th́ chân đong đưa, chạy qua chạy lại như chiếc mành trúc bị gió lay. Chàng hỏi, người ăn mày trả lời tại Pḥng Nh́ cắt mất gân đầu gối.

 

Một người Việt cắt cổ người đồng loại có thể làm ta chau mày, kinh tởm nhưng đành cam chịu, chẳng khác ǵ trong gia đ́nh có đứa con hư hỏng. Nhưng Pḥng Nh́? Lớn lên trong chiến tranh, Tân đă từng trông thấy những cảnh chết chóc, man rợ hơn thế nhiều, tại sao chàng không bị xúc động như lần này. Một phản ứng tự nhiên mănh liệt như kết tinh trong ḷng. Một ấn tượng không bao giờ phai nhạt, không khác ǵ làm t́nh lần đầu tiên. Nó đánh dấu sự trưởng thành của chàng. Nó cắt nghĩa nhiều điều.

 

Tân có vô số cô chú hờ, trong đó có chú Toàn và cô Nguyệt. Chàng biết hai người từ khi họ chưa lấy nhau. Chú Toàn làm cho Pḥng Nh́. Một hôm theo Tây đi hành quân ở Kẻ Sặt, Hải Dương, xe jeep bị trúng ḿn, chú Toàn chết. Tân theo bố đến phúng; trông cô Nguyệt, c̣n rất trẻ, đầu cuốn khăn sô, ôm đứa con gái hai tuổi trong ḷng Tân cảm thấy muôn vàn thương xót. Tuy vậy, trong đáy ḷng chàng không mảy may thương tiếc chú Toàn. Khi ấy chàng không thật sự cắt nghĩa được tại sao. Trong nhiều năm chàng bị ám ảnh và xấu hổ bởi cách thiếu nhân tính và không xứng đáng đó của ḿnh.

Pḥng Nh́[1], Gestapo, Kempei Tai? Chỉ có tên là khác nhau, Tân kết luận. Vốn bản tính cởi mở rộng răi, chàng vẫn sẵn sàng chấp nhận, chàng vẫn yêu mọi thứ văn chương, mỹ thuật, thi ca. Nhưng từ đó, những suy đoán chính trị liên hệ tới Việt Nam, ngay khi không hận thù, chàng thường có xu hướng hướng nội. Chàng chấp nhận đó như là một nguyên lư căn bản. Nguyên lư căn bản như nghĩa trong khảo cứu khoa học: “nếu nghi ngờ, ta trở về nguyên lư căn bản (first principle)”.

 

Rất nhiều lần chàng cảm thấy nền tảng lư luận của ḿnh quá thô sơ – v́ ngay cả nguyên lư căn bản của khoa học thỉnh thoảng cũng cần phải kiểm chứng – chàng cố t́m kiếm nhưng không t́m thấy câu trả lời đích đáng hơn. Càng nghĩ, chàng càng cảm thấy ái ngại cho người bạn Syria.

 

Bên cạnh chàng, Carmen lúc đầu nói chuyện về Napoléon rồi yên lặng lúc nào không ai để ư. Hai người đứng như vậy đă lâu lắm, Carmen cũng đăm đăm nh́n ra ngoài biển, như đang theo đuổi một ư nghĩ tương tự. Tân quay sang nh́n nàng. Như tỉnh giấc, Carmen kéo áo Tân khẽ nói: “Thôi đi anh!”

 

 

 

Tân và Carmen đi lại con đường này vào dịp lễ Giáng Sinh. Hàng năm Tân đi lễ hai lần: lễ Phục Sinh và lễ Giáng Sinh để tưởng nhớ mẹ chàng. Lễ Giáng Sinh năm nay mang nhiều ư nghĩa hơn v́ chàng vừa nhận được thư nói mẹ của room-mate mới mất, v́ bệnh ung thư. Lần cuối cùng, lúc bà cho Tân ăn thịt cừu, bệnh bà đă nặng lắm nhưng bà không nói.

 

Tân mồ côi mẹ rất sớm, lúc nào chàng cũng thiếu một người đàn bà. Lần đầu tiên gặp, nghe bà nói “Hai người làm cái này, hai người làm cái nọ...” Tân ngạc nhiên, hơi khó chịu nhưng rồi cũng quen đi v́ chàng cảm thấy giọng nói hách dịch đó chứa đựng một sự hiền ḥa, đùm bọc. Đúng tư thế của một bà mẹ “thực”. Và v́ vậy câu trả lời “Yes, ma'am” của chàng gần như thành một nhăn hiệu tŕnh ṭa.

 

- Lần nào cũng như lần nào, “Yes, ma'am”, “Yes, ma'am”, nghe mà sốt ruột!

 

Room-mate cằn nhằn, giọng đôi chút ghen tị. Tân xúc động rất nhiều v́ cái chết của bà mẹ room-mate. Chàng ít nói trong nhiều ngày. Carmen nh́n thấy điều đó. Dưới bộ mặt xinh đẹp, Carmen là một cô gái trí thức sâu sắc, đọc nhiều. Tuy vậy những cái đó không làm trở ngại cái thiên năng của một bà mẹ Do Thái trong nàng như chỉ chờ dịp phát hiện. Đó là sự thực hay là điều tưởng tượng trong đầu chàng?

 

Đă khá lâu Tân t́m thấy ở Carmen không những một người yêu mà c̣n một người bạn. Qua một đêm chàng thấy Carmen có thay đổi, Tân thấy nàng như đóng luôn cả vai mẹ ngỗng. Hai người đàn bà, một già một trẻ, ở hai lục địa cách một đại dương, mà có nhiều cử chỉ hay cách nói tương tự. Một lần chàng buồn cười v́ buột miệng trả lời Carmen “Yes, ma'am”. T́nh yêu trai gái nồng nàn làm đôi lứa gần nhau nhanh chóng nhưng nếu không có thêm ǵ khác để đền bù, dần dà sẽ trở nên vô vị. Nhiều khi vô cùng vô vị: “Xác thịt chán chường, và ta đă đọc hết bao ngàn cuốn sách.” [2]

 

Xe buưt chạy đều. Mặt trời sắp lặn, nắng chiều chiếu chênh chếch trên đồi vùng Galilee mang lại một b́nh yên kỳ diệu trong tâm hồn, ngay cả tâm hồn những người không tin đạo. Tóc xơa trên vai, Carmen dựa đầu vào Tân thiêm thiếp ngủ. Nét phác họa miệng nàng dịu xuống, nét cứng rắn tinh nghịch thường ngày trên mặt cũng không c̣n nữa. Lúc này Carmen chỉ là một cô gái yếu ớt, một cái ǵ mong manh, như hơi thở, vậy mà từ đó Tân t́m được cho ḿnh một an toàn vững chắc. Một ấm áp toàn vẹn, không vết gợn trong ḷng, chàng cúi xuống hôn nhẹ trên mi mắt người yêu.

 

Lễ nửa đêm tại nhà thờ ở Nazareth là một sự việc quan trọng ở Israel, cho người có đạo hay không có đạo. Chỗ ngồi có hạn, đa số dành cho quan khách hay ngoại giao đoàn ở Tel Aviv và Jerusalem. Tân có hai vé v́ chàng làm việc ở Đại Học. Carmen cười rất vui khi Tân hỏi nàng đi Nazareth. Nàng băn khoăn măi về việc có nên quỳ trong nhà thờ hay không, và thở dài nhẹ nhơm khi vào đến bên trong, nhà thờ đă chật như nêm và hai người phải đứng.

 

Đă lâu lắm Tân mới đi xem lại lễ hát Latin mà chàng rất thích. Chàng biết Latin vừa đủ để hát lễ. Nhiều năm về trước, bao giờ chàng cũng đi lễ mười giờ sáng chủ nhật tại nhà thờ ḍng Chúa Cứu Thế của sinh viên, một phần để hát và nghe hát. Cách suy nghĩ của chàng thay đổi với thời gian, lúc đầu c̣n “Tôi tin ở Đức Chúa Thánh Thần” – Credo in Spiritum Sanctum – sau dần dà có tính cách hiện sinh, hiện thực. Quá nhiều ưu tư trực tiếp và cấp bách! Tuy vậy chàng vẫn c̣n đi lễ đều đều. Công đồng Vatican Thứ Nh́ năm 1963 quyết định bỏ Latin, chàng cũng đi lễ thưa dần.

 

- Tôi đi nhà thờ bây giờ có tính cách tượng trưng. Tân nói, lần này tôi sẽ nghĩ thêm về cả bà mẹ Do Thái nữa. Tôi hy vọng bà sẽ không phiền.

 

- Em nghĩ bà không phiền, bà sẽ rất hài ḷng và kiêu hănh. Carmen khẽ đáp.

 

Sau lễ hai người c̣n đi bộ chơi ở Nazareth, chờ cho bớt đông xe. Tân ngạc nhiên trước sự hiểu biết của Carmen về nhà thờ Thiên Chúa. Nàng cười nói đó là sự nguy hiểm vô cùng của văn hóa. Nó truyền nhiễm, thẩm thấu mà ta không hay biết.

 

- Anh tính, tuy không bao giờ học catéchisme, nhưng ngày này qua ngày khác trong bao năm trời, em ngồi bàn đầu trông thẳng lên Christ bị đóng đinh trên cây thánh giá treo ở đầu lớp. Lâu dần cũng có chút mặc cảm tội lỗi về vết thương rớm máu trên sườn của Christ. Rồi nó nghiễm nhiên trở thành thứ hành lư vô h́nh phải mang theo trong đời sống. Em không nhớ em thuộc “Lạy Cha chúng tôi ở trên trời...” trong trường hợp nào. Ấy là chưa kể vô số ông thánh, bà thánh trông chừng cho đứa con gái Do Thái bé nhỏ khỏi thành cừu đen, rồi thêm bạn bè, văn chương, sách vở.

 

Carmen rất thích thú về ư nghĩ đứa con gái Do Thái được che chở bởi mấy ông bà thánh. C̣n Tân, chàng hoàn toàn đồng ư về vấn đề truyền nhiễm, thẩm thấu của văn hóa, bởi lẽ chính ḿnh dù chưa bao giờ học quá “nhân chi sơ, tính bản thiện” một cách chính thống, vậy mà từ lời ăn, tiếng nói cho đến suy nghĩ, cư xử, ít khi qua khỏi tam giáo.

 

Gloria in excelsis. Vinh quang trên trời. Đêm về khuya, bầu trời quang đăng đầy trăng sao. Gió thổi man mát, Carmen đi sát vào Tân, hai bàn tay quấn quưt, cười khúc khích nàng nói, “em nghĩ ḿnh có thể làm một chú Do Thái Việt Nam chính hiệu, không vay mượn”.[3]

 

 

 

Hiện tại, Tân và Carmen đang ở trên đường đi kibbutz. Khi hai người tới nơi và làm xong mọi thủ tục th́ đă hơn tám giờ tối. Tân đang tính thầm trong bụng sẽ có cả ngày chủ nhật với Carmen th́ nàng nói nên về ngủ lấy sức v́ sáng hôm sau phải làm việc rất sớm. Lúc đó chàng mới nhớ ra là ngày nghỉ cuối tuần – sabbath – bắt đầu từ lúc mặt trời lặn ngày thứ sáu cho đến lúc mặt trời lặn ngày thứ bẩy.

 

Kibbutz này cũng tiếp nhận khách hay du khách như một số kibbutz khác. Đa số là sinh viên. “Du khách” thật ra là tiếng thậm xưng. Kibbutz đối đăi khách không khác mấy thành viên thực thụ. Hết mọi thứ đều được cung cấp: từ ăn uống, chỗ ở cho đến tem thư. Để bù lại, khách làm việc như mọi người. Tân ở chung với Claude trong một cái lều lợp tôn. Claude là sinh viên Ecole Normale của Pháp sắp ra trường. Khỏi nói, lều tôn nóng như thiêu, chỉ đến đêm hai chàng mới về ngủ. Thành viên thực thụ được ở nhà thực thụ, rất khang trang.

 

Claude đến trước Tân hơn hai tuần lễ. Vui vẻ và nồng nhiệt, chẳng mấy chốc hai người rất ư hợp tâm đầu. Chiều rỗi hai chàng thường ngồi ở câu lạc bộ cho mát, hoặc đánh cờ, hoặc bàn chuyện toán hay vật lư, hoặc nói chuyện linh tinh vô đề. Có hôm hết chuyện hai người quay ra truy nhau h́nh học của lớp dưới cả giờ.

 

Claude kiếm ở đâu được mấy cái lọ thật lớn để làm rượu. Sau chừng một tuần ở kibbutz th́ không ai buồn ăn nho nữa. Hai chàng kiếm những chùm nho thật tuyệt hảo, quả nào cũng phải to như ngón chân cái mới lấy về làm rượu. Tân không biết uống rượu, chiều chiều ngồi nhấm nháp với Claude, mặt chàng đỏ như gấc. Tân hút nhiều thuốc lá, mỗi tuần đến nhà kho xin, nhà kho phát cho năm bao. Không đủ dùng, nhưng ngượng không muốn xin thêm nên Claude đi xin giùm.

 

Mấy tuần ở kibbutz là một bài học rất quư giá cho Tân. Sáng ra đồng bắt đầu làm việc từ bốn giờ, tám giờ hơn về ăn sáng chừng một tiếng, rồi làm việc tiếp đến hai giờ chiều th́ về ăn trưa. Chiều nghỉ ai muốn làm ǵ tùy thích, cho đến bảy giờ th́ ăn tối. Công việc hàng ngày của chàng: sáng sớm hái nho, sau bữa ăn sáng hái táo. Hái nho đứng trên mặt đất cắt nho bỏ vào rổ, buổi sáng chưa nóng lắm nên không mệt mấy. C̣n hái táo, phải trèo lên một cái thang cao chừng hai thước, lưng đeo một túi vải thủng hai đầu, đáy buộc chặt lại. Táo hái bỏ vào túi cho đến khi đầy th́ xuống thang, kéo dây tháo đáy túi cho táo rơi vào thùng. Khi hái táo th́ đă nắng lắm, hơn nữa phải đeo nặng và trèo lên trèo xuống, nên rất mệt.

 

Làm việc một ngày tám giờ như vậy làm cho con người trở nên lương thiện. Khác hẳn với hồi c̣n là sinh viên ở Sài G̣n, vài lần mấy người bạn rủ chàng đi làm việc với đoàn Thanh Niên Thiện Chí. Picnic đúng hơn là làm việc. Công b́nh mà nói, “thiện chí” th́ có nhưng “lương thiện” th́ ít hơn.

 

kibbutz, ăn cũng lương thiện. Nghĩa là ăn như ngựa, chưa bao giờ Tân ăn khỏe như vậy. Chàng nhớ lại những ngày tản cư, chạy về nhà quê, thành ngữ “ăn như thợ cầy” bây giờ đối với chàng có một ư nghĩa rất mới mẻ. Làm việc mệt, ăn thật khỏe, ngủ rất ngon. Một kết quả khác nữa là không có ǵ bận tâm hết. Trong đời chàng chưa bao giờ Tân vô tư, thanh thản như thời gian ở kibbutz này, trừ ra họa chăng đôi khi trông đợi cuối tuần chờ Carmen đến.

 

Sáng chủ nhật đầu tiên, không diễn văn khai mạc bế mạc chi hết, ba giờ rưỡi sáng, Claude đánh thức Tân dậy đi làm việc. Mười lăm phút sửa soạn, mười phút ngồi xe cỏ ra ruộng nho, rồi làm việc liên tục cho đến khi về ăn sáng. Ăn sáng xong, đi làm việc ở vườn táo.

 

Sau bốn giờ hái táo, lưng đau như dần. Tiếng Anh có thành ngữ “tiền mọc trên cây”, ư chỉ trường hợp tiền kiếm được dễ dàng. Tân nghĩ bụng, một là cây tiền khác cây táo, do đấy kiếm mới không mệt; hai là cây tiền giống cây táo, trong trường hợp này ư nghĩa của thành ngữ không chính xác. Lần đầu tiên thực sự kiếm ăn bằng tay chân, sau bữa ăn trưa Tân ngủ cho đến bữa cơm tối.

 

C̣n Carmen, nàng tươi như hoa. Nàng là khách của chú nàng, suốt ngày nằm nhà đọc sách. Sau bữa ăn tối hai người nắm tay đi chơi trong kibbutz. Carmen nói kibbutz này, v́ không xa mấy biên giới Lebanon, thường là đích của khủng bố.

 

Nàng than phiền số mệnh trớ trêu, luôn luôn là kẻ thù của dân Ả Rập: ở Algérie v́ nàng là dân Pháp, ở Israel v́ nàng là Do Thái. Nàng nói tuy ở Algérie lâu đời, gia đ́nh nàng không phải là thực dân (colon) quá khích. Nàng kể chuyện những năm cuối cùng, chiến tranh, khủng bố lan tràn đến Algiers. Không khí căng thẳng, lúc nào cũng như ngồi trên thùng thuốc súng. Dân chúng – cả dân gốc Âu châu lẫn dân bản xứ – là đối tượng khủng bố của cả hai bên, một bên là FLN (Front de Libération Nationale), một bên là OAS (Organisation d'Armée Secrète) và colon.

 

Bố mẹ nàng nghĩ rằng nhân loại không bao giờ thay đổi, học lịch sử nhưng ít khi chịu hiểu và nếu hiểu, ít khi chịu áp dụng. Sau Việt Nam mà c̣n khư khư cố thủ Algérie française th́ thật là rồ dại. Kết quả là đa số dân gốc Âu Châu, gần một triệu người, phải đi hết.

 

Tân kể cho nàng nghe trong trận chiến tranh Việt-Pháp chàng là một chú bé dân tỉnh về sống ở nhà quê. Hàng ngày đi học băng qua cánh đồng, đi bộ vừa đi vừa về chừng hai mươi cây số. Ngày mùa mới gặt, cánh đồng khô thơm và sạch, chiều về chàng thường vật nhau với bạn học trên rạ mới. Có những hôm trời mưa, đường trơn lăn tơm xuống hố chống chiến xa, lơm bơm không lên được. Hay có những đêm đi bộ suốt đêm,”chạy Tây”, tất cả tài sản đều đeo trên lưng, sách vở, quần áo, cứ ngồi xuống là ngủ. Nhưng h́nh ảnh chàng không bao giờ quên được là mỗi tuần một lần chàng dạy dân làng học. Tưởng tượng với mấy ngọn đèn dầu lù mù, một chú bé chừng mười bốn, mười lăm tuổi đọc chính tả cho mấy bà già và mấy chú bé viết.

 

Nói chuyện tương lai, Carmen chưa quyết định năm tới, xong đại học, nàng sẽ học tiếp ǵ. Hiện tại nàng sẵn sàng để có thể học hóa học sinh vật hay văn chương. C̣n Tân, chàng tính đi Canada, qua ngả Bắc Âu. Chàng muốn đến ở một trong mấy nước Bắc Âu một hay hai năm.

 

Tuy không c̣n mệt nhưng lưng vẫn vừa đau vừa mỏi, Tân xem đồng hồ. Carmen ngạc nhiên v́ thường ngày nàng là người phải tỏ ư từ biệt trước. Sau khi biết nguyên do, Carmen dại dột nói trêu Tân mới có vậy mà đă “impuissant”. Mắt ḷe lửa, lưng hết đau, Tân chạy đuổi bắt Carmen trong vườn táo.

 

Xem tiếp kỳ 3

 

GHI C:

 

[1] Gần đây người viết có đọc cuốn Guerre secrète en Indochine xuất bản năm 1979, do ông Henri Jacquin viết. Tướng Jacquin làm việc 15 năm ở Viễn Đông, từ năm 1941, và từ năm 1951 ông là Chánh Pḥng Nh́. Theo ông Jacquin – hay đúng hơn, ông nói theo lời những người tị nạn ở Pháp hiện nay – thời gian gần một thế kỷ Pháp ở Đông Dương là thời đại hoàng kim. Đa số dân gian – những người nhà quê – không khốn khổ, “sauf dans son amour-propre.”

 

[2] La chair est triste, hélas! et j'ai lu tous les livres… (Brise Marine – Stéphane Mallarmé)

 

[3] Trên nguyên tắc, ai cũng có thể cải đạo để trở thành Do Thái, tuy nhiên nếu mẹ là Do Thái th́ con đẻ ra sẽ là Do Thái.

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Đc Tường

Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com