www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

 

LIÊU TRAI CD MỚI

Hương Ly

Giáo Sư
Nguyễn Đức Tường

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 


GS
Nguyễn Đc Tường
Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA

 

 

 

K

(Nhân đọc Tâm sự kẻ sang Tần của Vũ Hoàng Chương)


 

 

 

Thời Chiến Quốc, Yên và Tần là hai nước không thể cùng đứng. Yên là nước nhỏ và Tần, nước lớn. Vua Tần là Chính, sau trở thành Tần Thủy Hoàng đế, có ư định thu phục cả sáu nước để thống nhất nước Tàu. Tần sắp sửa thôn tính Yên. Thái tử Đan nước Yên, muốn chống lại Tần, được hiến kế là dùng người để hành thích vua Tần. Ông t́m được Kinh Kha. Cuốn Đông Chu liệt quốc, bản dịch của Nguyễn Đỗ Mục, kể lại chuyện đưa tiễn Kinh Kha trên bờ sông Dịch như sau:

 

"Thái tử Đan liền thảo bức quốc thư cùng bức địa đồ Đốc Cương giao cho Kinh Kha, đem ngh́n vàng v́ Kinh Kha sắm sửa hành trang, Tần Vơ Dương làm phó sứ. Khi ra đi, thái tử Đan cùng tân khách có biết việc ấy đều áo trắng mũ trắng đưa đến sông Dịch Thủy, đặt tiệc tiễn hành. Cao Tiệm Ly nghe Kinh Kha vào Tần cũng đem cái vai lợn và một đấu rượu đến, Kinh Kha giới thiệu với thái tử, thái tử mời cùng ngồi uống rượu. Khi uống được vài lượt rồi, Cao Tiệm Ly đánh cái trúc, Kinh Kha dịp theo, hát rằng:


Gió hiu hắt nước lạnh tê,

Phen này tráng sĩ ra đi không về.


Tiếng hát rất thê thảm, tân khách và các người đi theo đều chảy nước mắt khóc. Kinh Kha ngửa mặt thở đánh ph́ một tiếng, hơi xông thẳng lên trời, hóa thành một cầu ṿng trắng, ai nấy đều lấy làm lạ. Kinh Kha lại cất tiếng hát:

Hang hùm quyết chí xông pha,

Một luồng hơi thở hóa ra cầu ṿng.


Tiếng hát đổ ra giọng hăng hái, mọi người đều trừng mắt hăm hở như đi ra trận. Thái tử Đan lại rót chén rượu, qú mời Kinh Kha, Kha uống một hơi hết ngay, víu tay Vơ Dương, nhảy tót lên xe, giục ra roi đi mau. Thái tử Đan lên g̣ cao trông theo, đến khi không trông thấy nữa mới thôi, ra ư buồn bă chảy nước mắt mà đi về."

 *


Thái tử Đan nước Yên gục đầu, ngủ thiếp trên án thư. Dưới ánh sáng chập chờn, mờ ảo của ngọn bạch lạp trong thư pḥng, bóng người cung nữ xinh đẹp của Vương lại tha thướt hiện ra, toàn vẹn. Nàng cảm ơn Vương đă trả lại cho nàng đôi bàn tay bị chặt đứt.

Đêm hôm trước nàng đă hiện về, rụt rè đứng ở một góc pḥng. Vương quát hỏi và nhận ra đó là mỹ nhân sủng ái nhất của ḿnh. Nàng ấm ức khóc, đưa hai cánh tay lên che mặt, hai cánh tay thiếu mất đôi bàn tay. Đối với người quyền quư như Vương, một mạng người không có ǵ đáng kể, nhưng người đẹp bị chết oan uổng đây lại chính là người cung nữ yêu của ḿnh, Vương động ḷng, nói "Nàng chớ oán trách ta..." Người đàn bà trả lời:

"Tiện thiếp thân phận hèn mọn, đâu dám oán trách Chúa Công, v́ việc lớn nên phải hy sinh tính mạng của tiện thiếp. Tiện thiếp chỉ xin Chúa Công cho người kiếm lại hai bàn tay để cho thân thể tiện thiếp được vẹn toàn."

Bên ngoài mưa gió lớn. Tiếng sấm đổ dồn khiến Vương giật ḿnh tỉnh giấc. Ánh chớp chiếu qua tán lá của cây cổ thụ tạo thành bóng h́nh người cung nữ, những giọt nước mắt sáng long lanh lă chă rỏ xuống từ hai hoác mắt. Tiếc thương người cung nữ xấu số, hai bàn tay mỹ miều bị chặt mất để làm quà biếu lấy ḷng Kinh Kha, Vương rùng ḿnh, truyền gọi nội thị đi kiếm lại đôi bàn tay. Ngày hôm sau, nội thị mang chiếc hộp gỗ đựng hai bàn tay về tŕnh, nói t́m thấy ở một góc buồng nơi Kinh quán, ngôi nhà Vương đă sai xây cho Kinh Kha.

Vương truyền mở hộp. Hai bàn tay ngà ngọc giờ đây vô hồn, xám ngắt, trông gớm khiếp. Vương bùi ngùi sai đem đi chôn cùng với di thể người cung nữ. Lần đầu tiên trong đời Vương nhận ra một chân lư căn bản, hiển nhiên đối với người dân thường, rằng vẻ đẹp sẽ không c̣n là vẻ đẹp một khi bị tước bỏ sự sống và tách ra khỏi toàn diện.

"Tiện thiếp rất đội ơn Chúa Công đă trả lại hai bàn tay cho tiện thiếp. Bằng vào cách đối xử với bàn tay của tiện thiếp, tiện thiếp lo sợ rằng người tráng sĩ thật không có đủ cẩn trọng để làm tṛn sứ mạng quan trọng mà Chúa Công đă giao phó..."

Đó cũng là nỗi lo sợ của chính Vương đă hơn một tuần trăng. Từ ngày Kinh Kha sang Tần với mục đích hành thích vua Tần là Tần Chính, Vương sống trong khắc khoải, bồn chồn. Càng nghĩ, Vương càng thấy việc làm của ḿnh là rồ dại. Một người như Vương không có thói quen kiểm điểm hành vi của ḿnh, nhưng đây là việc hệ trọng, liên quan không những đến vận mệnh của Vương, mà c̣n cả đến vận mệnh của vua cha, của tôn tộc, của nước Yên... Vương tự trách ḿnh hồ đồ, không phải chỉ một việc sai người đi hành thích vua Tần, mà cả v́ cách thức thi hành mưu chước quá cẩu thả.

Vương nghe lời Điền Quang, nghĩ Kinh Kha là một tay hào kiệt, ngày đêm thờ phụng kính cẩn, nhưng Vương đă nhầm. Về thuật đánh gươm của Kinh Kha, Vương không nghi ngờ, nhưng hành thích vua Tần, ngoài thuật đánh gươm c̣n đ̣i hỏi một trí dũng kiêm toàn. Lúc này Vương nhận biết Kinh Kha không có cái trí dũng đó. Trên bờ sông Dịch, Vương rót rượu qú mời Kinh Kha, Kha không khiêm nhượng, thản nhiên uống một hơi hết ngay rồi nhảy vọt lên xe ra roi chạy như một tên say. Đó không phải là phong cách của một người trí dũng. Một người trí dũng cũng không hiu hiu tự đắc về tài nghề của ḿnh, trên đời tự coi ḿnh không thua kém ai và, nếu có, có lẽ chỉ trừ Cáp Nhiếp. Mặc dù việc hành thích vua Tần là cấp bách nhưng Vương đă quá khinh suất. Đáng lẽ Vương phải đ́nh chỉ việc sang Tần ngay từ lúc Kinh Kha nằng nặc có ư định đi t́m Cáp Nhiếp để làm bạn đồng hành. Rồi đến chuyện tiễn đưa trên bờ sông Dịch, Vương đă để lỡ cơ hội cuối cùng cần kiên quyết, tự chủ, hủy bỏ việc làm với suy tính nông cạn của ḿnh.

 

Phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hàn,

Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn.


Nước sông Dịch chảy tê tê, cành liễu dạt dài trơ trụi lá. Cả ngh́n tân khách, mũ trắng áo trắng, biết rơ sứ mạng của Kinh Kha, hàng hàng lớp lớp tụ tập trên bờ sông, đặt tiệc rượu tiễn người tráng sĩ sắp ra đi không hẹn ngày trở lại. Kinh Kha ḿnh mặc nhung phục, khăn quàng đen quấn quanh cổ theo chiều gió phất phơ bay, tương phản với y phục tang tóc của khách theo tiễn. Cao Tiệm Ly, bạn rượu thường nhật của Kinh Kha, cũng ngất ngưởng vác một cái vai lợn và một đấu rượu đến. Chỉ c̣n thiếu Cáp Nhiếp, bạn đấu gươm luyện kiếm độc nhất mà Kinh Kha kính phục, đang phiêu du tận phương trời nào. Suối rượu, ḍng sông. Cao Tiệm Ly cong người đánh cây trúc. Kinh Kha cất giọng trầm hùng, "Tráng sĩ hề, một đi không trở lại..." rồi ngửa mặt thở ph́ một tiếng, hơi thở xông thẳng lên trời, hóa thành cái cầu vồng trắng, thê thảm hát tiếp:

 

Hang hùm quyết chí xông pha,

Một luồng hơi thở hóa ra cầu vồng...

 

Đẹp quá. Đây là một diễn biến, một bức tranh lịch sử bi hùng đang từ từ mở rộng, để dành cho hậu thế soi chung, tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn. Người tráng sĩ ra đi không bao giờ trở lại. Mũ áo tang trắng toát. Bên kia bờ sông Dịch, và có khi ở ngay cả trong nước Yên này nữa, đâu có thiếu thám mă của quân Tần! Như thể cả nước Tần, từ vua tới dân cùng bao nhiêu mưu sĩ tài ba, liệu không một ai nh́n thấy sự việc hiển nhiên là nếu Kinh Kha sang Tần với thiện ư th́ tại sao lại tang tóc tiễn đưa cùng với lời thề "ra đi không bao giờ trở lại"? Từ tâm can, từ huyết mạch Vương mơ hồ cảm thấy ḿnh đang chứng kiến một lừa bịp lịch sử. Một cảnh trí chỉ nên được giữ lại cho một vở tuồng cung đ́nh. Vương nhớ đến những người đă hy sinh, đến người cung nữ yêu quư, đến lăo quan Điền Quang, đến lăo tướng Phàn Ô Kỳ và, rồi ra rất có thể, sẽ không biết bao nhiêu người khác nữa. "Hừ, Điền Quang, cơ mật..." Vương ngậm ngùi nghĩ đến vị lăo quan trung thành, bất giác giận dữ hét to:

"Cơ mật!" Tiếng hét vang lên trong đêm khuya tịch mịch. Một người nội giám sợ hăi chạy vào, Vương vẫy tay ra hiệu cho lui.

Điền Quang, vị lăo quan trí dũng c̣n thừa nhưng tuổi già chồng chất, không thể cáng đáng được việc sang Tần, nên đă tiến cử Kinh Kha. Khi ông sắp lên xe đi đón Kinh Kha, Vương c̣n căn dặn: "Những lời Đan nói là việc lớn của nước nhà, xin tiên sinh chớ hở ra cho ai biết." Ông già cười trả lời:

"Già này không dám nói."

Vương cảm thấy hơi lạ về cách Điền Quang cười trả lời và chỉ biết được chính ḿnh đă giết chết vị lăo quan trung thành khi Kinh Kha đến. Vương hỏi Kha về Điền Quang th́ được nghe trả lời: "Quang nghĩ thái tử có lời dặn riêng, muốn đem cái chết để tỏ ra là đă cẩn mật không nói với ai, nên đă tự đâm cổ chết rồi".

 

Nếu cái chết của Điền Quang là do việc Vương vô ư lỡ lời th́ cái chết của Phàn Ô Kỳ có lẽ không hoàn toàn thật v́ Vương vô tâm. Phàn Ô Kỳ, nguyên là tướng Tần, v́ xui em của vua Tần là Trường An Quân làm phản, việc không thành phải chạy trốn sang Yên. Vua Tần căm giận lắm, rao mua cái thủ cấp ngh́n vàng. Muốn hành thích vua Tần th́ phải được vua Tần tin, cho đến gần, Kinh Kha bàn với Vương nên có cái đầu của Phàn Ô Kỳ cùng với đất Đốc Cương đem dâng vua Tần, vua Tần tất vui mừng tiếp đăi th́ mới có hy vọng được việc. Vương phản đối yếu ớt, "Phàn tướng quân cùng khốn về theo sao nỡ giết chết..." Kinh Kha biết Vương bất nhẫn, bèn nói riêng với Phàn Ô Kỳ để xin thủ cấp.

 *


Đă nhiều đêm như đêm nay, Vương ngủ những giấc ngủ không b́nh yên, mơ những giấc mơ hăi hùng. Vương đă từng chứng kiến biết bao nhiêu sự tàn ác, hèn mạt, phản phúc trong các nước chư hầu và ngay cả chính nước Yên của ḿnh nữa.

 

Chinh chiến triền miên, người chết năm vạn, mười vạn, thường chẳng có lư do chính đáng. Về sự tàn ác không ai có thể so sánh được với tướng Tần, Vơ An Quân Bạch Khởi. Trong trận Trường B́nh, quân Triệu thua hàng, hơn bốn mươi vạn người, Bạch Khởi đánh lừa, cho ngả trâu rượu ăn uống, rồi trong một đêm sai quân chém chết hết, máu chảy ào ào, nước ở Dương Cốc biến thành sắc đỏ. Trong trận này, tổng cộng hơn bốn mươi lăm vạn người, kể cả quân đă hàng, bị giết, chỉ c̣n 240 người ít tuổi được thả về Hàm Đan để cho nước Triệu khiếp vía.

 

Nh́n quanh các nước chư hầu, Vương chỉ toàn thấy một mùi xú uế nồng nặc. Văn quan, vơ tướng, tuy không thiếu ǵ người tài giỏi nhưng những bọn lang sói, siểm nịnh, c̣n tài giỏi, mưu mẹo hơn. Để chống lại Tần, các nước chư hầu có kế hợp tung để cứu trợ nhau. Nhưng tung nhiều mà hợp ít. Xuân Thân Quân Hoàng Yết, tướng quốc nước Sở, hai lần cầm quân đánh Tần. Lần thứ nhất, trong kế hợp tung, vua Sở là tung ước trưởng, sai Hoàng Yết mang quân đi cứu Triệu. Hoàng Yết đóng quân ở Vũ Quan trông ngóng, không tiến, may mà Tín Lăng Quân nước Ngụy, v́ t́nh quyến thuộc, với mưu mẹo của người sắp chết đuối, đă đánh được quân Tần, giải vây cho Triệu. Lần thứ nh́, trong một tung ước khác, v́ Sở là nước lớn, Hoàng Yết được cử làm thượng tướng, cầm quân năm nước. Tướng Tần là Vương Tiễn nói quân Sở đă hơn ba mươi năm không đánh nhau, không quen chiến trận, nên hợp quân lại đánh một ḿnh quân Sở, Sở tất thua và quân của bốn nước kia cũng phải rút. Hoàng Yết nghe biết, sợ quá, không kịp báo các dinh khác, truyền lệnh riêng cho quân Sở rút lui. Vương Tiễn biết quân Sở đă trốn, liền đem quân đánh dinh Triệu. Quân các dinh Yên, Hàn, Ngụy đều đến cứu, chỉ thiếu một ḿnh dinh Sở.

 

Nhưng hợp tung dù có thành công cũng chưa chắc đă lợi ích ǵ v́ bên trong nước Triệu c̣n có những loài chó ngựa như sủng thần Quách Khai, bán rẻ sơn hà xă tắc như một miếng thịt thiu, không luyến tiếc. Mưu sĩ của Tần là Úy Liêu, biết Quách Khai là kẻ tham lợi, tuyệt không có chút ḷng v́ nước, sai đệ tử là Vương Ngao đem theo năm vạn cân vàng, sang Triệu, liệu cách mua chuộc. Vương Ngao chỉ dùng hết một vạn cân đă được việc, động ḷng hỏi: "Vạn nhất nước Triệu mất th́ ngài đi đâu?" Đáp: "Tôi sẽ ở trong hai nước Tề, Sở, chọn một nước mà thoát thân." Từ biệt Quách Khai về Tần, Vương Ngao đem bốn vạn cân vàng c̣n thừa nộp lại nói rằng: "Tôi đă dùng một vạn cân vàng kết liễu sinh mạng Quách Khai, dùng một Quách Khai kết liễu sinh mạng nước Triệu."

 

Những Quách Khai, Hoàng Yết, bất cứ thời nào nơi nào, thường lúc nhúc chẳng thiếu. Ngay cả ở nước Yên. Hai lần đánh nước láng giềng đồng minh là Triệu, hai lần thua; lần đầu nghe lời tên tướng quốc bất chính là Lật Phúc, v́ không được của đút lót, nói tướng Triệu già yếu, trai tráng bị chết cả từ trận Trường B́nh, có thể diệt được; c̣n lần sau để báo thù lần thua trước.

Tần muốn đánh Triệu, bèn dụ Yên bỏ Triệu theo Tần; Yên bằng ḷng và, v́ vậy, Vương phải sang Tần ở làm con tin. Triệu biết thế yếu, cắt dâng năm thành, xin ḥa với Tần để rảnh tay đánh Yên. Lấy được 30 thành Thượng Cốc, Triệu giữ 19 thành, đem dâng Tần 11 thành; c̣n Vương phải khốn khổ lắm mới ra khỏi được cửa Hàm Cốc, trốn thoát về Yên.

 

Toàn là những hành xử mang đủ tính cách hèn mạt, phản phúc và dại dột.

Nhưng những năm tháng Vương sống làm con tin ở Tần không hoàn toàn vô ích. Vương được biết những tướng tá, mưu sĩ của vua Tần toàn là những người tài giỏi, trung thành dù cũng có người nghi ngại về vua Tần. Như Úy Liêu, một thượng khách mưu sĩ, một đêm không lời từ biệt, bỏ đi; vua Tần triệu măi mới về, bái làm đại úy cho chủ việc binh. Riêng vua Tần, khi tuổi đă trưởng thành, ḿnh dài tám thước năm tấc, tư chất thông minh, anh vĩ lạ thường, việc ǵ cũng tự chủ trương lấy, không cho thái hậu hay thừa tướng là Ứng Hầu Lă Bất Vi quyết định nữa. Úy Liêu nói: "Vua Tần mũi to, mắt dài, ngực ưỡn, tiếng gầm, là người tàn khắc ít ân, lúc có việc th́ chịu khuất người, lúc xong việc th́ khinh bỏ người, cho nên chịu khuất thân với ta, lúc đắc chí rồi, thiên hạ đều bị giết hại cả". Cho dù Úy Liêu nói đúng th́ đó là những việc về sau. Hiện tại, Úy Liêu là một trong những mưu sĩ đắc lực nhất của vua Tần. Nh́n bốn phương trời, Vương chỉ thấy một ḿnh vua Tần là người trí dũng kiêm toàn, một vai một đầu cao hơn bất cứ vị vua chư hầu nào khác.

 

Hành thích vua Tần, nếu thành công, th́ kết quả cũng chỉ là giữ được nguyên t́nh trạng hỗn loạn giữa các nước chư hầu, không thay đổi. Là thái tử của nước Yên, Vương đă cố làm hết bổn phận của ḿnh, nhưng Vương linh cảm rằng Kinh Kha sẽ thất bại; Vương đă biết tất cả những mưu toan không c̣n là cơ mật như mong muốn và, hơn thế nữa, về sức lực Kinh Kha tất không sánh được với vua Tần.

Thành bại không là thước để đo người anh hùng nhưng là thước để đo người mưu việc. Trong việc này, trách nhiệm là của riêng Vương; rồi đây, Vương sợ rằng không những không "lưu danh thiên cổ" mà sẽ c̣n "lưu xú vạn niên".

Thái tử Đan ngẫm nghĩ về số phận khắc nghiệt của ḿnh. Từ chỗ sâu thẳm nhất của tâm hồn, Vương biết vua Tần là một người chí khí cao việt; Vương cũng muốn làm như vua Tần, b́nh định các chư hầu để thống nhất đất nước. Có như vậy mới bớt được chiến chinh sát hại dân lành, nhưng nước Yên của Vương nhỏ yếu quá. Vương cố xua đuổi, dẹp bỏ ư tưởng phản phúc, giằng xé đang chực thành h́nh trong đầu; ấy là ao ước được sinh đẻ ở nước Tần hay ít nhất không phải là thái tử của nước Yên...
 

 *

Kinh Kha bưng hộp địa đồ Đốc Cương dâng lên vua Tần, lúng túng để mũi dao trong áo bị lộ ra. Sự việc kết thúc trong khoảnh khắc. Vua Tần hăy c̣n tức giận, sai Vương Bí đem quân hỏi tội cha con vua Yên. Vua Yên sợ hăi đem đầu thái tử Đan nộp để ḥa hoăn. Thái tử Đan không lưu danh thiên cổ cũng không lưu xú vạn niên; riêng Kinh Kha một ḿnh đi vào sử xanh, lật đật trở thành "người tráng sĩ anh hùng, ra đi không bao giờ trở lại" như sách vở qua bao nhiêu thời đại đă không ngừng miêu tả.


01/2007

 

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Đc Tường

Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com