www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Đường V

Giáo Sư
Nguyễn Đức Tường

 

 

Đoạn 1  

Đoạn 2  

Đoạn 3  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 



ĐƯỜNG V

GS Nguyễn Đc Tường
Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA


 

 

 

 

 

ĐOẠN 1:

 

Gửi những bạn cũ ở Khải Định - Quốc Học, Huế.

Và để cho Q.H. 

 

 

Rồi đến rồi đi từ kinh nội

Những người con gái đẹp như ri...

 

I

 

Tuấn lật đi lật lại tờ thư nhỏ dùng để đánh dấu cuốn tập san. Đó là một bức thư ngắn gọn, vỏn vẹn vài ḍng chữ: "Bạn c̣n nhớ moa không? Moa học cùng lớp với bạn cách đây đă bốn mươi năm tại Huế..." Bức thư giản dị có hiệu lực của một tiếng gọi hữu cơ, huyền bí đă ám ảnh tâm thức anh từ mấy năm nay. Người bạn viết tiếp rủ anh về họp mặt và mời viết bài cho tập san xuất bản hàng năm.

 

Đă nhiều năm Tuấn sống tương đối thanh thản, độc lập, không thấy thiếu thốn về mặt tinh thần mặc dù có khi cả năm liền không nói một câu tiếng Việt hoặc gặp mặt một người Việt. Anh cảm thấy lạ nhưng rất hài ḷng nghĩ đến những người bạn Huế. Huế là một cái làng lớn ở chỗ h́nh như hầu hết mọi người đều biết nhau, nếu không phải là họ hàng với nhau, và một mẩu tin nhỏ từ đầu thành phố sẽ được truyền đến cuối thành phố nội trong một ngày. Đó là một xă hội khép kín.

 

Tuấn đă từng sống trong những xă hội khép kín. Sống giữa những bạn người Do Thái, khi đă được chấp nhận đôi khi Tuấn cảm thấy "bị" săn sóc đến nghẹt thở. Hay như khi nghe bạn anh than phiền một cách rất tự nhiên về một vài nghi lễ vô nghĩa trong đám cưới người em họ lấy cô gái theo đạo Thiên Chúa, như thể anh là người Do Thái đă bao nhiêu đời. Trái lại, sống trong tỉnh bang Québec, tuy con người tử tế lịch sự với nhau nhưng Tuấn chưa bao giờ cảm thấy, và có lẽ sẽ không bao giờ cảm thấy, ḿnh là "len thuần chất" - pure laine, tiếng Québec. Ông bạn hàng xóm của Tuấn, mặc dầu là một công chức cao cấp trong chính phủ liên bang, ông không thiếu hào khí của một người Québec "quốc gia" chân chính. Gần đến ngày trưng cầu dân ư để tách Québec ra khỏi Canada, có lẽ ông nghĩ chuyến này sẽ thành công, ông nói với Tuấn một cách rất chân thành, "bạn sẽ rất được hoan nghênh ở đây." Tuấn nghĩ bụng, "nhưng tại sao tôi cần được hoan nghênh ở đây? Tôi sống ở đây đă quá nửa đời người, hiểu biết về nước này nhiều hơn đa số dân sinh đẻ ở nước này, nếu tôi c̣n cần được hoan nghênh, chắc phải có một sai lầm lớn."

 

C̣n Huế, Tuấn không chờ đợi nhiều ở nơi chốn và bè bạn. Cùng chung một tiếng nói, tất nhiên sự hội nhập dễ dàng. Đó là khía cạnh tốt của cuộc di dân vĩ đại v́ nếu nó không xóa bỏ hết được những dị biệt Trung Nam Bắc, ít nhất nó cũng giúp con người hiểu nhau hay chịu đựng nổi nhau dễ dàng hơn. Nhưng cần có thời giờ. Tuấn đến và đi nhanh như bóng ma, anh chưa có đủ th́ giờ để bén rễ như những người bạn khác. V́ vậy Tuấn rất cảm ơn những người bạn đă nhớ đến và t́m lại anh. Nhưng Tuấn đă được nhận là dân Huế "pure laine" chưa? Chưa! Đó là duyên dáng nơi con người, v́ tuy ch́a bàn tay cho nắm, bạn anh vẫn để ư pḥng xa khi cần rụt lại. Chẳng hạn như chưa bao giờ Tuấn nhận được thư quyên tiền giúp đỡ người bạn này hay ông thày cũ khác, điều mà anh biết được làm khá thường xuyên. Thể diện là bức tường thành cuối cùng của sự chấp nhận. Thôi, cũng được!

 

Tuấn sắp xếp lại cho ngay ngắn mấy cuốn tập san dầy mà các bạn anh đă phụ trách xuất bản. Đó là sản phẩm của một nhóm người con của đất nước, một tập thể có thể gọi là chọn lọc, ít người không xứng đáng. Ở vào thời đại khác, hoàn cảnh khác có lẽ những tập san này chẳng bao giờ ra đời; hay nếu có, nội dung của chúng sẽ trong sáng, thanh thản, nhẹ nhàng hơn. Như đă xẩy ra, những tập san này phác họa lại một thời đại, hay đúng hơn, cho thêm một ít chi tiết khá tiêu biểu của một thời đại đă kéo dài non nửa thế kỷ. Cũng có những nụ cười, nhưng phần lớn đó là những nụ cười để che đậy, xoa dịu những thử thách, cam go của cuộc sống.

 

Tuấn t́m lại tên những người bạn thân sơ cũ trong tập san. Họ làm đủ mọi nghề nhưng đều chung nhau một điểm, ấy là người nào cũng ngổn ngang những mối t́nh, t́nh người hay t́nh sông núi, rất phức tạp. Này đây anh chàng thủy thủ hay ăn quà vặt, chẳng may ăn phải quà của bà bán hàng rong, mà theo lời các bạn sinh viên y khoa, là một người mang bệnh cùi ở dạng hay lây nhất. Anh đến tận một viện nghiên cứu danh tiếng ở Paris thử để tự trấn an. Nhưng triển vọng 50-50 là anh đem bệnh phong... cùi đi reo khắp chốn.

 

Rồi đến anh chàng kiến trúc sư có nụ cười lành như trái đất, chỉ v́ một sự trùng tên mà bị oan, nổi tiếng về việc ngừng xe mô by lét giữa đường để "cua" gái. Có kẻ nói chuyện đó không thể xẩy ra v́ anh ta hiền như bụt th́ một tên bạn Bắc Kỳ độc miệng chêm vào: "Chớ tin cái mă ngoài, có khi nó là con b́m bịp mà bắt gà sống thiến đấy!" Từ đó anh chàng có thêm mỹ hiệu "con b́m bịp".

 

Đó là vài chuyện không buồn, chuyện của những người nhiều may mắn hơn. Phần c̣n lại, ngoài một số chuyện chết chóc, chuyện của những người sống đa số là những tiếng thở dài bị đè nén. Ngay cả chuyện của những người đàn bà: Tuấn tưởng tượng cô em này ngày xưa chắc cũng starry-eyed, suốt ngày mắt ngước nh́n phương trời xa xăm, mơ màng lướt thướt. Nhưng số mệnh cũng sẽ không buông tha cô. Số mệnh viết rằng bóng tối sẽ không thay mầu, cô sẽ tiễn chồng ra khơi đến bốn bận và nuôi tù đến ba lần, rồi thêm vào đó là mười năm một ḿnh nuôi con ṿ vơ.

 

Tuấn đọc, Tuấn đọc. "Tôi đến đây để t́m thăm người bạn. Đồi cỏ nghiêng nghiêng, chập chùng, nối tiếp nhau đến tận chân mây. Nh́n về hướng Đông, nóc một giáo đường vươn lên sau mấy ngọn đồi và xuyên qua mây trời lăng đăng. Có lẽ ở cuối chân mây bên ấy có một địa đàng và sau chín tầng mây có một Thiên Đàng..." [1] Tuấn mải mê đi theo anh bạn cho đến khi anh t́m được một hang động. A ha, chuyến này ta sẽ có bí kíp để tập luyện một môn phái mới như trong truyện kiếm hiệp. Nhưng không, phần thưởng chỉ là một hang động mát mẻ, chỗ nghỉ ngơi thoát tục cho người tù.

 

Vâng, bạn học cũ của Tuấn, một tên tù giữa những tên tù, đi tù năm năm, mười năm, mười lăm năm, mười bẩy năm... Nếu anh phồng má, trợn mắt, la lối um xùm như những ông tướng Quảng Lạc th́ rơ ràng anh đang đánh nhau, rất có thể v́ tư lợi; việc anh làm không dính dáng đến người thứ ba không bị trực tiếp ảnh hưởng. Đằng này, với một giọng b́nh thản, anh điềm đạm kể câu chuyện thường ngày dưới con mắt một người quan sát, cũng có chết chóc nhưng đó chỉ là một sự việc ngẫu nhiên, một phần của câu chuyện.

 

Tuấn rùng ḿnh nghĩ đến người quan sát trên thân ḿnh đầy thương tích đau đớn, xử sự như một fakir Ấn Độ mà không có tài của người fakir Ấn Độ. Anh đă quên? Không, Tuấn không nghĩ anh đă quên, vết thương sâu quá để mà quên! Cố ư hay vô t́nh, anh đă trở thành một nhân chứng lịch sử đáng tin cậy, ghi nhận những tàn nhẫn giữa người với người mà lịch sử chính thống ít khi có đủ chỗ để ghi chép.

 

Đột nhiên Tuấn nh́n thấy giá trị con người nơi người bạn đă siêu thoát khỏi giá trị thường ngày và cảm thấy xót xa. Một mặc cảm tội lỗi xâm chiếm anh, tội lỗi ở chỗ chưa đi tù một ngày nào. Việc gần nhà tù nhất của Tuấn là một hôm có người cảnh sát liên bang đưa trát ṭa án đến nhà cho Tuấn, bắt anh phải trả tiền phạt về tội đậu xe trái phép. Tuấn hỏi đùa người cảnh sát nếu anh không trả tiền phạt th́ sẽ có ǵ xẩy ra. Người cảnh sát cười hiền lành, trả lời, "th́ anh sẽ đi tù một ngày, nhưng tôi khuyên anh không nên."

 

"V́ sao?"

 

"V́ trước hết người ta lăn tay anh," người cảnh sát trả lời, "rồi người ta cho anh thay quần áo tù, rồi người ta cho anh đứng trước bức tường có thước để đo và chụp cho anh hai kiểu ảnh, một kiểu nghiêng, một kiểu thẳng, rồi..."

 

Người cảnh sát x̣e bàn tay, đếm kể phương thức nhận tù rành rọt từng điểm một trên đầu ngón tay, tương tự như bài hát Ta Ra Thăm Đồng Đêm Tối Không Trăng Sao mà Hướng đạo - Sói con thường hát theo điệu Il était un petit navire, trong đó có đoạn đếm kể những việc phải làm sau khi bắt được con c̣:

 

Ta đem mi về ta nướng ta thui mi,

Xong ta moi gan, gan, gan móc tim mi đi,

Rồi ta đem nấu cà-ri...

 

Nghe mà ghê! "Thôi, thôi, để tôi đi trả tiền phạt!"

 

Huế và những người bạn Huế đem Tuấn lại một quăng đời cũ rất dài. Bắt đầu từ những ngày chạy Tây ở đồng ruộng tỉnh Thái B́nh, chạy suốt đêm ngồi xuống là ngủ. Trong trí nhớ và suy nghĩ non nớt của một cậu bé mười một, mười hai tuổi đó là những biến cố trọng đại làm cho đời cậu phong phú.

 

Tuấn trưởng thành cũng hăy c̣n giữ măi những kỷ niệm đó. Anh đeo nó như một huy hiệu danh dự trên tay áo; anh kiêu hănh kể đi, kể lại nếu có ai muốn nghe, cho đến một hôm có một chuyện nhỏ xẩy ra trong đời đi dậy học.

 

Thường thường hàng tuần Tuấn hay kể một chuyện vui trước khi giảng bài. Anh kể cùng một câu chuyện ở nhiều lớp, sinh viên bao giờ cũng cười. Một hôm bước vào lớp học cuối cùng, khi sắp sửa bắt đầu Tuấn nh́n thấy cô gái ngồi bàn đầu đang ngóng đợi câu chuyện hàng tuần của cô và sửa soạn... cười, tự nhiên Tuấn thấy ngượng với chính ḿnh và ngừng khi bắt đầu định kể. Trong lúc viết bảng anh để ư nh́n vẻ mặt hoang mang khó tả của cô học tṛ, không hiểu tại sao công việc thường ngày tự nhiên bị thay đổi.

 

Nhân chuyện này, Tuấn nhận ra rằng ḿnh kể chuyện chạy Tây đă nhiều hơn chuyện khôi hài. Từ đó Tuấn ít kể chuyện chạy Tây và ngừng hẳn khi đọc chuyện bạn Huế của anh. Chuyện chạy Tây - picnic - của anh so với chuyện của những người đi tù năm năm, mười năm, mười lăm năm, mười bẩy năm..., ngay cả với chuyện của cô bạn trẻ bốn lần tiễn chồng, ba lần nuôi tù, thật không có căn bản ǵ để so sánh.

 

Huế c̣n đem lại cho anh nhiều nhiều nữa. V́ đến Huế mà Tuấn có mối t́nh chua xót đầu tiên, và những luyến tiếc khó nguôi. Rồi cũng Huế là nơi đă cho Tuấn người đàn bà đầu tiên, người đàn bà tươi sáng, có hai đuôi con mắt biết cười mà anh không biết đường giữ. Nhưng đời sống không là một chuỗi dài hai chữ "giá mà". Riêng đời sống trưởng thành của Tuấn bắt đầu vào buổi trưa hè xa xăm ấy, khi con tầu Ville de Haiphong rời bến Hải Pḥng vào Đà Nẵng, rồi từ đó anh vào ở Huế...

 

 

 

GHI C:

 

 

[1] Vơ Tứ Cầu, Phía Tây Địa Đàng, Tập San 48-55 Khải Định số 4 (1999)

 

 

Xem Đoạn 2

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Đc Tường

Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com