www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Ánh Tuyết

Giáo Sư
Nguyễn Đức Tường

 

 

Đoạn 1    |   Đoạn 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 



ÁNH TUYẾT

GS Nguyễn Đc Tường
Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA


 

 

 

 

 

ĐOẠN 1:

Để cho Tú-Anh, Tường-Linh, Đan-Tâm.

 

 

 

Trên tủ sách trong pḥng làm việc của Tâm, lạc lơng giữa những cuốn sách khoa học chuyên môn dầy cộm là một cuốn sách tiếng Việt nhỏ, gáy tḥ ra ngoài mời mọc. Cuốn sách có tên Yêu con, dạy con nên người Việt [1], tôi ṭ ṃ mở đọc.

 

"Sao anh có cuốn sách này ở đây? Mà dạy con nên người chưa đủ, phải dạy con nên người Việt?"

 

"Cậu không nên khe khắt quá. Tôi nghĩ ông tác giả đặt tên như vậy để bán sách cho dễ. Nếu tên cuốn sách là Yêu con, dạy con nên người th́ cuốn sách sẽ lẫn với cả trăm cuốn sách How to... khác. Cậu đă biết chi tiết có thể có nhiều nhưng nguyên lư chỉ có một, hai. Tôi đă đọc cuốn sách, nếu nghe theo lời khuyên thực tế của tác giả, chỉ cần thay đổi một ít chi tiết cậu có thể dạy con nên người Anh, người Mỹ, người Canada, người Congo..."

 

Câu chuyện tiếp đó xoay quanh mấy thế hệ trẻ gốc Việt đă ra đời từ hơn hai mươi năm nay trên khắp thế giới và sau cùng quay sang Ánh-Tuyết, con gái đầu ḷng của anh Tâm. Câu chuyện bắt đầu khi Ánh-Tuyết một hôm đi học về kể cho bố mẹ nghe chuyện đứa bạn học cùng lớp chọc nó nói:

 

"Papa chinois, maman chinoise bébé tout mélangé."

 

Tâm xuưt ph́ cười khi Ánh-Tuyết phản đối, nói nó là Việt Nam chứ không phải Tầu. Nhưng đó không phải là một câu chuyện để cười, đối với Ánh-Tuyết, một đứa bé mới sáu hay bẩy tuổi, đó là một câu chuyện rất nghiêm trọng.

 

Phản ứng thô bạo đầu tiên của Tâm là bảo con lần sau nếu đứa nào nói vậy th́ trả lời trước hết nó là Việt Nam, sau nữa là dân Việt Nam đă từng "kick the shit out of even authentic frogs." [2] Anh ngừng lại kịp thời, anh không thể dạy con anh nói thế. Vả lại nó chẳng giải quyết được ǵ; Ánh-Tuyết không đủ tư cách để nói câu đó, nó không được chuẩn bị giống bố nó.

 

Tâm nhớ lại những quyển sách anh đọc từ khi c̣n nhỏ, như Những Trang Sử Vẻ Vang, tiểu thuyết nhiều hơn là lịch sử. Hay câu chuyện về ông giáo sư, đại tướng say sưa giảng bài về Napoléon hành quân ở Austerlitz, câu chuyện huyền thoại do thầy học cũ kể lại anh không thể kiểm chứng.

 

Chuyện anh có thể kiểm chứng là chuyện ông giáo sư, kịch sĩ, thầy dạy sử của anh ở trường Nguyễn Trăi, Hà Nội mà anh rất cảm phục. Ông có đầu bóng mượt, mắt có nhiều tia máu có lẽ v́ rượu. Đứng trên bục gỗ cao quan sát cả lớp trong một hai giây, với dáng điệu của một kịch sĩ trên sân khấu ông nói:

 

"1789!"

 

Rồi ông bước đi vài bước trong im lặng, chờ cho "1789" như một ḥn đá rơi nặng nề xuống an tọa giữa lớp, ông giảng tiếp,

 

"Trong khi dân chúng Paris sửa soạn phá ngục Bastille để bắt đầu một cuộc cách mạng th́ vua Quang Trung sửa soạn..."

 

Hết chiến tranh Việt-Pháp, anh vào học ở trường Quốc Học, Huế, nhớ lại hai câu thơ của cụ Thượng Trứ: "Ngă kim nhật tại tọa chi địa, Cổ chi nhân tằng tiên ngă tọa chi" mà anh nhất định hiểu là "hôm nay ta ngồi đây, người xưa ai đă ngồi đây?" anh đi kiếm măi trên các bàn học xem có ai khắc tên ḿnh trên mặt bàn không, và nếu có th́ tên có quen thuộc không. Biết đâu đấy!

 

Sang một ṭa nhà khác thuộc nhà trường, lính Tây mới dọn đi, cả một tầng lầu rộng thênh thang dùng làm chỗ ngủ, trên tường hăy c̣n đầy chữ viết. Tâm không c̣n nhớ rơ chi tiết, nhưng khi đọc anh thấy thật tội nghiệp. Chắc những anh lính này c̣n rất trẻ, họ viết, tục cũng có nhưng hầu hết là về chuyện yêu đương, về người t́nh hay vợ con của ḿnh. Tâm tự hỏi những người lính trẻ này, ai c̣n sống và ai đă chết.

 

Những mẩu chuyện rời rạc, tương tự như vậy là phần hành lư của đời anh. Chúng sẽ măi măi là những mẩu chuyện rời rạc nếu một hôm trên đất Mỹ anh không t́nh cờ đọc cuốn sách của Ellen J. Hammer [3], trong đó có câu trích: "... We have sometimes been weak, and sometimes powerful, but at no time have we suffered from a lack of heroes."

 

Bà Hammer viết thêm không có lư do ǵ để tin rằng cái tinh thần này đă thay đổi. Câu nghe quen quen, chú thích nói tác giả câu đó là Nguyễn Trăi và bài viết là B́nh Ngô Đại Cáo. À ra thế, "... Dẫu cường nhược có lúc khác nhau, song hào kiệt đời nào cũng có," câu anh học thuộc ḷng từ bao giờ. Như nước tuy ở không độ mà không thể kết tinh thành nước đá, cần phải lẫn một chút ǵ khác để bắt đầu, những điều anh học hay đọc hay chứng kiến ngày xưa đột nhiên trở nên mạch lạc, kết hợp thành hệ thống. Có lẽ đó là cái mà ông nhà văn nào đó gọi là Việt tính, một kinh nghiệm bản thân rất riêng tư, mỗi người t́m thấy và hiểu theo một cách.

 

Cái Việt tính đó là tất cả và có lẽ chẳng là ǵ hết. Trong suốt thời gian dài sống ở nước Mỹ "Việt tính" của Tâm không có dịp biểu lộ. Cho đến một hôm đi chơi ở Thụy Sĩ, đứng trong thang máy để đi trượt tuyết chỉ có ba người, một người Anh, một người Mỹ và Tâm.

 

Ông người Mỹ, một thương gia ở Philadelphia, cũng như nhiều người Mỹ khác, rộng răi, giản dị và chất phác, nói chuyện vui vẻ. Khi biết Tâm là người Việt, ông vỗ vai anh, nói với giọng kẻ cả nước Mỹ là bạn, đến Việt Nam để giúp dân Việt v.v. Lúc đó chiến tranh ở Việt Nam đang hết sức tàn bạo, Tâm đang bực ḿnh v́ vừa đọc báo thấy ông tướng Mỹ tuyên bố phải bỏ bom cho Việt Nam trở về thời đại đồ đá và đổ bê tông phủ kín nước.

 

Tâm bắt đầu khá nhă nhặn là giữa hai quốc gia không có t́nh bạn mà chỉ có quyền lợi, khi quyền lợi không va chạm th́ kể như là bạn. Cuộc độc thoại xuống dốc từ điểm đó, ông du khách người Mỹ rất ngạc nhiên không hiểu ḿnh đă nói ǵ trái quấy; để phá vỡ bầu không khí căng thẳng ông du khách người Anh bèn chêm vào mấy câu khôi hài.

 

Tôi cười nói với anh,

 

"Tôi nghĩ phản ứng của anh là biểu tượng của một mặc cảm "thuộc địa" c̣n ch́m rất sâu trong anh hơn là cái mà anh gọi là Việt tính."

 

"Cũng có lư," Tâm trả lời. "Cậu thấy kinh nghiệm sống của ḿnh chẳng được việc ǵ trong việc dạy con ḿnh hết. Nếu trẻ con chọc con cậu "Papa chinois, maman chinoise, bébé tout mélangé" th́ cậu cắt nghĩa cho nó thế nào cho phải?"

 

Tâm rất ghét mấy tiếng "kỳ thị chủng tộc", vừa hèn vừa xấu xí, thô tục, nhất là khi mấy người dân nhập cư dùng nó để tranh đấu cho quyền lợi kinh tế. Anh nghĩ tính vị chủng (ethnocentric) thỏa đáng hơn, nhưng anh không thể cắt nghĩa cái sắc thái tế nhị đó cho cô con gái sáu, bẩy tuổi. Cuối cùng trẻ con t́m thấy tŕnh độ riêng của nó.

Ở Ánh-Tuyết, đó là sự hội nhập - being one of the crowd. Với bạn nó, nó trở thành Ann. Về điểm này bố mẹ nó chịu trách nhiệm một phần, đặt tên con là Ánh-Tuyết với mục đích nếu ai không phát âm nổi th́ có thể gọi là Ann, cho tiện. Cô giáo dương cầm người Anh của nó không đồng ư, cô nói,

 

"Ann, Ann, ngơ ngách nào cũng có thể kiếm được Ann, nhưng Ánh-Tuyết th́ chỉ có một; đứa nào thật là bạn em nó sẽ đọc được tên em."

 

Như để nhấn mạnh, bao giờ cô cũng gọi nó là "Anh-Tu-y-êt". Ánh-Tuyết không bị thuyết phục, cố là một trong đám đông, nhiều khi có những cử chỉ quá đáng, thành thử mỗi lần như vậy nó cứ tḥ trơ ra như ngón tay cái bị đau.

 

Ánh-Tuyết thành công hơn khi nó làm ǵ để chứng tỏ rằng nó khác những đứa trẻ khác, v́ chính khi ấy nó mới thật trở thành một trong đám đông. Bạn nó rất thích những quà tặng sinh nhật nó làm. Nó được nhiều giải trong những cuộc thi dương cầm, và sau khi nó được giải cao nhất trong một cuộc thi th́ nó thôi.

 

Nghe nó chơi dương cầm một biến tấu rất dài của Mozart lần đó mà không cần có nhạc trước mặt, tôi có thể h́nh dung được một cậu bé con ngây thơ, lúc vui chơi, chạy nhảy, lúc láu táu nói chuyện với mẹ. Nốt nhạc cuối cùng tan biến, Ánh-Tuyết khẽ từ từ nâng cao hai bàn tay xinh xắn như một nhạc sĩ nhà nghề.

 

Nh́n nó mỉm cười đắc thắng, tôi nghĩ nó thích thú về vẻ đẹp được tạo ra bởi bàn tay của nó. Nhưng có lẽ không phải, bố nó nói sau đó nó thôi. Thôi hoàn toàn, thôi không chạm đến dương cầm nữa. Ở tŕnh độ âm nhạc của nó, bắt ép nó không có lợi ǵ. Con bé thật tài hoa, mới có mười hai tuổi.

 

"Bỏ bao nhiêu công sức và th́ giờ chỉ để chứng minh một điểm là ḿnh có thể làm hơn kẻ khác," Tâm nói với giọng nhẫn nhục, "động cơ thúc đẩy quá nghèo nàn, nó được đền bù quá ít."

 

Từ kỳ thị chủng tộc, đến tính vị chủng, đến Việt tính rồi đến việc Ánh-Tuyết thôi học âm nhạc, tôi nghĩ chuỗi lư luận của Tâm hơi dài. Tôi nghĩ cái mà anh gọi là Việt tính phức tạp hơn là tổng cộng một vài chuyện nhỏ dính dáng đến văn hóa hay lịch sử.

 

Tôi c̣n nhớ những lần anh kể chuyện ông nội bắt anh ngồi chép gia phả. Hay trong chiến tranh chống Pháp anh tản cư về nhà quê; anh nói khổ như con chó, nhưng anh tả với một giọng thật tŕu mến những ổ rơm thật dày và ấm, những buổi đi câu cá, tắm sông, những đêm không trăng chạy Tây khắp đồng ruộng tỉnh Thái B́nh, những buổi chiều cả gia đ́nh chạy dài dài trên bờ đê rặng nhăn tỉnh Hưng Yên.

 

Rồi những chuyện nhỏ lặt vặt khác, tự chúng không có ư nghĩa ǵ và có khi đă quên, tất cả đều là yếu tố cấu tạo của Việt tính như anh định nghĩa. Do đấy Việt tính của anh trơn tuột như con lươn, không sao nắm được. Tôi tin chắc nó có nhiều ảnh hưởng trong việc dạy dỗ Ánh-Tuyết.

 

Mặc dầu sống ở Bắc Mỹ rất lâu năm, Tâm c̣n rất Việt - through and through - có lẽ v́ cần thiết, c̣n Việt nhiều hơn là khi c̣n ở trong nước nữa, nhưng anh không phải là người câu nệ, quá đáng.

 

Ánh-Tuyết nói được tiếng Việt, đọc lơm bơm được tiếng Việt, nhưng không phải là Việt như bà nó mong muốn. Lư do Tâm cố giữ tiếng Việt cho con anh là để pḥng xa, sau này nhớn lên muốn t́m hiểu, học hỏi về nguồn gốc của nó, nó vẫn c̣n phương tiện. Anh lư luận tất cả liên hệ t́nh cảm nó có với những ǵ gọi là Việt là điều bố mẹ nó người Việt. Có vậy thôi.

 

Sinh đẻ ở đây, trách nhiệm đầu tiên của nó là đối với nước này. Tuy có thái độ rất vừa phải này, hầu hết những ǵ Tâm quyết định cho con đều do thói quen nhiều hơn là lư trí, có nghĩa là mang nhiều "Việt tính", như việc chọn trường cho nó.

 

Cuối năm cuối cùng của tiểu học, Ánh-Tuyết thi đỗ vào một trường trung học tư thục điều khiển bởi các bà sơ. Đi thăm trường Ánh-Tuyết cũng thích, nhưng có lẽ không thích nhiều bằng bố mẹ nó. Ngôi nhà cổ kính, trần thật cao, hành lang thật rộng dài hun hút, được lau sạch bóng khiến Tâm nhớ lại những trường anh học ngày xưa.

 

Anh cho Ánh-Tuyết học trường tư của bà sơ không phải v́ lư do trưởng giả mà v́ anh thật t́nh tin tưởng nó sẽ có một giáo dục tốt, trước hết nó đă qua một kỳ thi chọn lọc. Cái Việt tính trong việc chọn lựa lộ ra khi anh buột miệng nói "cho chắc ăn", nhất là v́ sống ở nước này. Điều hiểu ngầm là trường bà sơ, v́ lư do này khác, dính chặt với một đạo đức cao.

 

Có lẽ đó là một điều lầm. Trường bà sơ nào cũng giống trường bà sơ nào, học rất cẩn tắc, từ chương, Ánh-Tuyết có một giáo dục tốt. Tuy nhiên, sau vài tháng nó không c̣n yêu bộ đồng phục rất thanh lịch như lúc đầu nữa; gần như thù hận trường, nó nói như phun nọc độc, "cái nhà tù!"

 

Mặc dù biết đổi trường là một điều không tốt, một vài lần bố mẹ nó hỏi có muốn đổi trường không, có lẽ v́ thể diện Ánh-Tuyết không đổi. V́ là trường con gái toàn con gái, Ánh-Tuyết không có nhiều bạn trai, bố mẹ nó đỡ được quyết định về "dating" khi trẻ con mới có mười hai, mười ba tuổi. Nhưng cũng v́ học trường toàn con gái, gặp con trai Ánh-Tuyết lúng túng như con gà tây; khi nó chữa nhiều khi thái quá thành ra lố.

 

Ánh-Tuyết ra trường năm mười sáu tuổi, cũng rất kiêu hănh với cái nhẫn ghi năm nó tốt nghiệp.

 

Ánh-Tuyết có một tuổi thơ sung sướng, nó rất gần gũi với Tâm, bắt chước bố đủ điều. Nó lẽo đẽo theo Tâm làm người phụ giúp - helper - khi anh đóng giường cho nó, bút ch́ gác trên tai chờ bố cần hỏi bút ch́. Để bù lại Tâm dành hầu hết th́ giờ rảnh rỗi cho con. Nhưng từ khi Ánh-Tuyết lên trung học anh nhận thấy sự thắm thiết giữa hai bố con nhạt dần.

 

 

 

Xem Đoạn kết

 

 

GHI C:

 

[1] Đỗ Quư Toàn, Yêu con, dạy con nên người Việt.

[2] đă từng "đá văi c.. ngay cả Tây chính hiệu nữa." - Frog: tiếng tục chỉ dân Pháp, hay dùng để chỉ dân nói tiếng Pháp ở Gia Nă Đại

[3] Ellen J. Hammer, The Struggle for Indochina (1954).

 

 

 

 

 

GS Nguyễn Đc Tường

Tiến sĩ Vật Lư Nguyên Tử
Đại học
GEORGIA Institute of Technology, HOA KỲ

Nguyên Giáo Sư Toán
Trường Đại Học OTTAWA, CANADA

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com