www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

Main Menu

 
 

 

 



GỈNG VĂN HỌC NHẨY RÀO:
 
V̉NG TAY HỌC TR̉
Tiểu thuyết Nguyễn Thị Hoàng

Lê Phụng
 

 

 

 

PHẦN 2:

 

 

Phụ bản 1. Chân dung  Nguyễn Thị Hoàng.

 

3.     Tính Liên Bản Giữa Ṿng Tay Học Tṛ và Văn Học Pháp

K


hó mà t́m được trên văn đàn Việt Nam một cuốn tiểu thuyết thứ hai tương đồng với cuốn Ṿng Tay Học Tṛ. Thế nên muốn hiểu tính liên bản của tác phẩm này, người đọc đành bắt đầu bằng cách t́m kiếm trong gịng văn học Pháp, dựng quanh nữ tác giả George Sand trên văn đàn Pháp.

Phụ bản 2. Chân dung George Sand

George Sand (1804-1876) là một văn tài đặc biệt trên văn đàn Pháp, hồi thế kỳ XIX.  Bà sáng tác theo đù mọi thể loại: truyên ngắn, truyện dài, viết kịch, viết tự truyện,  viết báo, và một khối thư từ trong ngoài 20,000 bức thư gửi cho bè bạn, con cháu. Khởi hứng bằng đam mê, không ngừng trong suốt văn nghiệp, bà tranh đấu cho độc lập, cho suy tư của con người, nhất là cho phe phụ nữ.

Tên thật của bà là Aurore Dupin, sinh tại Paris, mồ côi cha từ năm 4 tuổi, ở với bà nội trong vùng quê tại Nohant. Thời gian này đă khởi hứng cho bà viết về đời sống thôn dă trong nhiều tác phẩm. Bà thành hôn cùng nhà điền chủ Casimir Du devant năm 1822, bà có hai con, một trai một gái, nhưng bà đă ly dị và bỏ đi ở tại Paris sống cùng người t́nh Jules Sandeau.

George Sand là tên đàn ông mà bà chọn làm bút danh. Bút danh này thu ngắn từ tên ngựi t́nh Sandeau ra. Cũng từ năm đó bà đều đặn sáng tàc tiểu thuyết, đồng thời viết cho tạp chí Revue des Deux Mondes và báo Figaro tại Paris. Cuộc sống t́nh cảm của bà cũng sôi nổi không kém cuôc sống văn học của bà. Bà liên tiếp có nhiều mối đam mê, nổi tiếng nhất là cuộc t́nh giữa bà và nhà thơ Alfred Musset rồi tới nhạc sĩ Federic Chopin.

Đối chiếu với cuốn Ṿng Tay Học Tṛ, người đọc thấy tác phẩm này của Nguyễn Thị Hoàng có nhiều điểm tương đồng mật thiết với những tác phẩm viết về tiểu sử của George Sand.

Điểm tương đồng liên bản  mật thiết là sự tương đồng giữa h́nh ảnh của Trâm, vai chính trong Ṿng Tay Học Tṛ và chân dung của George Sand.  Nguyễn Thị Hoàng mở đầu cuốn tiểu thuyết bằng h́nh ảnh của Trâm:

Hai con mắt đen trong sáng long lanh như ḥa điệu với đôi môi phơn phớt một lượt son hồng nhạt hé hàm tăng trắng đều như bắp non. Mái tóc chải rối, vén cao, làm những nét dịu dàng trên mặt Trâm có vẻ già dặn và kiêu sa.

Hai đặc điểm: cặp mắt và mái tóc của Trâm cũng là hai đặc điểm của George Sand. Nhất là cặp mắt của Trâm, trong suốt cuốn truyện thường đi kèm theo những lời khen tặng của “Văn tỷ phú, Marc giáo sư đại học, John sĩ quan Mỷ, Tuấn phi công, Francois kư giả, Hồng nhà văn, Linh con nhà giầu phá sản. Và một khối thằng sinh viên. Một khối học tṛ choai choai mới lớn” nhưng người say mê đeo đuổi Trâm

Francine Mallet [1], tác giả tập tiểu sử George Sand mô tả nữ văn sĩ này như sau:

Dans ce visage […] des yeux profonds et réfléchis: ces yeux de  « charbon », ces yeux d’Indienne » qui trottent toute une nuit dans la tệte de Musset, ces « yeux singuliers » qui retiendront Chopin, ce « regard admirable », ces yeux « où tout l’esprit semble s’être retiré », qui étonneront Tocqueville, « ces grands yeux de sphinx ». « Grands et noirs, formés comme des yeux de modèles mystiques et des plus magnifiques têtes italiennes, selon Vigny [2], ces yeux que Balzac trouvait « éclairants », ces yeux « de ruminant » comme dira Marie d’Agoult toujours aimables, qui les reconnaitra « fort beaux d’ailleurs ».

Và mớ tóc rậm, dầy, đen mướt « tombant sur son col à la facon des anges de Raphael ».

Điểm trùng hợp liên bản thứ hai là tuổi tác của Trâm và Minh. Tác giả cho biết tuổi của Trâm là 25 nhưng không cho biết rơ tuổi của Minh :

Thủa đó […] bé Trâm lên mười, thân h́nh tṛn như hột mít, hai má phinh phính hồng, máu tóc bông bê láng lẩy rung rinh, lúm đồng tiền ở trên g̣ má. Mười lăm năm chạy dài lướt thướt như cơn gió mơ hồ thoáng qua cánh đồng cánh đồng thời gian bát ngát hương hoa. Mái tóc c̣n đen, lúm đồng tiền vẫn c̣n trên má, một dêm buồn cuối năm, cô giáo Trâm ngồi thu h́nh như con mèo nhỏ mồ côi bên ḷ sưởi [ …]   

Đằng khác, tác giả  cho biết Minh học lới đệ nhất, năm cuối cùng bậc trung học. Thựng thường nếu bắt đầu đi học từ năm lên sáu, th́ năm đó, 12 năm sau Minh 17 hoặc 18 tuổi. Francine Mallet, không cho biết rơ tuổi của George Sand khi gặp Jules Sandeau là bao nhiêu, nhưng cho biết khi đó Jules Sandeau c̣n là một vị thành niên. Martine Reid , cho biết mùa hè năm 1830, George Sand 26 tuổi, đă gặp Jules Sandeau, một sinh viên vị thành niên, trẻ hơn nàng bầy tuổi, và tháng giêng năm sau George Sand ly thân cùng chồng lên Paris sống chung với Jules Sandeau. Đó là điểm trùng hợp về tuổi tác của Trâm và Minh với tuổi tác của George Sand và Jules Sandea.

Điểm tương đồng liên bản thứ ba là khung cành của những t́nh tiết của hai cuốn tiểu thuyết. Năm 1831, theo Martine Reid [3], Geoge Sand trở về Nohant, quê nhà và khởi công viết cuốn tiểu thuyết Indiana. Bà mở đầu bằng một cảnh đồng quê :

Par une soirée à la campagne et fraiche, trois personnes rêveuses étaient gravement occupées, au fond d’un petit castel de la Brie, à regarder bruler les tisons de foyer er cheminer lentement l’aiguille de la pendule.

Cảnh xum họp quanh ḷ sưởi tại đồng quê này rất quen thuộc với dân xứ lạnh, nhưng xa lạ với dân xứ nóng như tại Việt Nam. Nguyễn Thị Hoàng nhiều lần đă chuyển biến cảnh này thành một cảnh xum họp vui vầy giữa Trâm và Minh và  Tuân, đứa cháu nhỏ, bên ánh lửa hồng chập choạng trong ḷ sưởi, trong ṭa lầu đổ nát mà Trâm đă bỏ công sửa chữa biến đổi, từ ngày Minh tới trọ, thành một « thiên đường nhỏ, riêng biệt trong đời sống bẩn thỉu giả dối này ».  Cũng như George Sand đă nhiều lần tự hỏi, Trâm cũng tự hỏi : như vậy « là xấu xa tội lỗi sao ?»

Điểm tương đồng liên bản thứ tư là một trùng hợp rất đặc biệt. Đó là cuộc t́nh ngắn ngủi chưa đầy một niên học giữa Trâm và Minh giống hệt như cuộc t́nh giữa George Sand và Jules Sandeau. Tháng bẩy năm 1830, George Sand, khi đó c̣n mang tên Aurore Dupin, đă có hai con, chưa đầy 26 tuổi. Tại một buổi tiếp tân tại nhà một người bạn bà đă gặp Jules Sandeau, khi ấy c̣n là một sinh viên, kém bả 7 tuổi và nuôi mộng trở thành văn sĩ. Trước dó ít lâu, sau khi sanh đứa con gái thừ hai, Aurore Dupin ly thân cùng chồng, và mơ ước một cuộc sống mới. Dáng ngựi mảnh khảnh, da trắng, tóc vàng của Jules Sandeau thu hút Aurire Dupin bằng một t́nh yêu nồng nàn pha lẫn t́nh mẫu tử. Cuộc t́nh kéo dài được hai năm. Aurore Dupin lấy tên một người nam làm bút hiệu; chữ George là tên đàn ông viết theo tiếng Anh, và chữ Sand là tên người t́nh của bà bớt đi một vần. Tới tháng 8 năm 1833 th́ cặp nhân t́nh này vĩnh viễn xa nhau.Theo Martine Reid [4], th́ ly do cuộc tan vỡ này không được công bố.  Nhưng theo Francine Mallet [5], th́ có lời đồn là có chuyện George Sand bắt gặp Jules Sandeau trong ṿng tay chị thợ giặt của bà. Sau đó Jules Sandeau cũng trở thành một văn sĩ và được bầu vào Hàn Lâm Viện Pháp năm 1858.

Điểm trùng hợp liên bản đặc biệt là điểm : năm Trâm gặp Minh, Trâm củng vửa bằng tuổi Aurore Dupin, khi nàng gặp Jules Sandeau, vả Minh với Jules Sandeau cũng bằng tuổi nhau. Mối duyên t́nh giữa Aurore Dupin và Jules Sandeau, cũng tương tự như mối duyên t́nh giữa Trâm vả Minh : cả hai mối t́nh cùng pha t́nh mẫu tử. Jules Sandeau có bệnh đau ngực, thủa đó là bệnh lao, một thứ bệnh không có thuốc chữa. Trong những ngày tháng Minh trọ trong nhà Trâm, đă nhiều lần Minh ho nhiều  và đau ngực. Trâm phải đưa đi khám bác sĩ và săn sóc thuốc men. Rồi sau khi Minh dời nhà Trâm sang trọ nhà Hải, bạn của chàng, Minh vẫn về thăm Trâm. Dẫu không c̣n vui được như trước, nhưng hai người vẫn chưa dứt khoát xa nhau. Tiếp tới vụ Minh nói là đi cắm trại cùng bạn tại Blao, nhưng thực ra Minh đi chơi cùng một ca vũ sĩ của một gánh hát nhỏ và nói dối Trâm. Dầu Minh đă thú thật với Trâm, nhưng v́ lời nói dối đó mà dưới mắt Trâm, Minh chỉ c̣n là một tên đĩ trai.Tự ái không cho Aurore Dupin ghen với một cô thợ giặt, cũng như không cho phép Trâm hạ ḿnh xuóng ghen với một ca vũ sĩ không tên tuổi. Jules Sandeau đă mất Aurore Dupin, Minh đă mất Trâm.

Ṿng Tay Học Tṛ chấm dứt bằng những gịng sau đây :

Nhạc tắt và tiếng Lam rơ hẳn :

-         Đi cậu.

Hai anh em ra đến xe, Trâm quay lại :

-         Một phút cậu, mua Salem

Nàng đi ngược lại Brodard, qua phía Tự Do t́m người mù bán thuốc. Cửa vũ trường bỗng mở nhẹ nhàng. Trâm nh́n lên. Munh. Trái đát quay một ṿng trong chớp mắt im sững. […] Trâm nhận ra mái tóc bềnh bồng, hai con mắt thờ ơ, đôi môi tràn đầy của mùa t́nh Đà Lạt. Trong bóng dáng t́nh khuya đó, Trâm thoáng thấy h́nh ảnh xa lạ của chính ḿnh chập choạng lung linh. Tia nh́n bỗng lạc mất nhau […] Trở về tới xe, Lam hỏi :

-         Đi đâu?

-         Xa thành phố.

Kim đồng hồ nhà bưu điện t́m nhau trên số hai. chiếc xe Sport lao vút về phía xa lộ. Tựa đầu vào thành xe, hàng mi khép kín. Trâm th́ thầm trong khoảng không, đêm ơi, đêm ơi.

Hai tiếng « đêm ơi, đêm ơi » cũa Trâm nhắc lại cho người đọc câu cuối cùng của Francoise Sagan [6],  chấm hết cuốn Bonjour Tristesse :

Quelque chose monte alors en moi que j’accueille par son nom, les yeux fermés : Bonjour Tristesse. 

Phụ bản 3: Chân dung Françoise Sagan
 

4.     Tính Liên Bản Giữa Ṿng Tay Học Tṛ và Văn Học Anh.

Wuthering Heights là tựa đề của truyện dài độc nhất của nữ sĩ Emily Bronte, (1818-1848) người Anh. Giữa tác phẩm này và Ṿng Tay Học Tṛ của Nguyễn Thị Hoàng có nhiều điểm tương đồng. Tŕnh bày những điểm tương đồng đó là mục đích của những trang sau đây.

 

Phụ bản 4:  Chân dung Emily Bronte 

Cuốn Wuthering Heights xuất bản lần thứ nhất vào năm 1847.  Cho tới một thế kỷ sau, báo chí cũng như giới phê b́nh tại Anh cũng như tại Pháp không ngớt sôi động với  lời chỉ  trích nặng nề, mặc dầu vậy, cuốn tiểu thuyết này vẫn được tái bản nhiều lần. The Quarterly Review số ra tháng 12 năm 1848 viết: 

Wuthering Heights is too odiously and abominably pagan to be palatable the most vitiated class of English readers

Đó là điểm tương đồng thứ nhất ǵũa Wuthering Heights và Ṿng Tay Học Tṛ.

Chủ đề chính của văn học Việt Nam là “cái khổ làm người”. Đó cũng là chủ đề lớn nhất của mọi văn đàn quốc tế. Đó chính là lư do khiến người đọc có thể đối chiếu được cuốn Ṿng Tay Học Tṛ, một cuốn tiểu thuyết Việt Nam ở thế kỷ XX với cuốn Wuthering Heights ở thế kỷ XIX tại Anh.

Văn học thường  làm tăng tính bi đát của cái khổ làm người. Văn học tŕnh bày cái khổ làm người bằng những xúc động t́nh cảm, cũng như tinh thần qua những tương quan giữa người với người, đặt trong một hàng rào cấm cản vững chắc. Dưới thời nữ hoàng Victoria, xă hội nước Anh sống dưói nhưng nguyên tắc luân lư nghiêm khắc, những tập tục xă hôi và tín ngưỡng khắt khe, cái khổ làm người thường là sự xé rào, vượt qua những cấm cản đó. Tại Việt Nam, thời những năm đầu thập niên 60, xă hội thay đổi tận cỗi rể, nhưng không v́ vậy mà những tập tục cổ truyền đă hoàn toàn thay đổi. Những nguyên tắc luân lư tuy bớt nghiêm khắc, những tập quán tín ngưỡng tuy bớt khắt khe, nhưng trong trào lưu “me generation” từ Âu Mỹ tràn tới, cái khổ của con người cũng vẫn là cái tội xé rào, vượt qua cấm cản.

Sức hấp dẫn do đam mê, giữa Catherine Earnshaw và Heathcliff, hai vai chính trong Wuthering Heights thường được các nhà phê b́nh ví với sức hấp dẫn giữa hai hành tinh, và mộng ước của họ không bao giờ thoả măn, trừ phi đối mặt với cái chết.  Đằng khác, giữa Trâm và Minh trong Ṿng Tay Học Tṛ cũng có một sức hấp dẫn mà Nguyễn Thị Hoàng ví với sức hấp dẫn giữa hai cực nam châm khác dấu; nhưng mộng ước của họ cũng không được thỏa măn v́ sự cấm cản của tập tục xă hội.  Tới khi họ nhận ra là họ thất bại bởi không c̣n sức vượt qua rào cản thời chỉ c̣n một ngỏ duy nhất là bỏ cuộc.

Đối với Heathcliff đời sống thực tế là một bức rào cản ngăn cách chàng với Catherine, người em nuôi của chàng, mà chàng đă cùng sống qua một thời thơ ấu, như sống trong thiên đàng trẻ thơ. Chẳng may Catherine chết sớm.  Do đó mà chàng thù oán cái xă hội đó mà trở thành đơn độc, tàn nhẫn, hung bạo va xé bỏ cái hàng rào cấm cản đó. George Bataille [7] coi chàng như một con người bị nung nấu trong cái khổ làm ngựi. Heathcliff thèm khát cái Tuyệt Đối, đeo đuổi cái mơ ước đó cho tới ngày chết. Thái độ của Minh dường như không mấy khác thái độ của Heathcliff, trước cái hàng rào cấm cản, và ngay cả đối với Trâm, nhưng không  đến nỗi tàn nhẫn hung bạonhư Hearthcliff. Thế nên, đường cùng,  Minh chỉ c̣n một lối là ra khỏi nhà Trâm. Trong khi đó, gặp Minh, Trâm nuôi mộng ước cải biến Minh, để cùng chàng t́m lại được thiên đường trẻ thơ mà nàng vừa đánh mất. Hàng rào cấm cản của xă hội ngăn chặn Trâm. Trâm âm thầm chịu đựng mọi khổ ải từ cái hàng rào cấm cản mang lại làm khổ nàng, cho tới một ngày nàng nh́n thấy Minh, bởi c̣n vị thành niên, đă trở lại được cái thiên đường trẻ thơ mơ ước đó, dưới sự bảo trợ của cha chàng: h́nh ảnh thần tương TRâm tư tạo quanh Minh xụp đổ, thế là  nàng chỉ c̣n một đựng độc nhất là cay đắng buông bỏ cái mộng t́m lại được thiên đường. Xé bỏ hàng rào cấm cản là điểm tương đồng thứ hai giữa chủ đề của hai cuốn tiều thuyết.

Bước đầu tiên đi xâu vào chủ đề một cuốn tiểu thuyết, người đọc thường nh́n thấy khung cảnh của câu truyện kể trong sách. Cái khung cảnh đó tạo nên  “không khí” câu truyện, đôi khi vẽ ra tâm lư của các nhân vật mà không cần lời tác giả. Khung cảnh cuốn Wuthering Heights là một không khí huyền bí, đầy những cảnh tiêu sơ làm ngoại cảnh cho diễn tiến của câu truyện. Không khí câu truyện là bầu không khí đầy lo âu. Căn nhà lạnh lẽo âm u, trên một ngọn đồi lẻ loi. Căn nhà xây bằng đá xám, bề thế nhưng lạnh lẽo u ẩn bí mật. Hàng thông trồng chắn gió cho căn nhà cũng xơ xác tiều tụy. Căn nhà hoang vu như một căn nhà có ma. Lockwood mô tả căn nhà như sau [8]:

“Wuthering” being a significant provincial adjective, descriptive of the atmospheroc tumult to which its station in stormy weather. Ptre, bracing ventilation they must have up there […] one maỳ guess the power of the nord wind, blowing over the edge, by the exessive slant of a few stuned firs at the end of the house; and by a range of gaunt thorns all stretching their limbs one way, as if craving alms of the sun.

Căn nhà đó là nơi giam hăm trọn vẹn thiếu thời của Catherine. Căn nhà đó cũng là chốn Heathcliff, sống với những sự hành hạ thể chất và cả tinh thần. Căn nhà đó là nơi biến đổi nỗi khổ làm người thành nhưng đớn đau vật chất.

Trong Ṿng Tay Học Tṛ, Nguyễn Thị Hoàng, ngay nhưng trang vào truyện đă tạo nên một khung cảnh để mô tả trạng thái tâm lư của Trâm.

Nàng t́m một chỗ yên lặng, kín đái, quạnh hiu và xa thành phố … Nhờ dịp may, Trâm thuê được toà lầu cũ của một linh mục người Pháp, Ṭa nhà hư nát đến nỗi không ai nghĩ đến chuyện thuyê và sửa chữa lại. Nhưng hôm đến xem nhà, bị mê hoặc bởi vẻ hoang vu và bí mật của toà nhà với những đám cỏ dầy cao quá đầu, với những cánh cử hư nát, tường loang lổ, mái sụp nhiều nơi làm nước mưa dội xuống ào ào như thác nước, Trâm bằng ḷng làm giao kèo bỏ tiền ra sửa chữa lại ṭa lầu, và giá tiền thuê trừ dần vào số tiền phí tổn đó. Một ḿnh Trâm t́m thầu khoán, đứng ra điều khiển, sắp đặt mọi việc. Rồi nàn dọn về đó cũng một ḿnh, Điều ấy làm nàng tự tin hơn. Ḷng kiêu hănh liều lĩnh bất chấp để gây dựng cho ḿnh, để vạch lối riêng không cần đến những đựng ṃn của thiên hạ.

Người đọc nh́n thấy căn nhà đổ nát như tượng trưng cái thiên đường tuổi trẻ của Trâm đă xụp đổ sau mấy năm sống buông thả ở Sai Gon. Ư chí xốt xắng sửa chữa lại căn nhà hư nát của Trâm tiêu biểu cho quyết chí của Trâm t́m lại cái thiên đường tuổi trẻ mà nàng vừa đánh mất.

Trâm cùng Tuấn, một đứa cháu nhỏ dọn vào ṭa lầu mới tu bổ tạm xong. Bé Tuấn về ở với Trâm  cảm thấy sung sướng, nhưng không khỏi kinh hoảng trong những cơn mưa to gió lớn của Đa Lạt:

Cơn mưa dữ dội kéo dài từ chiều đến tối làm Tuấn hoang mang sơ hăi, chăm chú theo dơi từng tiếng động bên ngoài, dù đă bịt kín hai tai, ngồi xây lưng về phía cửa sổ. Những cây thông sau đường rừng oằn oại chuyển ḿnh răng rắc. Gió chạy dài theo ḷng thung lũng hẹp lún sâu giữa hai rặng đồi thấp, hú lên từng hồi như những loạt c̣i ma quái dị.

Nỗi kinh hoàng của bé Tuấn chẳng khác ǵ nỗi kinh hoàng của ông Lockwood, trong giấc mơ, đêm ông gặp bảo tuyết, phải ngủ lại Wuthering Heights[9]:

I heard distincly the dusty wind, and the driving of the snow: I heard, also, the fir-bough repeat its teasing sound. [10]

Nỗi kinh hoàng của béTuấn, trong tiếng gió băo gào thét, làm tăng thêm vẻ bi thảm của khung cảnh cuốn Ṿng Tay Học Tṛ; nỗi kinh hoàng của ông  Lockwood trong tiếng gió băo tuyết cũng làm tăng thêm niềm bí ẩn của khung cảnh cuốn Wuthering Heights. Đó là điểm tương đồng thứ ba giữa Ṿng Tay Học Tṛ  và Wuthering Heights.

Trong khung cảnh bi đát và bí mật của Wuthering Height, Emily Bronté kể lại cuộc t́nh của Catherine và Heathcliff. Trong khung cảnh bi thảm của toà lầu đổ nát mới được sửa chữa lại, Nguyễn Thị Hoàng cũng kể cho người đọc nghe truyện t́nh giữa Trâm và Minh. Có nhiều điểm tương đồng giữa hai truyện  t́nh kể trên.

Cuộc t́nh giữa Catherine và Heathcliff  bắt đầu từ ngày cha của Catherine đón Hearthcliff từ Liverpool về. Heathcliff là một đứa con hoang… có thể là con riêng của ông Earnshaw… có thể là con rơi của một ông hoàng một xứ xa xôi nào đó như trong những truyện Một Ngàn lẻ Một Đêm. Ngày đó Catherine mới đầy sáu tuổi, nhưng giữa Catherine và Hearthcliff  nẩy nở một t́nh yêu trẻ thơ mỗi ngày một thêm thắm thiết.

Trái lại, với Hindley, anh ruột của Catherine th́  Hearthcliff  là một kẻ tới ăn báo gia đ́nh Earnshaw. Tới khi ông Earnshaw từ trần, Hindley đứng ra quán xuyến mọi chuyện trong Wuthering Heights, thời từ ngày đó, Hearthcliff phải sống dưới sư hà khắc ghẻ lạnh của Hindley. Catherine mô tả cảnh Hearthcliff cam chịu sự ngược đăi của Hindley như sau:

He seemed a sullen, patient child, hardened, perhaps to ill-treatment: he would stand Hindley’s blows without winking or shedding a tear, and my pinches moved him only drawn in a breath, and open his eyes as if he had hurt himself by accident, and nobody was to blame [11].

Hearthcliff nuôi mộng báo thù Hindley từ những ngày c̣n thơ dại đó. Đồng thời, cũng từ ngày ông Earnshaw mất đi, Cathering mồ côi cả mẹ lẫn bố, nên nàng đoàn kết cùng Hearthcliff, ước ao có dịp trả thù Hindley đă hà hiếp nàng.

Catherind là h́nh ảnh của sức sống, ham sống, theo gịng thiên nhiên, ờ ngoài mọi nề nếp xă hội. Heartkcliff  là sức sống mănh liệt của con người, đầy thú tính, không ngại khó khăn lao đầu vào việc kiếm sống. Hearthcliff thu hút Catherine v́ quá khứ, không một ai biết rơ,  của chàng. Cả hai cùng không đưọc đi học nên cả hai cùng sống rất mạnh theo trí tưởng tượng. Nhưng rồi tuổi thơ qua đi rất nhanh. Đúng như Georges Bataille đă tự hỏi[12]:

Que veut dire ce royaume de l’enfance auquel la volonté démoniaque de Hearthcliff et de Catherine refuse de renoncer, sinon l’impossible et la mort?

Trẻ thơ phải thoát xác để bước từ thiên đàng trẻ thơ sang điạ ngục trần gian của thế giới người lớn. Nhờ có nhau mà Hearthcliff và Catherine đă vuợt qua đuợc thử thách này. Tuy vậy, nếp sống của Catherine, khi qua tuổi thành người có  điều trái ngược : kể như nàng là một trẻ vị thành nhân th́ nàng là một đứa trẻ già giặn; nhưng nếu coi nàng như đă thành người lớn th́ nàng như hăy c̣n là một cô bé chưa quên được những kỷ niệm thời thơ ấu vú chơi cùng Heathcliff, ở ngoài lề thói xă hội.

Thời thơ ấu của Hearthcliff và Catherine chấm dứt khi Catherine quyết định thành hôn cùng Edgar Linton, và Hearthcliff trốn khỏi Wuthering Heights : địa đàng xưa kia nay thành địa ngục trần gian.

Ôm mộng trả thù Hindley, Hearthcliff trở thành một con người tàn nhẫn cho tới ngày gă tự nhận ra được rằng cái chết của hắn đă kế cận, cái địa ngục mà hắn tạo ra để trả thù xă hội không c̣n lẽ nào để tồn tại, hắn sắp được gặp lại Catherine đang đợi hắn ở bên kia cơi sống.

Truyện t́nh củaTrâm là câu truyện của một người mang chứng masochism [13]. Như lờ́ Deleuze [14] :

Masochosim is a story that relates the superego was destroyed and by whom, and what was the sequel to this destruction.

Nhưng năm sống buông thả ở Sai Gon, siêu bản ngă của Trâm đă bị những nhà tỷ phú, nhưng người có danh phận cao trong xă hội, dầu tôn nàng lên hàng nữ hoàng trong những buổi dạ hội, cũng làm siêu bản ngă của nàng bị tổn thương. Do đó mà Trâm đă quyết định trở về Đà Lạt hàn gắn những di hại do những năm sống quá tự do đó. 

Cuộc t́nh giữa Trâm với Minh chớm nở từ ngày Trâm nhận cho Minh tới ở trọ trong ṭa lầu. Ngày đó Trâm đă hai mươi lăm tuổi, đẵ có vài ba năm sống như một bà hoàng không ngai, trong xă hội đầy xa đọa tại Sài G̣n. Nàng chán nản mệt nhọc muốn đổi hướng cuộc sống : Trâm như một người bị lưu đầy ra khỏi địa đàng tuổi trẻ muốn t́m đường quay trở lại.Trong thời gian đó Trâm đă gặp Minh, một chàng trai vị thành niên, chưa ra khỏi trường trung học, đang muốn đốt nến hai đầu, nôn nóng sớm ra khỏi tuổi trẻ. Trâm nh́n thấy ở Minh h́nh ảnh của chính nàng mấy năm về trước, khi giảng đường trường Luật, hay khuôn viên trường Văn Khoa không đáp ứng đủ những ước mong của nàng. Trâm muốn tự tay nàng lèo lái Minh ra khỏi con đường mà nàng đă bị sa lầy. Cuọdc t́nh giữa Trâm và Minh, trong Ṿng Tay Học Tṛ,  tuy không hẳn c̣n là một cuộc t́nh trẻ thơ, nhưng cũng chẳng già giặn ǵ nhiều hơn cuôc t́nh của Catherine và Heathcliff trong Wuthering Hights, trước khi Hearthcliff bơ đi xa

Nguyễn Thị Hoàng viết :

[…] Trâm tiếc xót xa đời ḿnh, và ḷng chợt dội lên những ước ao thầm lặng : được trẻ thơ, được trong sạch, được hiền dọu trờ lại, dù chỉ trong một năm, m5tô tháng một ngày thôi {…] Phút giây Trâm bỗng kháo phá v́ đâu, ḷng ḿnh thay đổi, nhẹ nhàng hơn, gọu gàng hơn, mong manh êm ái hơn, từ ngày có Minh đến ở trong nhà. Niềm tiếc đời và nỗi khát khao trở về thời niên trong sáng cũ bắt Trâm t́m kiếm, thiết tha t́m kiếm một cái ǵ đó, cái ǵ  vô tội, hồn nhiên, trẻ dại, cái ǵ đó, cái ǵ có mănh lực thu hút Trâm vào một thế giới khác, trong sáng và huyền ảo hơn, nên thơ và vĩnh cửu hơn cái thế giới […] đầy đam mê vội vă mà nàng đă khước từ trốn tránh để về đây […] Nàng đă gặp ở Minh không những một phần tuổi nhỏ của ḿnh […] mà c̣n một tâm trạng mênh mang khắc khoải giửa cuộc đời.

Truyện Minh bị Trâm thu hút dường như là một câu chuyện quen thuộc trong vô thức tập thể, inconscient collectif, của ngưi Việt |Nam. Đó là truyện công chúa Tiên Dung con gái vua Hùng thứ ba, đến tuổi trưỏng thành, trái lời cha, không chịu lấy chồng, đi chu du thiên hạ, gặp Chử Đồng Tử, trong màn tắm, rồi thành hôn cùng chàng. Truyên chép trong sách Lĩnh Nam Chích Quái [15] Truyện cũng là truyện nhẩy rào thứ nhất của người phụ nữ Việt Nam và trở thành một cổ mẫu,  archetype, cho những truyện nhẩy rào của phụ nữ ngày nay. Trong xă hội ngày nay, truyện yêu đuơng giữa thầy /cô giáo với học tṛ là một truyện nhẩy rào thường bị dư luận chê trách, trong truyện Ṿng Tay Học Tṛ, Minh c̣n là một vị thành niên, câu chuyện càng bị dư luận chê cười, kết tội gay gắt hơn.

Xét trong mối giao duyên giữa Minh và Trâm, chính v́ dư luận bàn ra tán vào mà khiến Trâm và Minh càng thêm thân thiết : họ liên kết thành một phe đối đầu với tất cả, giáo sư và học sinh trong trường Trâm đang dậy.

Đúng như lời Georges Bataille viết [16]:

L’interdit divinise ce dont il defend l’acces

Dư luận khắt khe kết tội cuộc t́nh cô giáo-hoc tṛ khiến đối với Minh, h́nh ảnh của Trâm trở nên một h́nh ảnh linh thiêng.

Nguyễn Thị Hoàng vẽ nên h́nh ảnh thiêng liêng của Trâm hiện lên trong tâm tường Minh, trong một cơn say mê sảng như sau :

[…] Trâm cúi xuống. Minh hé mắt nh́n lên :

-         Sao sáng thế này cô?

-         Đèn ấy mà

-         Không phải, cái ǵ thật sáng chung quanh người cô kia

Trâm ngơ ngác :

-         Có ǵ đâu, em nhầm rổi.

Minh ngồi dậy, lắc đầu cho những ám ảnh rụng xuống :

-         Đó, sáng quá. Nhưng em không thấy ǵ cả Em sợ. Cô c̣n ở đây không ?

………

-         Có, cái ǵ thật sáng xung quanh cô, như hào quang,

-         Em nói nhảm rồi.

-         Thật mà. Sáng như hôm em thấy cô lần đầu tiên trên trường.

-         Em thấy ở đâu nào?

-         Ở gốc cây thông, lúc chào cờ. Cô đứng một ḿnh, cũng chỗ đó ….

Vùng ánh sáng quanh người Trâm, mà chỉ có một ḿnh Minh nh́n thấy làm người đọc liên tưỏng tới những bức tranh tôn giáo, Phật Giáo cũng như Công Giáo, thường vẽ những vùng hào quang bao quanh người h́nh ảnh Đức Phật, Đức Chúa, hay thường thường thu nhỏ thành một vùng hào quang che trên đầu những vị thánh thiện đó.T́nh yêu Minh dành cho Trâm đă tạo nên h́nh ảnh linh thiêng của Trâm trong tâm tưởng của Minh. Trong cơn say, Minh đă nh́n thấy h́nh ảnh linh thiêng đó. T́nh tiết trên đạy chẳng mấy khác chuyện Catherine nh́n thất Hearthcliff như một trang  anh hùng.

Nguyễn Thị Hoàng không cho người đọc biết mảy may chi tiết cuộc sống của Minh trước ngày Minh cùng bạn là Thức tới xin ở trọ tại nhà Trâm. Trong buổi gặp mặt lần đầu tiên đó, Trâm đă đánh giá Minh qua đôi bàn tay trắng trẻo, thuôn thuôn từng ngón “như thế là điệu con nhà giầu quen thói ăn chơi”. Nhưng rồi Trâm chỉ thấy ḿnh đúng một phần, và Trâm vẩn không t́m ra được lư do đưa Minh tới xin ở trọ. “v́ trông nó c̣n nhỏ choắt và thật trẻ con, chưa thể có chuyện ǵ được”.

Chị Trúc của Trâm, nhân buổi lên Đa Lạt thăm Trâm đánh giá Minh xác thực hơn. Trúc bỗng nói nhỏ:

-         Trâm này, thằng Minh nó có vẻ … sành sỏi quá.

-         Em đoán lầm vè nó. Cũng không biết tính sao.

-         Lôi thôi quá.

-         Chị để em liệu lấy, đừng nói ǵ cả.

Nhưng dường như Trâm đă lầm thật, nhiều đứa trè con nhà giầu thường có sẵn tính độc ác, hung bạo: sadisme [17].

Nguyễn Thị Hoàng không dùng danh từ sadisme để mô tả Minh, nhưng tác giả Ṿng Tay Học Tṛ mô tả nhiều hành động cũng như lời nói của Minh cho thấy chàng trai này mang chứng sadisme. Đoạn đối thoại sau đây cho thấy chứng sadisme trong ngôn ngữ của Minh:

-         Sao cô không đi chơi?

-         Cô Thư đi vắng, tôi về … Sao nói đi chơi với bạn chiều về?

-         Đi nửa đường tự nhiên muốn trở về.

Rồi đột ngột Minh hỏi:

-         Cô, cô … yêu ông Lưu phải không?

-         Lưu nào? …

Minh lạnh lùng:

-         Chứ c̣n ǵ nữa? Ông ta mê cô tít đi! Không th́ nợ ǵ mà phải đến chầu luôn vậy, mỗi lần nói lảm nhảm hàng giờ …

Thấy mặt Trâm bỗng nhiên buồn rũ rượi, Minh cúi đầu nói nhỏ :

-         Cô … cô  em xin lỗi cô.

Trâm thảng thốt chới với thấy hiện h́nh lên hai bàn tay đặt bên nhau, trong khuya bên ánh lửa gần tàn. Trâm thóang nh́n Minh rồi cúi xuống :

-         Minh, em có khinh tôi không …

-         Cô hối hận, phải không …

-         Có ǵ phải hối hận, chỉ cảm thấy khó chịu. V́ em có thể hiểu lầm và khinh tôi.

-         Tại sao cô lại hỏi em như thế.

-         Không biết nữa. Đáng lẻ không nên hỏi.

Minh cười thật nhẹ :

-         Ở trường cô là cô giáo, nhưng về nhà cô vẫn là đàn bà, chỉ là đàn bà … 

Chính bởi tính sadisme trẻ thơ này của Minh mà cuộc t́nh giữa Trâm và Minh, chẳng khác ǵ cuộc t́nh giữa Catherine và Hearthcliff, cũng v́ tính sadisme của Hearthcliff, cả hai cuộc t́nh cùng không phải là những cuộc t́nh êm thắm, trái lại đầy sóng gió chua chát, nhưng ngược lại rất hấp dẫn với Cathering cũng như với Trâm.

Đời sống xă hội của Trâm mỗi ngày một thu hẹp, đến ngày Trâm nhận ra  là không có một hiện diện nào thay thế được Minh. Nàng khước từ t́nh yêu, không nhũng của mấy người bạn dồng nghiệp, mà cả nhưng người vẫn theo đuổi nàng từ nhiều năm về trước. Đồng thời, càng ngày Minh càng tỏ ra ghen tuông với những người bạn đồng nghiệp có ư theo đuổi Trâm. Nhiểu khi Minh thích thú cư xử với Trâm dường như cố ư làm khổ Trâm.

 

XEM PHẦN 3


 

[1] Francine Mallet, George Sand, Le Livre de Poche,Edition Grasset, Paris 1976, p. 438.

[2] Martine Reid, George Sand, « Folio » Gallimard, Paris 2013, p.16.

[3] Martine Reid, ibid. p. 24.

[4] Martine Reid, ibid. p. 95

[5] Francune Mallet, p. 117

[6] Francoise Sagan, Bonjour tristesse, Juloard, Paris, 1954, p.154.

[7] Deorge Battaille, Emily Bronté, in La Littérature et le mal, Gallimard,Paris,folio essais, p.16

[8] Emily Bronte, Wuthering Heights, Bantam Books, Toronto, 11th priting, 1986. P.2.

[9] Emily Bronte, Wutherong Heights, ibid. p.21

[10] Emoly Brone, Wuthering Heights, ibid., p. 21.

[11] Emily Bronte, Wuthering Heights,  ibid. p. 33

[12] Georges Bataille, La litérature et le mal, ibid. p.15

Chữ Masochism và chử Sadism thường lần lượt được dịch là thói « khổ dâm » và thói « bạo dâm ». Đồng thời hai chữ này c̣n ch́ hai chứng bệnh tâm thấn, và cùng là những chữ đặt từ tên người, nên trong bài viết này xin miễn dich hai chữ đó. 

[14] Gilles Deleuze, Coldness and Cruelty, Masochism, Zsine Book. Newyork, 1991, p.130.

[15] Vũ Quỳnh - Kiều Phủ, Lỉnh Nam Chích Quái, bản dịch của Đinh Gia Khánh, Văn Học Hà Nội, 1990, tr.45-51.

[16] Georges Bataille, La litérature et le mal, ibid. p.17

[17] Claure Bazin, La vision du mal chez les soeirs Bronte, ibid, p. 144.


 


 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG

 


 

 

 

 

www.ninh-hoa.com