www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 

 


Nữ Tính Trong THI Và HỌA
Lê Phụng
 

 

 

 

Kỳ 2:

Theo tiêu chuẩn của Gaston Bachelard trên đây, thơ Hồ Xuân Hương trích dẫn trong bài viết này là thơ Hồ Xuân Hương, mà người đọc thơ nghe được qua lời truyền miệng và tác giả là một nữ sĩ, không rơ tiểu sử .Bức tranh tiêu biểu cho mối giao duyên giữa Gustave Courbet và thơ Hồ Xuân Hương là bức Cái vơng, The Hammock, hoàn tất năm 1844, xem phụ bản 1. Bài thơ tương ứng với bức tranh này là bài:

 

 

Thiếu Nữ Ngủ Ngày


Mùa hè hây hẩy gió nồm đông
Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng
Lược trúc lỏng trôi trên mái tóc
Yếm đào trễ xuống dưới nương long
Đôi g̣ bồng đảo sương c̣n ngậm
Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông
Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt
Đi th́ cũng dở ở không xong.

 

Trong thơ người thiếu nữ ngủ thoải mái trong cơn gió mát, lược trúc tuột khỏi mái tóc, yếm đào trễ xuống dưới ngực, để thoáng lộ cặp nhũ hoa. Đó chính là những h́nh ảnh trong tranh Gustave Courbet. Suối tóc chẩy dài ra về phía người xem tranh, làm nổi bật vệt nắng phía sâu trong tranh, tất cả tạo nên nét thoải mái của người trong tranh trong buổi xế trưa muà hè. 

 

Câu thơ:

Một lạch đào nguyên suối chửa thông

hiện ra trong tranh qua h́nh ảnh đôi chân người thiếu nữ quặp với nhau thả dưới vơng. 

 

Tiếp tới hai câu kết:

Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt
Đi th́ cũng dở ở không xong

 

tương ứng với h́nh ảnh trong tranh là một cánh hồng rớt trên má người thiếu nữ và một nhánh hồng bụi như cố vươn về phía người thiếu nữ, như mơn chớn người thiếu nữ trong giấc bướm. Theo Michael Fried, cánh hồng rớt trên má người thiếu nữ kết hợp với khay mầu trong tay họa sĩ, và nhánh hồng bụi là này biểu trương dục vọng của người vẽ tranh với người trong tranh. Đó là những biểu tượng tạo ra sự khác biệt nam nữ trong ḷng họa sĩ với cô gái trong tranh, chứ không phải là giữa họa sĩ với người thiếu nữ kiểu mẫu. Trong bài thơ trên đây, Hồ Xuân Hương, dùng chữ quân tử, cũng như trong nhiều bài khác, chữ đó cần phải rơ mạch thơ của Hồ Xuân Hương mới thấu nghĩa. Để thấu nghĩa chữ này, cần trở lại bức tranh. Vẻ mặt người trong tranh hân hoan, dường như đang mơ một giấc mơ đẹp. Khó có thể biết cảnh giới giấc mơ đó qua tranh, nhưng nếu kết hợp với thơ Hồ Xuân Hương, người xem tranh sẽ t́m được ba bài thơ ghi lại giấc mơ đẹp này. Gaston Bachelard, trong cuốn La Poétique de la Rêverie đă chỉ cho người đọc thơ nẻo vào trong cảnh mơ của người Thiếu Nữ Ngủ Ngày hay người thiếu nữ nằm trên vơng trong tranh Gustave Courbet.

 

Gaston Bachelard viết:

 

[...] la rêverie du jours bénificie dune transquillité lucide [...] cette transquillité lucide est la simple conscience de labscence de soucis. [elle se] nourrie par des images de la douceur de vivre, par les illusions du bonheur. La rêverie dun rêveur suffit à faire rênificie d’une transquillité lucide

 

Trong một đoạn khác, Gaston Bachelard viết về nội dung tổng quát giấc mơ:

 

[...]dans la rêverie solitaire nous nous connaissons à la fois au masculin et au feminin. La rêverie qui vit lavenir dune passion idéalise l object de sa passion. Lêtre féminin idéal écoute le rêveur passionné. La rêveuse suscite les déclarations dun homme idéaliséverie

 

Và trong đoạn tiếp:

 

Parfois des désirs dialoguent en nous [...]un homme et une femme parlent dans la solitude de notre être. [...] ils parlent pour savourer leurs désirs, pour communiquer dans la tranquillité dune double nature bien accordétre.

 

Ngôn ngữ của cuộc đối thoại này, theo Gaston Bachelard là một thứ ngôn ngữ không bị kiểm duyệt, langage sans censure. Cảnh mơ như một cuộc đối thoại, dùng ngôn từ không bị kiểm duyệt, nói lên nhưng dục vọng của người nam và người nữ, animus và anima, trong nội tâm Thiếu Nữ Ngủ Ngày của Hồ Xuân Hương ghi rơ trong ba bai tứ tuyệt sau đây:

 

 

Bánh Trôi Nước


Thân em vừa trắng lại vừa tṛn
Bẩy nổi ba ch́m với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm ḷng son.

 

Quả Mít


Thân em như quả mít trên cây
Vỏ nó xù x́ múi nó dầy
Quân tử có yêu th́ đóng cọc
Xin đừng mân mó nhựa ra tay.

 

Con Ốc Nhồi


Bác mẹ sinh ra phận ốc nhồi
Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi
Quân tử có thương th́ bóc yếm
Xin đừng ngó ngáy lỗ trôn tôi.

 

Animas và animus hay người nữ và người nam trong nội tâm con người là một khái niệm trừu tượng do nhà phân tâm học Carl Jung đề xướng. Triết gia Gaston Bachelard đưa khái niệm này sang văn học.

 

Ông viết:
Je ne serai jamais qu’un psychologue des livres.

 

Giới phê b́nh hội họa cũng dùng thuyết này, lấy chiếc bút vẽ trong tay nghệ sĩ là animus, lấy khay mầu trong tay kia làm anima. Sự kết hợp này dùng h́nh ảnh chiếc bút và khay mầu để diễn tả hai chữ animus và anima. Có lẽ đă từ lâu, từ trước khi Carl Jung đề ra thuyết anima-animus, người Việt Nam thường đă phân biệt Nàng Thơ với Bút Thơ của thi nhân. Rơ ràng Nàng thơ là animas và Bút thơ là animus. Nàng thơ đưa người thơ ra khỏi hoàn cảnh, sang cảnh mộng rồi vào cảnh thơ. Bút Thơ ghi lại nhưng cảm hứng của người thơ trong diễn tŕnh đi theo Nàng Thơ mà thành bài thơ.

 

 

 

 

Xem Kỳ 3

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com