www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 


N CƯỜI THIỀN
 

 

 

 

 

VI

(tiếp theo kỳ 23)

 

 

Đằng khác, theo Lục Tổ Huệ Năng của Thiền Tông, h́nh ảnh hoàn đồng là h́nh ảnh người t́m thấy được tự do, tức t́m đươc bản tánh, và đúng với lời phật dậy[1] :

見  性  成  佛

Kiến tánh thành Phật.

Lời Lục Tổ nói với sư Chí Thành thuôc phái Bắc Tông c̣n nói rơ hơn [2]:

Cho nên người thấy tánh th́ lui tới tự do, không vướng không mắc, tùy thế mà làm, tùy cơ mà nói, hiện khắp hóa thân mà chẳng ĺa tánh, tức được tự tại thần thông, du hí tam muội vậy.

Thiền thoại sau đây cho thấy sự tự do, không vướng không mắc, tùy thế mà làm của Lục Tổ trong thực tế [3]

Tỳ kheo Nhật Bản Tanzan (1819-1892) nổi tiếng v́ không nhất thiết tuân hành luật nhà chùa trong việc ăn uống,  nghỉ ngơi, kể cả phép tắc trong việc giao thiệp với phái nữ. Một ngày kia, Tanzan đi cùng đồng môn Ekido trên một con đường đất lầy lội, tới một ngă tư hai người gặp một thiếu phụ trong bộ kimono bắng lụa tha thướt đang đứng ngần ngại nh́n quăng đường bị ngập nước. Không ngại ngùng, Tanzan bế người đàn bà đẹp này trong tay qua khúc đường ngập. Ekido không nói một lời với Tanzan, cho tới khi hai người về tới chùa. Đêm đó Ekido hậm hực trách Tanzan:

         - Người tu hành không được gần gận phụ nữ, nhất là những phụ nữ sinh đẹp!

         - Tôi đă đặt cô ta  xuống bên góc đường. Sao thầy c̣n mang cô nàng về chùa làm ǵ?

Có một điểm cần lưu ư là hoàn đồng không phải là lại trở thành một đứa trẻ thơ mà t́m lại được bản tính của ta, tức là kiến tính. Được vậy th́  mới có thể không làm mà mọi việc đều làm, như lời Lăo Trang .

Trong thực tế, quan điểm tự do của Lục Tổ không khỏi bị lạm dụng. Thiển sư Vân Môn không tha thứ cho những vụ lạm dụng đó. Ngài nói:

-   Nếu chư vị gặp một lăo tăng dơ môt ngón tay hay chiếc phất trần lên và nói “Thế là Thiền hay Thế là Đạo th́ xin táng cho lăo đó một thiền trượng cho vỡ đầu lăo ra, rồi hăy quay đi.

Trong Thiền học, hành giả rất kỵ thói bắt chước những hành xử của người xưa khi đốn ngộ. Kẻ bắt chước chẳng khác ǵ một người không biết bơi nhẩy xuống biển theo một người bơi giỏi. Sự hoàn đồng không phải chỉ là trẻ lại để kéo dài chuỗi ngày thơ ấu vô trách nhiệm mà chính là kết quả của việc kiến tính.

Thần thoại Âu Mỹ thường nói tới ba giai đoạn trong đời người: thời kỳ ở trong Thiên Đàng, thời kỳ lạc khỏi  Thiên Đàng và thỏi kỳ trở về Thiên Đàng. Thời kỳ ở trong Thiên Đàng là thời kỳ c̣n thơ dại; trở thành tráng niên là thời kỳ bắt đầu lạc ra khỏi thiên đàng. Trẻ thơ sống trong Thiên Đàng nôn nóng mau lớn để lạc khỏi Thiên Đàng.

Lạc khỏi Thiên Đàng, con người luôn luôn ngóng về Thiên Đàng, đứng như lời nhà thơ Wordsworth viết trong bài Recollection of Early Childhood[4]:

Heaven lies about us in the infancy

Shades of the prison-house begin to close

Upon the growing boy …

At length the Man perceives it die aways,

And fade into the light of common day.

Con người lại mong được trở về Thiên Đàng. Con người mong được hoàn đồng. Hoàn đồng nhưng không phải là trẻ lại như hồi c̣n thơ dại c̣n vô tư, v́ đó chỉ là một mong ước của con người và chưa ai thực hiện nổi. Trong thực tế, trẻ lại đây là được cuời một cách tự nhiên, tự do trên một mức độ thích hợp với tự tánh với kinh nghiệm và với trách nhiệm của người trung niên để bước ra khỏi ṿng cương tỏa.

Bên trời Đông, Chân nhân Đạo Giáo là những người sống tự do trong tiêu dao, không giàng không buộc, chấp nhận cảnh sống hiện tại, sống vui trong hiện tại, mặc dầu những giằng co những giới hạn của thực tế.

Muốn vậy, phải chăng con người phải biết buông bỏ bởi lẽ tự do là không bị giàng buộc, và đó là bản tánh của con người để trở về với thế tục. Người đọc liên tưởng tới Nguyễn Công Trứ  cỡi ḅ lên chùa, theo sau đủng đỉnh một đôi d́; cũng như h́nh ảnh Nguyễn Khuyến ôm cần, không đợi cá trên chiếc thuyền câu trên mặt ao nhà. Trong ḍng văn học Thiền Việt Nam, trở về với thế tục là trở về với cái tâm b́nh thường. Thiền dậy:

       

B́nh thường tâm thị đạo

Sách chép lời Quốc sư Phù Vân đời Trần:

Lấy cái muốn của thiên hạ làm cái muốn của ḿnh

Lấy cái tâm của thiên hạ làm cái tâm của ḿnh.

Chứng được đạo lư ấy th́ làm ǵ cũng hợp đạo: không theo không ĺa không dừng không dính, dọc ngang tự tại, đâu cũng là pháp tràng; pháp nào cũng là Phật pháp: đi đứng nằm ngồi cũng là Phật pháp, đói ăn khát uống cũng là Phật pháp.

Vị tỳ kheo trong bức thứ mười trong bộ mười bức tranh trâu (xem Phụ Bản VI), dưới đầu đề Thơng Tay Vào Chợ, tay sách bấu nước, tay chống gậy tre, đánh bạn với làng say và phường đồ tể. Đó là vô trụ Niết Bàn,  ngay ngày hôm nay, tại cơi bụi hồng này.


 

[1] Thích Thanh Từ, Pháp bảo đản Kinh, sách biếu, phát hành tại Hoa Kỳ, 1993, tr.Phẩn 4 Định Tuệ, Phẩm 4 Toạ Thiền., tr. 186-202.

[2] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tập I, Sđd., tr.341.

[3] Reps and Senzaki, Zen Flesh and Zen Bones, Dobleday, Garden City, 1959, pp. 60-61.

[4] Trích theo Conrad Hyers, The Laughing Buddha, p. 168.

 

 

 

 

Xem Kỳ 25

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com