www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 


N CƯỜI THIỀN
 

 

 

 

 

VI

(tiếp theo kỳ 22)

 

 

Trên mặt đạo, đốn ngộ là chết đi sống lại, trên mặt luân lư là thẩm định lại mối liên hệ giữa cá nhân và thế gian. Đàng khác, khi có hai hiện tượng đối chọi nhau bất chợt ḥa hợp với nhau th́ nở ra nụ cười. Người đọc tự hỏi là cấu trúc của đốn ngộ và cấu trúc của cái cười phải chăng là tương tự như nhau? 

Trong di cảo của Quốc Sư Phật Quang, ngài có nhắc tới trân cười khi đốn ngộ, trong khi ngài chạy dưới trăng thanh đến khu vườn nhà Ganki. Trận cười đó, người đọc nghĩ rằng không phải chỉ để mừng sự đón ngộ mà c̣n là mừng sự đột biến, nhờ đó ngài giải được công án chữ Vô của Triệu Châu, mà phải chăng v́ ngài cảm thấy như mọi trói buộc từ vô lưọng kiếp đă đổ vỡ: biết bao nhiêu điều xung khắc nay bỗng ḥa hơp. Phải chăng v́ vậy mà R. H. Blyth đă viết [1]:

Enlightenment is frequently accompaigned by laughing of a transcendental kind, wich may further be described as a laughter of surprise approval.

Chuỗi cười của Quốc Sư Phật Quang trong Thiền thoại trên đây, nhắc tới chuỗi cười của Thuỷ Lạo hoà thương.  Thiền sử chép [2]:

Nhân khi đang tỉa cây đằng, hoà thượng Thủ Lạo hỏi Mă Tổ:

-   Ư của Tổ từ Tây đến là ǵ?

Mă Tổ đáp:

-   Lại gần đây ta bảo cho. 

Rồi khi Thủy Lạo vừa đến gần, Mă Tổ tống cho một đạp té nhào. Nhưng cái té này khiến tâm của Thủy Lạo hoát Nhiên đại ngộ, bất giác đứng dậy cười ha hả, tuồng như xẩy ra một việc không ngờ, nhưng rất mong mỏi. Mă Tổ hỏi: 

-   Nhà ngươi thấy cái đạo lư ǵ đấy? 

Thủy Lạo đáp: 

-   Quả thật, trăm ngàn pháp môn, vô lượng diệu nghĩa, chỉ trên đầu một sợi lông mà biết ngay được cả căn nguyên.

Trong một bức thư gừi cho đồ đệ Thiền sư Đại Huệ đời Đường, viết [3]:

Khi đă chứng ngộ như vậy, hoà thượng Thủy Lạo không c̣n chấp trước vào sự im lặng của chánh định, và v́ ngài không c̣n dính mắc vào đó nên vượt hẳn lên hữu vi và vô vi; ở trên hai tướng động và tĩnh. Ngài không c̣n nương tựa những cái ở ngoài chính ḿnh nữa mà mở kho tàng tự kỷ, nên nói: “Ta đă thấy suốt căn nguyên rồi!” Mă Tổ biết thế và không nói thêm ǵ nữa. Về sau, khi có người hỏi về kiến giải Thiền của ngài, ngài chỉ nói: “Từ thủa nếm cái đạp nặng nề của Tổ, cho đến giờ ta vẫn cười hoài không thôi.

Người đọc tự hỏi, phải chăng câu “Ta đă thấy suốt căn nguyên rồi” của hoà thượng Thuỷ Lạo và điều Quốc sư Phật Quang thấy “hiển lộ trọn vẹn ở tôi vị bổn lai nhân”, cùng biểu lộ sự đột biến dẫn tới đốn ngộ của hai hành giả, khiến cả hai người vượt lên khỏi sự nhị nguyên và hoà hợp được mọi điều xung khắc. Phải chăng v́ vậy Quốc sư Phật Quang ngửa mặt lên trời mà cười, và ḥa thượng Thủy lạo c̣n cười mỗi lần có người hỏi về kiến giải Thiền của ngài. Phải chăng chuỗi cười của Quốc sư Phật Quang cũng như chuỗi cười của hoà thượng Thủy Lạo là những chuỗi cười của những người đă t́m thấy tự do, tới được bờ bên kia và thoát được cảnh giàng buộc cùng t́nh trạng u minh ở bờ bên này?  Những chuỗi cười đó phải chăng là những chuỗi cười của những người bất chợt nh́n thấy sự vật dưới ánh sáng mới, hay bất chợt lư giải được những khúc mắc, để tự trách ḿnh bằng câu: “có vậy mà t́m măi không ra!” hay câu “sự thật sờ sờ trước mắt, mà bấy lâu không thấy!”.

Bên trời Đông, Lăo Tử rất chú ư tới sự hoàn đồng, tức sự lấy lại đặc những đặc tính của hài đồng: trong sạch, giản dị, ngây thơ, tự nhiên, tự do.

Sách Đạo Đức Kinh, chương XXVIII [4] có câu:

復  歸  於  攖  兒 […]  復  歸  於  樸

phục quy ư anh nhi […] phục quy u phác

Chương LXIV [5] có câu:

聖  人  欲  不  欲

Thánh nhân dục bất dục

Sang chương LXVIII có câu [6]:

是   謂  不  爭

thị vị bất tranh

và trong chương XLIX có hai câu [7]:

        . […]       注 其    ,        

Thánh nhân tại thiên hạ […] bách tính giai chú kỳ nhĩ mục. Thánh nhân giai hài chi.

nghĩa là:

Hoàn đồng để trở lại mộc mạc […].Thánh nhân muốn mà như không muốn, v́ không muốn tranh. Trong thiên hạ […] bách tính dương mắt dỏng tai, [chỉ riêng] thánh nhân  cười như con nít.

Cùng một ư với Lăo Tử, trong chương Canh Tang Sở, Trang Tử viết [8]:

Có thể hoàn đồng chăng?

Con trẻ suốt ngày gào mà cổ không khan:  rất ḥa mục vui vậy.

Suốt ngày nh́n mà không chớp mắt: không thiên ở ngoài vậy.

Đi không biết đi đâu, ở không biết làm ǵ: cùng vật ung dung, thuận sóng đồng gịng vậy.

Lời Trang Tử trên đây cho người đọc thoáng thấy cái tự do khi trở lại thành trẻ thơ. Kẻ được như vậy:

Họa cũng không đến lượt, phúc cũng không tới nơi

Đă không có họa phúc, đâu c̣n tai vạ tới người

Cơi ḷng thư thái định nhất.

 H́nh ảnh hoàn đồng qua lời Lăo Tử và Trang Tử dường như nhắn nhủ ngựi học Đạo là có thấm nhuần Đạo mới đưa tới hoàn đồng, mới giữ được tươi trẻ trên đài thiêng.

[1] R.H. Blyth, Oriental Humour, Hokoseida Press, Tokyo, 1959,  p. 91.

[2] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tập II, sđd., tr.34.

[3] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tập III, Sđd., tr.34-35

[4] Lăo Tử Đạo Đức Kinh, ibid., tr. 186

[5] Ibid., tr. 261

[6] Ibid.,  chương LXVIII, tr.297

[7] The Tao of Power, A New Translation of the Tao Te Ching by R.L. Wing, Dolphin Book, New York, 1986, Chap. 49. (bản dịch của Nghiêm Toản không có bẩy chữ bách tính giai chú kỳ nhĩ mục, nên dùng bản dịch của Wing thay thế).

[8] Trang Tử Nam Hoa Kinh, Sđd. tr. 364.

 

 

 

Xem Kỳ 24

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com