www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 


N CƯỜI THIỀN
 

 

 

 

 

V

(tiếp theo)

 

Tám chữ tâm như diễn viên ư như thằng hề, Mă Tổ nói trên đây, người đọc nhận ra là lời kinh Lăng Già [1]. 

Kiến giải đạo lư thực ra đă có sẵn trong tâm người học Thiền, chỉ chờ đến thời điểm thuận tiện để bừng sáng. Sư phụ của người học Thiền không thực sự là ngựi đă gieo giống hay nuôi dưỡng kiến giải đạo lư trong tâm người học Thiền, và bất kỳ ai khác cũng không thể giúp người học thiền tự tạo nên kiến giải đạo lư đó ngoài chính người học Thiền tự tạo cho ḿnh.

Thiền Thoại về Hương Nghiêm và Qui Sơn là một thí dụ điển h́nh. Hương Nghiêm và Quy Sơn cùng là đồ đệ của Tổ Bạch Trượng. Quy Sơn hỏi Hương Nghiêm một câu về đạo lư; Hương Nghiêm từ chối và nói rơ cho Quy Sơn hay là trả lời Quy Sơn là chen lấn vào việc tu tập của Quy Sơn, điều này khiến Quy Sơn chán nản bỏ dở công tŕnh đang đeo đuổi. Chỉ ít lâu sau, nhân một buổi chiều ông chặt cây quét lá, một viên sỏi đụng vào khóm tre phát ra tiếng độn, đập vào trí óc ông và ông chợt đốn ngộ. Lúc đó Quy Sơn mới thầm cám ơn ông bạn đồng môn, nếu trước kia chiều ư ông và trả lời câu ông hỏi th́ ngay nay ông đâu có khai ngộ nổi.

Kiến giải đạo lư truyền đạt từ sư phụ xuống đồ đệ, không phải là một những ǵ có thể chuyển đạt từ thầy giáo tới học tṛ. Đó không phải là những ǵ mà ông thầy đă ghi trên một tờ giấy, đọc lên thành lời để cho tṛ ghi vào vở, học thuôc ḷng rồi nhắc lại như một con vẹt, hay biến hóa nhào trộn với những điều ghi nhớ từ các nguồn khác. Thiền sư Vân Môn đă mô tả : “Có nhiều kẻ, nh́n thấy một lăo tăng mở miệng nói, là vội nhặt từng chữ bỏ vào miệng ḿnh mà nhai mà nuốt. Nhưng kẻ đó khác chi một đàn nhặng bâu quanh một cục phân.” Một dịp khác, Thiền sư Vân Môn c̣n nói: “Nếu ta nói cho các ngươi nghe nhưng điều nghe xong là liền hiểu, th́ là ta  đang nhồi phân vào đầu các ngươi.” [2] .

Một học tăng hỏi Thiền sư Vân Môn về ngài Long Thọ, Nagarjuna, một trong hai mươi tám vị cao tăng Ấn Độ có ảnh hưởng lớn tới Thiền Tông, Thiền sư trả lời [3]:

-  Tây Trúc có chín mươi sáu cấp tà môn, nhà thầy thuộc tà môn thấp nhất.

 Thông trhường th́ truyền thông là việc chuyên tải một vật ǵ một điều ǵ từ người gửi tói người nhận. Qua những Thiền thoại trên đây, rơ ràng là sự kiến giải dẫn tới đốn ngộ không phải là nhưng ǵ có thể truyền đạt từ người này sang người khác trên một mạch truyền thông. Thế nên thường thường sư phụ của các Thiền giả chỉ là những người đă tạo ra cơ hôi cho kiến giải đạo lư mà người học Thiền đă nung nấu nuôi lớn trong tâm, bỗng chợt  bừng sáng. Cơ hội để tạo ra sự đốn ngộ cho môn đệ thường là cái véo mũi của Mă Tổ, những chục hèo Tổ Đức Sơn dành cho người học Thiền.  

Thiền thoại trên  đây cho thấy cái khác biệt của việc hoằng Pháp và việc truyền thông. Hoằng Pháp là làm bùng nở những ǵ sẵn có trong ḷng người nhận, truyền thông là đưa tới cho người nhận những ǵ mà người đó chưa từng có trước khi quà gửi tới tay. Đó là chủ đề của mấy Thiền thoại dưới đây.

Trả lời một vị quan đại phu trong triều vua Trung Tôn, tức vị năm 685, vốn là nhà nho muốn biết về yếu chỉ của đạo Phật, Thần Tú, vị tổ của phái Bắc Tông có bài kệ dưới đây:

Lời dậy của chư Phật

Trong tâm bỗn lai đủ

Cầu tâm mà bỏ tánh

Khác nào lạc mất cha.

Tổ Đại Châu Huệ Hải cũng thường nói với môn đệ:

-   Ta chẳng hiểu Thiền, chẳng có giáo thuyết đặc sắc ǵ dành cho các người. V́ vậy, các người khỏi cần phải đứng đây lâu lắc. Hay nhất là các người hăy tự ḿnh thanh toán vấn đề.

Đằng khác, khi có người hỏi về căn cơ nào ngài đă được Ngũ Tổ  trao y bát, Lục Tổ Huệ Năng trả lời:

-   Tại tôi không hiểu Phật Pháp.

Suzuki trích sách Đại Huệ  Ngữ Lục, đề ra hai thiền thoại sau đây [4]:

Đại Huệ trích Chứng Đạo Ca của Vĩnh Gia Huyền Giác:

了  了  見   無   一   勿

Liễu liễu vô nhất vật

亦   無  人  亦  無   佛

Diêc vô nhân diệc vô Phật

大  天   世   界  海  中   漚

Đại thiên thế giới hải trung âu

一  切   聖   賢   如  電  拂

Nhất thiết thánh hiền như điện phất.

Dịch là:

Thấy rơ ràng chẳng có ǵ

Không có người chẳng có Phật

Cả trời đất cánh bèo trôi biển cả

Hết thẩy thánh hiền làn chớp dật.

Rồi Đại Huệ dẫn một cổ đức thiền sư khác bàn giải về Vĩnh Gia: “Nếu không có ǵ đề thấy, sao ông ấy thấy cái ǵ mà tỏ rơ thế?” Chấm dứt những trích dẫn này, Đại Huệ đặt câu hỏi: “Quư ngài nói sao về lời bàn của vị cổ đức đó? Quả thực tác giả Chứng Đạo Ca có con mắt huệ để mà thấy ư?”

Bàn bằng cách đặt một câu hỏi có khả năng tự nó trả lời lấy phải chăng là một cách diễn tả trong h́nh thức tự giảo nghiệm? Trong một dịp khác, Đại Huệ lại viện dẫn Mục Châu:

Một hôm Mục Châu hỏi Tăng Chánh:

-  Giảng được Duy Thức Luận không?

Tăng Chánh đáp:

-  Không dám. Hồi nhỏ cũng có đọc sách vở chút đỉnh.

Mục Châu đưa lên một miếng bánh ngọt, bẻ làm hai nửa rồi hỏi:

-  Ông gọi nó là cái ǵ?

Tăng Chánh không đáp. Mục Chsâu lại hỏi:

-   Goi là bánh ngọt là phải? Hay không gọi là bánh ngọt là phải?

Tăng Chánh đáp:

-   Không thể gọi là bánh ngọt

Mũc Châu gọi một chú sa di đến hỏi:

-   Chú gọi cái này là ǵ?

Chú tiểu nói:

-   Bánh ngọt, dạ bẩm hoà thượng.

Mục Châu nói:

-   Chú có thể giảng được Duy Luận Thuyết đó. 

Đại Huệ bàn về vụ này:

-   Tăng Chánh và sa di quả t́nh giảng được Duy Thức Luận; chỉ có một điều không ai biết bánh ngọt từ đâu tới.
 

[1] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tập III, ibid., tr. 66.

[2] Conrad Hyers, The Laughing Buddha, ibid., p. 130.

[3] Ibid., p. 130

[4] Daiset teitaro Suzyki, Thiền Luận Tập III, tr. 435-436.


 

 

 

Xem Kỳ 20

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com