www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 


N CƯỜI THIỀN
 

 

 

 

 

V

(tiếp theo)

 


 

Suy rộng ư nghĩa của những Thiền thoại trên, người đọc thấy như, những khác biệt trên căn tính mà con người thường tôn lên thành một điều quan trọng, hay tạo cho chúng những ư nghĩa siêu việt, thiêng liêng, thẩy đều có thể bị xóa bỏ trong một cơn điên hay qua một câu chuyện ưu hài, bởi trong những trường hợp này con người được tự do cười, và chuỗi cười này có khả năng làm tiêu tan những hàng rào cách biệt giữa người với người. Suzuki kể lại kinh nghiệm riêng của ông ngày ông đốn ngộ như sau [1]:

 

Theo kinh nghiệm riêng của tôi, cái vỏ cá biệt hằng bao phủ chặt cứng nhân cách của tôi, bỗng nhiên vỡ tung và tôi được hợp nhất với một thực thể lớn hơn, và hoàn toàn khác hẳn với tập quán thường nhật của tôi.

 

Đàng khác, có một môn sinh hỏi hoà thượng Vân Môn về h́nh ảnh của Ngưu Đầu, đốn ngộ sau khi ra mắt Tứ Tồ, th́ ḥa thượng nói rằng : “Một con dế nuốt một con cọp trong một đám cháy.” Chuỗi h́nh ảnh này tượng trưng cho một vị ngă nhỏ bé bỗng mở rộng để nuốt trôi cái ngă vô ngă vĩ đại đồng thời thiêu rụi bản ngă.

 

Tương tự, nếu ta xét vấn đề của tham vọng theo chiều hướng Phật học, thời những thói tật như đam mê, tham lam, ganh ghen, tự kiêu và oán thù, đều trở thành chuyện khôi hài. Trong những chuyện khôi hài này, nhất là trong những chuyện khôi hài dựng quanh những trường hợp Thiền giả đốn ngộ, cái ta và cái tha họp thành cặp hề hài cống hiến cho người thiên hạ những nụ cười thoải mái cũng như những trận cười no nê.

 

Kinh nghiệm của những đại sư cho thấy rằng giác ngộ không bảo đảm cho người tu tập giải đáp được mọi vấn đề về bản ngă. Đó chỉ là một khởi đầu và không phải là một kết luận. Cái ta có thể lại tái hiện, dưới những h́nh thức mới với cuờng độ mạnh gấp bội. Trong tập Orategama, thiền sư Bạch Ẩn cho hay là, sau khi đốn ngộ, khi tuổi vừa hai mươi bốn, ngài sống trong trạng thái cực kỳ sung sướng rồi chuyển dần sang tự kiêu. Ngài kể: “niềm kiêu hănh của tôi lớn lên bằng cả một trái núi, niềm tự hào của tôi dâng lên chẳng khác ǵ nước thủy triều. Tôi thầm nhủ: ‘hai ba trăm năm qua không có ai phát hiện được những thành quả đáng sánh với thành quả của ta.” Tự tin ở công tŕnh tu tập của ḿnh, ngài tŕnh lên sư phụ.  Sư phụ ông không mảy may ngạc nhiên và sau khi cho ngài một công án để kiểm công quả của đồ đệ th́ sư phụ phán: “Quân ăn lông ở lỗ! Có thật là ngưoi tự cho công tŕnh của ngươi thế là đây đủ rồi không?” Bạch Ẩn cho biết thêm là từ ngày đó gặp ông bất cứ ở đâu sư phụ cũng gọi ông là “quân ăn lông ở lỗ”.

 

Qua kinh nghiêm của sự đốn ngộ của nhiều Thiền giả, giới nghiên cứu nh́n thấy rằng thành quả đạt được trong vụ đốn ngộ có thể coi như việc thực hiện được một hé mở trong cơi vô minh của một cuồng sĩ, như vậy giác ngộ chỉ là  được tự do cười sự u tối của chính ḿnh trong niềm vui được nh́n thấy sự u tối của chính ḿnh dưới một ánh sáng mới.

 

H́nh ảnh con người ch́m trong giấc mơ đam mê vị ngă là h́nh ảnh con chó đuồi theo cái đuôi của chính nó. Đó là một h́nh ảnh vừa chọc cười vừa đáng thương. Cũng v́ vậy, những vai hài hề, những cuồng sĩ, là những kẻ chọc cười bằng những điều phi lư, thường được h́nh dung như một ngón tay cong queo chỉ mặt trăng.

 

Đằng khác, Ba câu 62, 63 và 66 kinh Pháp Cú, Dhammapada, cho thấy h́nh ảnh con người ch́m trong giấc mơ đam mê vị ngă, chẳng khác ǵ h́nh ảnh chúng ta nh́n thấy chính chúng ta trong gương [2]:

62Con ta tài sản ta

Người ngu sinh ưu năo

Tự ta ta không có

Con đâu tài sản đâu?

63Người ngu nghĩ ḿnh ngu

Nhờ vậy thành có trí

Người ngu tưởng có trí,

Thật xứng gọi chí ngu

………………………

66Người ngu si thiểu trí

Tự ngă thành kẻ thù

Làm các nghiệp không thiện

Phải chịu quả đắng cay.

 

Trong bản dịch sang chữ Anh, có tác giả dịch chữ ngu là điên, fool [3].

 

Một thầy tăng hỏi Tổ Tào Sơn, một trong những vị cao tăng thành lập ra phái Tào Động, Soto, tại Nhật:

 

-   Bạch Thầy, cái ǵ là cái việc quan trọng nhất trong vũ trụ

-   Con mèo chết!

-   Sao con mèo chết lại là vật quan trọng nhất trong vũ trụ?

-   V́ chưa có ai đă từng nghĩ tới giá trị của con mèo chết.

 

Không riêng ǵ trong giới hài hề, mà có nhiều Thiền giả coi những nghi lễ hay thái độ trang trọng chỉ là h́nh ảnh của sự sùng kính thái quá và biểu thị hiện thực cho cái ṿng cương tỏa của xă hội, chói buộc con người trong giấc mơ vị ngă, trong bóng tối của u mê, trong nỗi khổ của ham muốn và ghen tỵ. Theo lời Lâm Tế, con người trong hoàn cảnh này chẳng hơn ǵ những h́nh nộm mà nhất cử nhất động đều bị người khác giật giây.

 

Cái cười thường giúp cho con người vượt ra khỏi ṿng cương tỏa, có vậy mới mong ánh sáng của trí tuệ soi thấu tự tánh tâm địa, bước sang cảnh giới vô niệm.  Lục tổ Huệ Năng đă nói [4]:

 

Vô niệm là thấy tất cả các pháp mà không chấp trước pháp nào; hiện diện khắp nơi mà không trước nơi nào; tự tính thường tịnh; khiến cho sáu tên giặc chạy khỏi sáu cửa mà vào trong sáu tuần, nhưng không ĺa, không nhiễm; đi và đến tự do.


 

[1] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tập II, Sđd., tr. 45
 

[2] Kinh Pháp Cú, Dhammapada, Bản dịch của Thượng Tọa Thích Minh Châu, Trung tâm văn hóa Phật Giáo Việt Nam tại Công Ḥa Liên Bang Dức xuất bản, 1986, tr.42.

[3] Conrad Hyers, ibid. p.115

[4] Daisetz teitaro Suzuki, Thiền Luận Tâp III, Sđd. tr. 39.

 

 

 

 

Xem Kỳ 17

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com