www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

Main Menu

 
 

 

 



Hồ Quư Ly
 
Nghi Ngờ Sách Luận Ngữ
Lê Phụng
 

 

 

 

PHẦN 5:

 

 

 

 

Khách xót xa đổi nét mặt thưa :

- Nhà người thật khó bảo cho hiểu quá! Có kẻ sợ bóng ghét dấu, bỏ nó mà chạy ... Cất chân càng mau mà dấu càng nhiều. Chạy càng nhanh mà bóng chẳng ĺa ḿnh. Tự cho là c̣n chậm, chạy nhanh không nghỉ, kiệt sức mà chết. Không biết : ở chỗ râm cho mất bóng, ngồi chỗ tĩnh cho tắt dấu, người ấy quả ngu lắm thay. Ngươi to khỏang nhân nghĩa; xét đồng dị; xem biến của động tĩnh; lựa độ của cho, lấy; hiểu t́nh yêu ghét; ḥa tiết mùng giận ... thế mà xuưt không thoát. Cẩn thận mà giữ lấy thân ḿnh. Dè dặt giữ lấy đời thật... Thế th́ không ǵ lụy nữa....

 

Thẩy Khổng buồn rầu:

- Xin hỏi đời thật là ǵ? khách đáp : - Đời thật là tinh, tinh đến rất mực. Không tinh không thực, không cảm động nổi người. .... Cái thật ở trong th́ thần động ở ngoài. V́ thế nên quư về thật ... Lễ nghĩa là cái thế tục bày ra. Cái thật là tự trời phú cho ta, tự nhiên và không thay đổi được. Thánh nhân bắt chước đạo trời, qúy trọng đời thật, không câu nệ về thế tục. Kẻ ngu th́ trái lại, không biết bắt chước đạo trời, mà cầu ḷng thương ở người. ... tiếc thay ngươi lây giả dối th́ sớm mà nghe đạo th́ quá muộn!

Thầy Khổng lậy hai lậy, đứng dậy nói :

- Ngày nay Khâu được gặp, như trời cho may mắn. Tiên sinh chẳng thẹn mà so với hàng tôi tớ, mà chính ḿnh dạy cho. Dám hỏi nhà ở nơi nao, xin nhân đó đó mà chịu nghiệp, để học đạo cả.

Khách đáp :

- Ta nghe thế này : «Kẻ có thể cùng đi, th́ cùng hắn đi tới đạo huyền. Kẻ chẳng thể cùng đi, th́ chẳng biết đạo ấy; cẩn thận chớ cho hắn, ḿnh mới không lỗi». Ngươi cố gắng nghe. Ta bỏ ngươi đây! Ta bỏ ngươi đây. Bèn chèo thuyền, ven đám lau sậy mà đi. T́m trong ḍng sách cổ thời Chiến Quốc, người đọc gặp trong thiên Nhậm Số, sách Lữ Thị Xuân Thu đoạn sau đây, liên quan tới việc Khổng Tử bị vây khốn ở khoảng giữa Trần và Thái :25 Khi Khổng Tử bị vây khốn ở khoảng giữa Trần và Thái, bẩy ngày không có một hạt cơm, chỉ có canh rau suông. Ngày đêm Nhan Hồi đi kiếm gạo, cuối cùng kiếm được chút it gạo mang về nhóm lửa thổi cơm. Lúc cơm đă gần chín, Khổng Tử ngước nh́n Nhan Hồi th́ thấy Nhan Hồi nhón một nhón cơm bỏ vào miệng nhai. Khổng Tử  vờ như không nh́n thấy.

 

Lát sau cơm chín, Nhan Hồi sới cơm Khổng Tử và. Khổng Tử bỗng đứng dậy và nói; « Tối qua ta nằm mơ thấy thân phụ. Bát cơm này c̣n tinh khiết chay tịnh, ta khấn dâng cha ta. »

Nhan Hồi trả lời: “Thầy không làm thế được, vừa nẫy có bụi rớt vào nồi cơm, con tiếc của nhặt miếng cơm vướng bụi đó ăn rồi. »

Khổng Tử thở dài và rằng : « Có thấy tận mắt mới tin, nhưng cũng có khi không tin được những ǵ mắt thấy. Người ta thường tin ở ḷng ḿnh, nhưng cũng có lúc ḷng ḿnh cũng chẳng đáng tin. Tṛ Hồi nhớ lấy điều này. Biết người không phải là chuyện dễ, nhưng biết người cũng không hẳn là chuyện khó. Khó là làm cách nào biết được người.

 

Đoạn trích dẫn sách Lă Thị Xuân Thu trên đây có một điểm tương ứng với đoạn trích dẫn sách Mạc Tử về truyện Khổng Tử bị vây khốn ở khoảng giữa Trần và Thái. Đó là thái độ của Khổng Tử đối với miếng ăn khi gặp cảnh khốn cùng. Tuy nhiên người đối thoại theo sách Lă Thị Xuân Thu là Nhan Hồi và trong sách Mạc Tử là Tử Lộ. Cả hai nhân vật này cùng bỏ công đi kiếm đồ ăn về nấu ăn, nhưng mọi chi tiết đều khác nhau. Đằng khác, chủ ư trong đơạn trích dẫn từ sách Mạc Tử là cách cư sử dối với miếng ăn của Khổng Tử lúc khốn cùng với cách cư sử cũng đối với miếng ăn của Khổng Tử lúc vinh hiển.

 

Người đọc không khỏi thấy nét giả dối và cái phiền toái của lể nghi. Trái lại, chủ ư đơạn trích dẫn từ sách Lă Thị Xuân Thu cho thấy cách Khổng Tử dùng mưu thử thách Nhan Hồi, và người đọc càng thấy quư mến đức tính chân thành của Nhan Hồi đối với Khổng Tử, đồng thời không ít th́ nhiều nh́n thấy tính nhỏ nhen nghi kỵ của Khổng Tử. Tiếp tục t́m trong sách cổ thời Chiến Quốc, người đọc t́m thấy thêm một đoạn nói về việc Khổng Tử bị vây khốn tại Trần và Thái trong sách Tuân Tử, thiên Hựu Tọa. trích dẫn như sau : Trong chuyến đi chu du phía Nam nước Chu, th́ Khổng Tử gặp cảnh khốn cùng ở khoảng giữa nước Trần và nước Thái. Bẩy ngày không có cơm ăn, chỉ có canh rau suông. Bọn đồ đệ đi theo ai nấy đều đói xanh mặt. Tử Lộ ra mắt và hỏi : « Tôi nghe nói rằng ‘làm lành gặp lành, làm ác gặp ác.’ Từ lâu Phu Tử hằng tu nhân tích đức ca tụng người hiền. Vậy hỏi tại sao Phu Tử lại sa vào cảnh khó khăn này? » Khổng Tử trả lời: «Tṛ Do, sao chẳng nhớ lời ta dạy?

 

Có thật người tin là người hiền luôn luôn được biệt đăi chăng. Vậy th́ v́ sao Tỉ Can bị moi tim? Có thật người tin là kẻ làm tốt cho người khác th́ sẽ được đền đáp chăng? Th́ sao Quan Long Phong bị biếm? Có thật ngươi nghĩ là kẻ hay can ngăn vua chúa đều được đền đáp chăng? Vậy th́ sao Ngu Tử Tư bị treo xác ở ngoài thành Cô Tô? Xét như vậy, th́ có rất nhiều người hiền tài, học rộng mưu cao nhưng tiếc là không gặp thời. Đâu có riêng ḿnh ta? Hơn nữa, bạch chi và bạch lan cũng là hoa mọc trong rừng, không có người chiêm ngưỡng mà hương nào kém ngát. Người quân tử tu tập, lúc thông lúc cùng, an nhiên tự tại, v́ biết là cái may cái rủi nối tiếp nhau nên chẳng hề sờn ḷng lăng trí. Làm hay không làm là do người định; thành hay không thành là nhờ thời cũng như sống hay chết dều do trời định. Người hiền nếu chẳng gặp thời th́ nói chi đến truyện vinh hiển. Nếu gặp thời th́ chẳng c̣n ǵ là khó. Thế nên người quân tử không sao lăng việc tu tập để đợi thời.”

 

Khổng Tử nói: Ngồi xuống đây, ta nói cho nghe.

 

Xưa kia, Trọng Nhi, công tử nước Tần, tính truyện đế vương khi chạy trốn sang Tào. Câu Tiễn nước Việt mưu đồ vương bá lúc khi đang t́m kế thoát ṿng vây tại Hội Kê; Tiểu Bá, saư đó trở thành Tể Công Hoàn cũng tính kế lập nghiệp khi vừa trốn khỏi nước Cử. [...] Thế nên biết đâu gặp khó ờ Tang Lộc chẳng là ư trời giúp ta. Nhưng trích dẫn trên đây, chắc chắn chỉ là những đoạn viết thường được nhắc nhở tới quanh vụ Khổng Tử bị vây khốn ở khoảng giữa Trần và Thái. Đối chiếu những đơạn trích dẫn này, người đọc hy vọng có thể có dịp nh́n ra những điều Hồ Quư Ly nghi ngờ sách Luận Ngữ. Trước hết, giới nghiên cứu chia những trích dẫn trên thành hai loại, một là những trích dẫn do các nhà nho hữu vi: Mặc Tử, Mạnh Tử, Tư Mă Thiên, Tuân Tử, Lă Thị để lại. Hai là bẩy đoạn trích dẫn từ Nam Hoa Kinh do Trang Tử một đại bút thuộc phái vô vi sáng tác. Qua những đoạn trích dẫn từ sách của phái nhà nho hữu vi, th́ lần lượt, lư do Khổng Tử gặp khó ở giữa khoảng Trần và Thái, theo sách Mạnh Tử trích dẫn trên đây là bởi Khổng Tử không móc nối được với giới hữu quyền tại các nước đó. Theo đoạn trích dẫn sách Tuân Tử, quan điểm về Mệnh Trời là chủ chốt. Tiếp tới, qua sách Nam Hoa Kinh của nhà nho vô vi Trang Tử, bắt đầu tử chương Thiên vận sách Nam Hoa Kinh, qua lời Khổng Tử nói với Tử Lộ, th́ Khổng Tử đề ra ba thí dụ : một là vụ Bỉ Can bị moi tim, Quan Long Phong bị biếm rồi vụ Ngũ Tử Tư chết phơi xác đều là những người hiền dẫu thường lo làm lành mà mắc hoạn nạn, thế nên vụ bị vây khốn ở khoảng giữa Trần và Thái cũng tại mệnh trời. Tiếp theo đến truyện thời thế, một đề tài mà nho giả bàn căi chưa bao giờ dứt,: đó là truyện mưu sự ở người nhưng thành sự thường là ở trời. Riêng Khổng Tử dẫn ra thí dụ của Trọng Nhĩ, Câu Tiễn và Tiểu Bạch để cho thấy con người tới lúc cùng vẫn c̣n có thể lập được nghiệp lớn. Giới nghiên cứu cho đó là h́nh ảnh của Khổng Tử luôn luôn ước mơ được tham chính. Sang chương Sơn Mộc sách Trang Tử Nam Hoa Kinh, của phái vô vi, đoạn trích dẫn thứ nhất, ghi truyện Khổng Tử bị vây ở giữa khoảng Trần và Thái. Thái Công Nhâm tới thăm.

 

Trong đối thoại giữa Thái Công Nhậm và Khổng Tử, Thái Công Nhậm khuyên Khổng Tử nên bỏ truyện đeo đuổi công danh, khiến chẳng trách người th́ người cũng không trách. Khổng Tử đồng ư, từ biệt bạn bè, bỏ học tṛ, trốn vào chầm lớn; mặc áo cừu áo vải, ăn hạt gắm hạt dẻ, vào đám muông không làm loạn đàn, vào đám chim không làm loạn hàng. Chim muông c̣n không ghét huống chi là người. Cùng trong chương Sơn Mộc, sách Nam Hoa Kinh đoạn thứ hai ghi truyện Khổng Tử hỏi thầy Tang Hộ lư do khiến từng hai lần bị đuổi ở Lỗ; bị chặt cây ở Tống; bị lẩn dấu ở Vệ vả bị vây ở giữa khoảng Trần và Thái. B́nh giải câu thầy Tang Hộ trả lời Khổng Tử, giới nghiên cứu cho là lời Tang Hộ , tuy không có ư chỉ trích Khổng Tử muốn ra tham chính, nhưng chỉ trích cách tu tập của Khổng Tử cùng với môn đệ. Nghe lời thầy Tang Hộ xong Khổng Tử quyết tâm : « dứt học bỏ sách » Học tṛ không vái ở trước mặt mà ḷng thân yêu của họ càng ngày càng tiến. Đoạn thứ ba trong chương Sơn Mộc, về vụ Khổng Tử bị vây ở khoảng giữa Trần và Thái chép cuộc đối thoại giữa Khổng Tử và Nhan Hồi, người học tṛ thân tín nhất của Khổng Tử.

 

Điểm đặc sắc trong đoạn này là h́nh ảnh Khổng Tử coi truyện tham chính như truyện ăn cắp mà quay về với đạo trời. Giới phê b́nh Nam Hoa Kinh coi đây là bút thuật hài hước của người viết để chỉ trích Vạn Biểu Thế Sư. Tiếp sang chương Nhượng Vương, sách Nam Hoa Kinh ghi truyện Khổng Tử bị vây khốn ở giữa nước Trần và nước Thái trong cuộc đối thoại giũa Khổng Tử cùng Tử Lộ và Tử Cống. Nội dung tương tự như đoạn tương ứng trong chương Thiên Vận đă bàn trên đây. Khổng Tử coi việc bị vây khốn này là do mệnh trời, đồng thời hy vọng là đó là dịp may trên đường tiến thủ ra tham chính. Lần thứ sáu, tích Khổng Tử bị vây khốn ở khoảng giữa nước Trần và nước Thái ghi trong cuộc đối thoại giữa Khổng Tử và Chích Cược. Khổng Tử đem cái lợi lập một cái ấp vài vạn nhà tôn Chích Cược lên hàng chư hầu nói với Chích Cược. Trong câu trả lời Chích Cược mạt sát suốt lượt các vị thánh của phái hữu vi. Rồi tới học thuyết của Khổng Tử cũng không giúp ích ǵ cho môn đệ và bản thân Khổng Tử đi đến đâu cũng gặp khó khăn. Lời Khổng Tử nói đều là những chuyện Chích Cược đă bỏ, bởi với Chích Cược đời người như bóng câu qua khe của, nên sống mà không thoả chí tức là không hiểu đạo. Khổng Tử trách ḿnh không dưng đi vuốt râu hùm, xuưt nửa tránh không thoát miệng hùm. Lần thứ bẩy, tích Khổng Tử bị vây khốn tại khoảng giữa Trần và Thái được nhắc tới trong đối thoại giữa Khổng Tử và Ngư Phủ. Khổng Tử nhận ra Ngư Phủ là một bậc thánh nhân, bèn mang truyện bốn lần gặp khó khăn ra hỏi lư do. Ngư Phủ cho là tại Khổng Tử không hiểu đạo vô vi. Khổng Tử xin theo Ngư Phủ học đạo, nhưng Ngư Phủ coi Khổng Tử là kẻ chẳng có thể cùng Ngư Phủ đi tới đạo huyền được, nên bỏ đi. Tóm lại qua tất cả nhưng đoạn trích dẫn bàn qua trên đây, người đọc thấy là phái nhà nho hữu vi dường như có ư gièm cá nhân Khổng tử và trái lại với các trích dẫn của nhà nho phái vô vi, thời ư chính cho hay là trong thực tế ứng dụng học thuyết hữu vi nhiều khi không đưa tới nhưng kết quả mong muốn. Trở lại với việc hồ Quư Ly nghi ngờ sách Luận Ngữ, người đọc sử thấy là Hồ Quư Ly c̣n đưa ra thêm hai điểm, một là tích Khổng Tử ra mắt nàng Nam Tử và hai là truyện Khổng Tử muốn ra làm quan cho loạn thần. Như vậy dường như Hồ Quư Ly đứng vào hàng ngũ của nho giới hữu vi bài bác cá nhân Khổng Tử. Sách Đại Việt Sử Kư Toàn Thư26 ghi tiếp : [Bính Tư] tháng 11, Quư Ly làm sách Thi Nghĩa bằng quốc âm cùng bài tựa, sai nữ sư dậy hậu phi và cung nhân học tập. Bài tựa phần nhiều theo ư ḿnh, không theo tập truyện của Chu Tử.

 

Sử thần Ngô Sĩ Liên bàn : Từ sau khi Mạnh Tử mất, người làm thầy đều chuyên về môn của ḿnh, người học tṛ đều riêng học của ḿnh. Nguồn chia mà ḍng tách, sai một hào ly mà lầm đến muôn dặm; hoặc có khi lại hóa ra ngành khác, [...] không thể thống nhất. [...]

Chu Tử sinh ở cuối đời Tống, nối sau các tiên nho Hán Đường đă chú giải sáu kinh, mới ngược ḍng t́m nguồn, hiểu được ư thánh nhân, rơ được đạo thánh [...] gọi là tập đại thành của chư nho mà làm khuôn mẫu cho hậu học. Huống chi lại có Tŕnh Tử xướng ở trước, mà Chu Tử bổ xung những chỗ chưa đủ ở sau, th́ nghĩa đă tinh lắm. Người sau chỉ mở rộng thêm, chuốt cho bóng thêm, có thế mà thôi, sao lại được chê căi! Đoạn sách Đại Việt Sử Kư Toàn Thư trích dẫn trên đây, cho thấy việc làm sách Thi Nghĩa, cùng việc dâng sách Minh Đạo chứng tỏ rằng không những Hồ Quư Ly nghi ngờ sách Luận Ngữ, mà c̣n gạt bỏ cả những lời tập chú của Tŕnh Chu. Phải chăng hành động đó chứng tỏ là Hồ Quư Ly không c̣n tin ở đạo Khổng nữa? Từ h́nh ảnh Hồ Quư Ly không tin đạo Khổng, người đọc sử đến đây chợt nhớ tới h́nh ảnh Friedrich Nietzsche (1844-1900) qua câu: Dieu est mort! Giới b́nh luận Friedrich Nietzsche viết 27 rơ hơn: It’s not that God is death, it is that we don’t believe in God anymore. rồi tới h́nh ảnh Fedor Mikhailovitch Dostoieski nối lời Fredrich Nitzsche thành câu: Dieu est Mort! Tout est permi! đặt trên mỗi vai chinh trong truyện Les Frères Karamazov. H́nh ảnh con người của Friedrich Nitzsche này giới triết gia thường quen gọi là h́nh ảnh của kẻ theo chủ thuyết hư vô, nihilisme, hay trong địa hạt chính trị là h́nh ảnh người theo chủ thuyết vô chính phủ.

H́nh ảnh Friedrich Nitzsche reo lên Dieu est Mort, thật ra không xa lạ với người Á Đông theo đạo Phật, cả Đại Thừa với Tiểu Thừa. Thật vậy, kinh Trường A Hàm, một bộ kinh mà cả phái Đại Thừa cũng như phái Tiểu Thừa cùng tụng niệm có đoạn sau đây: Lúc ngài Đại Ca Diếp dắt năm trăm đệ tử từ nước Bà Bà đi về ngang giữa đường, gặp một gă ḍng Ni Kiền Tử, tay cầm một đoá Man Đà La. Ngài Đại Ca Diếp đến gần hỏi : « Này bạn, bạn từ đâu lại? » Ni Kiền Tử đáp : « Tôi từ thành Cầu Thi tới. » Ca Diếp lại hỏi : ‘Bạn có biết thầy ta không? » Đáp » « Có biết ». Lại hỏi : « Thầy ta hiện nay thế nào? » Đáp : «Đă diệt độ cách đây bẩy ngày. Tôi từ đó lại nên lượm được đóa thiên hoa này. » Ca Diếp nghe xong ḷng rất buồn bă! Năm trăm tỳ kheo nghe phật diệt độ đều buồn khóc [...] Nhưng trong chứng tăng ấy có một tỳ kheo tên Bạt Nan Đà, ḍng họ Thích, ngăn các tỳ kheo rằng : « Các ngươi chớ dại lo buồn, Thế Tôn diệt độ, th́ chúng ta được tự do. Ông già ấy trước đây thường bảo chúng ta nên làm thế này, không nên làm thế kia, nhưng nay về sau th́ tuy chúng ta ta làm. »

H́nh ảnh Bạt Nan Đà trong đoạn kinh dẫn xuất phải chăng như reo lên; Đức Phật đă vào Niết Bàn, ta tha hồ tự do chẳng khác với h́nh ảnh Karamazov reo lên câu :  Dieu est mort, tout est permi! Cũng như Bạt Nan Đà, sau khi Phật vào Niết Bàn, không c̣n tin ở Phật và tự cho ḿnh quyền tự do hành động; cũng như Karamazov, reo lên là Thiên Chúa đă chết mà dành lấy tự do hành động. Viết sách Minh Dạo, Hồ Quư Ly tỏ ra không c̣n tin ở Khổng học nên tự cho ḿnh không c̣n bị trói buộc trong tam cương ngũ thường. Trở lại đoạn sử Toàn Thư trích dẫn tại đoạn đầu cảo luận này, người đọc dường thấy Hồ Quư Ly dâng sách Minh Đạo đường như để dọn đường cho việc Hồ Quư Ly nâng Chu Công lên hàng tiên thánh và hạ Khổng Tử xuống hàng tiên sư, ở văn miếu thờ Chu Công ở chính giữa, ngảnh về phía nam, Khổng Tử ở bên ngảnh về phía tây. Sử Trung Quốc cho biết Chu Công họ Cơ tên là Đán, con vua Chu Văn Vương, làm tướng cho vua Chu Vũ Vương, diệt vua Trụ nhà Ân tàn bạo, lập nên nhà Chu (1122-249 trước TLKN) Sau khi Vũ Vương mất, con là Chu Thành Vương c̣n nhỏ, Chu Công nhiếp chánh, giết nhưng kẻ phản bội là Vũ Canh, Quản Thúc và lập nên những chế độ h́nh chánh, lễ nhạc. Nhờ đạo đức và tài năng của Chu Công, nước Trung Hoa thời ấy rất thịnh. Sách Toàn Thư chép tiếp28: [Sách Minh Đạo dâng lên] thượng hoàng ban chiếu khen ngợi. Quốc Tử trợ giáo Đoàn Xuân Lôi, dâng thư nói bàn thế là không phải, bị lưu đi châu gần. thư có nói hành khiển Đào Sư Tích có xem thư ấy, Sư Tích phải giáng làm trung thư thị lang đồng tri thẩm h́nh viện sự.

 

ĐÓN XEM PHẦN 6

 

Trong ĐẶC SAN XUÂN ĐINH DẬU 2017

 

 


 

25. . Bộ sách này do Lă Bất Vi chủ sướng. Theo sách Sử Kư của Tư Mă Thiên, Lă Bất Vi là một đại phú thương, chuyến buôn lớn nhất là ông buôn vua, thành công: đặt con đẻ của ông lên ngôi vua thành Tần Thủy Hoàng, và ông giữ chức tướng quốc. Năm thứ 9 đời Tần Thủy Hoàng, lộ mưu, ông uống thuốc độc tự tử.

 

26. . Đại Việt Sử Kư Toàn Thư, sách đă dẫn, tr. 199

27. Terry Hog, Albert Camus: The Nature of Political Rebellion, The Western Political Quartely, vol.13, no. 3, Sept. 1960.

 

 

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG

 


 

 

 

 

www.ninh-hoa.com