www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Nếp Sống Hiện Sinh
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 1

Kỳ 13:

 

 

II 

 

 

Không riêng Jean Paul Sartre đă dùng câu truyện làm duyên và câu truyện quyến rũ để tạo khung cảnh bàn về sự thiếu thật ḷng cùng về tự do và tri thức con người. Hồ Xuân Hương không phải là một triết gia, nhưng HXuân Hương có ba bài tứ tuyệt kể lại cảnh làm duyên hay quyến rũ. Nếu coi triết học là nếp sống th́ phải chăng ngâm vịnh một nếp sống cũng là bàn về triết học? Ba bài thơ đó là:

 

Bánh Trôi Nước

 

Thân em vừa trắng lại vừa tṛn

Bẩy nổi ba ch́m với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Riêng em vẫn giữ tấm ḷng son.

 

Con Ốc Nhồi

 

Bác mẹ sinh ra phận ốc nhồi

Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi

Quân tử có thương th́ bóc yếm

Xin đừng ngó ngáy lỗ trôn tôi.

 

Quả Mít

 

Thân em như quả mít trên cây

Da nó xù x́ vỏ nó dầy

Quân Tử có yêu thời đóng cọc

Xin đùng mân mó nhựa ra tay.

 

Người đọc thấy rơ là cả ba bài tứ tuyệt trên đây có cùng một cấu trúc. Hai câu đầu người thơ tự ví ḿnh với một món ăn: cái bánh trôi, con ốc nhồi hay quả mít. Hai câu sau dường như lời tác giả nói với người bạn t́nh.

 

Điểm tương đồng vói chủ thuyết Jean Paul Sarte và ba bài thơ trên là HXuân Hương nói về chính thân phận ḿnh, nhưng không giới hạn trong cái ta với ta, mà như tự nh́n thấy ḿnh, tự do bày tỏ ư muốn của ḿnh với người quân tử.

 

Để t́m hiểu nếp sống hiện sinh của tác giả qua ba bài tứ tuyệt trên đây, ba bài thơ Hồ Xuân Hương sáng tác trong ba tâm cảnh khác nhau cùng quanh câu chuyện làm duyên và tỏ t́nh với người quân tử, người đọc thơ thấy là không ǵ hơn là đối chiếu thơ Hồ Xuân Hương với văn của Jean Paul Sartre về cùng một chủ đề.

 

Nh́n chung, cả ba bài tứ tuyệt đều bắt đầu bằng lời tự giới thiệu của Hồ Xuân Hương. Người thơ gọi người bạn nam bằng chữ quân tử và lần lượt ví ḿnh với miếng bánh trôi, con ốc nhồi và trái mít. Cả ba đều là nhng vật tầm thựng. Phải chăng đó là lối xưng hô thông thường của ngựi nkhi đối thoại với người nam. Trên mặt ngôn từ, toàn thể ba bài thơ không có chữ hán việt và không có điển tích. Đặc biệt, với bài Bánh Trôi., trong hai mươi tám chữ của bài thơ riêng có hai chḷng son là hai chữ buộc người đọc thơ phải suy nghĩ. Tự vị Khai Trí Tiến Đức định nghĩa tấm ḷng son là ḷng ngay thẳng trung nghĩa. Đại nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của định nghĩa là ḷng ngay thẳng. Tự Điển Việt Hoa Pháp của Gustave Hue, bản in năm 1971 dịch là coeur sincère, ingénu. Từ Điển Tiếng Việt của nhà xuất bản khoa học Hà Nội, bản in năm 1988 không định nghĩa chữ này. Chữ ḷng son định nghĩa theo tự điển dường như không thích hợp với toàn thể bài thơ cũng như toàn thể tập thơ của Hồ Xuân Hương.

 

Để hiểu hai chữ này, người đọc thơ so sách ba câu thứ tư của ba bài ttuyệt. Trong bài Quả Mít h́nh ảnh chính trong câu thứ tư, là nhựa mít, trong bài Con Ốc Nhồi là cái trôn ốc, vậy tương tḷng son trong bài Bánh Trôi ắt phải là một phần của bánh trôi. Trong lần áo bột trắng, miếng bánh trôi chỉ có một miếng đường phên mầu đỏ sẫm, nên người đọc thơ tạm hiểu tấm ḷng son tượng trưng miếng đương phên đỏ làm nhân bánh. Vậy ư ngoài lời của hai câu cuối bài Bánh Trôi dường như là tác giả bài thơ chưa muốn trao gửi trọn vẹn cho người bạn t́nh và vẫn c̣n muốn giữ lại phần cốt tủy, tiêu biểu bằng miếng nhân đường.

 

Trong bài Quả Mít, câu chót có chữ cọc:

 

Quân từ có thương th́ đóng cọc.

 

Chữ này quen thuộc với những ai đă từng trẩy mít. Mít phải đong cọc mới mau chín. Hồ Xuân Hương đă dùng chcọc trong bài Đánh Đu:

 

Cọc đă nhổ rồi lỗ bỏ không

 

Người đọc thơ hiểu hai chữ cọc này cùng một nghĩa đen, nhưng chltrong câu chót bài Đánh Đu, cho thấy cả hai chữ cọc có chung cả nghĩa bóng.

Trở lại hai chữ tấm ḷng son và qua hai câu thơ của Hồ Xuân Hương:

 

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

 

khiến người đọc thơ không khỏi nhớ tới hai câu có cùng một ư trong bài TT́nh III:

 

Cầm lái mặc ai lăm đỗ bến

Dong lèo thây kẻ rắp xuôi ghềnh

 

Dựng như người thơ có ư như không tha thiết và giữ thái động thụ động với kẻ nặn cũng như đối với kcầm lái kẻ dong lèo.

 

Đằng khác, xét cả hai câu:

 

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm ḷng son.

 

người đọc dường như thấy mối tương quan giửa kẻ năn và tác giả bài thơ dương như chưa thắm thiết, hay đằng khác bài thơ dường như là lời tác giả tự nhủ.

 

 

 

 

Xem Kỳ 14

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com