www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Nếp Sống Hiện Sinh
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 1

Kỳ 10:

 

 

II 

 

 

Giới nghiên cứu đồng ư là đề tài không thật ḷng , là một đề tài quan trọng trong toàn bộ tác phẩm của Jean Paul Sartre. Qua tiểu thuyết, kịch bản và lưluận triết học của Jean Paul Sartre, giới phê b́nh chia ra ba loại người sốngkhông thật ḷng. Ba loại người đó là :

  •  người làm ông chủ, le chef;

  •  người ty tiện, le salaud,

  •  người đến tuổi chín chắn, âge de raison.

Trong tiểu thuyết La Nausée, Jean Paul Sartre vẽ rơ chân dung của một ông chủ. Đó là một người rất sợ bị rơi vào hoàn cảnh sống trong một giới hạn, chối bỏ tính chất tương đối của cuộc sống, đó là một người vững tin vào quyền thế của ḿnh, v́ tin là ḿnh có địa vị cao sang trong xă hội. Đó cũng là người sợ sự thật. Ông ch không muốn biết rằng chính ông phải t́m ra ư nghĩa của cuộc sống của riêng ông, bằng cách tham dự vào mọi sinh hoạt cùng mọi người quanh ông. Ông chủ sống không thật ḷng, v́ ông tin chắc vào địa vị của ông, tuy chẳng làm ǵ để đạt được địa vị đó. Ông chủ tự dối ḿnh, v́ sự thực là chẳng một ai tự nhiên có quyền. Ông chỉ như mọi người khác, chẳng ai có quyền hơn ai. Trong đáy ḷng ông có lúc ông cảm thấy ḿnh là kẻ sống thừa ...

Kẻ ty tiện cũng tin là ḿnh có quyền. Nhưng đó là điểm hắn không thật ḷng. Hắn có quyền sống, quyền có công ăn việc làm, quyền làm giầu, quyền được người khác nể v́ và luôn cả quyền bất tử. Gia đ́nh, tổ quốc, tài sản với hắn đều có giá trị thiêng liêng và trừu tượng. Nhưng hắn không biết đặt cho ḿnh một câu hỏi: hắn trở thành một vật thể.

Nhưng theo Jean Paul Sartre, sự thăng hoa của con người, những câu con người tự hỏi, tương lai của con người, sự gặp gỡ kẻ khác, biểu thị con người. Theo tiêu chuẩn đó, ông ch chỉ là một kẻ đă chết khô trong quá kh của ḿnh để bảo vệ cho quyền hành của ḿnh và để bảo vệ cho tương lai và hy vọng của ḿnh. Kẻ ty tiện th́ bị chính của cải của hắn chiếm ngự hắn, hắn không lấy hành động biểu thị cho ḿnh mà lấy đồ tế nhuyễn của riêng tư đánh giá ḿnh. Hắn không sống mà đời sống của hắn là của nả của hắn.

Kẻ mù quáng tới quên cả việc t́m một ư nghĩa cho cuộc sống cũng là một kẻ ty tiện.

Trong truyện L’Enfance d’un Chef, trong cuố Le Mur, Jean Paul Sartre cho là hệ thống giáo dục trong gia đ́nh và cả ngoài xă hội tạo nên nết thiếu ḷng thành của lớp người làm ông chủ. Jean Paul Sartre sáng tác vai Lucien, một thiếu niên ra đời để làm ông chủ; với Lucien cuộc sống không cần phải cam go phấn đấu mà tất cả đều do tiền định; những điều kiện sống trong nhung lụa của Lucien là quyền dành sẵn cho Lucien. Jean Paul Sartre k25:

Une fois, au retour de la promenade, papa prit Lucien sur ses genoux et lui expliqua ce que c’est un chef [...] Est ce que je deviendrai aussi un chef?  demanda Lucien. Mais bien sur, mon bonhomme, c’est pour cela que je t’ai fait. »

Jean Paul Sartre c̣n gọi những kẻ khước từ tự do chọn lựa, khước từ việc nhập cuộc hiện sinh, và ẩn núp sau gia thế là k hèn nhát.

Trong cuốn L’Âge de Raison, Jacques là một người đă vững chắc thành đạt. Khi Mathieu em ông ta đến xin bốn ngàn quan để lo trả tiền cho cô bạn đi phá thai. Số tiền này với Jacques chẳng có ǵ đáng kể và ông có thể cho em một cách dễ dàng. Nhưng thay v́ cho em tiền, ông tặng em một chuỗi lư do luân lư dường như để quên lời hỏi xin tiền của người em ngồi trước mặt ông. Jacques đă đến tuổi chín chắn, nghĩa là đến tuổi khôn ngoan biết điều, hoà ḿnh với tập tục, và « nhẫn nhục ». Theo Jean Paul Sartre, Jacques quên nhu cu của Mthieu, nhu cầu v́ đó Mathieu phải đến t́m Jacques, rồi thay v́ cho Mathieu Tiền th́ Jacques cho Mathieu một bài luân lư : Jacques sống không thật ḷng.

Trong văn học Việt Nam, trong số ba loại người sống không thật ḷng k trên, loại người làm ông chủ là loại thường gặp nhất. Đó là giới các cậu ấm, con nhà quyền quư. Các cậu không những coi ḿnh có ưu quyền trên người khác, mà uy quyền của các cậu ấm được luật vua bảo vệ. Theo Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí của Phan Huy Chú 26 cho hay tục lệ phong ấm có từ đời vua Trần Thánh Tông (1267), rồi tiếp tục trải qua mọi triều đại kế tiếp. Luật phong ấm người tôn thất cùng con cháu các quan đă cho các cậu ấm hưởng nhiều đặc ân, tỷ như không phải đi lao dịch, được theo học tại chiêu văn quán, v.v...

Tuy nhiên, với một cậu ấm, quen gọi là Chiêu Hổ, Hồ Xuân Hương dường như có ḷng biệt đăi và đối xử thân mật hơn. Chchiêu, theo Việt Nam Tự Điển của hội Khai Trí Tiến Đức, là chữ đă có từ đời nhà Lê để gọi con các vị tiến sĩ. Có nhiều nhà nghiên cứu cho hay Chiêu Hổ là Phạm Đ́nh Hổ, là con của tiến sĩ Phạm Đ́nh Dư làm quan tới chức tham tri dưới triều vua Lê Cảnh Hưng. (Có nhiều nhà nghiên cứu khác, căi là không. Việc đó không mấy hệ trọng, ngoại trừ truyện liên quan đến chữ chiêu của Chiêu Hổ). Có thể v́ Chiêu Hổ có tài văn thơ thực sự khiến Hồ Xuân Hương dường như có chút nể v́. Chút nể v́ này khiến người đọc thấy quan điểm của Hồ Xuân Huơng về giới ông chủ có phần khoan dung hơn Jean Paul Sartre.

 


 

25 Jean Paul Sartre, Le Mur, Gallimard, Paris 1969, p.164-165.
 

26 Phan Huy Chú, Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí, tập I, nhà xuất bản Khoa Học Xă Hội, tr. 533-538.

 

 

 

Xem Kỳ 11

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com