www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Nếp Sống Hiện Sinh
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 1

Kỳ 6:

 

 

II 

 

 

Jean Paul Sartre suy rộng mối tương quan giữa ta và người để bàn v t́nh yêu. Thường th́ ta nghi ngờ cái nh́n của người đặt trên ta v́ người coi ta như một vật thể. Đồng thời, ngược lại, ta cũng nh́n người như một vật thể.

Thế là giữa người và ta luôn luôn có sự đối nghịch va chạm. Do đó, trong vở kịch Huis Clos Jean paul Satre đề ra h́nh ảnh định nghĩa địa ngục :

 

L’enfert c’est les autres.

 

Nhưng khi gia ta và người có t́nh yêu câu chuyện đổi khác. V́ yêu người, ta tự nguyện làm vật thể mà người nh́n thấy ở nơi ta. Đồng thời, người cũng muốn ta yêu người, nên người cũng tự nguyện làm vật thể mà ta ước mong nh́n thấy ở nơi người. Khi ta khước từ địa vị chủ thể, th́ người tôn ta làm chủ thể, chủ thể của người. Khi ta tự nguyện từ bỏ địa vị chủ thể để làm vật thể cho người, th́ người lại muốn ta làm chủ thể và người làm vật

thể. Thế nên khi có t́nh yêu th́ giữa hai chủ thể không c̣n sự đối nghịch và giữa hai chủ thể v́ có t́nh yêu nên có sự cân bằng. Jean Paul Sartre viết12:

 

Au lieu de nous sentir de trop, nous sentons à présent cette existence est reprise et voulue dans ses moindres détails par une liberté absolue qu’elle conditionne en même temps – et que nous voulons nous-mêmes avec notre propre liberté.

C’est le fond de la joie d’amour, lorsqu’elle existe : nous sentir justifiés d’exister.

 

Tuy nhiên t́nh trạng cân bằng trên đây chỉ là một ảo tưởng. Thật thế, nếu người yêu ta th́ chính t́nh yêu của người làm ta thất vọng. Ta yêu người ta muốn thành một vật thể của người, trong khi đó v́ yêu ta, ngược lại, người muốn thành vật thể và ta là chủ thể, và Sartre kết luận13 :

les amants demeurent chacun l’un pour l’autre sans une subjectivité totale.

Đó là t́nh trạng cân bằng của t́nh yêu : hai chủ thể là hai chủ thể tách biệt, và hai chủ thể tách biệt đó cảm thấy là ḿnh sống trong t́nh trạng cân bằng trong ảo tưởng là thế gian này chỉ có hai chủ thể là h mà thôi Không c̣n sự đối nghịch, nhưng đó không những chính là một ảo tưởng, và c̣n là một vụ lừa dối. Bằng chứng là chỉ cần cái nh́n của người thứ ba là tất cả đều sụp đổ: dưới cái nh́n của người thứ ba, cặp uyên ương mỗi người lại trở thành một vật thể riêng biệt và không có cách nào người này vẫn là vật thể của riêng người kia. Jean Paul Sartre viết14 :

Il suffit que deux amants soient regardés ensemble par un tier pour que chacun eprouve l’objectivisation non seulement de soi-mêne mais de l’autre [...]

L’amour est un absolu perpétuellement relativisé par les autres.

Giới phê b́nh Jean Paul Satre ghi nhận là, trong t́nh yêu, người ta tạo ra cho ḿnh ảo tưởng là đôi uyên uơng là hai chủ thể, nhưng dưới cái nh́n của người thứ ba đôi uyên ương trở thành hai vật thể, t́nh trạng va chạm giữa

hai người vừa là chủ thể vừa là vật thể lại tái diễn. Nói cách khác, một cặp uyên ương đơn độc có thể tự tạo ra một thế cân bằng không ít th́ nhiều bền vững. Với sự hiện diện của người thứ ba giấc ảo tưởng tan vỡ. Thế nên

trong thực tế t́nh yêu dao động giữa hai thế cực đoan : hoc tự nguyện làm vật thể, masochisme, hoặc tự nguyện làm chủ thể, sadisme. Con người b́nh thường, trong t́nh yêu, thường là con người ch-vật-th, sado-masochisme, vừa là chủ thể vừa là vật thể.

 

T́nh yêu theo Jean Paul Sartre mô tả tóm tắt như trên làm người đọc thơ Hồ Xuân Hương nhớ tới bài

 

 

Đánh Cờ Người

 

Chàng với thiếp canh khuya trằn trọc

Đốt đèn lên đánh cuộc cờ người

Hẹn rằng đấu trí mà chơi

Cấm ngoại thủy không ai được biết

5Nào tướng sĩ đôi bên ra hết

Để đôi ta đấu chí một phen

Quân thiếp trắng quân chàng đen

Hai quân ấy chơi nhau th́ đă lữa

Thoạt đầu vào chàng liền nhẩy ngựa

10Thiếp vội vàng vén phứa tịnh lên

Đôi xe hà chàng gác hai bên

Thiếp sợ bí thiếp liền gểnh sĩ

Chàng lừa thiếp đương khi bất ư

Đem tốt dầu dú dí vô cung

15Thiếp đương mắc nước xe lồng

Nước pháo trắng đă nổ đùng ra chiếu

Chàng bảo chịu thiềp liền chẳng chịu

Thua th́ thua cố níu lấy con

Khi vui nước nước non non

20Khi buồn lại dở bàn son quân ngà.

 

Đọc toàn thể bài thơ, những biến chuyển không đoán trước được trên bàn cờ mà Hồ Xuân Hương dùng để mô tả những cử chỉ trao ân đổi ái giữa chàng thiếp trên đây không những cho người đọc thấy mối giao hoán giữa chủ thể và vật thể giữa thiếp chàng mà c̣n giúp người đọc nhớ tới đoạn phân tách acte gracieux15 của Jean Paul Sartre:

Dans la grâce, le corps apparait comme un psychique en situation. [...] l’acte gracieux a [...] la parfaite imprévisibilité du psychique puisque le psychique est pour autrui l’objet imprévisible. [...] L’acte gracieux, en tant qu’il révèle le corps [...] lui fournit à chaque instant sa justification d’exister.

Đọc từng câu, tới câu thứ tư :

Cấm ngoại thủy không ai đươc biết.

người đọc không khỏi không nhớ tới cái nh́n của người thứ ba đối với chàng và thiếp, cái nh́n có thể làm tan biến cuộc ái ân trong giờ phút ân ái như Jean Paul Sartre đă phân tích trên đây.

 

 

 


 

12 Jean Paul Sartre, L’Être et le Néant, sách đă dẫn, p. 411

13 Jean Paul Satre, L’Être et le Néant, sách đă dẫn, p. 416

14 Jean Paul Sartre, L’Être et le Néant, sách đă dẫn, p. 416.

15 Jean Paul Sartre, l’Être et le Néant, sách đă dẫn, p. 440-441

 

 

 

 

 

Xem Kỳ 7

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com