www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Nếp Sống Hiện Sinh
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 1

Kỳ 2:

 

 

II

 

 

Chữ tự do là chữ chủ chốt trong cuốn L’Être et le Néant, thế nên người đọc gặp chữ tự do trong mọi vấn đề Jean Paul Sartre đề cập tới trong mọi tác phẩm.

 

Con người có tự do v́ con người có quyền tạo ra cái ta trong tương lai.

 

Trong mỗi giây phút con người đều có quyền tạo ra cái ta cho ḿnh. Thế th́ quá khứ hoàn toàn là của ta, tương lai cũng vậy. Mỗi quyết định, mỗi hành động, mọi lựa chọn đều do chính ta quyết định. Con người không có quyền biết trước ḿnh là ai, nhưng con người bắt buộc phải tự tạo ra ḿnh. Không biết ḿnh sẽ là ai, nhưng bắt buộc phải tạo ra chính ḿnh, đó là niềm tự do bắt buộc của con người.

 

Theo Jean Paul Sartre chính niềm tự do đó tạo ra mối lo âu của con người trước cuộc sống. Mối lo âu này là mối lo âu con người cảm thấy khi biết ḿnh bắt buộc phải tự do tạo nên đời sống thích hợp với ḿnh. Quá khứ thật quan trọng mà không quan trọng, tương lai cũng rất quan trọng mà cũng chẳng quan trọng. Con người chẳng biết làm ǵ hơn là chọn cho ḿnh một hướng đi, bằng không là vùi đầu vào đống cát.

 

Hồ Xuân Hương, lúc nửa đêm về sáng, chợt tỉnh giấc và đó là lúc dường như phải t́m cho ḿnh một hướng đi. Người thơ mô tả tâm trạng cùa nàng truớc niềm tự do quyết định hành động trong ba bài Tự T́nh dưới đây.

 

 

Tự T́nh I

 

Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom

Oán hận trông ra khắp một cḥm

Mỏ thẳng không khua mà cũng cốc

Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om

Trước nghe những tiếng thêm rầu rĩ

Sau giận v́ duyên để mơm ṃm

Tài tử văn nhân ai đó tá

Thân này đâu đă chịu già tom.

 

Bốn câu đầu của bài Tự T́nh I là bốn câu tả cảnh trống vắng của người thơ trong lúc gà gáy sáng. Cảnh đó là cảnh hiện tại đơn độc của người thơ, trong thơ văn thường gọi là cảnh lúc tàn canh, người thơ giật ḿnh xót xa thương ḿnh. Quá khứ là những rầu rĩ, hiện tại th́ duyên để mơm ṃm, tương lai th́ hiền nhân quân tử mà nàng chờ đợi chẳng biết là ai. Cả quá khứ và tương lai cùng ở ngoài tầm tay với của người thơ. Phải chăng đó là

mối lo âu của người thơ trước hiện tại? Nhưng rồi người thơ tự thấy ḿnh chưa đến lúc già, không nuơng vào ai, không tựa vào ai, đối mặt với việc tự do quyết định ..

 

Qua bài :

Tự t́nh II

 

Canh khuya văng vẳng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tṛn

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân mây đá mấy ḥn

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh t́nh san sẻ tư con con.

 

Hai câu thứ ba và thứ tư cho thấy người thơ viết bài Tự T́nh II này khi tỉnh rượu lúc tàn canh nên rơ là người thơ lúc này cũng ở trong cảnh ḿnh lại thương ḿnh xót xa. Nàng tự thương ḿnh v́ tiếng trống đổi canh cho thấy thời gian nằm ngang trôi xuôi, trong khi cái hồng nhan phai mầu so với nước non khiến thời gian đứng thẳng xuống thấp. Hiện tại trước mắt người thơ chỉ là: mặt đất rêu bám từng đám, tượng trưng cho cảnh sống cô đơn trong hiện tại và h́nh ảnh chân mây đá lởm chởm mấy ḥn. Những h́nh ảnh đó đều gợi lên một tương lai cô quạnh Thời gian nằm ngang như trôi mau hơn: đơn vị thời gian bây giờ không đo bằng tiếng trống sang canh mà đo bằng năm này sang năm khác. Cái vô thường của cặp má hồng so cùng cái vĩnh cửu của nước non. Phải chăng đó là niềm lo âu vây bọc người thơ?

 

Phải chăng đề trút bỏ niềm lo âu người thơ thấy cần tự do có một hành động: quyết định cùng tha nhân san sẻ một mảnh t́nh cỏn con.

 

Rồi tới bài:

 

Tự T́nh III

 

Chiếc bách buồn về phận nổi nênh

Giữa ḍng ngao ngán nỗi lênh đênh

Lưng khoang t́nh nghĩa dường lai láng

Nửa mạn phong ba luống bập bềnh

Cầm lái mặc ai lăm đỗ bến

Dong lèo thây kẻ dắp xuôi ghềnh

Ấy ai thăm ván cam ḷng vậy

Ngán nỗi ôm đàn những tấp tênh.

 

Bốn câu đầu bài thơ cho thấy quá khứ sống trong phận nổi nênh dường như đè nặng trên hiện tại người thơ. Hai câu tiếp theo cho thấy cảnh bấp bênh trong hiện tại khiến người thơ như quyết định buông xuôi việc t́m cho ḿnh một hướng đi mà để mặc cho người lèo lái. Phải chăng không chọn cho ḿnh một quyết định cũng là một quyết định tự do của người thơ? Phải chăng v́ quyết định đó mà người thơ ngỏ lời xin lỗi người thăm ván?

 

Trong mỗi bài Tự T́nh trên đây, người thơ cùng tạo cho ḿnh một quyết định, dầu người thơ không biết chắc là những quyết định đó sẽ đưa người thơ về đâu và lănh trọn vẹn trách nhiệm chẳng khác ǵ Jean Paul Sartre đă viết :3

 

chaque personne est un choix absolu de soi [...] Ainsi, totalement libre, [...] je dois ệtre sans remord ni regret comme je suis sans excuse, car, dès l’instant de mon surgissement à l’être, je porte le poids du monde à moi tout seul, sans que rien ni personne ne puisse l’alléger.

 

Phải chăng đó là hành dộng tự do và trách nhiệm của người thơ trong nếp sống hàng ngày? Một điểm tương đồng khác giữa chủ thuyết của Jean Paul Sartre, mà giới nghiên cứu gọi là chủ thuyết vô thần, và ba bài thơ trên dây phải chăng là điểm Hồ Xuân Hương không nhắc tới chuyện định mệnh an bài, không trách con tạo đố kỵ mà với người thơ cuộc sống là một chuỗi những quyết định hướng dẫn hành động tự do, mà nàng từng tự nhận mọi

trách nhiệm trong quá khứ và sẽ tự do quyết định để hành động tự do và nhận trách nhiệm trong tương lai?

 

 


 

 

3 Jean Paul Sartre, L’Être et Le Néant, sách đă dẫn, p. 600

 

 

Xem Kỳ 3

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com