www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

 

Quyển 2

Kỳ 36: (tiếp Kỳ 35)

 

6

 

Trở lại ba bài tứ tuyệt trên đây của Hồ Xuân Hương, người đọc thấy cả ba bài có cùng một cấu trúc. Hai câu đầu người thơ ví thân ḿnh với một món ăn: miếng bánh trôi, quả mít và con ốc nhồi. Hai câu sau dường như là lời

độc thoại của tác giả, hay lời nữ sĩ nói với bạn nam. Điểm đáng chú ư là cba món ăn người thơ ví với ḿnh đều có chung một dạng. Đó là dạng tṛn của miếng bánh trôi, trái mít hay con ốc nhồi. Theo Gaston Bachelard, dạng tṛn này có ư nghĩa đặc biệt 46 đối với ngựi tự ví ḿnh với h́nh tṛn.

[...] les images de la rondeur pleine nous aident à nous rassembler sur nous mêmes, à nous donner à nous mêmes une première constitution, à affirmer notre être intimement, par le dedans. Car vécu du dedans, sans extériorité, l’être ne saurait être que ronde.

Dạng tṛn, như dạng hoa quả c̣n tiêu biểu cho sức mạnh của nữ tính tạo cho người mơ niềm thoải mái trong cảnh mơ. Gaston Bachelard c̣n viết47:

Plus ronde est la beauté du fruit, plus elle est sure de ses puissance féminines. Quel redoublement de plaisir pour nous quand toutes ces rêveries nous les rêvons en anima!

Trong tranh của Gustave Courbet, tương ứng với dạng tṛn của viên bánh trôi, quả mít hay con ốc nhồi, là dạng tṛn của trái cam trái táo, trái lựu.

Giới phê b́nh hội họa thường ví dạng tṛn của nhũng trái cây để liên kết những bức tranh tĩnh vật, như trên phụ bản số 2, vói những bức tranh mô tả vẻ đẹp phái nữ. Gaston Bachelard cho thấy mối tương quan giữa những trái cây trong tranh tĩnh vật với giấc mơ của con ngựi như sau48:

Devant cette progalité des fruits qui nous invitent à gouter au monde, devant ces Mondes-Fruits qui sollicitent nos rêveries, comment ne pas affirmer que l’homme de la rêverie est cosmiquement heureux. A chaque image correpond un type de bonheur [...]. L’homme de la rêverie baigne dans le bonheur de rêver le monde, baigne dans le bien être d’être d’un monde heureux.

Phụ bản 2. Still Life

 

Riêng trường hợp con ốc nhồi, với h́nh thù không do tay người nặn mà do con tạo sinh ra, một h́nh ảnh rất thân thuộc với người Việt Nam từt hủa người Lạc Việt xây thành Cổ Loa, với một cấu trúc chính xác có thể biểu thị bằng một phương tŕnh toán học và từng là chủ đề suy ngẫm của nhiều triết gia. Gaston Bachelard 49 ca tụng con ốc như sau:

la coquille de l’escagot, la maison qui grandit à la mesure de son hôte est une merveille de l’Univers.

Điểm tuyệt vời của vũ trụ đó, cái nhà lớn lên theo tầm thước người trú ngụ trong cái nhà đó, người đọc thơ Hồ Xuân Hương dường như đă gặp trong hai câu bài Dệt Cửi quen thuộc với người Việt Nam Rộng hẹp nhỏ to vừa vặn cả Ngắn dài khuôn khổ cũng như nhau.

 

Đàng khác, người đọc thơ nhận ra là miếng bánh trôi mầu trắng, trái mít chín trên cây mầu xanh lá cây nhuốm mầu vàng và con ốc nhồi xanh biếc mầu rêu gần như mầu đen. Nhận xét này khiến người đọc thơ tự hỏi là bởi đâu Hồ Xuân Hương lại tự ví ḿnh với ba món ăn có ba mầu sắc khác biệt như vậy? Câu trả lời tường tận xin để ngỏ chờ giới nghiên cứu giải đáp.

 

Cảo luận này dựa theo Umberto Eco50 để t́m hiểu ba mầu kể trên trong thơ Hồ Xuân Hương.

 

Từ xưa tới nay, hiển nhiên mầu sắc vốn là ngôn ngữ của thiên nhiên, bởi lẽ mầu sắc tác dụng trực tiếp trên tâm tưởng con người và bởi thiên nhiên vốn muôn hồng ngàn tiá, đậm nhạt tùy mùa. Thế nên mầu sắc không nhũng là
ngôn ngữ của hội họa mà c̣n là ngôn ngữ của thi ca. Đồng thời mầu sắc c̣n là biểu tượng của nhiều hoạt động hàng ngày của con người: từ sắc áo mặc trên thân thể cá nhân tới mầu cờ của nhà nuớc, hội đoàn. Ngôn ngữ của mầu sắc tác động trên tâm tưởng con người là đề tài triết học do họa sư người Pháp gốc Nga, kiêm triết gia Wassily Kandinsky51 (1866-1944) chủ trương để tạo dựng lên họa phái trừu tượng.


Không đi sâu vào triết thuyết của Wassily Kandinsky, người xem tranh hay đọc thơ cũng đồng ư với Wassily Kandinsky là mầu trắng là mầu của vũ trụ không mầu, tác động trên tâm tưởng con nguời như tiếng đàn không dây của Đào Tiềm, mang theo mọi điều hứa hẹn.

 

 

 

 

 



46 Gaston Bachelard, La Poétique de l’Espace, Quadridge, Presses Universitaires de France, Paris 1957, p. 210

47 Gaston Bachelard, La Poétique de la Rêverie, sách đă dẫn tr. 135

48 Gaston Bachelard, La Poétique de la Rêverie, sách đă dẫn, tr. 135-136

49 Gaston Bachelard, La Poétique de l’Espace, Quadrige/Presses Universitaires de France, Paris 1957, p.116
50 Umberto Eco, Histoire de la Beauté, Flammarion-Quebec, 2004, p. 114-130.
51 Wassily Kandinsky, Du Spirituel dans l’Art et dans la Peinture en Particulier, Folio Essai, Paris 1989, pp. 113-172

 

 

 

 

 

Xem Kỳ 37

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com