www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

 

Quyển 2

Kỳ 35: (tiếp Kỳ 34)

 

6


Câu thơ:

Một mạch Đào Nguyên suối chửa thông

PhBn I. The Hammock 

hiện ra trong tranh qua h́nh ảnh đôi chân người thiếu nữ quắp vào nhau th bên vơng. Hai câu kết:


Quân tử dùng dằng đi chẳng được
Đi th́ cũng dở ở không xong.

 

tả thái độ người quân tử trước cảnh người thiếu nữ ngủ ngày.

 

Tương ứng với h́nh ảnh trong tranh là cánh hoa rớt trên má người thiếu nữ, và một nhánh hồng bụi như cố vươn về phía người thiếu nữ, như mơn trớn nàng trong giấc bướm. Theo lời b́nh của Michael Fried, cánh hồng rớt trên má người thiếu nữ trong tranh kết hợp với khay mầu trên tay họa sĩ, và nhánh hồng bụi vươn dài về phía người thiếu nữ ngủ ngày là những biểu tượng dục vọng của người vẽ tranh với người trong tranh. Đó là những biểu tươịng tạo ra sự khác biệt nam, nữ trong tâm họa sĩ với người thiếu nữ trong tranh chứ không phải là mối giao động giữa họa sĩ với người kiểu mẫu. Trong thơ, Hồ Xuân Hương dùng chữ quân tử, cũng như trong một số bài khác, như lời đối thoại giữa anima và animus trong tâm tác giả. Ư nghĩa lới đối thoại này hiện rơ trên nét hân hoan của người thiếu nữ trong tranh. Với nét mặt đó, dường như nàng như đang sống một giấc mơ đẹp.

 

Khó có thể t́m ra cảnh giới của giấc mơ này qua tranh. Nhưng người xem tranh, nếu từng đọc thơ Hồ Xuân Hương, th́ nét hân hoan của người thiếu nữ trong tranh như nhắc tới ba bài thơ sau đây, cả ba dừng như cùng ghi lại giấc mơ đẹp này.

 

Gaston Bachelard45 đă chỉ cho người đọc thơ Hồ Xuân Hương và xem tranh Gustave Courbet nẻo vào cảnh mơ của người thiếu nữ ngủ ngày hay người nằm trên vơng trong tranh. Gaston Bachelard viết:

 

[...] la rêverie du jour bénificie d’une tranquillité lucide [...] cette tranquillité lucide est la simple conscience de l’absence de soucis. [Elle se nourrit] par des images de la douceur de vivre, par les illusions de bonheur. La rêverie d’un rêveur suffit à faire rêver tout un univers.

 

và trong đoạn tiếp:

 

Parfois des désirs dialoguent en nous [...] un homme et une femme parlent dans la solitude de notre être, [...] ils parlent pour savouer leurs désirs, pour communiquer dans la tranquillité d’une double nature bien accordée.

 

Vẫn theo Gaston Bachelard, ngôn ngữ của cuộc đối thoại này là một thứ ngôn ngữ không bị kiểm duyệt, langage sans censure. Cảnh mơ như một cuộc đối thoại dùng ngôn ngữ không bị kiểm duyệt, nói lên những dục vọng của anima và animus trong nội tâm người thiếu nữ ngủ ngày, ghi rơ trong ba bài tứ tuyệt sau đây.

 

Bánh Trôi Nước

 

Thân em vừa trắng lại vừa tṛn

Bẩy nổi ba ch́m với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Riêng em vẫn giữ tấm ḷng son.

 

Quả Mít

 

Thân em như quả mít trên cây

Vỏ nó xù x́ múi nó dày

Quân tử có yêu th́ đóng cọc

Xin đừng mân mó nhựa ra tay.

 

Con Ốc Nhồi

 

Bác mẹ sinh ra phận ốc nhồi

Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi

Quân tử có thương th́ bóc yếm

Xin đùng ngó ngáy lỗ trôn tôi.

 

Anima và animus, hay bóng nam bóng n trong nội tâm con người là một khái niệm trừu tượng do nhà phân tâm học Carl Yung đề xướng. Triết gia Gaston Bachelard đưa khái niệm này sang việc phân tích văn học. Trên trang b́a cuốn La Poétique de la Rêverie, dưới chân dung của tác giả có ḍng chữ:

 

Je ne serai jamais qu’un psychologue des livres.

 

Giới phê b́nh hội họa cũng dùng thuyết phân tâm của Carl Jung, lấy chiếc bút vẽ trong tay họa sĩ tượng trưng cho bóng nam và khay mầu trong tay kia làm bóng nữ. Trong ngôn ngữ Việt Nam, có lẽ đă từ lâu, hay sớm nhất cũng trước khi Carl Jung đề ra thuyết bóng nam bóng nữ, đă có sự phân biệt cùng sự tương giao giữa Nàng Thơ bút thơ của thi nhân. Rơ ràng nàng thơ là anima hay bóng nữ và bút thơ là bóng nam hay animus. Nàng Thơ đưa thi nhân ra khỏi cảnh thực, sang cảnh mộng rồi vào cảnh thơ; bút thơ ghi lại cảm hứng của người thơ trong diễn tŕnh trong cảnh thơ cùng Nàng Thơ.

 

 

 


 

45 Gaston Bachelard, Poétique de la Rêverie, sách đả dẫn tr. 54

 

 

 

Xem Kỳ 36

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com