www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 2

Kỳ 28: (tiếp Kỳ 27)

 

4

 

Nh́n sang văn học Pháp, không ai nghĩ là do một sự trùng hợp ngẫu nhiên mà Hồ Xuân Hương dùng h́nh ảnh miệng giếng cửa hang để mô tả, cơ quan sinh dục nữ, bằng h́nh ảnh gợi cảm hệt như Francois Rabelais (1494-1553) đă dùng những h́nh ảnh đó với cùng chủ đích từ thế kỷ XVI tại Pháp20 trong công tŕnh dung ḥa văn học cổ điển với văn học quảng đại quần chúng của ông. Phải chăng những h́nh ảnh đó là những h́nh ảnh thông dụng trong ngôn ngữ loài người không phân biệt sắc tộc?

 

Nét tự do trong thơ HXuân Hương c̣n được hiển thị rơ hơn nữa khi nhà thơ đưa ngôn nghội làng vào ḍng thơ nôm. Theo Mikail Bakhtine21, trong những ngày hội làng, ngôn ngữ mọi chốn đ́nh đám đều thả lỏng, kể cả tại những nơi trang nghiêm như nhà thờ đền thánh. Việc thả lỏng ngôn ngữ này nhằm mục đích trọc cười. Điểm đáng ghi nhận là giữa văn của Francois Rabelais và thơ của Hồ Xuân Hương có những nét song song không những chỉ qua h́nh ảnh mà c̣n trùng hợp trên ngôn ngữ cùng những đề tài.

 

Mikhail Bakhtine cho biết rằng không có văn phẩm nào phản ánh ảnh hưởng của ngôn ngữ hội làng bằng những tác phẩm của Francois Rabelais.

 

Mikhail Bakhtine trích dẫn Francois Rabelais22:

 

C’est (dist le moyne) bien rentré de picques! Elle pourroit estre aussi layde que Proserpine, elle aura, par Dieu, la saccade puisqu’il y a moynes autour, car un bon ouvrier mect indiffefferentement toutes pieces en oeuvre. Que j’aye la vérolle en cas que ne les trouviez engroissées à votre retour, car seulement l’ombre du clocher d’une abbaye est féconde.

 

Mikhail Bakhtine chú giải: rentré de picques nghĩa là ra đường gặp rủi;Proserpine là tên một bà chúa địa ngc; par Dieu là lời nguyền, cũng như câu que j’aye la verolle; câu tiếp theo un bon ouvrier mect indifferentement toutes pieces en oeuvre vốn là một tục ngữ. Chuỗi h́nh ảnh đó đưa tới kết luận biến hoá tháp chuông thành dương vật để chế diễu các tu sĩ không sống trọn vẹn nếp sống đời độc thân thanh tịnh, với chủ đích chọc cười.

 

Chắc chắn là Mikhail Bakhtine không được đọc thơ Hồ Xuân Hương, bởi trong thơ của nữ sĩ Cổ Nguyệt có một ḍng thơ dùng ngôn ngữ hội làng chẳng khác ǵ Francois Rabelais với cùng chủ đích chọc cười. Ḍng thơ đó là một tập hư họa vẽ Một Cảnh Chùa, một nhà Sư Bị Ong Châm, v.v... tiêu biểu cho ḍng là bài:

 

Cảnh Chùa Quán S

 

Quán sứ sao mà cảnh vắng teo

Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo

Chầy ḱnh tiểu để suông không đấm

Tràng hạt văi lần đếm lại đeo

Sáng tranh không kẻ khua tang mít

Trưa trật nào ai móc kẽ rêu

Cha kiếp đường tu sao lắt léo

Cảnh buồm thêm chán nợ t́nh đeo.

 

Bài thơ luật trên đây của Hồ Xuân Hương không ít th́ nhiểu phản ánh bài ca dao:

 

Ba cô đọi gạo lên chùa

Một cô yếm thắm bỏ bủa cho sư

Sư vê sư ốm tương tư

m lăn ốm lóc cho sư trọc đầu

Ai làm cho dạ sư sầu

Cho ruột sư héo như bầu đứt dây.

 

Không cần giải thích chi tiết, chỉ cần nói lái một đôi câu trong bài thơ, người đọc thấy rơ sự tương đồng giữa chủ ư bài thơ của Hồ Xuân Hương và đoạn văn trích dẫn của Francois Rabelais với chủ ư chế giễu những kẻ tu hành lỗi đạo.

 

Không chỉ riêng dùng h́nh ảnh các thánh Công giáo để trọc cười, Francois Rabelais c̣n có tài tạo chữ để chế nhạo giới cửa quyền cả ngoài đời lẫn trong tôn giáo bằng ngôn từ hay h́nh ảnh khen đó mà giễu đó. Với một chữ couillon, một chữ vừa có ư thân thiện vừa có ư chê là ngu xuần, (tựa như chthằng cu trong tiếng Việt Nam) Rabelais đă tạo ra mười chữ tương tự, tất cả mười chữ đo đều liên quan tới phần dưới thân thể đàn ông để nhạo báng:

 

couillard, couillatre, couillaud, couillette, couillonas, couilloné, couilloniforme, couillonicque, couillonnique- mentvà đặt thành tên người Couillatrix23.

 

FranÇois Rabelais c̣n đặt sau chữ couillon nhiều trạng từ để giả tạo thành một đoạn kinh phụng vụ như sau:

 

[...] couillon flatry, couillon moisy, couillon rouy, couillon chaumeny, couillon poitry d’eaue froyde, couillon pendillant, couillon transy, couillon appelant, couillon avalé, couillon avasche [...]24

 

Hồ Xuân Hương không tạo ra chữ, nhưng thường thay đổi ư chữ để vừa nâng cao vừa chế giễu với mục đích chọc cười. Tỷ như ch quân tử. Chữ quân tử trong thơ Hồ Xuân Hương khác hẳn chữ quân tử trong đạo nho. Trong hai câu kết bài Thiếu Nữ Ngủ Ngày:

 

Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt

Đi th́ cũng dở ở không xong

 

hay trong bài Vịnh cái Quạt:

 

Mát mặt anh hùng khi tắt gió

Che đầu quân tử lúc mưa sa

 

hay trong bài Đèo Ba Dọi:

 

Hiền nhân quân tử ai là chẳng

Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo.

 

Chữ quân tử chỉ nguời đàn ông, hay cả giới đàn ông mà Hồ Xuân Hương dường như có chút nể nang nhưng không hẳn là đă có quan hệ thân mật với nàng. Với người đàn ông giao du thân mật với nữ sĩ, nữ sĩ tự xưng là thiếp

và gọi là chàng như trong bài Đánh Cờ Người hay trong bài Không Chồng mà Chửa:

 

Cả nể cho nên sự dở dang

Nỗi niềm chàng có biết chăng chàng

 

Ngoài ra,với nhiều người đàn ông khác, HXuân Hương gợi bằng những tiếng như lũ ngẩn ngơ, phương ḷi tó, đàn thằng ngọng quen dùng trong ttục ngữ.

 



 

20 Mikhail Bakhtine, l’Oeuvre de Francois Rabelais et La Culture Populaire au Moyen Age et sous La

Renaissance, Gallimard, Paris, 1970, p. 327-328.

21 Mikail Bakhtine, sách đă dẫn, tr. 157

22 Francois Rabelais, Oeuvre, Livre de Poche, vol. II, p.355.

23 Mikhail Bakhtine, sách đă dẫn, tr.414,

24 Francois Rabelais, sách đă dẫn, vol. III, tr. 317-319.

 

 

 

Xem Kỳ 29

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com