www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 2

Kỳ 25: (tiếp Kỳ 24)

 

3

 

Nguyễn Công Trứ (1778-1858) là một nhà thơ nôm lớn dưới triều nhà Nguyễn. Có thể coi là người cùng thời với Hồ Xuân Hương, v́ Hồ Xuân Hương theo thơ văn ghi lại từng xướng vịnh cùng Phạm Đ́nh Hổ hay Chiêu Hổ (1768-1839). Điểm đáng chú ư về thi ca Nguyễn Công Trứ là điểm toàn bộ thơ c̣n lưu lại tới nay gồm toàn thơ nôm, ngoại trừ một bài Tự Thọ ông xướng họa cùng các quan giữa triều đ́nh trong ngày vua Tự Đúc cho ông về hưu. Hầu hết thơ Nguyễn Công Trứ đều là thơ nôm cổ điển, tuy nhiên có một bài cả tám câu đều lấy ư từ tục ngữ. Đó là bài

 

Tṛ Đời 16

 

Một lưng một cốc kém chi mô

Cho biết chanh chua khế cũng chua

Đă chắc bữa trưa chừa bữa tối

Mà tham con giếc tiếc con rô

Trăm điều đổ tội cho nhà oản

Nhiều săi không ai đóng cửa chủa

Khó bó cái khôn c̣n nói khéo

Dầu ai có quấy vấy nên hồ.

Đằng khác, trong những bài hát nói của Nguyễn Công Trứ có bài:

 

Công Khai Thác17

 

Nhi kim thủy hữu dinh điền sứ

Phụng chỉ khai sơn hải chi nhàn điền

Sơn giai kim nhi hải giai tiền

Ngưỡng thánh đức như sơn như hải

Bể bạc vờn lên tay ngũ bái

Non vàng đúng dậy chúc tam hô

Quân ân chiêm bái hải trường lưu

Thần tiết kiên trinh sơn tự tại

Khai từ cổ bất khai chi Tiền Hải

Tịch dĩ lại vị tịch chi Kim Sơn

Phương tri ngă quốc hữu nhân.

 

Toàn thể bài hát nói đủ 11 khổ đều bằng chữ nho, duy có hai câu thơ chữ, thông thương vốn là hai câu bằng chữ nho, th́ Nguyễn Công Trứ đổi ngược viết bằng chữ nôm. Người đọc thơ, qua bài thơ luật và bài hát nói trên dây, dường như thấy Nguyễn Công Trứ muốn thay đổi lề lối làm thơ đặt bài hát nói vượt ra ngoài khuôn khổ thơ nôm cổ điển như đă thấy qua thơ Hồ Xuân Hương. Phải chăng Nguyễn Công Trứ cũng như Hồ Xuân Hương là những người muốn khơi một ḍng thơ nôm tách rời ḍng thơ nôm cổ điền dùng ca dao tục ngữ thay thế từ ngữ và điển cố lấy từ kinh sách Trung Quốc?

 

Nguyễn Khuyến (1835-1909) để lại cho hậu thế bài thơ luật sau đây:

Đề Ảnh Tố Nữ 18

 

Bao tuổi xuân xanh hỡi chị ḿnh

Xinh sao xinh khéo thực là xinh

Hoa thơm chẳng nhuộm hương mà ngát

Tuyết sạch không nề với nước thanh

Ngoài mặt đă dành son với phấn

Trong ḷng nào biết đỏ hay xanh

Người xinh cái bóng t́nh tinh cũng

Một bút một thêm một điểm t́nh.

 

Tố Nữ Đối chiếu bài thơ trên với bài sau đây của Hồ Xuân Hương

 

Đề Ảnh

 

Hỏi bao nhiêu tuổi hỡi cô ḿnh

Chị cũng xinh mà em cũng xinh

Đôi lứa như in tờ giấy trắng

Ngh́n năm c̣n măi cái xuân xanh

Xiếu mai chi dám t́nh trăng gió

Bồ liễu thôi đành phận mỏng manh

C̣n cái thú kia sao chẳng vẽ

Trách người thợ vẽ khéo vô t́nh.

 

Dầu Nguyễn Khuyến không ghi rơ, người đọc thơ cũng thấy như bài thơ của Nguyễn Khyến là bài họa bài thơ của Hồ Xuân Hương. Điểm đáng lưu ư là Nguyễn Khuyến đă khéo đưa ca dao vào thơ luật của ông. Câu thứ bẩy trong bài Đề Ảnh Tố Nữ là câu Nguyễn Khuyến thu gọn hai câu ca dao:

 

Người xinh cái bóng cũng xinh

Người ṛn cái tỉnh t́nh tinh cũng ṛn

 

Về âm điệu, có lẽ câu

 

Người xinh cái tỉnh t́nh tinh cũng

 

là câu thơ bẩy chữ độc nhất ngắt câu theo nhịp 2,5.

 



 

16 Thơ Văn Nguyễn Công Trứ, Trương Chính, Văn Học, T.P. Hồ Chí Minh, 1983, tr. 57

17 Thơ văn Nguyễn Công Trứ, sách đă dẫn, tr. 99

18 Thơ Văn Nguyễn Khuyến, (nhiều tác giả) nhà xuất bản Văn Học Hà Nội, tái bản 1979.

 

 

Xem Kỳ 26

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com