www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 2

Kỳ 20: (tiếp Kỳ 19)

 

2

 

Trước Hồ Xuân Hương đă có nhiều nhà thơ nôm. Đoàn Thị Điểm dịch bản Chinh Phụ Ngâm, Ôn Như Hầu sáng tác Cung Oán Ngâm Khúc. Đồng thời với Hồ Xuân Hương có Nguyễn Du phóng tác Truyện Kiều. Cả ba tácphẩm này đều là những áng thơ nôm lớn trong văn học Việt Nam. Tuy nhiên cả ba tác giả đều thuộc giới nho học. Do đó ḍng thơ nôm này thường mang danh là ḍng thơ nôm cổ điển. Lời thơ thường gồm nhiều từ Hán Việt và nhiều điển cố bắt nguồn từ văn học Trung Quốc.

 

 

Thơ Hồ Xuân Hương đổi khác hẳn: ngôn từ là ngôn từ của mọi người Việt Nam, không c̣n những từ ngữ hay điển tích Trung Quốc, và thi tứ cũng là thi tứ của đại chúng. Người đọc thơ dường như cảm thấy Hồ Xuân Hương muốn khơi một ḍng thơ nôm mới tách rời ḍng thơ nôm cổ điển. Điều này thấy rơ qua việc đối chiếu bài thơ viết về Cuộc Cờ, một là bài Thích Ccủa Ông Già Núi Na, một là bài Đánh Cờ Người, bài thơ của Hồ Xuân Hương mà người Việt Nam không mấy ai không nhớ thuộc ḷng.

 

Cuộc cờ là nẻo đường dẫn về Đạo. Một trong những truyện về với Đạo qua cuộc cờ là truyện Ông Già Núi Na chép trong cuốn Le Culte des Immortels en Annam của Nguyễn Văn Huyên 9, kể đoạn kết truyện Từ Thức Lấy Vợ Tiên, tóm lược như sau:

 

Khi cỗ xe mây, biến thành con phượng bay lên trời mất ht, Từ Thức không c̣n có cách trở lại Thiên Thai. Đọc lá thư Giáng Tiên trao tay phút ly biệt, chàng mới hay là lời vĩnh biệt giữa người và tiên từ nay đôi ngả. It lâu sau Từ Thức đầu đội nón lá lưng mang áo tơi đi vô núi biệt tăm, chẳng ai rơ tung tích. Rồi tới triều Xương Phù nhà Trần (1377-1388) , có người gặp Từ Thức, khi đó đă thành Đạo trong núi Na thuộc địa phận làng Cổ Định huyện Nông Cống tỉnh Thanh Hoá. Người đời gọi là Ông Già Núi Na.

Nguyễn Dữ, trong Truyền Kỳ Mạn Lục10 kể tiếp truyện vua Hồ Hán Thương (1404-1407) đi săn gặp Ông Già Núi Na. Mặc dầu Hồ Hán Thương thiết tha hết lời mời ra giúp vua cứu nước, Ông Già Núi Na vẫn một mực chối từ. Vua cho người theo ḍ tông tích ông già th́ chỉ thấy hai bài thơ và người th́ biệt tích. Một trong hai bài thơ đó như sau:

 

Ngô hà ái ái duy k

Ái vị phong vân biến thái kỳ

Liệt xứ loại long xà thất thế

Thắng biên như hùng hổ dương uy

Xa song tŕ mă song phi

Độ hà nhất tốt kháo trùng vi

Bắc Nam tương giới h́nh thế tương y

Phương viên động tĩnh diệu toán vô di

Xuân tịch tịch xạ sao tàn mộng

Thủ dao dao lung toái hương nê

Độc lạc viên trung tân bằng sơ định hậu

Hoàng Châu lâu hiểu minh đính bán tinh th́

Chú vĩnh thiên lưu khách cửu

Am cao tử lạc thanh tŕ

Viện giao dung thiếp tảo

Liêm hứa tiểu đồng khuy

Doanh thâu đổ giang sơn bán cực

Công danh tiêu đắc thất nhàn ky

Hồn bất giác nhất thiên hướng tịch

Nguyệt tà song yên tà triện trúc tà chi

Lăng uyển thần tiên nhàn trung độ nhật

Trường An công tử túy lúy vong quy

Tương đối xứ kiêm ta cầm kiêm ta họa

kiêm ta bích đề thi.

Dịch là:

Hỏi thích ǵ riêng thích c

Thích v́ biến hóa gió mưa khôn lường

Rắn rồng nước bĩ dửng dưng

Gấu hùm thắng thế vẫy vùng kể chi

5Đôi xe kèm đôi mă phi

Vượt sông một tốt trùng vi phô tài

Bắc Nam h́nh thế chia hai

Ngược xuôi tĩnh động trong ngoài tṛn vuông

Xuân êm mộng tỉnh khua vang

10Xuống tay mờ mịt bụi vàng tản bay

Vườn trong xum họp bạn bầy

Châu Hoàng rượu nhấp tỉnh say ngoài đời

Cầm chân giữ khách ghé chơi

Án cao lách cách tiến lui quân cờ

15Cô hầu quét lá thẫn thờ

Bên rèm ngấp nghé nhởn nhơ tiểu đồng

Tay đôi vật lộn nước non

Công danh buông bỏ thiệt hơn mặc người

Mải mê quên cả chiều rơi

20Trăng tà cành trúc ngoài trời mờ sương

Thần tiên nhàn nhă náu nương

Tràng An quên phứt nẻo đường tỉnh say

Miệt mài với nước cờ hay

Lăng đàn lăng họa bụi dầy tường thơ.

 

 

Theo Trúc Khê Ngô Văn Triện, dịch giả Truyền Kỳ Mạn Lục Toàn Tập, Nguyễn Dữ người làng Đỗ Tùng, huyện Trường Tân, tỉnh Hải Dương, con tiến sĩ Nguyễn Tường Phiếu. Thủa nhỏ Nguyễn Dữ là một cao đồ của Trạng Tŕnh Nguyễn Bỉnh Khiêm, đỗ cử nhân, nhưng thi hội chỉ lọt nhất nhị trường. Sau đó Nguyễn Dữ được bổ tri huyện Thanh Toàn, nhưng ch một vài năm th́ xin từ quan. Không rơ năm sinh năm mất của Nguyễn Dữ, nhưng giới nghiên cứu văn học ước chừng Nguyễn Dữ sinh vào khoảng đời Cảnh Thống (1498-1504) và mất vào đầu nhà Mạc. Thời gian này, trên văn đàn cũng như ngoài đại chúng lưu truyền nhiều truyện thần quái, có lẽ v́ vậy khiến Nguyễn Dữ đă viết Truyền Kỳ Mạn Lục. Người đời sau coi tác phẩm này như một thiên cổ kỳ bút. Về nội dung, Truyền Kỳ Mạn Lục là một áng văn xuôi mang sắc Đạo, thấm nhuần tư tưởng Lăo Trang.

 

 

 

Xem Kỳ 21

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com