www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Giáo Sư
LÊ PHỤNG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 

 

 


HỒ XUÂN HƯƠNG
Tiếng Nói Đại Chúng
Lê Phụng
 

 

 

Quyển 2

 

Kỳ 17:

 

1

 

 

Đọc thơ H Xuân Hương, nếu ch tin theo nhng li b́nh, người đọc không khi b ng. Bi có rt nhiu người b́nh thơ H Xuân Hương, có rt nhiu người viết tiu s H Xuân Hương. Mi người theo mt phương pháp riêng, mi người t́m thy mt H Xuân Hương. T như Trương Tu 1, Nguyn Khánh Ṭan 2, dùng phân tâm hc; Xuân Diu 3 tht thà đặt thơ H Xuân Hương vào k nguyên ca văn hóa xă hi ch nghĩa, cng sn ch nghĩa, k nguyên ca văn hc ngh thut có ch nghĩa Mác-Lê-nin soi đường; Hoàng Xuân Hăn dùng phương pháp văn bn hc, v.v...

 

Thế là qua thơ, H Xuân Hương thành mt người mang un c dc tính dưới mt Trương Tu cùng Nguyn Khánh Ṭan; H Xuân Hương thành mt chiến sĩ cng sn ch nghĩa theo Xuân Diu qua mu mc người ph n x Bungari; và vi Hoàng Xuân Hăn 4, H Xuân Hương là mt nhà thơ lng lơ tuy l ḍng ging mt đại tc. Tt c cùng đồng ư là phi gn lc và ch gi li nhng bài thơ truyn tng là ca H Xuân Hương, v xét ra có thi v và li khéo, không thô b, v.v...

 

Vic gn lc này căn c trên nhng ư nim rt khó xác định như tc tĩu, khiêu dc hoc ngy to văn bn v.v... T d như Hoàng Xuân Hăn, nghiên cu di co Landes v H Xuân Hương, đề ngh loi b bài Đánh C Người v́ e rng có s ngy to t bài gc, chép trong sách Co Thơm ca Đoàn Như Khuê như sau:

 

Hây hy gió xuân lúc mi trưa

Anh tài đấu trí hi mây mưa

Mơ xe rc ri quân đi trước

Tướng sĩ nghênh ngang tt nhn nhơ

Trên chiếu tiếng tăm lng bn góc

Trong ḷng mưu trí sut muôn cơ

Cnh hay trước mt nào không biết

Thú v thnh thơi đệ nht c.

 

Bài Co Thơm kèm theo li dn gii:

 

Tiếng đánh lc cc. Con c lũ lượt hot động, hoc tĩnh, hoc đứng thế chính, hoc b thế khó, hoc phóng túng phân b, hoc đột ngt tháo đường, công th pḥng ngự được như s thích, y như trng thái khi tung hoành trong bung kín. Chp tay mà nghĩ, th́ chơi c là thanh thú nht. Nhưng những tài liệu Hoàng Xuân Hăn xử dụng để bác bỏ bài thơ Đánh C Người, nhiều người c̣n thấy điểm đáng ngờ.

 

Xuân Diệu 5 cho là bài Đánh Cờ Người không phải là hơi thơ của Xuân Hương, nên để ra một bên Đánh Cờ Người là một bài thơ nhảm nhí [...] bút pháp của xuân Hương không thấp như trong bài ấy. Nhưng thế nào là một bài thơ nhảm nhí, thế nào là một bút pháp cao hay thấp là những điểm Xuân Diệu không đề cập tới.

 

Tiếp tới Đỗ Long Vân, qua bài Nguồn Nước Ẩn của Hồ Xuân Hương 6, là một nhà b́nh thơ đứng ra ngoài hàng ngũ những nhà b́nh thơ kể trên. Ông đi từ khởi điểm [Nếu] Hồ Xuân Hương không có th́ cũng có một truyền thuyết Hồ Xuân Hương ... và tất cả các tác phẩm năm cha ba mẹ người ta gán cho nàng đều là của nàng. Đỗ Long Vân nói là ông không có ư b́nh văn mà chỉ có ư giải văn. Giải tức là mở là tháo gỡ tác phẩm để định xem những yếu tố nào đă cấu tạo ra nó. Yếu tố nào được dùng nhiếu nhất gọi là thường tố, Đỗ Long Vân t́m ra thường tố trong thơ Hồ Xuân Hương là một ḍng nước ẩn. T́m chỗ ăn khớp nhau giữa các thường tố và xếp chúng lại th́ có cái gọi là cơ cấu của tác phẩm.

 

Định cơ cấu theo Đỗ Long Vân là cái phần cám dỗ nhất của phê b́nh và Đỗ Long Vân cho biết đó là tiền phê b́nh theo danh từ của Roland Barthes (nhưng ông không cho biết khái niệm này xuất xứ từ tác phẩm nào của Roland Barthes). Đỗ Long Vân đi xa hơn là đi t́m cơ cấu động, ông sắp xếp những thường tố của tác phẩm không chỉ trên một mặt phẳng mà c̣n xếp trên một trục thời gian.

 

Công việc này của ông gặp trở ngại trong trường hợp thơ của Hồ Xuân Hương, v́ không ai biết niên lịch của tác phẩm của nữ sĩ. Ông đă đề nghị một trật tự sắp xếp trên trục thời gian. Trật tự này, theo ông, không phải là một trật tự duy nhất mà chỉ là một giả thuyết. Ông không bảo vệ giả thuyết của ông là đúng. Chủ tâm của ông là khơi ra một điều để kích thích người khác cùng đi t́m cái biết thực. Đó là điều mới lạ về Đỗ Long Vân. Từ đó, kết quả mà Đỗ Long Vân thâu lượm được trong việc giải thơ Hồ Xuân Hương có nhiều điểm tương phản với những kết luận của những nhà phê b́nh lớp trước. Tỷ như ông cũng đồng ư là thơ Hồ Xuân Hương có tính lăng mạn, nhưng Đỗ Long Vân thấy tính lăng mạn trong thơ Hồ Xuân Hương bắt đầu trong ư thức rằng có một sự sai lệch giữa cái biết thường của người ta và thực tính của mọi vật.

 

Hồ Xuân Hương không biết thực tính đó ra sao, nên không th bảo rằng Hồ Xuân Hương là một nhà thơ t chân. Nghệ thuật của Hồ Xuân Hương là nghệ thuật nghịch họa nhạo đời để cười. Hồ Xuân Hương không phải là một nhà thơ cách mạng: Hồ Xuân Hương không đề nghị một trật tự xă hội mới thay thế trật tự xă hội đương thời. Hồ Xuân Hương cũng không có ư chấn hưng đạo đức bằng tiếng cười. Hồ Xuân Hương không làm thơ tục để giải tỏa trên ngôn ngữ tính đa dâm không được thỏa măn như người ta tưởng, mà cũng không dùng chữ để khoe tài chơi chữ, v.v...

Đỗ Long Vân đi tới kết luận là Hồ Xuân Hương tài cao và đáng yêu v́ nàng là một thục nữ người ta gặp trong một thân thể tự do... với một nụ cười ưng thuận khi nguồn nuớc ẩn dạt dào và Hồ Xuân Hương rơi vào ṿng thất vọng chán chường khi nguồn nước ẩn khô cạn.

 

 

 


 

1Trương Tửu, Văn Nghệ B́nh Dân Việt Nam, Hợp Tác Xă Văn Hóa Mới, Thanh Hóa, 1951, tr. 113-129

 

2 Nguyễn Khánh Toàn, Xung Quanh một số Vấn Đề Văn Học và Giáo Dục, nhà xuất Bản Khoa Học Xă Hội, Hà Nội 1972.

 

3 Xuân Diệu, Các Nhà Thơ Cổ Điển Việt Nam, Văn Học, Hà Nội, 1987, tr. 360-363.

 

4 Hoàng Xuân Hăn, thiên t́nh sử, Văn Học, tr. 310

 

5 Xuân Diệu, sách đă dẫn, tr. 368

 

6 Đỗ Long Vân, Nguồn Nước Ẩn của Hồ Xuân Hương, tạp chí Đại Học, số 37. năm thứ 2, Huế tháng 2 năm 1964, tr. 52-78.

 

 

 

 

Xem Kỳ 18

 

 

 

 

 

LÊ PHỤNG
 

 

 

www.ninh-hoa.com